Chương 1. Cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp Chương 2. Thực trạng kế toán trách nhiệm tại Công ty Điện lực Quảng Nam Chương 3. Giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Công ty Điện lực Quảng Nam Luan van 4 6.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu. Từ khi Việt Nam gia nhập tổ chức thƣơng mại thế giới WTO, các doanh nghiệp trong nƣớc chú trọng nhiều đến việc xây dựng và hoàn thiện hơn về một hệ thống kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp mình. Hiện nay đã có nhiều tác giả nghiên cứu về kế toán trách nhiệm cụ thể nhƣ: tác giả Nguyễn Thị Lãnh (2004) nghiên cứu về “Hoàn thiện tổ chức kế toán trách nhiệm tại các doanh nghiệp dệt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ”. Luận văn đã giải quyết đƣợc một số nội dung: Thứ nhất, đã hệ thống hóa đƣợc cơ sở lý luận cơ bản về kế toán trách nhiệm, làm tiền đề cho việc đánh giá thực trạng và tìm ra các giải pháp khắc phục những tồn tại về quản trị chi phí trong các doanh nghiệp dệt.
Thứ hai, phản ánh đƣợc thực trạng kế toán trách nhiệm của các doanh nghiệp dệt bao gồm: Nhận diện các cách phân loại chi phí, công tác lập dự toán chi phí, tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Từ đó, chỉ ra những hạn chế cần hoàn thiện tổ chức kế toán trách nhiệm ở các doanh nghiệp dệt. Thứ ba, để hoàn thiện công tác kế toán trách nhiệm tại các doanh nghiệp dệt, luận văn đã đƣa ra các giải pháp: Tổ chức các trung tâm trách nhiệm theo cơ cấu phân cấp quản lý của các doanh nghiệp, hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán trách nhiệm, xây dựng phƣơng pháp định giá chuyển giao. Luận văn “Hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại công ty cao su Việt Trung Quảng Bình”, của tác giả Lƣơng Đình Của (2008) nghiên cứu đã giải quyết đƣợc một số mội dung: Trình bày, làm rõ những vấn đề lý luận chung về kế toán trách nhiệm.
Trình bày khái quát thực tế công tác kế toán trách nhiệm tại công ty. Luận văn đã đánh giá chỉ ra những nguyên nhân hạn chế trong việc tổ chức kế toán trách nhiệm tại công ty. Luan van 5 Luận văn “Hoàn thiện tổ chức kế toán trách nhiệm tại tổng công ty Điện lực Miền Trung”, của tác giả Nguyễn Văn Phƣợng (2011) nghiên cứu đã đƣa ra đƣợc một số nội dung: Về mặt lý lý luận: đã khái quát đƣợc một số kiến thức cơ bản về kế toán trách nhiệm nhƣ: nêu rõ nội dung của 4 trung tâm trách nhiệm và sự phân cấp quản lý thích hợp trong 4 trung tâm đó. Về mặt thực tiễn: phân tích, đánh giá thực trạng kế toán trách nhiệm tại Tổng công ty Điện lực Miền Trung nhƣ: đánh giá trách nhiệm và hiệu quả hoạt động của từng bộ phận cũng nhƣ từng cấp quản lý trong phạm vi toàn Tổng công ty, và đồng thời đề xuất một số giải pháp để góp phần hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Tổng công ty Điện lực Miền Trung.
Luận văn “Hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Bưu điện tỉnh Quảng Nam” của tác giả Vũ Lê Bảo Trân (2012) đã nghiên cứu một số vấn đề: Về mặt lý luận : luận văn đã làm rõ vị trí, vai trò và những đặc điểm sản xuất kinh doanh của ngành bƣu điện, đồng thời khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp. Về mặt thực tiễn: luận văn đã khái quát đƣợc những đặc điểm cơ bản về Bƣu điện tỉnh Quảng Nam từ đó đi sâu nghiên cứu thực trạng công tác kế toán phục vụ đánh giá trách nhiệm tại Bƣu điện tỉnh. Từ đó đề xuất đƣợc những giải pháp để hoàn thiện nhƣ: Tổ chức các trung tâm trách nhiệm, Hoàn thiện công tác lập dự toán gắn với các trung tâm trách nhiệm, Hoàn thiện báo cáo thực hiện của các trung tâm trách nhiệm, Hoàn thiện công tác đánh giá thành quả các trung tâm trách nhiệm. Dựa trên những cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm, những đề tài đã nghiên cứu trƣớc đó tác giả đã tập hợp và hệ thống hóa những nội dung cơ bản về kế toán trách nhiệm tại đơn vị và đồng thời vận dụng các phƣơng pháp kế toán trách nhiệm (dự toán, so sánh…) và các chỉ tiêu đo lƣờng kết quả hoạt Luan van 6 động, nhằm đánh giá hiệu quả cũng nhƣ trách nhiệm quản lý của các trung tâm trách nhiệm tại Công ty Điện lực Quảng Nam.
Căn cứ vào đặc điểm sản xuất kinh doanh, trình độ quản lý và mức độ phân cấp quản lý tại công ty Điện lực Quảng Nam, đƣa ra những giải pháp để hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán trách nhiệm chi tiết cho từng trung tâm trách nhiệm phòng ban chức năng, chi nhánh đến ban giám đốc và Hội đồng quản trị, nhằm phản ánh kết quả thực hiện và các chỉ tiêu đánh giá kết quả của các bộ phận giúp nhà quản trị các cấp ra quyết định kinh doanh. Nhƣ vậy, tác giả đã tiếp cận một cách logic các vấn đề từ lý luận đến thực tiễn để từ đó có những đánh giá xác đáng về thực trạng công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty Điện lực Quảng Nam và từ đó đề ra những giải pháp thiết thực giúp cho Công ty Điện lực Quảng Nam từng bƣớc hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại đơn vị mình. Luan van 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP 1. TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm kế toán trách nhiệm Để quản lý có hiệu quả các tổ chức kinh doanh với quy mô lớn, các nhà quản trị thƣờng tiến hành việc phân quyền phù hợp với cấu trúc tổ chức của đơn vị mình.
Kế toán quản trị vốn đƣợc xem là một công cụ kiểm soát của quá trình quản lý doanh nghiệp và từ đó đã hình thành phƣơng pháp tƣơng ứng để phục vụ cho quá trình phân quyền– đó chính là hệ thống kế toán trách nhiệm. Hiện nay kế toán trách nhiệm đã đƣợc nhiều ngƣời nghiên cứu và các nhà nghiên cứu đã thống nhất đƣợc với nhau nhƣng cách trình bày có những khía cạnh khác nhau về một khái niệm chung cho kế toán trách nhiệm nhƣ: Theo PGS.TS Đào Văn Tài của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, “Kế toán trách nhiệm là một phƣơng pháp kế toán thu thập và báo cáo các thông tin dự đoán và thực tế về các “đầu ra” và “đầu vào” của các trung tâm trách nhiệm” [5, tr 88]. Mills (1996), “Kế toán trách nhiệm là một hệ thống thông tin báo cáo gồm: (1) Phân loại sắp xếp các dữ liệu tài chính thành những phạm vi trách nhiệm trong một tổ chức. Luan van 8 Theo James R.
Martin, “Kế toán trách nhiệm là một khái niệm kế toán cơ bản về hệ thống đo lƣờng hiệu quả hoạt động. Ý nghĩa cơ bản là những tổ chức phân tán rộng lớn thì khó hoặc không thể quản lý nhƣ những đơn vị đơn lẻ, do vậy chúng phải đƣợc tách hay chia thành nhiều bộ phận để quản lý. Những bộ phận đó đƣợc xem nhƣ những trung tâm trách nhiệm bao gồm trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm lợi nhuận và trung tâm đầu tƣ. Điều này cho phép phân công trách nhiệm cho từng đơn vị quản lý và những đơn vị này phải quản lý một số yếu tố chủ yếu.
Các yếu tố đó bao gồm doanh thu đối với trung tâm doanh thu, chi phí đối với trung tâm chi phí, đánh giá lợi nhuận đối với trung tâm lợi nhuận và tỷ lệ hoàn vốn đối với trung tâm đầu tƣ” [14,tr 14]. Qua các quan điểm thể hiện ở trên, mặc dù có sự khác nhau nhất định về kế toán trách nhiệm nhƣng hầu hết tất cả đều hƣớng đến làm sáng tỏ về nội dung cơ bản của kế toán trách nhiệm, đó là hệ thống kế toán cung cấp thông tin về kết quả, hiệu quả hoạt động của các bộ phận các đơn vị trong một doanh nghiệp.Vậy kế toán trách nhiệm là công cụ đo lƣờng, đánh giá hiệu quả hoạt động của những bộ phận liên quan đến đầu tƣ, lợi nhuận, doanh thu, chi phí mà bộ phận đó có quyền kiểm soát và trách nhiệm tƣơng ứng. Bản chất của kế toán trách nhiệm a. Kế toán trách nhiệm là nội dung cơ bản của kế toán quản trị Kế toán trách nhiệm là một trong những nội dung cơ bản của kế toán quản trị, dựa trên cơ sở lý thuyết tổ chức và nhu cầu về quản lý, nhằm đo lƣờng, kiểm soát và đánh giá kết quả hoạt động của các bộ phận.
Do vậy quá trình hình thành và phát triển của kế toán trách nhiệm gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của kế toán quản trị. Kế toán trách nhiệm đƣợc đề cập đầu tiên ở Mỹ vào những năm 1950. Từ đó đến nay, vấn đề kế toán trách nhiệm đƣợc quan tâm nhiều với những quan điểm thống nhất bởi những tác giả khác Luan van 9 nhau ở nhiều quốc gia trên thế giới. Bản chất của kế toán trách nhiệm đƣợc thể hiện nhƣ sau: kế toán trách nhiệm là nội dung cơ bản của kế toán quản trị là quá trình thu thập, tập hợp, báo cáo các thông tin tài chính và phi tài chính, đƣợc dùng để kiểm soát các quá trình hoạt động và đánh giá hiệu quả của từng bộ phận trong một tổ chức.
Thực chất kế toán trách nhiệm chính là thiết lập những quyền hạn, trách nhiệm cho mỗi bộ phận, cá nhân và một hệ thống chỉ tiêu, công cụ báo cáo kết quả của mỗi bộ phận. Tóm lại kế toán trách nhiệm chính là sự cá nhân hóa, nhân cách hóa hệ thống kế toán quản trị. Kế toán trách nhiệm không chỉ đảm bảo cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng về hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mà còn xác định rõ ai là ngƣời chịu trách nhiệm, bộ phận nào có quyền kiểm soát đối với hoạt động xảy ra. Kế toán trách nhiệm – một nhân tố trong hệ thống kiểm soát quản lý Để xây dựng một hệ thống kiểm soát quản lý nhằm đạt đƣợc mục tiêu chung cho toàn đơn vị thì cần phải xác định đƣợc các trung tâm trách nhiệm, cân nhắc giữa chi phí bỏ ra và lợi ích thu về và đồng thời đƣa ra những nỗ lực để đạt đƣợc mục tiêu chung.
Trƣớc hết nói đến tính kiểm soát, theo Higgins (1952): Kế toán trách nhiệm là sự phát triển của hệ thống kế toán đƣợc thiết kế để kiểm soát chi phí phát sinh liên quan trực tiếp cho các cá nhân trong tổ chức, ngƣời chịu trách nhiệm kiểm soát.