Chương 1: Cơ sở lý luận thực tiễn về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Chương 2: Thực trạng kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa Chương 3: Giải pháp nhằm hoàn thiện kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan về chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc 1. Khái niệm chi thường xuyên ngân sách nhà nước Chi NSNN là bộ phận quan trọng trong toàn bộ hoạt động của NSNN. Chi NSNN là quá trình phân phối, sử dụng quỹ NSNN theo những nguyên tắc nhất định cho việc thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước.
Chi NSNN là sự phối hợp giữa hai quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN, thể hiện: - Quá trình phân phối quỹ NSNN là quá trình hình thành các loại quỹ truớc khi đưa vào sử dụng, đây chính là quá trình lập và phân bổ dự toán NSNN. Số lượng các loại quỹ, tỷ trọng các quỹ trong tổng số là tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định và khối lượng ngân sách hàng năm. Không thể có cơ cấu chi NSNN cho mọi thời kỳ phát triển, vấn đề cơ bản là trong phạm vi, khối lượng chi NSNN được phép, nhà nước ấn định một cơ cấu chi tiêu thích hợp để thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. - Quá trình sử dụng quỹ NSNN là quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ NSNN cho các nhu cầu phù hợp với mục đích hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng.
Trong công tác quản lý chi người ta có thể lựa chọn một số cách phân loại các hình thức chi, chi NSNN được chia thành chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển; để tập hợp chúng vào nội dung chi thường xuyên nhanh và thống nhất. Chi thường xuyên là chi NSNN cho các nhu cầu thiết yếu hàng năm của Nhà nước và của các tổ chức được Nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động. Chi thường xuyên của NSNN là quá trình phân phối, sử dụng vốn NSNN để đáp ứng các nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ 5 của Nhà nước về lập pháp, hành pháp, tư pháp và một số dịch vụ công cộng khác mà Nhà nước vẫn phải cung ứng. Theo Luật ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13 ngày 25/06/2015 quy định: “Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.” Chi thường xuyên là chi NSNN cho các nhu cầu thiết yếu hàng năm của Nhà nước và của các tổ chức được Nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động Các khoản chi thường xuyên từ NSNN là những khoản chi nhằm duy trì các hoạt động cơ bản của Nhà nước, không thể trì hoãn.
Các khoản chi thường xuyên của ngân sách được phân cấp cho từng cấp của hệ thống NSNN. Ngân sách trung ương đảm nhận các khoản chi thường xuyên mang tính quốc gia như các khoản chi cho các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, xã hội, văn hóa thông tin. do trung ương trực tiếp quản lí. Ngân sách địa phương đảm nhận các khoản chi thường xuyên theo phân cấp quản lí trực tiếp về kinh tế - xã hội của từng cấp chính quyền địa phương [21; tr.
Đặc điểm chi thường xuyên ngân sách nhà nước Chi thường xuyên NSNN có một số đặc điểm cơ bản sau đây:[21; tr 40] Thứ nhất, các khoản chi NSNN nói chung và chi thường xuyên của NSNN được tiến hành trên cơ sở pháp luật, phải đảm bảo tính hợp pháp, hợp lệ theo quy định hiện hành và kế hoạch chi đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt. Thứ hai, đại bộ phận các khoản chi thường xuyên diễn ra đều đặn trong năm và có tính ổn định, ít có tính thời vụ, ngoại trừ những khoản chi mua sắm tài sản, sửa chữa lớn tài sản cố định. Thứ ba, chi thường xuyên diễn ra trên nhiều lĩnh vực với nhiều nội dung nên rất phong phú và phức tạp. Chính vì thế, những quy định trong chi thường xuyên cũng hết sức đa dạng, với từng lĩnh vực, nội dung chi có những quy định, tính chất, định mức, chế độ riêng.
6 Thứ tư, chủ thể tham gia quan hệ chi thường xuyên của NSNN chủ yếu là các cơ quan, đơn vị, tổ chức thuộc bộ máy nhà nước và các tổ chức được nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động. Thứ năm, chi thường xuyên là những khoản chi mang tính chất tiêu dùng. Các khoản chi thường xuyên chủ yếu là chi cho con người nên nó không làm tăng thêm tài sản hữu hình cho quốc gia. Tuy nhiên, những khoản chi thường xuyên có tác dụng quan trọng đối với phát triển kinh tế, vì nó tạo ra một môi trường kinh tế ổn định, nâng cao chất lượng lao động thông qua các khoản chi cho giáo dục và đào tạo.
Vai trò của chi thường xuyên ngân sách nhà nước Chi thường xuyên NSNN có vai trò rất quan trọng được thể hiện như sau: Thứ nhất, chi thường xuyên có vai trò quan trọng trong nhiệm vụ chi của NSNN, nó có tác động trực tiếp đến việc thực hiện các chức năng của Nhà nước về quản lý kinh tế, xã hội. Chi thường xuyên NSNN là nguồn lực tài chính nhằm bảo đảm, duy trì sự tồn tại và hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước. Là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng, hiệu quả của bộ máy quản lý Nhà nước. Thứ hai, chi thường xuyên là công cụ để Nhà nước thực hiện mục tiêu bình ổn, ổn định kinh tế - xã hội và điều chỉnh thu nhập, trợ cấp, hỗ trợ người nghèo, gia đình chính sách, người có công với cách mạng, thực hiện các chính sách xã hội.
góp phần thực hiện mục tiêu đảm bảo công bằng xã hội. Do vậy, các khoản chi thường xuyên là công cụ ổn định kinh tế, xã hội và điều chỉnh thu nhập. Thứ ba, chi thường xuyên được xem là một trong những công cụ kích thích phát triển và điều tiết vĩ mô nền kinh tế, thực hiện điều tiết vĩ mô nền kinh tế thông qua việc gia tăng tiêu dùng Chính phủ hay kiềm chế tiêu dùng của khu vực công đã giúp cho bộ máy nhà nước duy trì hoạt động bình thường để thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước; Nhà nước thực hiện điều tiết, điều chỉnh thị trường để thực hiện các mục tiêu của Nhà nước. 7 Thứ tư, chi thường xuyên là công cụ ổn định chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh.
Thông qua chi thường xuyên, Nhà nước thực hiện các chính sách xã hội, đảm bảo ổn định, đảm bảo an ninh, an toàn xã hội, đảm bảo sự toàn vẹn lãnh thổ quốc gia. Thứ năm, thực hiện tốt nhiệm vụ chi thường xuyên còn có ý nghĩa rất lớn trong việc phân phối và sử dụng có hiệu quả nguồn lực tài chính của đất nước, chi thường xuyên hiệu quả và tiết kiệm sẽ tăng tích lũy vốn NSNN để chi cho đầu tư phát triển, thúc đẩy nền kinh tế phát triển, nâng cao niềm tin của nhân dân vào vai trò quản lý, điều hành của Nhà nước. Phân loại chi thường xuyên ngân sách nhà nước * Phân loại theo tính chất kinh tế thì chi thường xuyên NSNN gồm 4 nhóm cụ thể như sau: - Nhóm các khoản chi thanh toán cho cá nhân gồm: chi lương và phụ cấp lương, tiền thu nhập tăng thêm; tiền học bổng học sinh; sinh viên; tiền thưởng; tiền phụ cấp và trợ cấp khác; tiền khoán; phúc lợi tập thể, chi về công tác người có công với cách mạng và xã hội; chi lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, các khoản thanh toán khác cho cá nhân; - Nhóm các khoản chi nghiệp vụ chuyên môn gồm: thanh toán hàng hoá, dịch vụ công cộng (như điện, nước, viễn thông), vật tư văn phòng; thông tin tuyên truyền liên lạc; chi phí thuê mướn; chi sửa chữa thường xuyên, chi hội nghị, công tác phí; chi phí nghiệp vụ chuyên môn của từng ngành; - Nhóm các khoản chi mua sắm, sửa chữa lớn tài sản cố định và xây dựng nhỏ gồm: chi mua tài sản vô hình; mua sắm tài sản phục vụ công tác chuyên môn; chi sửa chữa lớn tài sản phục vụ chuyên môn và các cơ sở hạ tầng; - Nhóm các khoản chi thường xuyên khác gồm: các mục từ 147 đến 150 thuộc khoản chi thường xuyên trong mục lục ngân sách Nhà nước và các nhóm mục 2 của mục lục ngân sách Nhà nước, không nằm trong 3 nhóm mục trên.[3] * Phân loại theo mục đích sử dụng vốn thì chi thường xuyên NSNN bao gồm: 8 - Chi cho sự nghiệp kinh tế: Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp kinh tế nhằm phục vụ cho yêu cầu phát triển sản xuất kinh doanh, quản lý kinh tế - xã hội và tạo điều kiện cho các các hoạt động và xã hội được tiến hành thuận lợi. Chế độ chi NSNN cho sự nghiệp kinh tế là không nhằm mục đích trực tiếp kinh doanh lấy lãi, do vậy NSNN cần dành một khoản chi đáp ứng hoạt động của các đơn vị này.
Bao gồm: + Chi sự nghiệp nông, lâm, ngư, nghiệp, thuỷ lợi, sự nghiệp giao thông, sự nghiệp kiến thiết thị chính và sự nghiệp kinh tế công cộng khác; + Chi điều tra cơ bản, đo đạc địa giới hành chính các cấp; quản lý đất đai; + Chi về bản đồ đo đạc, xây dựng lưới toạ độ địa chính, cắm mốc biên giới, đo đạc lập bản đồ và lưu trữ hồ sơ địa chính; + Chi định canh, định cư các làng, bản người dân tộc thiểu số và hỗ trợ đưa dân đi và đón dân đến vùng kinh tế mới. - Chi sự nghiệp văn hóa - xã hội là khoản chi lớn của NSNN trong tổng số chi tiêu dùng hàng năm của NSNN, bao gồm: + Chi sự nghiệp giáo dục, đào tạo; + Chi sự nghiệp y tế; + Chi SN văn hóa, thông tin, báo chí; + Chi nghiên cứu phát triển khoa học và công nghệ; + Chi SN thể dục thể thao; + Chi sự nghiệp phát thanh, truyền hình; + Chi sự nghiệp xã hội; + Chi sự nghiệp văn hoá xã hội khác.