Luận văn thạc sĩ luật học hoàn thiện cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng ở nước ta hiện nay

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu hoàn thiện cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng ở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Thị Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Long
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Hoàn thiện cơ chế pháp lý xử lý vi phạm trong bảo vệ và phát triển rừng tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ PHÁP LÝ XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG
• 1.1. Khái niệm cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng
• 1.2. Các yếu tố cấu thành cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng
• 1.2.1. Một số nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả của cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng
• 1.2.2. Những đảm bảo của cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ VỀ XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG
• 2.1. Thực trạng pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng
• 2.2. Nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả của cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng
• 2.3. Giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về cơ chế pháp lý xử lý vi phạm trong bảo vệ và phát triển rừng

Phần này trình bày cơ sở lý luận về cơ chế pháp lý xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ rừng và phát triển rừng. Tác giả phân tích khái niệm rừng, bảo vệ rừng, và phát triển rừng theo quy định pháp luật Việt Nam. Rừng được định nghĩa là một hệ sinh thái bao gồm thực vật, động vật, vi sinh vật, đất rừng và các yếu tố môi trường khác. Bảo vệ rừng bao gồm các hoạt động như bảo vệ hệ sinh thái, phòng cháy chữa cháy, và xử lý vi phạm pháp luật. Phát triển rừng liên quan đến việc trồng mới, tái sinh, và cải tạo rừng. Phần này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ chế pháp lý trong việc xử lý các vi phạm liên quan đến rừng, đảm bảo sự phát triển bền vững của tài nguyên rừng.

1.1. Khái niệm cơ chế pháp lý xử lý vi phạm

Cơ chế pháp lý xử lý vi phạm được định nghĩa là hệ thống các quy định pháp luật và nguyên tắc được áp dụng để xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ rừng và phát triển rừng. Cơ chế này bao gồm các biện pháp pháp lý nhằm ngăn chặn và xử lý các hành vi gây thiệt hại đến tài nguyên rừng. Tác giả nhấn mạnh rằng cơ chế pháp lý không chỉ là công cụ để xử lý vi phạm mà còn là phương tiện để đảm bảo sự công bằng và trật tự trong xã hội. Phần này cũng phân tích các yếu tố cấu thành cơ chế pháp lý, bao gồm các quy định pháp luật, cơ quan thực thi, và các biện pháp xử lý cụ thể.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của cơ chế pháp lý

Hiệu quả của cơ chế pháp lý xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ rừng và phát triển rừng phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong đó, các yếu tố chính bao gồm sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật, năng lực thực thi của các cơ quan chức năng, và nhận thức của người dân về tầm quan trọng của rừng. Tác giả chỉ ra rằng sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật và sự yếu kém trong quản lý là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật về rừng vẫn còn phổ biến. Phần này cũng đề cập đến vai trò của các chính sách môi trường và sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế pháp lý để đối phó với các thách thức hiện nay.

II. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý xử lý vi phạm trong bảo vệ và phát triển rừng

Phần này phân tích thực trạng của cơ chế pháp lý xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ rừng và phát triển rừng tại Việt Nam. Tác giả chỉ ra rằng mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật được ban hành, nhưng tình trạng vi phạm vẫn còn phổ biến, đặc biệt là các vụ phá rừng trái phép. Nguyên nhân chính bao gồm sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật, sự yếu kém trong quản lý, và sự tham nhũng của một số cán bộ địa phương. Phần này cũng đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế pháp lý, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật, tăng cường năng lực thực thi của các cơ quan chức năng, và nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của rừng.

2.1. Thực trạng pháp luật về xử lý vi phạm

Thực trạng pháp luật về xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ rừng và phát triển rừng tại Việt Nam cho thấy nhiều bất cập. Mặc dù đã có các quy định cụ thể trong Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004 và Bộ luật Hình sự 1999, nhưng việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế. Các vụ vi phạm như phá rừng trái phép, khai thác gỗ bất hợp pháp vẫn diễn ra thường xuyên, đặc biệt là ở các khu vực như Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Tác giả nhấn mạnh rằng sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật và sự yếu kém trong quản lý là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.2. Giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý

Để hoàn thiện cơ chế pháp lý xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ rừng và phát triển rừng, tác giả đề xuất một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả. Thứ hai, cần tăng cường năng lực thực thi của các cơ quan chức năng, đặc biệt là trong việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Thứ ba, cần nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của rừng và các quy định pháp luật liên quan. Cuối cùng, cần có các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái, góp phần điều hòa khí hậu, duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ đất đai. Việt Nam có hệ sinh thái rừng đa dạng với nhiều loại rừng như rừng tự nhiên, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng trồng. Tuy nhiên, trong khoảng 20 năm từ 1975 đến 1995, diện tích rừng tự nhiên giảm khoảng 2,8 triệu ha, với các vùng Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Bắc Bộ bị suy giảm nghiêm trọng. Tình trạng phá rừng trái phép, đặc biệt là các vụ phá rừng có sự tiếp tay của cán bộ địa phương, diễn ra phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tài nguyên rừng và môi trường.

Luận văn tập trung nghiên cứu cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng (BV&PTR) tại Việt Nam hiện nay. Mục tiêu chính là phân tích thực trạng pháp luật, đánh giá hiệu quả cơ chế xử lý vi phạm và đề xuất giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật hiện hành, các cơ quan có thẩm quyền và các chủ thể tham gia xử lý vi phạm trong lĩnh vực BV&PTR từ trung ương đến địa phương.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với áp lực khai thác rừng trái phép và nhu cầu phát triển bền vững tài nguyên rừng. Việc hoàn thiện cơ chế pháp lý xử lý vi phạm sẽ góp phần bảo vệ tài nguyên rừng, nâng cao ý thức pháp luật của người dân và các cơ quan chức năng, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội hài hòa với bảo vệ môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về nhà nước và pháp luật của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, tập trung vào cơ chế điều chỉnh pháp luật và trách nhiệm pháp lý. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết cơ chế điều chỉnh pháp luật: Xem cơ chế pháp lý là hệ thống các phương tiện pháp lý tác động đến quan hệ xã hội nhằm thiết lập trật tự pháp luật và điều chỉnh hành vi của các chủ thể trong lĩnh vực BV&PTR.
• Lý thuyết trách nhiệm pháp lý: Trách nhiệm pháp lý được hiểu là hậu quả pháp lý do vi phạm pháp luật gây ra, bao gồm trách nhiệm hành chính, hình sự và kỷ luật, nhằm đảm bảo tính nghiêm minh và hiệu quả của cơ chế xử lý vi phạm.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: rừng và đất rừng, bảo vệ rừng, phát triển rừng, vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR, cơ chế pháp lý xử lý vi phạm, trách nhiệm pháp lý, và các chủ thể tham gia xử lý vi phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp lý luận và thực tiễn, bao gồm:

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các quan hệ xã hội và pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp nhằm hệ thống hóa các quy định pháp luật và đánh giá thực trạng cơ chế xử lý vi phạm.
• Phương pháp thống kê để thu thập và xử lý số liệu về các vụ vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR.
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu dựa trên các văn bản pháp luật như Luật BV&PTR 2004, Bộ luật Hình sự 1999, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định 99/2009/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật, báo cáo của các cơ quan chức năng và số liệu thống kê về vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR từ năm 1995 đến 2009. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các vụ việc điển hình và các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 1995 đến 2010, tập trung tại các địa phương có diện tích rừng lớn như Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Bắc Bộ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR còn nghiêm trọng: Sáu tháng đầu năm 2008, cả nước xảy ra khoảng 15.000 vụ vi phạm lâm luật, trong đó nhiều vụ kiểm lâm bị tấn công. Diện tích rừng tự nhiên giảm khoảng 2,8 triệu ha trong 20 năm (1975-1995), với các vùng Tây Nguyên mất 440.000 ha, Đông Nam Bộ mất 308.000 ha.

2. Cơ chế pháp lý xử lý vi phạm pháp luật chưa đồng bộ và hiệu quả thấp: Mặc dù có hệ thống văn bản pháp luật tương đối đầy đủ như Luật BV&PTR 2004, Bộ luật Hình sự 1999, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính và Nghị định 99/2009/NĐ-CP, việc áp dụng pháp luật còn nhiều hạn chế do sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan, thẩm quyền xử phạt chưa hợp lý và mức xử phạt chưa đủ răn đe.

3. Vai trò của các cơ quan nhà nước và cộng đồng dân cư chưa phát huy tối đa: Hệ thống kiểm lâm, UBND các cấp, tòa án và các cơ quan liên quan có thẩm quyền xử lý vi phạm nhưng còn tồn tại tình trạng buông lỏng quản lý, tham nhũng và thiếu sự phối hợp hiệu quả. Cộng đồng dân cư địa phương có vai trò quan trọng trong bảo vệ rừng nhưng chưa được phát huy đầy đủ.

4. Các yếu tố kinh tế, xã hội và văn hóa ảnh hưởng đến hiệu quả cơ chế pháp lý: Nền kinh tế thị trường thúc đẩy khai thác lâm sản trái phép do lợi nhuận cao; ý thức pháp luật của người dân và cán bộ còn hạn chế; phong tục, tập quán truyền thống có thể hỗ trợ hoặc cản trở công tác bảo vệ rừng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR là do sự thiếu đồng bộ và hiệu quả trong cơ chế pháp lý xử lý vi phạm. Mặc dù các văn bản pháp luật đã quy định rõ ràng về thẩm quyền và hình thức xử lý, nhưng việc thực thi còn nhiều bất cập do sự phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt chẽ, mức xử phạt chưa đủ sức răn đe, và tình trạng tham nhũng, bao che vẫn tồn tại.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Đông Nam Á, việc kết hợp giữa pháp luật chính thức và phong tục tập quán địa phương được xem là một giải pháp hiệu quả để nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Luận văn cũng chỉ ra rằng việc tăng cường vai trò của cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội trong quản lý, giám sát là cần thiết để tạo ra cơ chế xử lý vi phạm pháp luật toàn diện và bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số vụ vi phạm theo năm, bảng phân loại các hành vi vi phạm và mức xử phạt tương ứng, cũng như sơ đồ mô tả hệ thống các cơ quan tham gia xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm trong lĩnh vực BV&PTR: Rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ, rõ ràng về thẩm quyền và mức xử phạt, đặc biệt là nâng cao mức xử phạt hành chính và hình sự phù hợp với tính chất nghiêm trọng của vi phạm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Bộ NN&PTNT, Chính phủ.

2. Tăng cường phối hợp liên ngành trong xử lý vi phạm: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa kiểm lâm, công an, tòa án, hải quan và các cơ quan liên quan để phát hiện, xử lý kịp thời các vụ vi phạm. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì thường xuyên. Chủ thể thực hiện: Bộ NN&PTNT, Bộ Công an, Viện Kiểm sát.

3. Nâng cao năng lực và đạo đức công vụ cho cán bộ kiểm lâm và các cơ quan chức năng: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, pháp luật và đạo đức nghề nghiệp, đồng thời tăng cường giám sát, xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ NN&PTNT, UBND các cấp.

4. Phát huy vai trò cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội trong bảo vệ rừng: Xây dựng và nhân rộng mô hình quản lý rừng cộng đồng, hỗ trợ kinh tế cho người dân sống gần rừng, tuyên truyền nâng cao ý thức pháp luật và trách nhiệm bảo vệ rừng. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: UBND các cấp, các tổ chức xã hội, cộng đồng dân cư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và bảo vệ rừng: Giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý vi phạm trong lĩnh vực BV&PTR.

2. Các tổ chức nghiên cứu, đào tạo về luật và quản lý tài nguyên môi trường: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật bảo vệ rừng.

3. Cán bộ kiểm lâm và các lực lượng chức năng liên quan: Nâng cao nhận thức, kỹ năng áp dụng pháp luật và phối hợp xử lý vi phạm hiệu quả.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường: Tham khảo để phát huy vai trò trong quản lý, giám sát và bảo vệ tài nguyên rừng tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế pháp lý xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR gồm những thành phần nào?
   Cơ chế pháp lý bao gồm hệ thống văn bản pháp luật (Luật BV&PTR, Bộ luật Hình sự, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính), các cơ quan có thẩm quyền (kiểm lâm, UBND, tòa án), và các chủ thể tham gia (cá nhân, tổ chức, cộng đồng dân cư).

2. Mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BV&PTR hiện nay là bao nhiêu?
   Theo Nghị định 99/2009/NĐ-CP, mức phạt tiền tối đa có thể lên đến 500.000 đồng tùy theo thẩm quyền xử phạt và tính chất vi phạm.

3. Vai trò của cộng đồng dân cư trong bảo vệ rừng được thể hiện như thế nào?
   Cộng đồng dân cư có trách nhiệm bảo vệ rừng, tham gia xây dựng quy ước bảo vệ rừng, phát hiện và báo cáo vi phạm, đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng trong công tác bảo vệ rừng.

4. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng là gì?
   Bao gồm áp lực phát triển kinh tế, lợi ích kinh tế từ lâm sản, ý thức pháp luật thấp, sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các cơ quan chức năng và tình trạng tham nhũng, bao che.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR?
   Hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực cán bộ, phát huy vai trò cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội là những giải pháp trọng tâm.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa và phân tích chi tiết cơ chế pháp lý xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng tại Việt Nam.
• Thực trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR còn nghiêm trọng, cơ chế pháp lý hiện hành chưa phát huy hiệu quả tối đa.
• Các yếu tố kinh tế, xã hội, văn hóa và ý thức pháp luật ảnh hưởng lớn đến hiệu quả xử lý vi phạm.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực cán bộ và phát huy vai trò cộng đồng dân cư.
• Tiếp tục nghiên cứu, giám sát và đánh giá hiệu quả các giải pháp trong giai đoạn 2024-2026 để đảm bảo phát triển bền vững tài nguyên rừng và môi trường sinh thái.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để thực thi hiệu quả cơ chế pháp lý, góp phần bảo vệ và phát triển rừng bền vững cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CO CHE PHÁP LÝ XỬ LÝ VI PHAM PHÁP LUAT TRONG LĨNH VUC BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIEN RUNG 1. KHÁI NIỆM CO CHE PHÁP LY VE XỬ LÝ VI PHAM PHAP LUAT TRONG LINH VUC BAO VE VA PHAT TRIEN RUNG 1. Rừng, bảo vệ và phat triển rừng Khái niệm về rừng mang ý nghĩa pháp lý xuất hiện đầu tiên trong Pháp lệnh Bảo vệ rừng của nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1972 nhưng mới chỉ dừng lại ở việc nêu ra nguồn gốc của rừng. Năm 1991, lần đầu tiên Luật BV&PTR được ban hành trong đó nêu đầy đủ các yêu tố có liên quan đến rừng.

Năm 2004, Luật BV&PTR được sửa đối b6 sung và một trong số những điều sửa đổi b6 sung nhiều nhất là khái niệm về rừng và đất rừng. Theo đó, khái niệm về rừng được hiểu như sau: Rừng là một hệ sinh thai bao gom quan thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tan rừng từ 0,1 trở lên. Rừng gom rừng trong, rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng (Khoản I Điều 3 Luật BV&PTR 2004). Theo khái niệm trên, rừng bao gôm các yêu tô: Thực vật rừng có nguôn gôc tự nhiên hoặc do con người trông mới hoặc khoanh nuôi tái sinh trên dat trông rừng, động vật rừng sông hoang dã trong rừng, dat rừng, vi sinh vật rừng.

Đất rừng là các loại đất có rừng, đất chưa có rừng, đất không còn rừng và thảm thực vật tự nhiên được quy hoạch cho mục đích lâm nghiệp. Dat rung bao gom: Dat rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng, đất rừng sản xuất và đất trồng rừng. Theo khoản 3 Điều 3 Luật BV&PTR thì Phát triển rừng là việc trồng mới rừng, trồng lại rừng sau khai thác, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh phục hồi rừng, cải tạo rừng nghèo và việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật 8 lâm sinh khác dé tăng diện tích rừng, nâng cao giá trị da dang sinh học, kha năng cung câp lâm sản, khả năng phòng hộ và các giá trị khác của rừng. Đến nay chưa có một khái niệm chính thống và đầy đủ nào về bảo vệ rừng, tuy nhiên theo quan điểm của chúng tôi thì bảo vệ rừng là tong thé hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội và mọi công dân nhăm bảo toàn, bảo vệ tài nguyên rừng trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa lợi ích kinh tế, lợi ích xã hội và việc khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhăm phát triển hệ sinh thái rừng, bảo vệ đất, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ tính đa dạng sinh học.

Theo đó, bảo vệ rừng sẽ bao gồm các hoạt động sau: - Bảo vệ hệ sinh thái rừng - Bảo vệ thực vật rừng, động vật rừng - Phòng cháy, chữa cháy rừng - Phòng, trừ sinh vật gây hại rừng - Kinh doanh, vận chuyên, xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, quá cảnh thực vật rừng, động vật rừng - Kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm pháp luật về BV&PTR. Như vậy, hoạt động xử lý vi phạm pháp luật cũng là một trong số những hoạt động quan trọng nhằm ngăn ngừa những hành vi gây thiệt hại đến tài nguyên rừng. Tuy nhiên trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ luật học tác giả chỉ đi sâu nghiên cứu cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR. Cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ và phát triển rừng 1.

Khái niệm Trong đời sống kinh tế - xã hội, các yêu cầu của pháp luật thường được các chủ thê pháp luật: công dân, cán bộ công chức, cơ quan, tô chức, nhà nước, xã hội. tự giác nghiêm chỉnh thực hiện. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong xã hội vẫn xảy ra nhiều hành vi vi phạm pháp luật. Dé đấu tranh có hiệu quả đối với các vi phạm pháp luật đó thi 9 pháp luật là cơ sở pháp lý hữu hiệu nhất, bên cạnh đó dé pháp luật được thực thi một cách nghiêm minh tạo ra được sự công bằng trong xã hội thì cơ chế pháp lý để xử lý vi phạm pháp luật là một yếu tố hết sức quan trọng.

Đã có rất nhiều cách lý giải về thuật ngữ "cơ chế" và cũng có rất nhiều cách tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau về thuật ngữ này. Cơ chế, xét về bản chất là sự ràng buộc có tính hệ thông nhằm xác lập một trật tự, khuôn khổ nhất định. Như vậy, cơ chế pháp lý nói chung chính là sự ràng buộc có tính hệ thống được tô chức thực hiện trên cơ sở các nguyên tắc pháp lý, các quy định của pháp luật nhằm xác lập trật tự đối với lĩnh vực, hoạt động pháp lý nhất định. Ngoài ra cũng có thể hiểu cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật có thể được coi là một dạng của cơ chế điều chỉnh pháp luật.

Trên thực tế, cơ chế điều chỉnh pháp luật là một khái niệm pháp ly rất phức tạp, có thé được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, ở đây chúng tôi chỉ xem xét cơ chế điều chỉnh pháp luật dưới góc độ chức năng. Vì thế, cơ chế điều chỉnh pháp luật là hệ thống các phương tiện pháp lý tác động đến các quan hệ xã hội thông qua các chủ thé [21, tr. Từ góc độ tâm lý, cơ chế điều chỉnh pháp luật là sự tác động đến ý chí của con người nhăm tạo ra cách xử sự phù hợp với yêu cầu của pháp luật.

Còn trên bình diện xã hội thì cơ chế điều chỉnh pháp luật nằm trong cơ chế điều chỉnh xã hội. Theo tác giả Hoàng Thị Kim Qué thì cơ chế điều chỉnh pháp luật là hệ thông thống nhất các phương tiện pháp lý đặc thù có mối quan hệ mật thiết, tác động lẫn nhau, nhờ đó mà thực hiện sự tác động có hiệu quả của pháp luật lên các quan hệ xã hội nhằm thiết lập trật tự pháp luật và tạo điều kiện cho các quan hệ xã hội phát triển theo những mục tiêu, yêu cầu của pháp luật [21, tr. Như vậy, cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR là sự ràng buộc có tính hệ thống được tô chức thực hiện trên cơ sở các nguyên tắc, các quy định của pháp luật và được tổ chức, đảm bảo cũng như thực hiện bởi các cơ quan nhà nước có thâm quyên trong quá trình truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR. Đặc điểm Một là, cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR có đổi tượng tác động là các quan hệ xã hội phát sinh khi các cá nhân tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR: Cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR có đối tượng tác động khá đặc biệt đó là các quan hệ xã hội phát sinh khi các cá nhân, tô chức có hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến rừng và đất rừng- hai loại tài nguyên đặc biệt.

Trong lĩnh vực BV&PTR, thì những hành vi vi phạm đến tài nguyên rừng và đất rừng sẽ bị xử lý bằng pháp luật trong đó bao gồm: Thực vật rừng có nguồn gốc tự nhiên hoặc do con người trồng mới hoặc khoanh nuôi tái sinh trên đất trồng rừng, động vật rừng sông hoang dã trong rừng, đất rừng, vi sinh vật rừng. Đây là những loại tài nguyên thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thông nhất quản lý. Vì vậy dé xác lập một trật tự trong lĩnh vực này nhà nước ban hành hàng loạt các nguyên tắc, các quy tắc nhất định để đảm bảo cho hoạt động BV&PTR theo đúng định hướng đã đặt ra trước đó, mục tiêu cuối cùng là bảo vệ được tài nguyên rừng vì mục tiêu phát triển bền vững. Đối tượng tác động của cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR là các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật về BV&PTR, trong đó bao gồm hành vi vi phạm hành chính và tội phạm hình sự trong lĩnh vực này.

Trong quan hệ này một bên là những cơ quan nhà nước có thâm quyền áp dụng pháp luật một bên là các cá nhân, tô chức có hành vi vi phạm pháp luật. Các cơ quan có thâm quyền tham gia quan hệ nay bao gồm: Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp, hệ thống kiểm lâm và tòa án nhân dân các cấp, trong đó UBND va kiểm lâm là những cơ quan nhà nước có thâm quyền xử phat vi phạm hành chính đối với các cá nhân, tô chức có hành vi vi phạm hành chính mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự còn Tòa án nhân dân các cấp có thâm quyền xét xử đối với các cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR đã bi xử phạt hành chính hoặc vi phạm mức độ nghiêm trọng bi co quan kiểm lâm hoặc cơ quan điều tra khởi tố. Các cá nhân, tổ chức là đối tượng tác động của cơ chế pháp lý này là những người có hành 11 vi vi phạm được quy định tại Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính hoặc tai năm điều của BLHS có liên quan đến lĩnh vực BV&PTR. Theo đó, xử phạt vi phạm hành chính đối với cá nhân, tổ chức trong nước và nước ngoài có hành vi vô ý hoặc cố ý vi phạm các quy định của Nhà nước về quản lý rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản chưa gây thiệt hại hoặc đã gây thiệt hại đến rừng, lâm sản, môi trường rừng nhưng chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự.

Còn truy cứu trách nhiệm hình sự được áp dụng đối với cá nhân có hành vi vi phạm đã bi xử phạt hành chính hoặc gây hậu quả nghiêm trọng đến tài nguyên rừng. Các cá nhân, tổ chức là đối tượng tác động của cơ chế pháp lý về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BV&PTR phải có hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm hại đến rừng, đất rừng, môi trường rừng được Luật BV&PTR bảo vệ, chứa đựng lỗi của chủ thé hành vi đó, chủ thé có năng lực trách nhiệm pháp lý.