Chương I lý luận chung về hạch toán Chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp trong các Doanh nghiệp Xây lắp I. Đặc điểm hoạt động kinh doanh xây lắp ảnh hưởng đến hạch toán Chi phí sản xuấtvà tính giá thành sản phẩm xây lắp. Trong cơ chế thị trường, sản xuất xây dựng cơ bản (XDCB) là hoạt động chủ yếu của các doanh nghiệp xây lắp (DNXL). Đây là một hoạt động quan trọng tạo ra cơ sở vật chất, kỹ thuật mới cho mọi ngành dưới hình thức xây dựng mới hoặc mở rộng, khôi phục, hiện đại hoá các công trình hiện có thuộc mọi lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân như: Công trình giao thông, thủy điện, thủy lợi, các khu công nghiệp, các công trình quốc phòng và các công trình dân dụng khác.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của các ngành khác, ngành XDCB ngày càng lớn mạnh và khẳng định được vị trí của mình trong nền kinh tế quốc dân. Nhiều DNXL ra đời, hoạt động dưới nhiều hình thức khác nhau. DNXL Nhà nước như các tổng công ty xây lắp, công ty lắp máy.Doanh nghiệp tư nhân như các công ty TNHH, các công ty xây lắp liên doanh.Tuy khác nhau về quy mô sản xuất, hình thức quản lý nhưng các doanh nghiệp này đều phải đảm bảo yêu cầu, nguyên tắc tổ chức kế toán của một đơn vị sản xuất là: ghi chép, tính toán, phản ánh đầy đủ chi phí sản xuất, tính giá thành LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sản phẩm xây lắp, xác định kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, trên cơ sở đó kiểm tra tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch, kinh tế tài chính, tình hình bảo vệ tài sản. Tuy nhiên, XDCB có những nét đặc trưng riêng khác biệt với các ngành sản xuất vật chất khác, do đó để có thể thực hiện tốt các nhiệm vụ trên, phát huy tác dụng của kế toán là công cụ hữu hiệu quản lý sản xuất thì việc tổ chức kế toán nói chung và hạch toán chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm nói riêng phải phù hợp với đặc điểm của sản xuất xây lắp.
? Sản xuất xây lắp là một loại sản xuất công nghiệp đặc biệt theo đơn đặt hàng, sản phẩm xây lắp mang tính chất đơn lẻ, nên chi phí bỏ ra để thi công xây lắp các công trình có nội dung và cơ cấu không đồng nhất như các loại sản phẩm công nghiệp khác. Chính vì vậy, kế toán phải tính đến việc hạch toán chi phí, giá thành và tính kết quả thi công cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt (từng công trình, hạng mục công trình). ? Đối tượng sản xuất XDCB thường có khối lượng lớn, giá trị thời gian thi công tương đối dài. Xuất phát từ đặc điểm này mà kỳ tính giá thành sản phẩm xây lắp không xác định hàng tháng như trong sản xuất công nghiệp mà được xác định tuỳ thuộc vào đặc điểm kỹ thuật của từng loại công trình, điều này thể hiện qua phương pháp lập dự toán và phương thức thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu.
Do vậy, việc xác định đúng đắn đối tượng tính giá thành và kỳ tính giá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành sẽ đáp ứng cho yêu cầu từng thời kỳ nhất định và phải tránh tình trạng căng thẳng vốn cho doanh nghiệp xây lắp. ? Sản xuất XDCB thường diễn ra ngoài trời, chịu tác động trực tiếp của các yếu tố môi trường, thời tiết. Do vậy thi công xây lắp mang tính thời vụ, dễ bị thiệt hại, hư hỏng. Kế toán phải chọn những phương pháp hợp lý để xác định những chi phí thời vụ và những khoản thiệt hại một cách đúng đắn.
? Sản xuất XDCB được thực hiện trên các địa điểm biến động. Sản phẩm XDCB mang tính cố định, gắn liền với địa điểm xây dựng, khi hoàn thành không nhập kho như các ngành sản xuất vật chất khác. Trong quá trình thi công, các DNXL phải di chuyển nhiều. Do đó, sẽ phát sinh một số chi phí cần thiết, khách quan như chi phí điều động công nhân, máy thi công, chi phí xây dựng các công trình tạm phục vụ công nhân và thi công, chi phí chuẩn bị mặt bằng và dọn mặt bằng sau khi thi công xong.
kế toán phải phản ánh chính xác các chi phí này và tổ chức phân bổ hợp lý. ? Một đặc điểm khác rất đặc trưng của ngành XDCB đó là chỉ có thể biết được chất lượng sản phẩm sau khi đ• hoàn thành, bàn giao và đưa vào sử dụng. Vì vậy, trong dự toán của tất cả các công trình, hạng mục công trình phải bao gồm cả chi phí bảo hành. Chi phí bảo hành các công trình, hạng mục công trình phát sinh trong thời gian bảo hành lớn hay nhỏ còn tuỳ thuộc vào chất lượng của các công trình, hạng mục công trình đó.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do đó, các DNXL phải bám chặt lấy dự toán, lấy dự toán làm thước đo hiệu quả. Xuất phát từ các đặc điểm nêu trên, công tác kế toán của các đơn vị xây lắp vừa phải đảm bảo yêu cầu phản ánh chung của một đơn vị sản xuất vừa phải thực hiện đúng chức năng kế toán phù hợp với ngành nghề của mình nhằm cung cấp số liệu chính xác, kịp thời, đánh giá đúng tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh, cố vấn cho l•nh đạo trong việc tổ chức, quản lý để đạt được mục đích kinh doanh của đơn vị. chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp I/Chi phí sản xuất sản phẩm xây lắp. ? Chi phí sản xuất: Quá trình sản xuất trong các Doanh nghiệp xây dựng là quá trình mà các doanh nghiệp phải thường xuyên đầu tư các loại chi phí khác nhau để đạt được mục đích là tạo ra được khối lượng sản phẩm tương ứng, đó là quá trình chuyển biến của các loại vật liệu xây dựng thành sản phẩm dưới sự tác động của máy móc thiết bị cùng với sức lao động của con người hay đó chính là sự chuyển biến các yếu tố về tư liệu lao động và đối tượng lao động (hao phí về lao động vật hoá) dưới sự tác động có mục đích của sức lao động (hao phí về lao động sống) qua quá trình thi công sẽ trở thành sản phẩm xây dựng.
Toàn bộ những hao phí này được thể thiện dưới hình thái giá trị thì đó là chi phí sản xuất. Vậy, trong doanh nghiệp xây dựng, chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sống và lao động vật hoá và các loại hao phí cần thiết khác mà doanh nghiệp bỏ ra để tiến hành hoạt động sản xuất, thi công trong một thời kỳ nhất định. Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây dựng bao gồm nhiều loại khác nhau với nội dung kinh tế khác nhau, công dụng và mục đích của chúng trong quá trình sản xuất cũng khác nhau. Trong các DNXL nói chung, có nội dung kinh tế, công dụng khác nhau và yêu cầu quản lý đối với từng loại cũng khác nhau.
Để lập dự toán chi phí và tính chính xác giá thành, để khống chế và thống nhất các loại chi phí nhằm nghiên cứu các yếu tố phát sinh trong quá trình hình thành giá thành sản phẩm xây lắp, từ đó có biện pháp quản lý chi phí có hiệu quả thì yêu cầu khách quan đặt ra là phải phân loại chi phí thành từng nhóm riêng theo những tiêu thức nhất định. ? Phân loại chi phí sản xuất: Hiện nay chi phí sản xuất được phân loại theo các tiêu thức sau: Phân loại CPSX theo nội dung kinh tế là việc sắp xếp các chi phí có nguồn gốc kinh tế ban đầu đồng nhất, không phân biệt chi phí đó phát sinh trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh (SXKD) nào, ở đâu, có quan hệ như thế nào với quá trình sản xuất. Theo cách phân loại này, CPSX trong sản xuất xây lắp bao gồm: - Chi phí nguyên vật liệu chính như xi măng, sắt thép. - Chi phí nhiên liệu, động lực mua ngoài như xăng, dầu, mỡ, khí nén.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chi phí tiền lương và các khoản phụ cấp theo lương phải trả CBCNV. - Các khoản tính theo lương như BHXH, BHYT, KPCĐ. - Chi phí công cụ, dụng cụ sản xuất như dàn giáo, cuốc, xẻng, bảo hộ lao động. - Chi phí khấu hao tài sản cố định (TSCĐ): Là toàn bộ số tiền khấu hao TSCĐ trong DN như nhà xưởng, nhà làm việc, máy móc, dụng cụ vận chuyển, máy móc thi công (máy lu, máy dầm, máy trộn bê tông.) và khấu hao các TSCĐ khác dùng trong quản lý trong kỳ sản xuất kinh doanh.
- Chi phí dịch vụ mua ngoài như điện, nước, điện thoại. - Chi phí khác bằng tiền. Phân loại chi phí theo cách này giúp nhà quản lý biết được kết cấu, tỷ trọng từng loại chi phí mà DN đ• bỏ ra trong quá trình hoạt động SXKD. Qua đó, DN đánh giá được tình hình thực hiện dự toán chi phí và lập dự toán chi phí SXKD cho kỳ sau, từ đó giúp DN xác định được các định mức và xét duyệt định mức vốn lưu động.
Cách phân loại này được dựa trên công dụng của chi phí và nơi phát sinh của chi phí. Theo cách phân loại này, chi phí xây lắp được chia thành: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là tất cả những chi phí về nguyên vật liệu (NVL) chính, phụ, cấu kiện, vật liệu rời, vật liệu luân chuyển (ván, dàn giáo.sử dụng trực tiếp cho thi công các công trình. Giá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trị vật liệu kể trên được tính theo giá thực tế gồm giá mua ghi trên hoá đơn của người bán và các chi phí thu mua thực tế phát sinh như vận chuyển, bốc dỡ. Trong khoản mục chi phí này không bao gồm các vật liệu phụ, nhiên liệu dùng cho máy móc thi công, các loại vật liệu làm công trình tạm như lán trại, chi phí NVL tính vào chi phí chung, chi phí quản lý DN.
- Chi phí nhân công trực tiếp: Là toàn bộ tiền lương chính, lương phụ, tiền công của công nhân trực tiếp tham gia xây dựng công trình và lắp đặt máy móc thiết bị, công nhân vận chuyển vật liệu trong thi công, công nhân làm nhiệm vụ bảo dưỡng bê tông, công nhân làm nhiệm vụ dọn dẹp vật liệu trên công trường, công nhân ghép cốp pha, lau máy trước khi lắp. Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm tiền lương trả theo thời gian, trả theo sản phẩm, trả làm thêm giờ, trả tiền thưởng thường xuyên về tăng năng xuất lao động.