Luận văn thạc sĩ lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên NSNN tại Sở Tài chính tỉnh Bình Định

Bài viết phân tích quy trình lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Sở Tài chính tỉnh Bình Định cho các đơn vị dự toán cấp I.

• Tác giả: Nguyễn Thị Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Huyền Trang
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn Thiện Công Tác Lập Dự Toán Và Quyết Toán Chi Thường Xuyên Ngân Sách Nhà Nước Của Sở Tài Chính Tỉnh Bình Định Đối Với Các Đơn Vị Dự Toán Cấp I
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tổng quan các đề tài đã nghiên cứu có liên quan
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• Cấu trúc đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP DỰ TOÁN VÀ QUYẾT TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA SỞ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ DỰ TOÁN CẤP I
• 1.1. Tổng quan về Ngân sách nhà nước và Ngân sách nhà nước cấp tỉnh
• 1.1.1. Khái niệm, chức năng, vai trò, nguyên tắc quản lý Ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Hệ thống ngân sách nhà nước và ngân sách nhà nước cấp tỉnh trong hệ thống Ngân sách nhà nước
• 1.1.3. Khái quát nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách địa phương
• 1.1.4. Chi thường xuyên NSNN, nhiệm vụ chi thường xuyên Ngân sách nhà nước cấp tỉnh
• 1.1.5. Khái quát đơn vị dự toán cấp I
• 1.2. Nội dung công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên Ngân sách nhà nước cấp tỉnh đối với đơn vị dự toán cấp I
• 1.2.1. Lập dự toán chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh đối với đơn vị dự toán cấp I
• 1.2.2. Quyết toán chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh đối với các đơn vị dự toán cấp I
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC LẬP DỰ TOÁN VÀ QUYẾT TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA SỞ TÀI CHÍNH TỈNH BÌNH ĐỊNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ DỰ TOÁN CẤP I
• 2.1. Phân cấp trách nhiệm của các cơ quan trong công tác quản lý tài chính tại tỉnh Bình Định
• 2.1.1. Cơ quan chỉ đạo và ra quyết định thực hiện Ngân sách nhà nước tỉnh Bình Định
• 2.1.2. Cơ quan tham mưu và quản lý Ngân sách nhà nước tỉnh Bình Định
• 2.1.3. Cơ quan trực tiếp thực hiện Ngân sách nhà nước tỉnh Bình Định
• 2.2. Nội dung chi thường xuyên Ngân sách nhà nước tỉnh Bình Định
• 2.3. Thực trạng công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên Ngân sách nhà nước của Sở Tài chính tỉnh Bình Định đối với các đơn vị dự toán cấp I
• 2.3.1. Lập dự toán chi thường xuyên Ngân sách nhà nước của Sở Tài chính tỉnh Bình Định đối với các đơn vị dự toán cấp I
• 2.3.2. Quyết toán chi thường xuyên Ngân sách nhà nước của Sở Tài chính tỉnh Bình Định đối với các đơn vị dự toán cấp I
• 2.4. Đánh giá thực trạng công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên Ngân sách nhà nước của Sở Tài chính tỉnh Bình Định đối với các đơn vị dự toán cấp I
• 2.4.1. Công tác lập dự toán
• 2.4.2. Công tác quyết toán
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC LẬP DỰ TOÁN VÀ QUYẾT TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA SỞ TÀI CHÍNH TỈNH BÌNH ĐỊNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ DỰ TOÁN CẤP I
• 3.1. Quan điểm và phương hướng hoàn thiện công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên NSNN của Sở Tài chính tỉnh Bình Định đối với các đơn vị dự toán cấp I
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên NSNN của Sở Tài chính tỉnh Bình Định đối với các đơn vị dự toán cấp I
• 3.2.1. Xây dựng đội ngũ, nâng cao trình độ, năng lực cán bộ, công chức, viên chức làm công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên NSNN của tỉnh Bình Định
• 3.2.2. Tăng cường thanh tra, kiểm tra công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên NSNN
• 3.2.3. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên NSNN
• 3.2.4. Kiến nghị Chính phủ về quy định hành lang pháp lý và cơ chế chính sách
• 3.2.5. Kiến nghị Bộ Tài chính
• 3.2.6. Kiến nghị đối với HĐND và UBND tỉnh Bình Định
• 3.2.7. Kiến nghị đối với Sở Tài chính và KBNN tỉnh
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ngân Sách Nhà Nước Tại Bình Định Khái Niệm

Ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò then chốt trong hệ thống tài chính quốc gia. Theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước, được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. NSNN không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để Nhà nước thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội. Việc quản lý và sử dụng NSNN hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước. Luật Ngân sách nhà nước quy định rõ ràng về quy trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

1.1. Chức năng phân bổ nguồn lực của Ngân sách Nhà nước

NSNN có chức năng phân bổ nguồn lực trong xã hội để tạo lập và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả. Thông qua các biện pháp thu, chi và quản lý NSNN, nhà nước thực hiện phân bổ nguồn lực vào những lĩnh vực địa bàn then chốt, có nhiều rủi ro, cần khuyến khích hoặc hạn chế phát triển; đồng thời có thể thu hút, lôi kéo sự tham gia phân bổ nguồn lực của các thành phần kinh tế và khu vực tư nhân. Chức năng này đảm bảo nguồn lực được sử dụng tối ưu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. Phân bổ ngân sách hợp lý là yếu tố quan trọng để đạt được các mục tiêu phát triển.

1.2. Vai trò điều chỉnh kinh tế vĩ mô của Ngân sách Nhà nước

NSNN có vai trò điều chỉnh kinh tế, khi nền kinh tế suy thoái người ta thường khuyến cáo dùng chính sách tài khoá kích cầu bằng cách giảm thuế hoặc tăng chi tiêu công, từ đó làm tăng khối lượng sản xuất xã hội. Khi nền kinh tế phát triển bình thường, trong điều kiện mở cửa thì chính sách tài khoá kích thích sẽ tạo nên phản ứng dây chuyền: chính sách tài khoá kích thích nới lỏng với mục đích tăng tổng cầu, mức lãi suất trong nước tăng, giá đồng nội tệ tăng, thuần xuất khẩu giảm, tổng cầu giảm. Như vậy, trước mắt chính sách tài khoá có thể kích thích tổng cầu có tác động đến tăng trưởng kinh tế, nhưng về lâu dài lại kìm hãm chính quá trình tăng trưởng. Đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách tài chính nói chung và chính sách tài khoá nói riêng phải tính đến việc sử dụng công cụ ngân sách nhà nước một cách thích hợp trong quá trình điều chỉnh nền kinh tế. Điều chỉnh kinh tế vĩ mô là một trong những vai trò quan trọng của NSNN.

II. Thách Thức Trong Lập Ngân Sách Nhà Nước Tại Bình Định

Mặc dù công tác quản lý ngân sách nhà nước tỉnh Bình Định đã đạt được nhiều thành tựu, vẫn còn tồn tại một số thách thức. Việc bố trí chi thường xuyên còn dàn trải, hiệu quả còn thấp. Tình hình chi ngân sách còn thất thoát, lãng phí. Vì vậy, việc quản lý chi thường xuyên NSNN như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất, tiết kiệm, khắc phục tình trạng chi ngoài dự toán, chi vượt dự toán, chi không đúng thẩm quyền, sai quy định của Luật NSNN đang là vấn đề được hết sức coi trọng và quan tâm nhằm đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển trong thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế. Quản lý chi thường xuyên hiệu quả là yếu tố then chốt để giải quyết các thách thức này.

2.1. Thực trạng chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước tại Bình Định

Trong thời gian qua, tại tỉnh Bình Định công tác chi thường xuyên NSNN đã tuân thủ đầy đủ Luật NSNN 2015 trên cơ sở kế thừa các quy định của Luật NSNN năm 2002, bảo đảm tính thống nhất của NSNN và là hành lang pháp lý mới đầy đủ, đồng bộ hơn, phù hợp với tình hình thực tế và xu hướng hội nhập quốc tế, góp phần quan trọng vào tiến trình cải cách tài chính 2 công theo hướng hiện đại và đảm bảo phục vụ phát triển KT-XH, an ninh - quốc phòng, bảo đảm kinh phí thực hiện các chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội của địa phương. Chi thường xuyên cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả.

2.2. Nguyên nhân của các hạn chế trong quản lý Ngân sách

Các hạn chế trong quản lý NSNN có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm: quy trình lập dự toán chưa thực sự sát với thực tế, năng lực cán bộ còn hạn chế, công tác kiểm tra, giám sát chưa hiệu quả. Việc xác định rõ nguyên nhân là cơ sở để đưa ra các giải pháp khắc phục phù hợp. Nâng cao năng lực cán bộ là một trong những giải pháp quan trọng.

III. Giải Pháp Cải Tiến Quy Trình Lập Ngân Sách Nhà Nước

Để cải tiến quy trình ngân sách nhà nước, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy trình lập dự toán, tăng cường kiểm tra, giám sát đến nâng cao năng lực cán bộ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Các giải pháp cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống để đạt được hiệu quả cao nhất. Ứng dụng công nghệ thông tin là một xu hướng tất yếu trong quản lý ngân sách.

3.1. Hoàn thiện quy trình lập dự toán Ngân sách Nhà nước

Quy trình lập dự toán cần được hoàn thiện theo hướng sát với thực tế, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Cần có sự tham gia của nhiều bên liên quan, từ các đơn vị dự toán đến các cơ quan quản lý nhà nước. Việc lập dự toán cần dựa trên các căn cứ khoa học và thực tiễn, tránh tình trạng dự toán quá cao hoặc quá thấp so với thực tế. Dự toán sát thực tế là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả quản lý ngân sách.

3.2. Tăng cường kiểm tra giám sát Ngân sách Nhà nước

Công tác kiểm tra, giám sát cần được tăng cường để đảm bảo việc sử dụng ngân sách đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Cần có các cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập và khách quan, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Việc phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm là yếu tố quan trọng để ngăn ngừa thất thoát, lãng phí ngân sách. Kiểm tra, giám sát hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo tính minh bạch của NSNN.

IV. Ứng Dụng CNTT Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Tại Bình Định

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay. CNTT giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu sai sót và tăng cường tính minh bạch. Các hệ thống thông tin quản lý ngân sách cần được xây dựng và triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả. Hệ thống TABMIS là một ví dụ điển hình về ứng dụng CNTT trong quản lý ngân sách.

4.1. Xây dựng hệ thống thông tin quản lý Ngân sách Nhà nước

Hệ thống thông tin quản lý ngân sách cần được xây dựng trên nền tảng công nghệ hiện đại, đảm bảo tính tích hợp và khả năng mở rộng. Hệ thống cần đáp ứng được các yêu cầu về quản lý thu, chi, kế toán và báo cáo ngân sách. Việc xây dựng hệ thống cần có sự tham gia của các chuyên gia CNTT và các cán bộ quản lý ngân sách. Hệ thống thông tin tích hợp là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý.

4.2. Đào tạo cán bộ sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý

Để ứng dụng CNTT hiệu quả, cần có đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao và khả năng sử dụng các công cụ CNTT. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý ngân sách. Việc đào tạo cần được thực hiện thường xuyên và liên tục để đáp ứng yêu cầu của công việc. Đào tạo cán bộ là yếu tố then chốt để ứng dụng CNTT thành công.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Lập và Quyết Toán Ngân Sách Nhà Nước

Việc đánh giá hiệu quả lập và quyết toán ngân sách là rất quan trọng để xác định những điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra các giải pháp cải tiến. Cần có các tiêu chí đánh giá rõ ràng và khách quan, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Kết quả đánh giá cần được công bố rộng rãi để các bên liên quan có thể tham gia đóng góp ý kiến. Tiêu chí đánh giá cần được xây dựng một cách khoa học và thực tiễn.

5.1. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả lập dự toán Ngân sách

Các tiêu chí đánh giá hiệu quả lập dự toán cần bao gồm: tính chính xác của dự toán, tính khả thi của dự toán, tính phù hợp của dự toán với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Cần có các phương pháp đánh giá định lượng và định tính để có cái nhìn toàn diện về hiệu quả lập dự toán. Tính chính xác của dự toán là một trong những tiêu chí quan trọng nhất.

5.2. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả quyết toán Ngân sách

Các tiêu chí đánh giá hiệu quả quyết toán cần bao gồm: tính tuân thủ pháp luật, tính minh bạch, tính chính xác của số liệu quyết toán. Cần có các cơ chế kiểm tra, giám sát để đảm bảo tính trung thực của số liệu quyết toán. Tính tuân thủ pháp luật là yếu tố then chốt để đảm bảo tính hợp lệ của quyết toán.

VI. Kiến Nghị Hoàn Thiện Quy Trình Ngân Sách Nhà Nước Bình Định

Để hoàn thiện quy trình ngân sách nhà nước, cần có các kiến nghị cụ thể đối với Chính phủ, Bộ Tài chính, HĐND và UBND tỉnh Bình Định. Các kiến nghị cần dựa trên kết quả nghiên cứu và đánh giá thực tiễn, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Việc thực hiện các kiến nghị sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Kiến nghị cụ thể là yếu tố quan trọng để thực hiện cải cách.

6.1. Kiến nghị đối với Chính phủ và Bộ Tài chính

Cần có các quy định pháp lý rõ ràng và đồng bộ về quy trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách. Cần có các cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Cần có các chính sách khuyến khích ứng dụng CNTT trong quản lý ngân sách. Quy định pháp lý rõ ràng là yếu tố then chốt để đảm bảo tính hợp lệ của NSNN.

6.2. Kiến nghị đối với HĐND và UBND tỉnh Bình Định

Cần tăng cường vai trò giám sát của HĐND đối với hoạt động quản lý ngân sách. Cần có các chính sách khuyến khích sử dụng ngân sách tiết kiệm và hiệu quả. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý ngân sách. Giám sát hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo tính minh bạch của NSNN.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu chi ngân sách nhà nước tại các địa phương, chi thường xuyên luôn chiếm tỷ trọng áp đảo, thường dao động từ 60% đến 70% tổng chi ngân sách địa phương nhằm duy trì hoạt động của bộ máy hành chính và bảo đảm an sinh xã hội. Tại tỉnh Bình Định, nguồn kinh phí chi thường xuyên giữ vai trò đòn bẩy trực tiếp trong việc thực thi các mục tiêu phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục và quốc phòng an ninh. Tuy nhiên, công tác quản lý tài chính công trên địa bàn vẫn đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống. Việc lập dự toán tại nhiều đơn vị cơ sở còn mang tính hình thức, phương pháp lập chưa thực sự bám sát nhiệm vụ thực tế dẫn đến tình trạng chi vượt dự toán hoặc phải điều chỉnh dự toán nhiều lần trong năm. Bên cạnh đó, khâu thẩm định và tổng hợp quyết toán ngân sách thường xuyên gặp tình trạng chậm trễ so với niên độ quy định.

Trước yêu cầu cấp thiết về siết chặt kỷ luật tài khóa và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn công, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kế toán với đề tài nghiên cứu về hoàn thiện công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài chính tỉnh Bình Định đối với các đơn vị dự toán cấp I đã được triển khai. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng quy trình tài chính công và xác định các nguyên nhân cốt lõi gây ách tắc trong giai đoạn 2018 - 2020 tại 41 đơn vị dự toán cấp I thuộc tỉnh Bình Định. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để Sở Tài chính tối ưu hóa cơ cấu phân bổ vốn, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ sai lệch dự toán xuống dưới mức 5% và rút ngắn thời gian hoàn tất quyết toán năm trước thời hạn ngày 01 tháng 10 theo đúng quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết quản trị tài chính công hiện đại và mô hình chu trình ngân sách 3 giai đoạn gồm: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách. Khung lý thuyết này kết hợp chặt chẽ với các quy định pháp lý chuyên ngành gồm Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, Nghị định số 163/2016/NĐ-CP và hệ thống các văn bản hướng dẫn như Thông tư số 342/2016/TT-BTC, Thông tư số 107/2017/TT-BTC, Thông tư số 137/2017/TT-BTC và Thông tư số 99/2018/TT-BTC của Bộ Tài chính.

Trong khuôn khổ nghiên cứu, 4 khái niệm nền tảng được chuẩn hóa bao gồm:

• Ngân sách nhà nước cấp tỉnh: Toàn bộ các khoản thu, chi thuộc thẩm quyền của chính quyền cấp tỉnh nhằm bảo đảm thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội theo phân cấp quản lý.
• Chi thường xuyên ngân sách nhà nước: Nhiệm vụ chi nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội và thực hiện nhiệm vụ thường xuyên về y tế, giáo dục, văn hóa, quốc phòng.
• Đơn vị dự toán cấp I: Đơn vị dự toán ngân sách được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trực tiếp giao dự toán, có trách nhiệm phân bổ cho các đơn vị trực thuộc và tổng hợp báo cáo tài chính gửi cơ quan tài chính.
• Hệ thống TABMIS: Hệ thống Thông tin Quản lý Ngân sách và Kho bạc phục vụ tích hợp, kiểm soát dữ liệu tài chính công đa chiều theo thời gian thực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập trực tiếp từ các báo cáo phân bổ dự toán, báo cáo quyết toán tài chính niên độ và biên bản thẩm tra ngân sách của Sở Tài chính tỉnh Bình Định cùng 41 đơn vị dự toán cấp I trong giai đoạn 3 năm từ 2018 đến 2020.

Về quy mô và kỹ thuật chọn mẫu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu tổng thể toàn diện với cỡ mẫu là 41/41 đơn vị dự toán cấp I khối tỉnh, bao gồm khối cơ quan Đảng, Văn phòng Hội đồng nhân dân, các Sở chuyên môn trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, các trường cao đẳng sự nghiệp và tổ chức chính trị - xã hội. Lý do lựa chọn toàn bộ tổng thể mẫu là nhằm phản ánh bức tranh tài chính toàn diện của địa phương, loại bỏ sai số do chọn mẫu đại diện và bảo đảm dữ liệu có tính tương thích tuyệt đối với hệ thống tài khoản kế toán công.

Các phương pháp phân tích chính được sử dụng gồm:

• Phương pháp thống kê mô tả và so sánh chuỗi thời gian: Dùng để phân tích số tuyệt đối và số tương đối, đánh giá tốc độ tăng trưởng quy mô chi qua các năm từ 2018 đến 2020.
• Phương pháp phân tích cơ cấu và tỷ trọng: Nhằm xác định tỷ lệ phân bổ chi thường xuyên theo 12 lĩnh vực sự nghiệp khác nhau.
• Phương pháp tổng hợp và đối chiếu logic: Kiểm tra tính ăn khớp giữa số liệu giao dự toán đầu năm, số liệu thực hiện tại Kho bạc Nhà nước tỉnh và số quyết toán được phê duyệt. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm phát hiện chính xác các sai lệch kỹ thuật và lỗ hổng trong việc chấp hành định mức tài chính công tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực nghiệm trên hệ thống dữ liệu giai đoạn 2018 - 2020 tại tỉnh Bình Định đem lại 4 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, quy mô giao dự toán chi thường xuyên cho 41 đơn vị dự toán cấp I liên tục tăng trưởng qua các năm. Năm 2018, tổng mức giao dự toán đạt 1.060.138 triệu đồng. Sang năm 2019, con số này tăng thêm 16.138 triệu đồng, đạt tỷ lệ tăng trưởng 0,95%. Đến năm 2020, tổng dự toán giao tiếp tục tăng mạnh thêm 76.208 triệu đồng so với năm 2019, tương ứng tỷ lệ tăng 4,44% và đạt mốc 1.406.208 triệu đồng. Sự gia tăng này là tất yếu do tác động của việc điều chỉnh mức lương cơ sở và mở rộng các chính sách an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh.

Thứ hai, cơ cấu dự toán phân bổ theo lĩnh vực chi có sự chênh lệch rất lớn. Điển hình trong năm 2018, lĩnh vực sự nghiệp giáo dục, đào tạo và dạy nghề chiếm tỷ trọng cao nhất với 31,788% tổng chi (trong đó riêng Sở Giáo dục và Đào tạo được giao 476.836 triệu đồng). Lĩnh vực sự nghiệp y tế, dân số và gia đình chiếm 20,307%, chi quản lý hành chính chiếm 21,836%, chi sự nghiệp kinh tế chiếm 8,954%, trong khi chi sự nghiệp thể dục thể thao chỉ chiếm 2,147% và an ninh chiếm 2,031%.

Thứ ba, tình trạng điều chỉnh dự toán và chênh lệch giữa dự toán được giao với số liệu quyết toán thực tế diễn ra phổ biến tại các đơn vị có nhiệm vụ chi không tự chủ. Điển hình như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có dự toán giao 128.495 triệu đồng nhưng liên tục phát sinh chi bổ sung phòng chống dịch bệnh nông nghiệp; Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình Dân dụng và Công nghiệp được bổ sung nhiệm vụ chi tăng vọt lên 40.000 triệu đồng trong năm 2020.

Thứ tư, tiến độ chấp hành quy trình lập và thẩm định quyết toán tại nhiều đơn vị chưa đáp ứng đúng khung thời gian luật định. Dù quy định yêu cầu đơn vị dự toán cấp I phải nộp báo cáo trước ngày 30 tháng 6 hàng năm, trong thực tế có khoảng 18% đơn vị nộp chậm hồ sơ, dẫn đến việc Sở Tài chính bị động trong công tác thẩm định trước kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nêu trên phản ánh bức tranh thực tiễn có thể được mô hình hóa qua hệ thống bảng so sánh đa chiều giữa dự toán đầu năm và số quyết toán thực tế, kết hợp cùng biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu tỷ trọng 12 lĩnh vực chi và biểu đồ cột chồng minh họa xu hướng tăng trưởng kinh phí giai đoạn 2018 - 2020. Việc biểu diễn trực quan này làm nổi bật sự tập trung nguồn lực vào lĩnh vực an sinh xã hội và giáo dục của tỉnh Bình Định.

Nguyên nhân căn bản của việc dự toán chưa sát thực tế bắt nguồn từ thói quen lập ngân sách theo phương pháp truyền thống dựa trên số liệu lịch sử năm trước cộng dồn cơ học, thay vì xây dựng dự toán dựa trên kết quả đầu ra. Nhiều đơn vị cơ sở chưa chủ động rà soát định mức phân bổ theo Nghị quyết số 31/2016/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh Bình Định, dẫn đến việc lập dự toán thiếu căn cứ khoa học. Ngoài ra, trình độ ứng dụng phần mềm kế toán và khả năng khai thác hệ thống TABMIS của đội ngũ kế toán viên tại một số đơn vị sự nghiệp trực thuộc còn nhiều hạn chế, gây khó khăn cho công tác kiểm soát chéo giữa chứng từ tại Kho bạc Nhà nước và sổ sách của Sở Tài chính.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu trước đây tại tỉnh Phú Yên của tác giả Lê Hoàng Xuân Tước năm 2019 và tại tỉnh Kon Tum của tác giả Nguyễn Minh Khương năm 2017. Các công trình này đều khẳng định tính trạng chậm trễ trong quyết toán và sai lệch dự toán chi thường xuyên là điểm nghẽn phổ biến ở ngân sách cấp tỉnh. Ý nghĩa thực tiễn của phát hiện này chỉ ra rằng, nếu không đổi mới căn bản quy trình thẩm định từ khâu lập dự toán thì ngân sách địa phương sẽ tiếp tục đối mặt với rủi ro lãng phí và thất thoát nguồn lực tài chính công.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, 4 giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm hoàn thiện công tác lập dự toán và quyết toán chi thường xuyên tại Sở Tài chính tỉnh Bình Định:

Thứ nhất, chuẩn hóa và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác tài chính kế toán. Sở Tài chính tỉnh Bình Định chủ trì phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức tối thiểu 4 đợt tập huấn chuyên sâu hàng năm về kỹ năng phân tích dự toán và lập báo cáo tài chính tổng hợp theo Thông tư số 99/2018/TT-BTC. Mục tiêu đến quý 4 năm 2022, 100% cán bộ kế toán tại 41 đơn vị dự toán cấp I phải vượt qua kỳ đánh giá nghiệp vụ và làm chủ các quy trình hạch toán điện tử.

Thứ hai, đẩy mạnh hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin và đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu trên hệ thống TABMIS. Sở Tài chính phối hợp cùng Kho bạc Nhà nước tỉnh Bình Định thiết lập cổng tiếp nhận và kiểm soát chứng từ trực tuyến trong giai đoạn 2022 - 2023. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ gửi nhận báo cáo quyết toán điện tử đạt 95%, giảm ít nhất 30% thời gian thẩm định hồ sơ và triệt tiêu hoàn toàn tình trạng sai lệch số liệu kế toán giữa ba bên.

Thứ ba, cải tiến phương pháp lập dự toán và hoàn thiện hệ thống định mức chi ngân sách địa phương. Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Định trình Hội đồng nhân dân tỉnh rà soát, điều chỉnh Nghị quyết số 31/2016/NQ-HĐND trước kỳ họp giữa năm 2022 nhằm cập nhật các định mức phân bổ phù hợp với biến động giá cả thị trường. Đơn vị dự toán cấp I chuyển dần từ cách lập dự toán truyền thống sang lập dự toán theo nhiệm vụ đầu ra, hướng tới mục tiêu kiểm soát mức độ chênh lệch dự toán dưới 3% vào năm 2024.

Thứ tư, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm công tác quyết toán ngân sách. Thanh tra Sở Tài chính phối hợp với các cơ quan thanh tra liên ngành thiết lập kế hoạch thanh tra định kỳ tối thiểu 25% số đơn vị dự toán cấp I mỗi năm, xử lý dứt điểm 100% các kiến nghị sau kiểm toán trước ngày 30 tháng 9 hàng năm, bảo đảm thu hồi đầy đủ cho ngân sách các khoản chi sai chế độ, định mức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, Ban Giám đốc và chuyên viên phụ trách Phòng Quản lý Ngân sách, Phòng Tài chính Hành chính Sự nghiệp thuộc Sở Tài chính các tỉnh, thành phố. Luận văn cung cấp khung quy trình 7 bước lập dự toán và quy trình 2 bước quyết toán chuẩn hóa, hỗ trợ đắc lực trong việc thẩm định số liệu của các đơn vị trực thuộc và xây dựng phương án phân bổ ngân sách tối ưu.

Thứ hai, Thủ trưởng cơ quan và Kế toán trưởng tại 41 đơn vị dự toán cấp I cùng hàng trăm đơn vị sử dụng ngân sách trực thuộc. Đây là tài liệu hướng dẫn thực hành hữu ích để rà soát chứng từ, lập dự toán kinh phí tự chủ và không tự chủ sát với thực tế, đồng thời hoàn thành báo cáo quyết toán niên độ theo đúng Thông tư số 107/2017/TT-BTC và Thông tư số 99/2018/TT-BTC.

Thứ ba, cán bộ kiểm soát chi tại hệ thống Kho bạc Nhà nước và Thanh tra Nhà nước các cấp. Nhóm đối tượng này có thể sử dụng các tiêu chí đánh giá và bảng kiểm sai lệch trong luận văn để nâng cao hiệu quả kiểm soát tính hợp pháp, hợp lệ của chứng từ chi thường xuyên, phòng ngừa thất thoát nguồn vốn công.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Kế toán công, Tài chính công, Quản lý kinh tế tại các trường đại học. Công trình là tài liệu tham khảo giàu tính thực tiễn với chuỗi dữ liệu 3 năm chi tiết, giúp phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến cải cách tài chính công địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Đơn vị dự toán cấp I tại tỉnh Bình Định bao gồm những cơ quan nào? Theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, đơn vị dự toán cấp I là đơn vị được Ủy ban nhân dân tỉnh trực tiếp giao dự toán. Tại Bình Định có 41 đơn vị dự toán cấp I, bao gồm Văn phòng Tỉnh ủy, Văn phòng Hội đồng nhân dân tỉnh, các Sở chuyên môn như Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các trường cao đẳng và các tổ chức chính trị - xã hội.

Các mốc thời gian pháp lý trọng yếu trong quy trình lập dự toán ngân sách cấp tỉnh là gì? Trước ngày 30 tháng 6 hàng năm, các đơn vị dự toán cấp I phải hoàn thành dự toán gửi Sở Tài chính. Sau các buổi thảo luận, Sở Tài chính tổng hợp trình Ủy ban nhân dân tỉnh để báo cáo Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định trước ngày 10 tháng 12. Ủy ban nhân dân tỉnh giao dự toán trước ngày 15 tháng 12 và các đơn vị hoàn tất phân bổ chi tiết trước ngày 31 tháng 12.

Lĩnh vực nào chiếm tỷ trọng kinh phí lớn nhất trong chi thường xuyên của tỉnh Bình Định? Số liệu nghiên cứu giai đoạn 2018 - 2020 cho thấy sự nghiệp giáo dục, đào tạo và dạy nghề luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 31,788% tổng dự toán năm 2018, tương đương 476.836 triệu đồng riêng cho Sở Giáo dục và Đào tạo. Điều này phản ánh cam kết ưu tiên nguồn lực của địa phương cho sự nghiệp phát triển con người và an sinh xã hội.

Vì sao lại xuất hiện tình trạng chênh lệch giữa số dự toán đầu năm và số quyết toán thực tế? Sự chênh lệch phát sinh do biến động tăng mức lương cơ sở, các khoản bổ sung có mục tiêu đột xuất để khắc phục thiên tai, dịch bệnh và kỹ thuật lập dự toán tại đơn vị cơ sở chưa sát. Năm 2020, tổng dự toán giao chi thường xuyên đã tăng thêm 76.208 triệu đồng (tương ứng 4,44%) so với năm 2019 để đáp ứng các nhiệm vụ mới phát sinh.

Hệ thống TABMIS đóng vai trò như thế nào trong công tác quản lý dự toán và quyết toán? Hệ thống Thông tin Quản lý Ngân sách và Kho bạc (TABMIS) là công cụ công nghệ thông tin cốt lõi giúp kết nối dữ liệu giữa Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước và 41 đơn vị dự toán cấp I. Hệ thống này cho phép kiểm soát hạn mức chi theo thời gian thực, ngăn chặn chi vượt dự toán và bảo đảm việc đối chiếu số liệu quyết toán cuối năm diễn ra minh bạch, chuẩn xác.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chu trình quản lý ngân sách nhà nước cấp tỉnh và vai trò tham mưu chiến lược của Sở Tài chính đối với các đơn vị dự toán cấp I.
• Đánh giá chi tiết thực trạng chi thường xuyên tại 41 đơn vị dự toán cấp I tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 - 2020, ghi nhận quy mô dự toán tăng trưởng từ 1.060.138 triệu đồng lên 1.406.208 triệu đồng với sự tập trung lớn cho ngành giáo dục và y tế.
• Làm rõ các hạn chế cốt lõi về chất lượng lập dự toán cơ sở, sự dàn trải trong phân bổ chi tiêu và tình trạng chậm nộp hồ sơ quyết toán của khoảng 18% đơn vị trực thuộc.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và có tính khả thi cao, bao gồm đào tạo nhân lực kế toán, hiện đại hóa công nghệ TABMIS, hoàn thiện định mức chi theo Nghị quyết 31/2016/NQ-HĐND và siết chặt công tác thanh tra kiểm soát.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật và cẩm nang ứng dụng thực tế có giá trị cao cho công tác hoạch định, kiểm soát tài chính công tại các cơ quan quản lý nhà nước.

Về lộ trình triển khai tiếp theo, trong giai đoạn 2022 - 2023, tỉnh Bình Định cần tập trung số hóa 95% quy trình báo cáo tài chính và hoàn thiện khung định mức chi thường xuyên mới; tiến tới giai đoạn 2024 - 2025 áp dụng đồng bộ phương pháp lập ngân sách theo kết quả đầu ra trên phạm vi toàn tỉnh. Các nhà quản lý và cán bộ chuyên trách tài chính công hãy tham khảo và ứng dụng ngay các giải pháp từ công trình nghiên cứu này để nâng cao tính minh bạch, tiết kiệm và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước tại cơ quan, đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP DỰ TOÁN VÀ QUYẾT TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA SỞ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ DỰ TOÁN CẤP I 1. Tổng quan về Ngân sách nhà nước và Ngân sách nhà nước cấp tỉnh 1. Khái niệm, chức năng, vai trò, nguyên tắc quản lý Ngân sách nhà nước a) Khái niệm Ngân sách nhà nước Theo khoản 14 Điều 4 Luật ngân sách nhà nước năm 2015 thì: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.3] b) Chức năng của Ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước có chức năng vô cùng quan trọng trong nền kinh tế cũng như đời sống xã hội. Chức năng của ngân sách nhà nước thể hiện chủ yếu qua 04 mặt như sau: [4] Một là, cùng với các công cụ khác của Nhà nước, NSNN là một công cụ ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chống lạm phát và giảm thất nghiệp.

Hai là, NSNN có chức năng phân bổ nguồn lực trong xã hội để tạo lập và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả, thông qua các biện pháp thu, chi và quản lý NSNN, nhà nước thực hiện phân bổ nguồn lực vào những lĩnh vực địa bàn then chốt, có nhiều rủi ro, cần khuyến khích hoặc hạn chế phát triển; đồng thời có thể thu hút, lôi kéo sự tham gia phân bổ nguồn lực của các thành phần kinh tế và khu vực tư nhân. Ba là, NSNN có chức năng phân phối lại thu nhập trong xã hội được thể hiện dưới hình thức tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm hạn chế bớt sự phân hoá xã hội, sự bất bình đẳng về thu nhập đảm bảo sự công bằng hợp lý, 7 làm cho nguồn thu nhập của xã hội được sử dụng một cách kịp thời hiệu quả. Thông qua công cụ thuế và công cụ chi tiêu nhà nước sẽ thực hiện được các mục tiêu trên. Bốn là, NSNN có chức năng điều chỉnh kinh tế, khi nền kinh tế suy thoái người ta thường khuyến cáo dùng chính sách tài khoá kích cầu bằng cách giảm thuế hoặc tăng chi tiêu công, từ đó làm tăng khối lượng sản xuất xã hội.

Khi nền kinh tế phát triển bình thường, trong điều kiện mở cửa thì chính sách tài khoá kích thích sẽ tạo nên phản ứng dây chuyền: chính sách tài khoá kích thích nới lỏng với mục đích tăng tổng cầu, mức lãi suất trong nước tăng, giá đồng nội tệ tăng, thuần xuất khẩu giảm, tổng cầu giảm. Như vậy, trước mắt chính sách tài khoá có thể kích thích tổng cầu có tác động đến tăng trưởng kinh tế, nhưng về lâu dài lại kìm hãm chính quá trình tăng trưởng. Đòi hỏi các nhà hoạch địch chính sách tài chính nói chung và chính sách tài khoá nói riêng phải tính đến việc sử dụng công cụ ngân sách nhà nước một cách thích hợp trong quá trình điều chỉnh nền kinh tế. Bốn chức năng nói trên có mối quan hệ rất gắn bó, phản ảnh được bản chất hoạt động của NSNN trong quá trình tạo lập, khai thác động viên, phân bổ, tổ chức huy động các nguồn vốn cũng như tham gia kiểm soát, điều chỉnh kinh tế vĩ mô.

c) Vai trò của Ngân sách nhà nước NSNN có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nước. Cần hiểu rằng, vai trò của NSNN luôn gắn liền với vai trò của nhà nước theo từng giai đoạn nhất định.