CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ DOANH THU – KẾT QUẢ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 1. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông có ảnh hưởng đÕn doanh thu và kết quả kinh doanh. Tổ chức công tác kế toán ở mỗi doanh nghiệp đều chịu sự chi phối của đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của bản thân doanh nghiệp đó. Mỗi loại hình doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp giao thông vận tải nói riêng luôn có những đặc điểm hoạt động đặc thù.
Để có thể phát huy tốt vai trò của kế toán nói chung, kế toán quản trị nói riêng trong công tác quản lý, trước hết cần phải hiểu rõ đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp để từ đó xây dựng mô hình kế toán quản trị cho phù hợp với đặc thù của mỗi doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp giao thông vận tải đặc điểm rõ nét nhất đó là: sản phẩm xây lắp mang tính chất riêng lẻ; sản phẩm xây lắp không có sản phẩm nào giống sản phẩm nào, mỗi sản phẩm có yêu cầu về mặt thiết kế mỹ thuật, kết cấu, hình thức, địa điểm xây dựng khác nhau. Chính vì vậy, mỗi sản phẩm xây lắp đều có yêu cầu về tổ chức quản lý, tổ chức thi công và biện pháp thi công phù hợp với đặc điểm của từng công trình cụ thể, có như vậy việc sản xuất thi công mới đem lại hiệu quả cao và bảo đảm cho sản xuất được liên tục. Do sản phẩm có tính chất đơn chiếc và được sản xuất theo đơn đặt hàng nên chi phí bỏ vào sản xuất thi công cũng hoàn toàn khác nhau giữa các công trình, ngay cả khi công trình thi công theo các thiết kế mẫu nhưng được xây dựng ở những địa điểm khác nhau với các điều kiện thi công khác nhau thì chi phí sản xuất cũng khác nhau.
Việc tập hợp các chi phí sản xuất, tính giá thành và xác định kết quả thi công xây lắp cũng được tính cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt, sản xuất xây lắp được 5 thực hiện theo đơn đặt hàng của khách hàng nên Ýt phát sinh chi phí trong quá trình lưu thông. Bên cạnh đó, sản phẩm xây lắp được thực hiện trên cơ sở các hợp đồng đã ký với đơn vị chủ đầu tư sau khi trúng thầu hoặc được chỉ định thầu. Trong hợp đồng hai bên đã thống nhất với nhau về giá trị thanh toán của công trình cùng với các điều kiện khác, do vậy tính chất hàng hoá của sản phẩm xây dựng không được thể hiện rõ, nghiệp vụ bàn giao công trình, hạng mục công trình hoặc khối lượng xây lắp hoàn thành đạt điểm dừng kỹ thuật cho bên giao thầu chính là qui trình tiêu thụ sản phẩm xây lắp. Trường hợp nhà thầu được thanh toán theo tiến độ kế hoạch, thì phần công việc đã hoàn thành thuộc hợp đồng xây dựng được nhà thầu tự xác định một cách đáng tin cậy bằng phương pháp qui định được coi là sản phẩm hoàn thành bàn giao.
Ngoài ra, trong lĩnh vực xây dựng công trình giao thông, tiêu chuẩn chất lượng kỹ thuật của sản phẩm đã được xác định cụ thể trong hồ sơ thiết kÕ kỹ thuật được duyệt, do vậy doanh nghiệp xây lắp phải chịu trách nhiệm trước chủ đầu tư về kỹ thuật, chất lượng công trình. Chi phí xây dựng được lập dự toán trước theo các định mức xây dựng đã được phê duyệt. Doanh thu được ghi nhận dựa trên giá trị hợp đồng trúng thầu, trong đó, giá trị hợp đồng trúng thầu được dựa trên dự toán đã được phê duyệt. Do đó công tác lập dự toán không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu mà còn có phần quyết định việc doanh nghiệp có giành được hợp đồng xây dựng hay không.
Điều này đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay, khi mà sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp là rất lớn. Bên cạnh đó, sản phẩm xây dựng cơ bản có giá trị lớn, khối lượng công trình lớn, thời gian thi công tương đối dài. Trong thời gian sản xuất thi công xây dựng chưa tạo ra sản phẩm cho xã hội nhưng lại sử dụng nhiều vật tư, nhân lực của xã hội. Do đó, khi lập kế hoạch xây dựng cơ bản cần cân nhắc, thận trọng, nêu rõ các yêu cầu về vật tư, tiền vốn, nhân công.
6 Việc quản lý, theo dõi quá trình sản xuất thi công phải chặt chẽ, đảm bảo sử dụng vốn tiết kiệm, bảo đảm chất lượng thi công công trình. Ngoài ra, sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất, còn các điều kiện cần thiết cho sản xuất như các loại xe máy, thiết bị, nhân công … phải di chuyển theo địa điểm đặt công trình. Mặt khác, việc xây dựng còn chịu tác động của địa chất công trình và điều kiện thời tiết, khí hậu của địa phương … Cho nên công tác quản lý và sử dụng tài sản, vật tư cho công trình rất phức tạp, đòi hỏi phải có mức giá cho từng loại công tác xây lắp, cho từng vùng lãnh thổ. Mặt khác, trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông, cơ chế khoán đang được áp dụng rộng rãi với các hình thức giao khoán khác nhau như: khoán gọn công trình (khoán toàn bộ chi phí), khoán theo từng khoản mục chi phí, cho nên phải hình thành bên giao khoán, bên nhận khoán và giá khoán.
Ngoài ra, bên cạnh việc xác định kết quả chung cho các công trình, hạng mục công trình của doanh nghiệp, thì để đảm bảo tính hiệu quả trong kinh doanh còn cần phải xác định hiệu quả hoạt động của từng bộ phận đã được giao khoán từ đó có những quyết định đúng đắn. Khái quát về doanh thu và kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông.Khái quát về doanh thu trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông. Trước khi tìm hiểu doanh thu trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông, thì cần phải tìm hiểu khái quát về doanh thu trong các doanh nghiệp nói chung. *Khái niệm doanh thu: Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, tài sản của doanh nghiệp được vận động qua các giai đoạn khác nhau của quá trình tái sản xuất.
Tài sản vận động qua các giai đoạn nào là tùy thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp, nhưng nhìn chung khi tài sản của doanh nghiệp chuyển 7 từ hình thái hàng hóa (dịch vụ) sang hình thái tiền tệ thì chính là lúc doanh nghiệp thực hiện việc bán hàng và cung cấp dịch vụ và cũng có nghĩa là doanh thu đã được tạo ra. Vậy doanh thu là gì? Theo Học viện đào tạo các kế toán viên công cộng của Mỹ (AIPCA) thì: “Doanh thu là tổng số gia tăng tài sản hay sự giảm gộp các khỏan nợ được công nhận và được định lượng theo đúng các nguyên tắc kế toán được chấp nhận, là kết quả của các hoạt động có lợi nhuận của doanh nghiệp và có thể làm thay đổi vốn chủ sở hữu”. Theo cách nhìn của các tác giả người Mỹ trong cuốn Principles of Accounting: “Doanh thu là dòng vào, hay sự tăng lên các loại vốn của đơn vị, hay sự giải quyết các khỏan nợ từ việc giao hàng, sản xuất hàng hóa, cung cấp dịch vụ hoặc những hoạt động khác, hình thành nên hoạt động chủ yếu của đơn vị, trong trường hợp đơn giản nhất, chúng tương đương với giá cả hàng hóa đã bán ra hay dịch vụ đã cung ứng trong một thời kỳ nhất định”. Theo chuẩn mực kế toán quốc tế IAS sè 18 thì “Doanh thu là giá trị gộp của các lợi Ých kinh tế mà doanh nghiệp đạt được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động thông thường của doanh nghiệp, tạo nên sự tăng của vốn chủ sở hữu, ngoài phần tăng lên từ các đóng góp thêm của các cổ đông” Theo chuẩn mực kế toán Việt nam sè 14 thì “Doanh thu là tổng giá trị các lợi Ých kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu” Như vậy, có thể thấy khái niệm về doanh thu dù được diễn đạt theo cách này hay cách khác, nhưng đều có sự tương đồng về cách hiểu và nội dung của khoản được coi là doanh thu của doanh nghiệp đó là: doanh thu là giá trị của các lợi Ých kinh tế đã nhận và có thể nhận mà nó làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp.
8 * Khái quát về doanh thu trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông. Doanh thu của các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông chủ yếu xuất phát từ các hợp đồng xây dựng được ký kết. Chính vì vậy ở đây, khi nghiên cứu về doanh thu trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông là chúng ta đề cập đến doanh thu của hợp đồng xây dựng. Doanh thu của hợp đồng xây dựng bao gồm: doanh thu ban đầu được ghi trong hợp đồng và các khoản tăng, giảm khi thực hiện hợp đồng, các khoản tiền thưởng và các khoản thanh toán khác nếu các khoản này có khả năng làm thay đổi doanh thu, và có thể xác định được một cách đáng tin cậy.
Doanh thu của hợp đồng xây dựng được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được. Việc xác định doanh thu của hợp đồng chịu tác động của nhiều yÕu tố không chắc chắn vì chúng tuỳ thuộc vào các sự kiện sẽ xảy ra trong tương lai. Việc ước tính thường phải sửa đổi khi các sự kiện đó phát sinh và những yếu tố không chắc chắn được giải quyết. Vì vậy, doanh thu của hợp đồng có thể tăng hay giảm ở từng thời kỳ.
Ví dụ: - Nhà thầu và khách hàng có thể đồng ý với nhau về các thay đổi và các yêu cầu làm tăng hoặc giảm doanh thu của hợp đồng trong kỳ tiếp theo so với hợp đồng được chấp thuận ban đầu; - Doanh thu đã được thoả thuận trong hợp đồng với giá cố định có thể tăng vì lý do giá cả tăng lên; - Doanh thu theo hợp đồng có thể bị giảm do nhà thầu không thực hiện đúng tiến độ hoặc không đảm bảo chất lượng xây dựng theo các thoả thuận trong hợp đồng; 9 - Khi hợp đồng với giá cố định quy định mức giá cố định cho một đơn vị sản phẩm hoàn thành thì doanh thu theo hợp đồng sẽ tăng hoặc giảm khi khối lượng sản phẩm tăng hoặc giảm. Sù thay đổi theo yêu cầu của khách hàng về phạm vi công việc được thực hịên theo hợp đồng.