CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM XÂY LẮP TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Sự cần thiết phải tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành trong doanh nghiệp xây lắp 1. Ðặc điểm hoạt động sản xuất của doanh nghiệp xây lắp ảnh hưởng đến kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp Xây dựng cơ bản là một trong những ngành sản xuất vật chất quan trọng mang tính chất công nghiệp, là một trong những ngành chủ yếu tạo nên cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế cụ thể là tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật như : đường xá, cầu cống, nhà cửa, vật kiến trúc…Đây cũng là lĩnh vực tạo ra một lượng thu nhập lớn cho nền kinh tế, cũng là nơi được đầu tư với lượng vốn tương đối lớn và có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển của đất nước. Xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật mang những đặc thù khác biệt so với các ngành sản xuất vật chất khác.
Điều này được thể hiện rõ nét cả ở sản phẩm xây lắp lẫn quá trình sản xuất sản phẩm xây lắp. Chính những đặc thù này đã chi phối đến công tác kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm xây lắp. Cụ thể là : - Sản phẩm xây lắp là sản phẩm mang tính đơn chiếc mang tính cố định, thường có giá trị lớn, có kết cấu phức tạp và thường có thời gian thi công lâu dài. Do đó, để có thể quản lý chi phí xây dựng và xác định giá trị khối lượng xây lắp hoàn thành, quá trình quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp phải lập dự toán và lấy dự toán làm thước đo.
Đồng thời để phòng tránh và giảm thiểu rủi ro phải có bảo lãnh hợp đồng xây dựng và phải mua bảo hiểm cho sản phẩm xây lắp. Sản phẩm xây lắp có tính chất cố định tại nơi sản xuất trong khi các điều kiện phục vụ sản xuất như máy thi công, thiết bị thi công, người lao động… phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm xây lắp. Điều này khiến cho quá trình tổ chức sản xuất sản phẩm xây lắp gặp nhiều khó khăn do chịu nhiều ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, tài sản, vật tư dễ mất mát, hư hỏng do phải di chuyển giữa các công trình… Chính đặc điểm này làm cho công tác quản lý, sử dụng, hạch toán tài sản, vật tư phức tạp, không theo một phương thức cố định mà tuỳ thuộc tính chất, đặc điểm tự nhiên, xã hội của từng địa điểm đặt sản phẩm xây lắp cũng như toàn bộ các địa điểm đặt sản phẩm xây lắp. Sản phẩm xây lắp từ khi bắt đầu thi công đến khi đưa vào sử dụng thường kéo dài phụ thuộc vào quy mô, tính phức tạp về kỹ thuật của từng công trình.
Mặt khác, quá trình thi công thường chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn lại được chia thành nhiều công việc khác nhau. Đặc điểm này đòi hỏi việc tổ chức quản lý, giám sát chặt chẽ sao cho công trình thi công vừa đảm bảo chất lượng như thiết kế, dự toán, vừa đảm bảo tiến độ thi công và đảm bảo quản lý chặt chẽ về chi phí xây lắp. Hoạt động xây lắp được thực hiện trên cơ sở các hợp đồng xây dựng đã được ký giữa chủ đầu tư và nhà thầu. Trong đó, giá trị thanh toán và các điều kiện thi công cũng như các điều kiện khác được ghi trong hợp đồng.
Do đó sản phẩm xây lắp xác định trước được giá trị (căn cứ giá đấu thầu, giá dự toán) và được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thoả thuận với chủ đầu tư. Vì vậy, việc tổ chức quản lý chi phí và giá thành xây lắp phải căn cứ vào giá dự toán hoặc giá đầu thầu để làm căn cứ lập kế hoạch cung ứng vật tư, chuẩn bị các điều kiện sản xuất cần thiết khác cũng như làm căn cứ lập kế hoạch tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm xây lắp. Trong hoạt động xây lắp, cơ chế khoán được áp dụng rộng rãi với nhiều hình thức khác nhau như : khoán gọn công trình, khoán theo từng khoản mục chi phí, khoán theo từng công việc cụ thể…Vì vậy quá trình quản lý cần phải xác định được bên giao khoán, bên nhận khoán, cần có hợp đồng giao khoán cụ thể đảm bảo thi công đúng yêu cầu kỹ thuật. Những đặc điểm này sẽ chi phối đến quá trình kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp.
Do đó, kế toán đơn vị cần nắm vững đặc điểm sản xuất của đơn vị mình để có thể thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của kế toán nói chung và kế toán trong lĩnh vực xây lắp nói riêng. Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp Bất kỳ một doanh nghiệp nào khi tiến hành sản xuất kinh doanh đều phải chịu sự cạnh tranh gay gắt của doanh nghiệp khác trên thị trường. Để có thể đứng vững và tiếp tục phát triển không còn cách nào khác là doanh nghiệp phải cạnh tranh được với doanh nghiệp khác. Và một trong những biện pháp hữu hiệu nhất mà các doanh nghiệp đang áp dụng là không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm đồng thời quản lý, giám sát chặt chẽ việc sử dụng chi phí nhằm tiết kiệm chi phí sản xuất hạ giá thành sản phẩm.
Tại các doanh nghiệp xây lắp cũng không nằm ngoài quy luật này. Vì vậy, để có thể đứng vững trên thị trường, yêu cầu các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp xây lắp nói riêng phải quản lý chặt chẽ chi phí sản xuất, đảm bảo tiết kiệm chi phí sản xuất, hạ giá thành xây lắp vừa đảm bảo chất lượng và tiến độ thi công theo đúng thiết kế, đúng dự toán và các quy định khác về xây dựng của Nhà nước và Luật xây dựng. Cụ thể, để quản lý chi phí, hạ giá thành xây lắp các doanh nghiệp cần thực hiện một số yêu cầu sau : Xây dựng hệ thống định mức chi phí sản xuất phù hợp với đặc điểm sản xuất và tổ chức sản xuất, quản lý của doanh nghiệp. Xây dựng dự toán và phải lấy đó làm căn cứ so sánh với chi phí sản xuất thực tế và giá thành sản xuất của đơn vị.
Quản lý chặt chẽ các chi phí phát sinh theo định mức, quy định đã được xây dựng. Các khoản chi phí phát sinh không đúng quy định không được đưa vào chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Phân chia chi phí sản xuất thành các khoản mục theo sự phân chia trong dự toán để tiện cho việc theo dõi và đối chiếu. Định kỳ thực hiện công tác kiểm kê, xây dựng lại kế hoạch, định mức chi phí cho phù hợp với thực tiễn.
Thực hiện nghiêm túc công tác khen thưởng, kỷ luật đối với cá nhân, tổ chức trong quản lý và thực hiện công tác quản lý chi phí sản xuất. Nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Để có thể thực hiện tốt công tác kế toán nói chung và phần hành kế toán cụ thể nói riêng, kế toán cần nắm vững được nhiệm vụ của phần hành kế toán đó, từ đó mới có thể tập hợp chứng từ, tổ chức ghi chép một cách khoa học, hợp lý. Do vậy, kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm cần nắm vững nhiệm vụ kế toán của mình, đó là : Nhận thức đúng đắn vai trò, vị trí của kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm trong toàn bộ hệ thống kế toán doanh nghiệp, mối quan hệ với các bộ phận kế toán có liên quan. Căn cứ vào đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh, quy trình công nghệ sản xuất, loại hình sản xuất, đặc điểm của sản phẩm, khả năng hạch toán, yêu cầu quản lý cụ thể của doanh nghiệp để lựa chọn, xác định đúng đắn đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất, lựa chọn phương pháp tập hợp chi phí sản xuất phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp.
Căn cứ vào đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh, đặc điểm của sản phẩm, khả năng và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp để xác định đối tượng tính giá thành cho phù hợp. Tổ chức bộ máy kế toán một cách khoa học, hợp lý trên cơ sở phân công rõ ràng trách nhiệm của từng nhân viên, từng bộ phận kế toán có liên quan đặc biệt bộ phận kế toán các yếu tố chi phí. Thực hiện tổ chức chứng từ, hạch toán ban đầu, hệ thống tài khoản, sổ kế toán phù hợp với các nguyên tắc chuẩn mực, chế độ kế toán. Đảm bảo đáp ứng được yêu cầu thu nhận- xử lý- hệ thống hoá thông tin về chi phí, giá thành trong doanh nghiệp.
Tổ chức lập và phân tích các báo cáo kế toán về chi phí, giá thành sản phẩm, cung cấp những thông tin cần thiết về chi phí, giá thành sản phẩm, giúp các nhà quản trị doanh nghiệp đưa ra được các quyết định một cách nhanh chóng, phù hợp với quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Có nắm vững và hiểu rõ bản chất nhiệm vụ của kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm, kế toán mới có thể tính toán chính xác, tổ chức khoa học, hợp lý công tác kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm, góp phần nâng cao hiệu quả công tác kế toán cũng như công tác quản lý chi phí và giá thành trong doanh nghiệp 1. Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp ở góc độ kế toán tài chính 1. Các nguyên tắc và chuẩn mực kế toán chi phối đến kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp là hoạt động kế toán, chịu sự chi phối của chuẩn mực kế toán số 15 – Hợp đồng xây dựng.
Bên cạnh đó, kế toán chi phí sản xuất là quá trình tập hợp các khoản mục chi phí, nó liên quan tới khấu hao tài sản cố định hữu hình, do đó nó còn chịu sự chi phối của chuẩn mực kế toán số 01 – Chuẩn mực chung a.