CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Sự cần thiết và nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1.1 Bản chất, ý nghĩa của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hoá mà doanh nghiệp đã bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm). Trong các doanh nghiệp sản xuất, ngoài những chi phí cho việc sản xuất sản phẩm còn phát sinh những khoản chi phí khác như chi phí tiêu thụ sản phẩm (chi phí bảo quản, đóng gói, chi phí bán hàng,.) chi phí quản lý doanh nghiệp và các khoản chi phí mang tính chất sự nghiệp. Do đó chỉ những chi phí bỏ ra để tiến hành các hoạt động sản xuất sản phẩm mới được coi là chi phí sản xuất. Thực chất chi phí sản xuất là sự dịch chuyển vốn - chuyển dịch giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá (sản phẩm, lao vụ, dịch vụ).
Các chi phí này phát sinh có tính chất thường xuyên và gắn liền với quá trình sản xuất sản phẩm. Nền kinh tế nước ta hiện nay đang phát triển theo hướng nền kinh tế thị trường có sự điều khiển của nhà nước. Một nền kinh tế nhiều thành phần, chịu sự tác động của quy luật kinh tế. Vì vậy một doanh nghiệp muốn tạo được một chỗ đứng vững chắc trên thị trường, trước tiên sản phẩm sản xuất ra phải đạt hai yêu cầu: chất lượng cao đồng thời giá thành phải hợp lý.
Công tác hạch toán kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm có một tầm quan trọng đặc biệt không thể thiếu không chỉ riêng với các doanh nghiệp mà có ý nghĩa đối với nhà nước và các tổ chức có liên quan đến doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp: Làm tốt công tác kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm sẽ giúp cho doanh nghiệp nhìn nhận đúng đắn thực trạng quá SV: Trần Quang Lâm 4 Lớp: K41/21.08 Luan van Chuyên đề tốt nghiệp Học viện Tài chính trình sản xuất của đơn vị, thấy được điểm mạnh, điểm yếu đồng thời cung cấp thông tin kịp thời cho lãnh đạo doanh nghiệp để từ đó có những biện pháp tiết kiệm chi phí sản xuất và hạ giá thành sản phẩm. Đối với nhà nước: Làm tốt công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sẽ giúp cho nhà nước có cái nhìn tổng thể, toàn diện với sự phát triển của nền kinh tế, từ đó đưa ra các đường lối, chính sách thuế mà nhà nước thu từ các doanh nghiệp. Đối với các đơn vị tổ chức, đơn vị có liên quan như ngân hàng, nhà đầu tư, nhà cung cấp .họ cũng rất quan tâm tới kết quả của việc tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp.
Một doanh nghiệp làm ăn có lãi sẽ chiếm ưu thế trong cạnh tranh, có cơ hội mở rộng thị phần, nâng cao giá trị doanh nghiệp.2 Yêu cầu quản lý đối với chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Giá thành và chi phí là hai chỉ tiêu có lên quan chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm. Việc tính đúng, tính đủ CPSX quyết định đến tính chính xác của giá thành sản phẩm. Chi phí biểu hiện hao phí còn giá thành biểu hiện về mặt kết quả của sản xuất. Đây là hai mặt thống nhất của một quá trình, vì vậy chúng giống nhau về chất.
Giá thành và chi phí đều bao gồm các chi phí về lao động sống, lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong quá trình cấu tạo sản phẩm. Tuy nhiên do bộ phận CPSX giữa các kỳ không đồng đều nhau nên giá thành và chi phí khác nhau về số lượng Mối quan hệ giữa CPSX và GT sản phẩm được xác định qua công thức sau : Tổng giá thành sản phẩm = CPSXDDĐK + CPSXPS trong kỳ - CPSXDDCK. Chi phí và giá thành là các chỉ tiêu quan trọng trong hệ thống các chỉ tiêu kinh tế phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với doanh thu, kết quả( lãi, lỗ) hoạt động sản xuất kinh doanh, do vậy được chủ doanh nghiệp rất quan tâm. SV: Trần Quang Lâm 5 Lớp: K41/21.08 Luan van Chuyên đề tốt nghiệp Học viện Tài chính Tổ chức kế toán chi phí, tính giá thành sản phẩm một cách khoa học , hợp lý và đúng đắn có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí, giá thành sản phẩm.Việc tổ chức kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý của chi phí phát sinh trong doanh nghiệp , ở từng bộ phận, từng đối tượng , góp phần tăng cường quản lý tài sản, vật tư lao động, tiền vốn một cách tiết kiệm ,có hiệu quả.
Mặt khác tạo điều kiện phấn đấu tiết kiệm chi phí hạ thấp giá thành sản phẩm. Đó là một trong những điều kiện quan trọng tạo cho doanh nghiệp một ưu thế trong cạnh tranh. Mặt khác, giá thành sản phẩm còn là cơ sở để định giá bán sản phẩm, là cơ sở để đánh giá hạch toán kinh tế nội bộ, phân tích chi phí, đồng thời còn là căn cứ để xác định kết quả kinh doanh kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm với nội dung chủ yếu thuộc về kế toán quản trị, cung cấp thông tin phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp.3 Sự cần thiết và nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1.1 Sự cần thiết của kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Trong công tác quản lý tại một doanh nghiệp sản xuất, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là những chỉ tiêu quan trọng luôn được các nhà doanh nghiệp quan tâm vì chúng gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh. Tổ chức kế toán đúng, hợp lý, chính xác chi phí sản xuất và tính đúng, tính đủ giá thành sản phẩm có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí, giá thành sản phẩm, trong việc kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của chi phí phát sinh ở doanh nghiệp nói chung và ở các phân xưởng, tổ, đội sản xuất nói riêng.
Thông qua số liệu do bộ phận kế toán tập hợp chi phí, tính giá thành, nhà quản lý doanh nghiệp biết đợc chi phí và giá thành thực tế của từng loại sản phẩm, nhóm sản phẩm, của hoạt động kinh doanh và các hoạt động khác trong doanh nghiệp. Qua đó, người quản lý có thể phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch giá thành sản phẩm, tình hình sử dụng lao động, vật SV: Trần Quang Lâm 6 Lớp: K41/21.08 Luan van Chuyên đề tốt nghiệp Học viện Tài chính tư, tiền vốn có hiệu quả, tiết kiệm hay lãng phí để từ đó có biện pháp hạ giá thành, đề ra các quyết định phù hợp với sự phát triển sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản trị doanh nghiệp. Ngày nay số lượng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất rất nhiều mà chất lượng công tác quản lý chi phí và giá thành sản phẩm ở nước ta chưa chặt chẽ, dẫn đến một số doanh nghiệp tiền bạc sức lực bỏ ra nhiều mà hiệu quả lại không cao. Thực tế cho thấy, nhiều đơn vị hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành chưa chính xác, hạch toán các khoản chi phí bất hợp lý vào giá thành, có đơn vị chưa tính đủ chi phí sản xuất vào giá thành sản phẩm trong kỳ.
Tất cả các chi phí phát sinh như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung đề tập hợp và phân bổ vào giá thành sản xuất trong kỳ nhưng không phân biệt được đâu là biến phí, đâu là định phí, điều đó làm cho việc phân tích các nhân tố làm tăng hay giảm giá thành rất khó khăn. Như vậy, xuất phát từ những lý do trên, việc đổi mới hoàn thiện, tổ chức hạch toán đúng, hợp lý và chuẩn xác chi phí sản xuất và tính đúng, tính đủ giá thành sản phẩm đã trở thành điều kiện không thể thiếu được để thực hiện hạch toán kinh tế. Hạch toán kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là một khâu trung tâm của toàn bộ công tác hạch toán kế toán trong các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp sản xuất nói riêng.2 Nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Nền kinh tế thị trường với những đổi mới thực sự trong cơ chế quản lý kinh tế - tài chính đã khẳng định vai trò, vị trí của kế toán trong quản trị doanh nghiệp. Bằng những số liệu cụ thể, chính xác, khách quan và khoa học, kế toán được coi là một công cụ để điều hành, quản lý các hoạt động, tính toán hiệu quả kinh tế và kiểm tra bảo vệ, sử dụng tài sản vật tư, tiền vốn nhằm đảm bảo quyền chủ động trong sản xuất kinh doanh và tự chủ về tài chính.
SV: Trần Quang Lâm 7 Lớp: K41/21.08 Luan van Chuyên đề tốt nghiệp Học viện Tài chính Để đáp ứng được yêu cầu quản lý kinh tế, kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành có các nhiệm vụ cụ thể sau: - Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất và phương pháp tính giá thành phù hợp với đặc điểm quy trình công nghệ đặc điểm tổ chức sản xuất của doanh nghiệp. - Tổ chức tập hợp và phân bổ từng loại chi phí sản xuất theo đúng đối tượng tập hợp chi phí sản xuất để xác định bằng phương pháp thích hợp đã chọn. - Xác định chính xác chi phí của sản phẩm dở dang cuối kỳ. - Thực hiện tính giá thành sản phẩm kịp thời, chính xác theo đúng đối tượng tính giá thành và phương pháp tính giá thành hợp lý.
- Định kỳ, cung cấp các báo cáo về chi phí sản xuất và tính giá thành cho lãnh đạo doanh nghiệp và tiến hành phân tích tình hình thực hiện định mức, dự toán chi phí sản xuất, tình hình thực hiện kế hoạch, giá thành, đề xuất các kiến nghị cho lãnh đạo doanh nghiệp đưa ra các quyết định thích hợp, trước mắt cũng như lâu dài đối với sự phát triển kinh doanh của doanh nghiệp.2 Nội dung kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1.1 Nội dung của kế toán chi phí sản xuất 1.