LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Thuế là nguồn thu chủ yếu của Ngân sách nhà nước (NSNN), nộp thuế theo quy định của pháp luật là quyền lợi và nghĩa vụ của mọi tổ chức, cá nhân. Trong những năm gần đây, cùng với việc thực hiện chính sách đổi mới kinh tế, mở cửa và hội nhập, hệ thống chính sách thuế ở Việt Nam cũng được cải cách để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Nhằm phát huy sứ mệnh cơ quan thuế và người nộp thuế là bạn đồng hành trong việc thực hiện nghĩa vụ với NSNN, cơ chế tự khai tự nộp thuế đã được thực thi trên quy mô cả nước từ ngày 01/07/2007.
Cơ chế này tạo điều kiện cho các Doanh nghiệp, cá nhân có nghĩa vụ thuế thực hiện nghĩa vụ một cách nhanh chóng, thuận lợi nhất. Tuy nhiên do ý thức chấp hành pháp luật về thuế của một bộ phận Người nộp thuế (NNT) còn hạn chế nên việc áp dụng cơ chế tự khai, tự nộp dẫn đến hiện tượng kê khai sai, trốn thuế ngày càng tinh vi, phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, kiểm tra thuế ngày càng có vai trò vô cùng quan trọng và là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của cơ quan thuế các cấp. Kiểm tra thuế là một trong bốn chức năng trong công tác quản lý thuế (bao gồm: tuyên truyền hỗ trợ NNT, kê khai và kế toán thuế, quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế và thanh tra, kiểm tra thuế) nhất là từ khi người nộp thuế thực hiện cơ chế "tự khai, tự nộp, tự chịu trách nhiệm".
Công tác kiểm tra thuế nhằm đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời các khoản thu vào NSNN, đảm bảo sự công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước của NNT. Hơn nữa, thông qua công tác kiểm tra thuế giúp cơ quan thuế phát hiện những bất hợp lý trong chính sách, pháp luật thuế để nghiên cứu bổ sung, sửa đổi kịp thời, nhằm phát huy tốt nhất vai trò của thuế trong việc đảm bảo nguồn thu cho NSNN và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Hàng năm công tác kiểm tra thuế đối với các Doanh nghiệp tại Cục Thuế Hà Tĩnh đã truy thu, xử phạt các hành vi vi phạm pháp luật về thuế của NNT hàng tỷ đồng, góp phần tăng thu NSNN, bảo đảm tính công khai, minh bạch, sự công bằng và tạo điều kiện môi trường kinh doanh tốt hơn để doanh nghiệp phát triển. Bởi vậy, muốn nâng cao hiệu quả quản lý thuế, một trong những nội dung mà cơ quan thuế 2 phải làm là thường xuyên hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra thuế đối với các Doanh nghiệp.
Trong những năm vừa qua, chức năng kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh luôn được coi trọng đúng với vai trò, vị trí của nó trong công tác quản lý thuế và đã góp phần quan trọng trong nhiệm vụ thu ngân sách. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện vẫn còn những vấn đề tồn tại, hạn chế, những điểm bất cập như: Số lượng các đơn vị kiểm tra hàng năm còn thấp; thời gian tiến hành một cuộc kiểm tra còn kéo dài; Thủ tục hồ sơ công tác kiểm tra thuế chưa hoàn toàn tuân thủ đúng quy định; Các văn bản lập trong kiểm tra thuế chưa chuẩn xác và chặt chẽ. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi mà việc ứng dụng các tiến bộ của cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 vào công tác quản lý thuế ngày càng sâu, rộng, theo hướng điện tử hóa, đơn giản, minh bạch trong các khâu cũng ảnh hưởng đến công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp. Chính từ những nguyên nhân đó cũng như vai trò, chức năng công tác kiểm tra thuế trong quản lý thuế nên cần phải đánh giá và đưa ra các giải pháp để khắc phục, hoàn thiện.
Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến công tác kiểm tra thuế tại Doanh nghiệp Công tác quản lý thuế nói chung và công tác kiểm tra thuế ở Việt Nam đã thu hút được sự quan tâm của khá nhiều nhà khoa học, nhà quản lý ở Việt Nam. Về thực tiễn, gần đây xuất hiện khá nhiều công trình nghiên cứu khoa học có liên quan đến kiểm tra thuế, cả các đề tài khoa học, luận án tiến sĩ và bài báo khoa học đăng tải trên các tạp chí khoa học. Trong đó, tiêu biểu là các công trình sau: Về bài báo khoa học - Đinh Tiến Hài, Chu Duy (2017) “ Nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội”, tạp chí tài chính. Bài viết đã đánh giá tổng quát kết quả thu ngân sách từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội 3 năm 2014, 2015, 2016 số thu có tăng qua 3 năm, qua đây cũng nêu rõ được hiệu quả trong công tác kiểm tra khi siết chặt công tác kiếm tra và nâng cao được tính tuân thủ theo pháp luật đồng thời bài báo cũng nêu ra một số 3 giải pháp hoàn thiện công tác kiểm tra đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội.
Đó là các giải pháp: hoàn thiện công tác xây dựng kế hoạch kiểm tra thuế, hoàn thiện công tác kiểm tra tại trụ sở NNT, hoàn thiện hệ thống thông tin về NNT, tăng cường công tác kiểm tra nội bộ ngành Thuế. - Trần Huy Trường (2014) “Quản lý rủi ro trong thanh tra thuế góp phần nâng cao tính tuân thủ tự nguyện của Doanh nghiệp” trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính, Thanh tra Tài chính. Bài viết đã làm rõ lý do tại sao phải quản lý rủi ro trong thanh tra thuế, như do nguồn nhân lực thực hiện thanh tra thuế còn hạn chế trong khi đối tượng cần thanh tra ngày càng gia tăng cả về số lượng, qui mô lẫn ngành nghề; yêu cầu của cơ chế tự khai, tự nộp thuế; đặc thù công tác quản lý thuế ngày càng được chuyên môn hóa cao. Hiệu quả của việc áp dụng quản lý rủi ro trong thanh tra thuế và xu thế chung quá trình hội nhập quốc tế về thuế.
Việc áp dụng quản lý rủi ro trong thanh tra thuế là hoàn toàn phù hợp với thông lệ, chuẩn mực quốc tế; tạo điều kiện để công tác quản lý thuế ở Việt Nam ngang tầm với các nước trong khu vực và trên thế giới. - Lê Minh Nhựt (2013) “Những kiến thức, kỹ năng cần thiết của công chức làm công tác kiểm tra thuế”. Cổng thông tin điện tử Cục Thuế Kon Tum. Bài viết này, tác giả đánh giá tổng quát về nội dung kiểm tra thuế (kiểm tra tại trụ sở CQT và kiểm tra tại trụ sở NNT), qua đó đã đề cập đến nhiệm vụ của công chức làm công tác kiểm tra thuế là rất nặng nề, phức tạp, nhiều cám dỗ; hiệu quả công tác kiểm tra thuế phụ thuộc nhiều vào ý thức trách nhiệm, năng lực chuyên môn của công chức.
Cuối cùng tác giả đã đưa ra 06 nhóm kiến thức, kỹ năng cần thiết cho công chức làm công tác kiểm tra thuế Về luận án tiến sĩ - Luận án tiến sĩ kinh tế của Nguyễn Xuân Thanh (2013 ) " Nâng cao hiệu quả thanh tra người nộp thuế ở Việt Nam giai đoạn hiện nay". Luận án đã đề xuất một số giải pháp mới nhằm góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động thanh, kiểm tra như: tăng tỉ lệ người nộp thuế được thanh tra, kiểm tra; áp dụng hệ thống tiêu chí đánh giá rủi ro, phân tích dọc, ngang, phân tích tỷ suất các báo cáo tài chính, tờ khai thuế, lịch sử tuân thủ của Doanh nghiệp.Đặc biệt, luận án đã đề xuất kiến nghị áp 4 dụng hệ thống chấm điểm rủi ro tự động và phân loại Doanh nghiệp để có chiến lược xử lý rủi ro cụ thể. - Luận án của tác giả Ngô Thị Thu Hương (2011) “Nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra đối với người nộp thuế trong tiến trình hiện đại hóa công tác quản lý thuế ở Việt Nam” đã tập trung nghiên cứu về hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế. Tác giả đã kế thừa, đưa ra những tiêu chí định lượng và định tính về hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế, nêu lên được các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế như điều kiện kinh tế xã hội, trình độ dân trí, mô hình quản lý thuế, cơ chế quản lý thuế.
Luận án cũng hệ thống hóa các quan điểm, phương hướng của Đảng và Nhà nước trong việc hoàn thiện chính sách thuế và quản lý thuế ở Việt Nam thời gian tới. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao tính tuân thủ thuế của NNT ở Việt Nam và các điều kiện cần thiết đảm bảo thực hiện thành công các giải pháp đó. Qua nội dung tóm tắt các đề tài luận văn, bài viết, bài báo khoa học đã nghiên cứu cho thấy các vấn đề lý luận về kiểm tra thuế đã được nghiên cứu khá nhiều và ngày càng được nghiên cứu chuyên sâu hơn. Tuy nhiên chưa có công trình nào đưa ra được giải pháp cụ thể, phù hợp với xu thế phát triển của khoa học công nghệ và ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kiểm tra thuế.
Đồng thời, chưa có công trình khoa học hoặc luận văn, luận án nào nghiên cứu về công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh trong khoảng thời gian ba năm gần đây. Xuất phát từ thực tiễn đó, tôi mạnh dạn tiến hành nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp tại Cục Thuế Hà Tĩnh” nhằm đưa ra những giải pháp tăng cường hiệu quả công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp tại Cục Thuế Hà Tĩnh và làm luận văn tốt nghiệp thạc sỹ. Mục tiêu nghiên cứu: 3. Mục tiêu chung: Từ nghiên cứu thực trạng công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp tại Cục Thuế Hà Tĩnh, đưa ra một số giải pháp để hoàn thiện công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong thời gian tới.
Mục tiêu cụ thể: Một là, hệ thống hóa cơ sở lý luận công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp. Hai là, phân tích, đánh giá thực trạng công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh nhằm rút ra những nhận định về thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong công tác kiểm tra thuế đối với Doanh nghiệp làm cơ sở cho việc đề xuất giải pháp. Ba là, đưa ra những đề xuất, giải pháp qua đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế của Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: 4.