CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUYÊN VẬT LIỆU, CÔNG CỤ DỤNG CỤ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Kế toán về nguyên vật liệu 1.1 Khái niệm, đặc điểm, phân loại, nhiệm vụ kế toán nguyên vật liệu - Nguyên liệu, vật liệu là đối tượng lao động - đó là những tư liệu vật chất được dùng vào sản xuất để chế tạo thành sản phẩm mới hoặc thực hiện các dịch vụ hay sử dụng cho bán hàng, cho quản lý doanh nghiệp.1 Đặc điểm + Được mua sắm bằng vốn lưu động + Nó chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất kinh doanh nhất định sau chu kỳ sản xuất giá trị được bảo tồn và chuyển dịch toàn bộ vào sản phẩm + Vật liệu được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau: mua ngoài, tự sản xuất, nhận vốn góp liên doanh… 1.2 Phân loại - Phân loại nguyên vật liệu là việc sắp xếp vật liệu thành từng loại, từng nhóm theo một tiêu thức nhất định. Phân loại nguyên vật liệu theo nội dung kinh tế. - Nguyên vật liệu chính: Là đối tượng lao động chủ yếu của doanh nghiệp, đó là những nguyên vật liệu mà khi tham gia vào quá trình sản xuất nó cấu Chuyên đề tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 5 Khoa kinh tế thành nên thực thể vật chất của sản phẩm. Các doanh nghiệp khác nhau thì sử dụng vật liệu chính khác nhau: doanh nghiệp sản xuất đường thì vật liệu chính là mía, doanh nghiệp cơ khí thì nguyên vật liệu chính là gang, thép, sắt…có thể sản phẩm của doanh nghiệp này là nguyên vật liệu của doanh nghiệp khác, đối với nửa thành phẩm mua ngoài với mục đích để tiếp tục gia công, chế biến được coi là vật liệu chính, doanh nghiệp dệt mua sợi để dệt vải… - Vật liệu phụ: Là những vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh nó có thể kết hợp với vật liệu chính để làm tăng chất lượng sản phẩm, tăng giá trị sử dụng của sản phẩm, hàng hoá.Ví dụ: dầu mỡ, giể lau… - Vật liệu bao bì: Là vật liệu dùng chứa đựng sản phẩm sản xuất được, chẳng hạn: thùng giấy cho bia lon, nhãn thân chai, lon và nắp… - Nhiên liệu: là vật liệu phụ dùng để cung cấp nhiệt lượng hoặc tạo nguồn năng lượng cho quá trình sản xuất kinh doanh, như: xăng, dầu… - Phế liệu: là các loại vật liệu đã mất hết hoặc một phần lớn giá trị phế liệu sử dụng ban đầu và các vật liệu thu được trong quá trình sản xuất hay thanh lý tài sản, như bột man phế liệu, bụi trấu, bột gạo phế liệu… * Tác dụng của cách phân loại theo nội dung kinh tế: + Là cơ sở để xác định định mức tiêu hao dự trữ cho từng loại, từng thứ vật liệu + Là cơ sở để tổ chức hạch toán chi tiết vật liệu trong doanh nghiệp.
Phân loại nguyên vật liệu theo nội dung cung cấp - Nguyên vật liệu nhập từ bên ngoài: + Vật liệu mua ngoài + Vật liệu được cấp… - Nguyên vật liệu tự chế Chuyên đề tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 6 Khoa kinh tế * Tác dụng của cách phân loại này: Làm căn cứ cho kế hoạch thu mua và kế hoạch sản xuất nguyên vật liệu, làm cơ sở xác định giá vốn nguyên vật liệu nhập kho.3 Nhiệm vụ kế toán nguyên vật liệu - Để thực hiện được yêu cầu quản lý, kế toán vật liệu trong doanh nghiệp phải thực hiện các bước sau: - Kiểm tra chi phí thu mua, tính giá thực tế vật liệu nhập xuất tồn kho. Kiểm tra chấp hành các nguyên tắc thủ tục nhập, xuất, tồn kho. - Tổ chức ghi chép, phản ánh chính xác kịp thời số lượng, chất lượng và giá trị thực tế từng loại, từng thứ vật liệu nhập, xuất, tồn - Phản ánh tình hình thực hiện kế hoạch thu mua và dự trữ vật liệu. Phát hiện kịp thời vật liệu tồn đọng, kém phẩm chất để có biện pháp nhằm hạn chế thiệt hại ở mức thấp nhất.
- Phân bổ giá trị vật liệu vào chi phí sản xuất kinh doanh 1.2 Đánh giá nguyên vật liệu 1.1 Giá trị thực tế nguyên vật liệu nhập kho (Doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ) a) Vật liệu mua ngoài Giá thực tế Giá mua Thuế nhập Chi phí Giảm giá của vật liệu = ghi trên + khẩu phải + thu _ hàng mua mua ngoài hoá đơn nộp (nếu có) mua (nếu có) Lưu ý: + Giá mua ghi trên hoá đơn là giá chưa có thuế Giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ Chuyên đề tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 7 Khoa kinh tế + Chi phí thu mua bao gồm: chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo quản, phân loại, đóng gói, tiền thuê kho, thuê bãi, chỗ để vật liệu… + Giảm giá hàng mua (nếu có): chiết khấu thương mại… b) Vật liệu tự gia công chế biến Giá trị thực tế Giá thực tế của Chi phí Giá thành vật liệu tự chế = vật liệu xuất + chế = sản xuất biến chế biến biến thực tế c) Vậy liệu thuê ngoài gia công Giá thực Giá thực Chi phí Chi phí vận Giá thành tế của vật = tế của vật + thuê gia + chuyển đi = sản xuất liệu thuê liệu xuất công về,bốc dỡ… thực tế gia công gia công d) Vật liệu nhận vốn góp vốn liên doanh: Là giá do hội đồng đánh giá và các chi phí khác phát sinh khi tiếp nhận vật liệu e) Vật liệu được cấp: Là giá trị ghi trên biên bản giao nhận và các chi phí phát sinh khi tiếp nhận vật liệu f) Vật liệu nhận viện trợ, biếu tặng: Là giá trị hợp lý và các chi phí phát sinh khác 1.2 Giá thực tế nguyên vật liệu xuất kho a) Giá đơn vị bình quân Giá đơn vị bình quân gia quyền Giá thực tế vật = Số lượng vật liệu * Đơn giá xuất kho Chuyên đề tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 8 Khoa kinh tế liệu xuất kho xuất kho bình quân Trong đó: Đơn giá xuất Trị giá thực tế vật liệu tồn kho đầu kỳ và nhập trong kỳ kho bình = quân cả kỳ Số lượng vật liệu tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ DT - Ưu điểm: Tính toán đơn giản - Nhược điểm: Tính chính xác không cao, do việc tính giá chỉ thực hiện cuối tháng nên ảnh hưởng đến độ chính xác và tính kịp thời của thông tin kế toán Giá đơn vị bình quân sau mỗi lần nhập Đơn giá xuất kho Trị giá thực tế vật liệu tồn kho sau mỗi lần nhập bình quân sau mỗi = lần nhập Số lượng vật liệu tồn kho sau mỗi lần nhập - Ưu điểm: Đáp ứng yêu cầu kịp thời của thông tin kế toán - Nhược điểm: tốn nhiều thời gian và công sức tính toán Phương pháp bình quân cuối kỳ trước Đơn giá xuất Trị giá thực tế vật liệu tồn kho cuối kỳ trước kho bình quân = kỳ trước Số lượng vật liệu tồn kho cuối kỳ trước - Ưu điểm: Đơn giản, đáp ứng được yêu cầu kịp thời của thông tin kế toán Chuyên đề tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 9 Khoa kinh tế - Nhược điểm: Kết quả tính toán không chính xác, vì không tính đến sự biến động của giá cả của vật liệu trong kỳ b) Phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO) - Theo phương pháp này thì số hàng nào nhập trước sẽ được xuất trước, xuất hết số hàng nhập trước mới xuất đến số hàng nhập sau theo giá thực tế của số hàng mua vào sau cùng sẽ là giá trị hàng tồn kho cuối kỳ c) Phương pháp nhập sau xuất trước (LIFO): Phương pháp này ngược lại với phương pháp nhập trước xuất trước, tức là theo phương pháp này thì hàng nào nhập vào sau sẽ được xuất trước. Giá thực tế của vật liệu xuất dùng sẽ tính theo giá của vật liệu nhập kho sau cùng d) Phương pháp giá hạch toán - Giá hạch toán là giá do doanh nghiệp tự quy định (có thể lấy giá kế hoạch hoặc giá mua tại một thời điểm nào đó) và được sử dụng thống nhất trong thời gian dài tại doanh nghiệp - Giá hạch toán không có ý nghĩa trong thanh toán và trong hạch toán tổng hợp vật liệu - Hàng ngày kế toán sử dụng giá hạch toán để ghi sổ chi tiết giá trị vật liệu nhập xuất kho. Cuối kỳ kế toán tính ra giá trị thực tế của vật liệu xuất kho thông qua hệ số chênh lệch (hệ số giá) theo công thức sau: Trị giá vật liệu tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ theo thực tế Hệ số = Giá Trị giá vật liệu tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ theo hạch toán Và giá trị thực tế của vật liệu xuất kho được tính theo công thức: Chuyên đề tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 10 Khoa kinh tế Trị giá thực tế Trị giá hạch toán Hệ số của vật liệu xuất = của vật liệu * giá trong kỳ xuất kho - Hệ số giá có thể tính cho từng loại hàng, từng nhóm hàng hoặc từng thứ hàng chủ yếu tuỳ thuộc vào yêu cầu và trình độ quản lý của từng đơn vị hạch toán e) Giá thực tế đích danh - Giá thực tế đích danh được dùng trong những doanh nghiệp sử dụng vật liệu có giá trị lớn, ít chủng loại và bảo quản riêng theo từng lô trong kho. Giá thực tế vật liệu xuất kho được tính theo giá thực tế của từng lô vật liệu nhập - Ưu điểm: Xác định được ngay giá trị vật liệu khi xuất kho nhưng đòi hỏi doanh nghiệp phải quản lý và theo dõi chặt chẽ từng lô vật liệu xuất, nhập - Nhược điểm: Phương pháp này không thích hợp với những doanh nghiệp sử dụng nhiều loại vật liệu có giá trị nhỏ và có nhiều nghiệp vụ nhập, xuất kho.3 Các hình thức kế toán Sổ kế toán là một phương tiện vật chất cơ bản, cần thiết để người làm kế toán ghi chép, phản ánh có hệ thống các thông tin kế toán theo thời gian cũng như theo đối tượng.
Hình thức tổ chức sổ kế toán là hình thức kết hợp các loại sổ kế toán khác nhau về chức năng ghi chép, về kết cấu, nội dung phản ánh theo một trình tự nhất định trên cơ sở của chứng từ gốc. Chuyên đề tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 11 Khoa kinh tế Các doanh nghiệp khác nhau về loại hình, quy mô và các điều kiện kế toán sẽ hình thành cho mình một hình thức sổ kế toán khác nhau.