Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Hoàn thiện công tác lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính tại Công ty TNHH Hà Tiễn" do sinh viên Ngô Tuấn Anh (lớp QT1806K, ngành Kế toán – Kiểm toán, Trường Đại học Dân lập Hải Phòng) thực hiện năm 2019 dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Văn Thụ. Đề tài xuất phát từ yêu cầu thực tiễn quản lý tài chính doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế:

  • Báo cáo tình hình tài chính là tài liệu kế toán tổng hợp chủ yếu phản ánh toàn bộ công nợ, nguồn vốn, tài sản và các chỉ tiêu tài chính tại một thời điểm nhất định. Việc lập và phân tích báo cáo này giúp doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhận diện thực trạng tài chính, xác định đầy đủ nguyên nhân cũng như mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến kết quả sản xuất kinh doanh, đánh giá rủi ro và triển vọng phát triển để ban hành các quyết định điều hành kinh tế.
  • Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:
    1. Trình bày các cơ sở lý luận về công tác lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
    2. Phân tích thực trạng công tác lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính tại Công ty TNHH Hà Tiễn.
    3. Đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính tại Công ty TNHH Hà Tiễn.
  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính của doanh nghiệp.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Không gian: Công ty TNHH Hà Tiễn (địa chỉ tại phố Mới, xã Vĩnh Tiến, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa).
    • Thời gian: Khóa luận sử dụng hệ thống số liệu kế toán phát sinh trong năm tài chính 2018.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thuộc nhóm đề tài ứng dụng nghiệp vụ kế toán doanh nghiệp, kết hợp giữa hệ thống hóa khung pháp lý với khảo sát quy trình thực tế tại đơn vị.

  • Khung lý thuyết và văn bản pháp luật áp dụng:
    • Luật Kế toán Việt Nam.
    • Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa.
    • Hệ thống nguyên tắc kế toán quy định: Tôn trọng bản chất hơn hình thức; tài sản không ghi nhận cao hơn giá trị có thể thu hồi; nợ phải trả không ghi nhận thấp hơn nghĩa vụ phải thanh toán; phân loại tài sản và nợ phải trả theo thời hạn ngắn hạn (thu hồi/thanh toán trong vòng không quá 12 tháng hoặc một chu kỳ kinh doanh thông thường) và dài hạn (từ 12 tháng trở lên); nguyên tắc không bù trừ giữa tài sản và nợ phải trả trừ khi phát sinh từ cùng một đối tượng và sự kiện cùng loại; nguyên tắc thận trọng và điều chỉnh hồi tố sai sót trọng yếu kỳ trước.
    • Quy định đối với doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục: Phải trình bày báo cáo theo Mẫu số B01-DNNKL (hoặc B01-DNNKLT), sắp xếp tài sản và nợ phải trả theo tính thanh khoản giảm dần, đánh giá lại toàn bộ tài sản theo giá trị thuần có thể thực hiện được hoặc giá trị có thể thu hồi, ghi giảm trực tiếp vào sổ tài sản mà không trích lập qua các tài khoản dự phòng (TK 229) hay hao mòn lũy kế (TK 214).
  • Phương pháp nghiên cứu:
    • Phương pháp thu thập và kiểm tra chứng từ kế toán: Đối chiếu số lượng, ngày tháng, nội dung kinh tế và quan hệ đối ứng tài khoản giữa chứng từ gốc với sổ Nhật ký chung và sổ Cái.
    • Phương pháp phân tích Báo cáo tình hình tài chính:
      • Phương pháp so sánh: So sánh tuyệt đối (mức chênh lệch tăng/giảm), so sánh tương đối (tỷ lệ phần trăm biến động), so sánh kết cấu (tỷ trọng từng khoản mục trong tổng thể tài sản hoặc nguồn vốn).
      • Phương pháp tỷ lệ: Đánh giá thông qua các chỉ số tài chính chuẩn mực về khả năng thanh toán, cơ cấu tài chính và cơ cấu tài sản.
      • Phương pháp cân đối: Dựa trên tính cân bằng giữa Tài sản và Nguồn vốn (Tổng cộng Tài sản = Tổng cộng Nguồn vốn), đối chiếu giữa nguồn hình thành và việc sử dụng vốn.
      • Các phương pháp bổ trợ: Phương pháp thay thế liên hoàn và phương pháp tính chênh lệch.
  • Nguồn dữ liệu:
    • Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước về chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa.
    • Các quy định, quy chế tài chính nội bộ của Công ty TNHH Hà Tiễn.
    • Hệ thống sổ kế toán tổng hợp, sổ kế toán chi tiết, Bảng cân đối tài khoản, Báo cáo tài chính năm 2017 và năm 2018 của Công ty TNHH Hà Tiễn.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Một số vấn đề lý luận cơ bản về công tác lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương I hệ thống hóa toàn bộ các quy định lý luận theo Thông tư 133/2016/TT-BTC liên quan đến hệ thống Báo cáo tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa:

Tiêu chí phân loại Báo cáo bắt buộc Báo cáo khuyến khích
Doanh nghiệp đáp ứng giả định hoạt động liên tục - Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu B01a-DNN hoặc B01b-DNN)
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DNN)
- Bản thuyết minh Báo cáo tài chính (Mẫu B09-DNN)
- Bảng cân đối tài khoản (Mẫu F01-DNN, nộp cơ quan thuế)		 Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu B03-DNN)
Doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục - Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu B01-DNNKL)
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DNN)
- Bản thuyết minh Báo cáo tài chính (Mẫu B09-DNNKL)		 Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu B03-DNN)
Doanh nghiệp siêu nhỏ - Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu B01-DNSN)
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DNSN)
- Bản thuyết minh Báo cáo tài chính (Mẫu B09-DNSN)		 Không quy định riêng

Tác giả chi tiết hóa kết cấu và phương pháp lập Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu B01a-DNN) gồm hai phần chính:

  • Phần Tài sản (Mã số 200 = 110 + 120 + 130 + 140 + 150 + 160 + 170 + 180): Gồm Tiền và các khoản tương đương tiền (Mã 110); Đầu tư tài chính (Mã 120); Các khoản phải thu (Mã 130); Hàng tồn kho (Mã 140); Tài sản cố định (Mã 150); Bất động sản đầu tư (Mã 160); Xây dựng cơ bản dở dang (Mã 170); Tài sản khác (Mã 180).
  • Phần Nguồn vốn (Mã số 500 = 300 + 400): Gồm Nợ phải trả (Mã 300, tổng hợp từ Mã 311 đến 320) và Vốn chủ sở hữu (Mã 400, tổng hợp từ Mã 411 đến 417).
  • Quy tắc hạch toán và phản ánh chỉ tiêu đặc biệt: Các khoản dự phòng tổn thất tài sản (TK 229), hao mòn tài sản cố định (TK 214) và cổ phiếu quỹ (TK 419) được ghi bằng số âm đặt trong ngoặc đơn. Các chỉ tiêu công nợ như "Phải thu khách hàng" (TK 131) và "Phải trả người bán" (TK 331) tuyệt đối không được bù trừ số dư mà phải căn cứ vào số dư chi tiết hai bên Nợ và Có trên sổ chi tiết để phản ánh độc lập vào phần Tài sản và Nguồn vốn.
  • Khung hệ thống chỉ số phân tích tài chính được thiết lập thành hai nhóm chính:
Nhóm chỉ số Tên chỉ số Công thức xác định trong văn bản
Khả năng thanh toán Tỷ số thanh toán tổng quát Tổng tài sản / (Nợ ngắn hạn + Nợ dài hạn)
Tỷ số thanh toán hiện thời Tổng tài sản ngắn hạn / Tổng nợ ngắn hạn
Tỷ số thanh toán nhanh (Tổng tài sản ngắn hạn - Hàng tồn kho) / Tổng nợ ngắn hạn
Tỷ số thanh toán lãi vay Lợi nhuận trước lãi vay và thuế TNDN / Tổng nợ ngắn hạn
Cơ cấu tài chính & tài sản Hệ số nợ Tổng nợ phải trả / Tổng tài sản
Hệ số vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu / Tổng nguồn vốn (= 1 - Hệ số nợ)
Hệ số đầu tư tài sản ngắn hạn Tổng tài sản ngắn hạn / Tổng tài sản
Hệ số đầu tư tài sản dài hạn Tổng tài sản dài hạn / Tổng tài sản
Cơ cấu tài sản Tổng tài sản ngắn hạn / Tổng tài sản dài hạn

Chương II: Thực trạng công tác lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính tại Công ty TNHH Hà Tiễn

Chương này mô tả chi tiết đặc điểm hoạt động, mô hình tổ chức và thực tế hạch toán tại Công ty TNHH Hà Tiễn:

  • Thông tin doanh nghiệp: Công ty thành lập ngày 01/08/2008 theo quyết định của Sở Kế hoạch và Đầu tư thành phố Hải Phòng; địa chỉ trụ sở tại phố Mới, xã Vĩnh Tiến, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa; đại diện pháp luật là bà Đỗ Thị Hà; mã số thuế 2801690398; tài khoản ngân hàng số 3508201002775 tại Agribank Chi nhánh Vĩnh Lộc. Ngành nghề kinh doanh gồm: Phân phối vật liệu xây dựng (gạch ốp lát, thiết bị vệ sinh, thiết bị điện nước, dây điện, ổ cắm) và thi công xây dựng công trình phụ trợ, lắp đặt đường ống nước.
  • Mô hình quản lý: Áp dụng cơ cấu trực tuyến - chức năng theo chế độ một thủ trưởng. Giám đốc điều hành trực tiếp 3 bộ phận: Phòng Kế toán, Phòng Kinh doanh, Phòng Tổ chức – Hành chính.
  • Bộ máy kế toán: Tổ chức theo mô hình tập trung gồm 3 nhân sự: Kế toán trưởng, Kế toán viên, Thủ quỹ kiêm thủ kho.
  • Chính sách kế toán áp dụng tại doanh nghiệp:
    • Chế độ kế toán: Thông tư số 133/2016/TT-BTC.
    • Hình thức ghi sổ kế toán: Nhật ký chung.
    • Kỳ kế toán: Năm dương lịch (từ 01/01 đến 31/12).
    • Đơn vị tiền tệ: Đồng Việt Nam (VNĐ).
    • Phương pháp trích khấu hao TSCĐ: Phương pháp đường thẳng.
    • Phương pháp tính thuế GTGT: Phương pháp khấu trừ.
    • Phương pháp tính giá hàng tồn kho xuất kho: Phương pháp bình quân liên hoàn.
  • Quy trình lập Báo cáo tình hình tài chính tại Công ty TNHH Hà Tiễn thực hiện qua 6 bước:
    • Bước 1: Kiểm tra tính có thật của các chứng từ phản ánh nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong kỳ kế toán.
    • Bước 2: Tạm khóa sổ kế toán và đối chiếu số liệu từ các sổ kế toán.
    • Bước 3: Thực hiện các bút toán kết chuyển và khóa sổ kế toán chính thức.
    • Bước 4: Lập Bảng cân đối tài khoản.
    • Bước 5: Lập Báo cáo tình hình tài chính theo Thông tư 133/2016/TT-BTC.
    • Bước 6: Thực hiện kiểm tra và ký duyệt.
  • Minh chứng thực hành kiểm tra chứng từ: Khóa luận minh họa Bước 1 thông qua nghiệp vụ ngày 03/12/2018: Công ty mua gạch 4040 của Công ty Cổ phần Nam Việt theo Hóa đơn GTGT số 0000987 chưa thanh toán. Trình tự luân chuyển và kiểm tra thực tế đối chiếu qua hệ thống chứng từ và sổ sách gồm: Hóa đơn GTGT, Biên bản bàn giao, Phiếu nhập kho, Sổ Nhật ký chung, Sổ cái TK 133 (Thuế GTGT được khấu trừ), Sổ cái TK 156 (Hàng hóa), Sổ cái TK 331 (Phải trả cho người bán).

Chương III: Một số ý kiến đề xuất nhằm hoàn thiện công tác lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính tại Công ty TNHH Hà Tiễn

Theo mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ đề tài được giao, Chương III tập trung đề xuất các ý kiến và giải pháp xuất phát từ thực trạng đã phân tích ở Chương II. Hướng đề xuất bao gồm:

  • Hoàn thiện khâu kiểm tra, xử lý chứng từ ban đầu và luân chuyển chứng từ để đảm bảo tính kịp thời trước khi phản ánh vào sổ Nhật ký chung.
  • Hoàn thiện trình tự lập biểu Báo cáo tình hình tài chính, đảm bảo việc tách biệt các chỉ tiêu công nợ chi tiết và tuân thủ các nguyên tắc trình bày theo Thông tư 133/2016/TT-BTC.
  • Tăng cường ứng dụng công tác phân tích tài chính thông qua hệ thống tỷ số thanh toán, cơ cấu tài sản và nguồn vốn nhằm cung cấp căn cứ ra quyết định kinh doanh cho Ban Giám đốc doanh nghiệp.

Kết quả và đóng góp

  • Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về Báo cáo tình hình tài chính theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, làm rõ danh mục biểu mẫu bắt buộc, các nguyên tắc định giá và phân loại tài sản, nợ phải trả theo thời hạn.
  • Phản ánh trung thực thực trạng công tác hạch toán tại Công ty TNHH Hà Tiễn qua việc xác lập bảng so sánh đối chiếu giữa quy định chế độ kế toán và thực tiễn triển khai:
Tiêu chí kế toán Quy định theo Thông tư 133/2016/TT-BTC Thực tế áp dụng tại Công ty TNHH Hà Tiễn
Mẫu biểu Báo cáo tình hình tài chính Mẫu B01a-DNN hoặc B01b-DNN Lập theo Mẫu B01a-DNN
Hình thức sổ kế toán Nhật ký chung, Nhật ký - Sổ cái, Chứng từ ghi sổ, Nhật ký chứng từ Sử dụng hình thức sổ Nhật ký chung
Phương pháp giá xuất kho Bình quân gia quyền, Nhập trước xuất trước (FIFO), Giá đích danh Áp dụng phương pháp bình quân liên hoàn
Tính thuế GTGT Khấu trừ hoặc trực tiếp Phương pháp khấu trừ
Phương pháp khấu hao TSCĐ Khấu hao đường thẳng Khấu hao theo đường thẳng
Quy trình lập báo cáo 6 bước kỹ thuật kế toán chuẩn mực Thực hiện đủ 6 bước từ kiểm tra chứng từ đến ký duyệt
Nhân sự phòng kế toán Bố trí tùy theo quy mô doanh nghiệp 3 nhân sự: Kế toán trưởng, Kế toán viên, Thủ quỹ kiêm kho
  • Đóng góp thực tiễn: Khóa luận mô tả quy trình ghi sổ kết hợp giữa sổ chi tiết, sổ Nhật ký chung và sổ Cái để lập Báo cáo tình hình tài chính tại một doanh nghiệp thương mại vật liệu xây dựng cụ thể; phân định rõ trách nhiệm của từng nhân sự kế toán trong quy trình kiểm soát chứng từ và số liệu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Khóa luận giới hạn nghiên cứu tại một đơn vị cụ thể là Công ty TNHH Hà Tiễn với quy mô nhỏ (phòng kế toán 3 nhân sự) trong phạm vi niên độ kế toán năm 2018. Dữ liệu thực nghiệm trích xuất trong tài liệu phản ánh đến khâu kiểm tra chứng từ nghiệp vụ mua hàng và đối chiếu sổ Cái TK 133, 156, 331.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng phân tích sang các báo cáo tài chính khác như Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ để có cái nhìn toàn diện về luồng tiền và hiệu quả kinh doanh.
    • Thu thập chuỗi số liệu tài chính liên tục qua nhiều năm (3-5 năm) để đánh giá xu hướng biến động dài hạn của các hệ số thanh toán và cơ cấu nguồn vốn.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng tham khảo: Sinh viên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc chuyên đề thực tập tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa; kế toán viên tại các doanh nghiệp thương mại vật liệu xây dựng.
  • Nội dung có giá trị tham khảo:
    • Bảng tổng hợp hướng dẫn lập từng chỉ tiêu trên Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu B01a-DNN) từ nguồn số dư tài khoản tổng hợp và chi tiết.
    • Quy trình 6 bước lập báo cáo và quy trình luân chuyển chứng từ theo hình thức Nhật ký chung tại doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

  1. Công ty TNHH Hà Tiễn áp dụng chế độ kế toán và hình thức ghi sổ nào? Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính, ghi sổ theo hình thức Nhật ký chung.

  2. Bộ máy kế toán của Công ty TNHH Hà Tiễn gồm bao nhiêu người và được tổ chức theo hình thức nào? Bộ máy kế toán của công ty tổ chức theo hình thức tập trung, gồm 3 người: Kế toán trưởng, Kế toán viên và Thủ quỹ kiêm thủ kho.

  3. Quy trình lập Báo cáo tình hình tài chính tại Công ty TNHH Hà Tiễn gồm mấy bước? Quy trình lập báo cáo tại công ty gồm 6 bước: Bước 1 - Kiểm tra tính có thật của chứng từ phát sinh; Bước 2 - Tạm khóa sổ kế toán và đối chiếu số liệu; Bước 3 - Thực hiện bút toán kết chuyển và khóa sổ chính thức; Bước 4 - Lập Bảng cân đối tài khoản; Bước 5 - Lập Báo cáo tình hình tài chính Mẫu B01a-DNN; Bước 6 - Kiểm tra và ký duyệt.

  4. Báo cáo tài chính năm bắt buộc gửi cơ quan thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động liên tục theo Thông tư 133 gồm những biểu mẫu nào? Gồm 4 biểu mẫu: Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu B01a-DNN hoặc B01b-DNN), Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DNN), Bản thuyết minh Báo cáo tài chính (Mẫu B09-DNN) và Bảng cân đối tài khoản (Mẫu F01-DNN).

  5. Tỷ số thanh toán lãi vay được tác giả xác định bằng công thức nào trong khóa luận? Trong văn bản, tác giả đưa ra công thức: Tỷ số thanh toán lãi vay = Lợi nhuận trước lãi vay và thuế TNDN / Tổng nợ ngắn hạn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Ngô Tuấn Anh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về lập và phân tích Báo cáo tình hình tài chính theo Thông tư 133/2016/TT-BTC áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đề tài khảo sát tổ chức bộ máy kế toán 3 người, các chính sách kế toán áp dụng và quy trình 6 bước lập Báo cáo tình hình tài chính thực tế tại Công ty TNHH Hà Tiễn. Đây là tài liệu phản ánh quy trình hạch toán, kiểm soát chứng từ và lập báo cáo tài chính thực tế tại một doanh nghiệp thương mại vật liệu xây dựng.