CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HẠCH TOÁN KẾ TOÁN TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP THEO THÔNG TƯ 107/2017/TT-BTC 1.1 Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1.1 Khái niệm, phân loại các đơn vị sự nghiệp công lập a. Khái niệm: Theo quy định tại Khoản 1 Điều 9 Luật viên chức 2010 thì đơn vị sự nghiệp công lập được quy định cụ thể như sau: Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước. Để hiểu rõ thêm về đơn vị sự nghiệp công lập chúng ta tìm hiểu thêm các đơn vị nhà nước như sau: Đơn vị hành chính, sự nghiệp là cách gọi phổ biến đối với các cơ quan hành chính và các đơn vị sự nghiệp. Đây là những đơn vị được Nhà nước thành lập để thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính, đảm bảo an ninh quốc phòng, phát triển kinh tế xã hội, v.
Các đơn vị này được ngân sách cấp kinh phí và hoạt động theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp. Đơn vị hành chính sự nghiệp có nhiều loại, có chức năng, nhiệm vụ khác nhau, hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau và được chia thành hai nhóm: Các cơ quan hành chính và các đơn vị sự nghiệp. + Các cơ quan hành chính (còn gọi là các cơ quan quản lý nhà nước) gồm các cơ quan quản lý hành chính từ Trung ương đến địa phương. Bao gồm: Các cơ quan hành chính ở Trung ương gồm: Chính phủ, các Bộ giúp Chính phủ quản lý các ngành hoặc các lĩnh vực được phân công trong phạm vi toàn quốc; Cơ quan hành chính cấp tỉnh gồm: UBND các tỉnh, thành phố và các Sở tham mưu giúp việc cho UBND các tỉnh quản lý các lĩnh vực thuộc ngành mình phụ trách trong địa bàn tỉnh; Cơ quan hành chính cấp huyện gồm UBND huyện và các cơ quan giúp việc cho 7 UBND huyện như các Phòng Giáo dục, Phòng Nông nghiệp, Phòng Nội vụ và Phòng Lao động xã hội.
UBND xã là cơ quan quản lý hành chính cơ sở trong hệ thống các cơ quan quản lý hành chính ở nước ta. Tóm lại: Cơ quan hành chính là những đơn vị được thành lập để làm nhiệm vụ quản lý hành chính trong lĩnh vực hoặc địa phương được phân công. Các cơ quan hành chính hoạt động bằng nguồn kinh phí do ngân sách cấp. + Các đơn vị sự nghiệp công lập là các đơn vị được thành lập để cung cấp các dịch vụ công phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng.
Tùy theo lĩnh vực hoạt động các đơn vị sự nghiệp này có thể tự chủ kinh phí ở các mức độ khác nhau. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập - Căn cứ vào mức độ tự chủ các đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành 4 loại như sau: + Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư (Loại 1): những đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đủ trang trải được toàn bộ kinh phí cho hoạt động thường xuyên, và chi đầu tư, Nhà nước không phải cấp kinh phí cho hoạt động của các đơn vị này. + Đơn vị tự đảm bảo chi thường xuyên (Loại 2) : những đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đủ trang trải được toàn bộ kinh phí cho hoạt động thường xuyên, Nhà nước chỉ cấp kinh phí cho đầu tư (không thường xuyên) của các đơn vị này. + Đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (Loại 3) (do giá, phí dịch vụ sự nghiệp công chưa kết cấu đủ chi phí, được nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá chưa tính đủ chi phí ) là những đơn vị có nguồn thu sự nghiệp chưa đủ để trang trải toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên của mình, Nhà nước phải cấp một phần ngân sách cho hoạt động thường xuyên và không thường xuyên của đơn vị.
Mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên của các đơn vị này từ 10% đến dưới 100% ví dụ như các trường đại học công lập, bệnh viện, bảo tàng… +Đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động (Loại 4): bảo 8 đảm chi thường xuyên và đầu tư theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, hoặc không có nguồn thu được Nhà nước cấp toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động. Các đơn vị sự nghiệp loại này có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên từ 10% trở xuống. - Căn cứ theo lĩnh vực hoạt động, các đơn vị sự nghiệp được phân thành: + Các đơn vị sự nghiêp giáo dục gồm: Các trường học từ mầm non đến đại học (không bao gồm các trường tư). + Các đơn vị sự nghiệp y tế bao gồm: Các bệnh viện, các cơ sở khám, chữa bệnh, các trung tâm y tế dự phòng (không bao gồm các bệnh viện tư).
+ Các đơn vị sự nghiệp văn hoá, thể thao bao gồm các viện nghiên cứu về văn hóa, thể thao, các đoàn nghệ thuật, trung tâm chiếu phim, nhà văn hoá, thư viện, bảo tồn bảo tàng, đài phát thanh truyền hình, trung tâm thông tin, báo chí xuất bản, các trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, câu lạc bộ thể dục thể thao, v. + Các đơn vị sự nghiệp kinh tế bao gồm các đơn vị sự nghiệp hoạt động hỗ trợ cho sự nghiệp phát triển kinh tế như các viện nghiên cứu kinh tế, các trung tâm nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi. Tóm lại: Các đơn vị sự nghiệp công lập đều có đặc điểm chung là hoạt động bằng kinh phí do ngân sách nhà nước cấp hoặc tự trang trải bằng nguồn thu sự nghiệp. Đặc điểm này có ảnh hưởng lớn đến công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập thể hiện trên các mặt: Thứ nhất, để phục vụ cho kiểm soát và thanh quyết toán với ngân sách, kế toán các đơn vị sự nghiệp công lập phải tuân thủ chế độ kế toán do cơ quan có thẩm quyền quy định.
Thứ hai, phục vụ cho tổng hợp số liệu về các khoản chi ngân sách, các khoản chi trong các đơn vị sự nghiệp công lập phải được hạch toán chi tiết theo từng chương, mục, tiểu mục phù hợp với mục lục ngân sách.2 Nhiệm vụ và nội dung của kế toán đơn vị sự nghiệp công lập 1.1 Nhiệm vụ: Theo quy định của Luật Kế toán, để phục vụ cho kiểm tra, 9 kiểm soát tình hình sử dụng và thanh quyết toán các khoản kinh phí được ngân sách cấp phát cũng như các nguồn thu của đơn vị sự nghiệp, kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập phải thực hiện các nhiệm vụ sau: - Phản ánh đầy đủ, trung thực, kịp thời các hoạt động kinh tế tài chính phát sinh liên quan đến các hoạt động thu và sử dụng nguồn kinh phí ngân sách cấp, các khoản thu sự nghiệp của đơn vị. - Cung cấp thông tin phục vụ cho kiểm tra, kiểm soát, quản lý, sử dụng các khoản kinh phí, khoản thu sự nghiệp theo đúng chế độ hiện hành và theo dự toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. - Góp phần kiểm tra, giám sát tình hình sử dụng vật tư, tài sản, nguồn kinh phí của đơn vị theo đúng chế độ và pháp luật hiện hành.2 Nội dung: Thực hiện các nhiệm vụ trên, kế toán trong đơn vị sự nghiệp công có các nội dung sau: - Kế toán tiền và các khoản tương đương tiền phản ánh tình trạng và sự biến động của các khoản tiền và tương đương tiền trong đơn vị sự nghiệp công như tiền Việt Nam, ngoại tệ, các loại chứng khoán được mua về để bán v. - Kế toán vật tư và tài sản phản ánh tình trạng và sự biến động của các loại vật tư, tài sản trong quá trình hoạt động của đơn vị sự nghiệp công - Kế toán nguồn kinh phí, quỹ phản ánh tình trạng và sự biến động của các nguồn kinh phí, các khoản quỹ, vốn của đơn vị sự nghiệp công.
- Kế toán các khoản thanh toán phản ánh tình trạng và sự biến động của các khoản thanh toán phát sinh trong quá trình hoạt động của đơn vị sự nghiệp công. - Kế toán khác bao gồm kế toán các khoản thu, chi và xử lý chênh lệch thu, chi liên quan đến hoạt động của đơn vị sự nghiệp công, lập báo cáo tài chính, v.3 Đặc điểm hoạt động và đặc điểm quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập 1.1 Đặc điểm hoạt động Các đơn vị sự nghiệp công lập gồm nhiều hoạt động trong nhiều lĩnh vực với các chức năng và nhiệm vụ khác nhau. Tuy nhiên, các đơn vị sự nghiệp công lập có 10 đặc điểm hoạt động chung là: - Thứ nhất, mục đích hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập là không vì lợi nhuận, chủ yếu phục vụ lợi ích cộng đồng. - Thứ hai, sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp công lập tạo ra chủ yếu là những sản phẩm, dịch vụ có giá trị về sức khỏe, tri thức, văn hóa, đạo đức, xã hội,… Đây là các sản phẩm, dịch vụ mang lại lợi ích chung có tính bền vững, lâu dài cho xã hội.
- Thứ ba, hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước, thực thi các chính sách xã hội của Nhà nước.2 Đặc điểm quản lý tài chính trong các đơn vị SNCL Tài chính của đơn vị SNCL được quy định phù hợp với từng loại hình đơn vị. Do các đơn vị có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công cho xã hội nên nguồn tài chính chủ yếu dựa vào những khoản cấp phát từ ngân sách nhà nước. Ngoài ra có một số các khoản thu có nguồn gốc từ ngân sách, các khoản thu hoạt động dịch vụ do đơn vị tự khai thác hoặc từ quyên góp, tặng, biếu không phải nộp ngân sách nhà nước. * Nội dung thu của đơn vị sự nghiệp công lập - Thu do NSNN cấp: Đối với kinh phí do NSNN cấp đơn vị phải lập dự toán chi phù hợp và bảo vệ dự toán đã lập.
Khi có nhu cầu chi, đơn vị trực tiếp hay gián tiếp nhận kinh phí từ Kho bạc Nhà nước.