Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài cỏ seo gà (Pteris multifida Poir.) phân bố tại tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ: Hóa học và hoạt tính sinh học của cỏ seo gà Pteris multifida tại Quảng Ninh

• Tác giả: Nguyễn Đình Lâm Bách
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Hóa hữu cơ
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài cỏ seo gà (Pteris multifida Poir.) phân bố tại tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về loài cỏ seo gà Pteris multifida tại Quảng Ninh

Cỏ seo gà có tên khoa học là Pteris multifida Poir., thuộc họ Pteridaceae. Loài thực vật này mọc hoang dã tại nhiều vùng đồi núi đá vôi ở miền Bắc Việt Nam. Mẫu nghiên cứu được thu hái trực tiếp tại thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh vào tháng 11 năm 2022. Khu vực này có khí hậu nhiệt đới gió mùa và địa hình rừng núi đá đặc trưng. Điều kiện thổ nhưỡng tạo nên nguồn hoạt chất thứ cấp phong phú cho thảm thực vật bản địa. Trong y học cổ truyền, cỏ seo gà là dược liệu quen thuộc. Thảo dược có vị ngọt, tính mát, quy vào kinh can và đại tràng. Nhân dân thường dùng cây để thanh nhiệt, giải độc và tiêu sưng. Các bài thuốc dân gian sử dụng toàn cây để chữa lỵ trực trùng, viêm gan vàng da và viêm họng. Cây cũng hỗ trợ cầm máu vết thương và làm lành các vết lở loét ngoài da. Các nghiên cứu hiện đại khẳng định giá trị dược lý nổi bật của loài cây này. Việc đánh giá bài bản nguồn dược liệu tại Quảng Ninh giúp khẳng định tiềm năng phát triển thuốc mới.

1.1. Đặc điểm phân loại và hình thái học của cỏ seo gà

Chi Pteris L. gồm khoảng 250 loài phân bố rộng rãi trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhiều loài trong chi này đã được ghi nhận trong các tài liệu thực vật học. Loài Pteris multifida Poir. có thân rễ ngắn, mọc bò ngang hoặc thẳng đứng, phủ nhiều vảy màu nâu đen. Cuống lá mảnh, nhẵn bóng, màu rơm hoặc nâu sáng. Phiến lá xẻ lông chim sâu tạo thành các đoạn hẹp dài giống chân gà. Mép lá có răng cưa nhỏ ở phần không mang túi bào tử. Các ổ túi bào tử xếp liên tục dọc theo mép phiến lá có màng bao bọc. Đặc điểm hình thái này giúp nhận diện chính xác loài ngoài tự nhiên.

1.2. Phân bố sinh thái của Pteris multifida tại Quảng Ninh

Tỉnh Quảng Ninh sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi đa dạng. Vùng đất Uông Bí có điều kiện ẩm ướt và bóng râm lý tưởng cho quyết thực vật sinh trưởng. Cỏ seo gà thường mọc bám trên các vách đá ẩm, khe suối hoặc ven bờ rừng. Quá trình quang hợp dưới tán rừng tạo điều kiện tích lũy hoạt chất chuyên biệt. Khí hậu biến thiên theo mùa kích thích cây sản sinh các chất bảo vệ thứ cấp. Mẫu thu hái tại đây vào tháng 11 năm 2022 bảo đảm độ tinh sạch cao. Việc chọn đúng thời điểm thu hái giữ hàm lượng chất hữu cơ ở mức tối ưu. Quần thể tại Quảng Ninh là nguồn gen thảo dược có giá trị nghiên cứu lâu dài.

II. Phân tích thành phần hóa học cỏ seo gà Pteris multifida

Nghiên cứu hóa thực vật loài cỏ seo gà tại Quảng Ninh làm rõ các nhóm chất tự nhiên chủ chốt. Cặn chiết ethyl acetate được phân tích sơ bộ qua các phản ứng thử màu đặc trưng. Kết quả định tính phát hiện sự hiện diện rõ nét của diterpenoid, flavonoid và hợp chất phenolic. Thử nghiệm với dung dịch sắt ba clorua cho phản ứng chuyển màu xanh đen. Điều này chứng minh hàm lượng hợp chất phenol và tannin tương đối dồi dào. Phản ứng với bột magie và axit clohydric đậm đặc tạo dung dịch đỏ cánh sen. Hiện tượng này khẳng định khung cấu trúc flavonoid tồn tại trong dịch chiết. Bên cạnh đó, các phản ứng Liebermann-Burchardt cho thấy tín hiệu dương tính với steroid và triterpenoid. Nhóm hợp chất diterpenoid khung ent-kaurane đóng vai trò là thành phần hoạt tính quan trọng nhất. Dạng cấu trúc này mang nhiều nhóm thế hydroxyl hoặc liên kết glycoside đặc thù. Thành phần hóa học phong phú tạo tiền đề cho nhiều hoạt tính sinh học giá trị. Việc phân tích định tính giúp định hướng chuẩn xác quy trình tinh sạch chất tinh khiết.

2.1. Hợp chất diterpenoid nhóm ent kaurane và dẫn xuất

Khung ent-kaurane là phân nhóm diterpenoid tiêu biểu nhất trong chi thực vật Pteris. Các phân tử này có khung carbon bốn vòng tetracarbocyclic đặc trưng. Cấu trúc thường gắn thêm các nhóm chức hydroxyl tại vị trí C-2, C-6, C-15 và C-16. Nhiều dẫn chất tồn tại dưới dạng liên kết với phân tử đường glucose hoặc allose. Một số hợp chất điển hình đã phân lập gồm ent-kaur-16-ene và creticoside A. Các nhà khoa học đặc biệt chú ý đến nhóm ent-kaurane vì cơ chế tác động độc đáo. Dẫn xuất ent-kaurane thể hiện tính kháng tế bào lạ rất mạnh. Cỏ seo gà tại Quảng Ninh chứa hàm lượng đáng kể các hợp chất diterpenoid này.

2.2. Nhóm flavonoid phenolic và các chất tự nhiên khác

Flavonoid và phenolic là nhóm chất chống oxy hóa tự nhiên hiện diện trong cỏ seo gà. Thảo dược chứa các dẫn xuất glucoside của apigenin, luteolin và quercetin. Các chất này có khả năng trung hòa gốc tự do và dọn sạch các gốc oxy phản ứng. Hợp chất phenolic còn tham gia vào quá trình kháng viêm và ức chế enzyme oxy hóa. Ngoài ra, dịch chiết cây còn phát hiện các hợp chất amit như aurantiamide acetate. Các phân tử này bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa và giảm phản ứng viêm mô hạt. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh hàm lượng flavonoid thay đổi theo chu kỳ mùa thu hái. Các hoạt chất bổ trợ lẫn nhau, tạo nên hiệu ứng hiệp đồng sinh học phong phú.

III. Phương pháp chiết tách cỏ seo gà Pteris multifida Quảng Ninh

Quy trình nghiên cứu mẫu cỏ seo gà Quảng Ninh áp dụng các kỹ thuật hóa học hiện đại. Toàn bộ cây sau khi thu hái được rửa sạch tạp chất, phơi khô trong bóng râm và nghiền nhỏ. Bột mẫu khô trải qua quá trình chiết ngâm phân đoạn bằng dung môi methanol tinh khiết ở nhiệt độ phòng. Dịch chiết gom lại và cô quay dưới áp suất giảm nhằm thu cặn tổng chiết methanol. Cặn tổng sau đó được phân tán vào nước cất và chiết lỏng-lỏng lần lượt với ethyl acetate và chloroform. Phân đoạn ethyl acetate tập trung lượng lớn hợp chất phân cực trung bình giàu hoạt tính. Quá trình phân lập đơn chất sử dụng kỹ thuật sắc ký cột silica gel thường và sắc ký cột nhanh. Kích thước hạt silica gel dao động từ 70 đến 400 mesh bảo đảm độ phân giải cao. Quá trình kiểm tra các phân đoạn được thực hiện trên bản mỏng silicagel 60 F254. Bản mỏng được soi dưới đèn tử ngoại ở bước sóng 254 nm và 365 nm, sau đó hiện màu với thuốc thử vanillin-H2SO4 nhiệt độ cao. Cấu trúc phân tử các chất sạch được xác định bằng phương pháp phổ cộng hưởng từ hạt nhân và khối phổ.

3.1. Kỹ thuật sắc ký cột và kiểm tra bản mỏng phân tích

Hệ thống sắc ký cột đóng vai trò then chốt trong tinh chế chất tự nhiên. Kỹ thuật viên nhồi cột silica gel với dung môi có độ phân cực tăng dần. Hệ dung môi rửa giải phối hợp giữa chloroform, n-hexane, ethyl acetate và methanol theo tỷ lệ thể tích chuẩn. Bản mỏng nhôm tráng sẵn silicagel 60 F254 dày 0,2 mm hỗ trợ kiểm tra tốc độ tách chất. Dưới đèn tử ngoại bước sóng 254 nm, các hợp chất có liên kết đôi liên hợp hiện rõ vệt tối dập tắt huỳnh quang. Ở bước sóng 365 nm, các dẫn xuất phát huỳnh quang đặc trưng giúp định vị vùng hoạt chất. Thuốc thử vanillin pha trong axit sunfuric đậm đặc khi hơ nóng tạo màu vệt chất rõ rệt. Phương pháp này giúp gộp các phân đoạn đồng nhất một cách chính xác.

3.2. Phương pháp thử nghiệm độc tính sinh học MTT

Độc tính tế bào được đánh giá thông qua phép thử sinh học MTT trên tế bào nuôi cấy đơn lớp. Thử nghiệm này đo lường độ sống sót của tế bào sau thời gian tiếp xúc với chất thử. Muối tetrazolium MTT màu vàng bị enzyme dehydrogenase trong ty thể tế bào sống khử thành tinh thể formazan màu tím. Tế bào chết hoặc tổn thương mất khả năng chuyển hóa này. Tinh thể formazan được hòa tan hoàn toàn bằng dung môi dimethyl sulfoxide. Mật độ quang được đo trên máy quang phổ hấp thụ ở bước sóng 540 nm. Tỷ lệ tế bào sống tỷ lệ thuận với cường độ màu tím thu được. Chỉ số nồng độ ức chế tối thiểu IC50 được xác định chính xác qua đường cong liều lượng. Đây là phương pháp sàng lọc hoạt tính kháng u chuẩn quốc tế.

IV. Đánh giá hoạt tính sinh học và ứng dụng của cỏ seo gà

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học về cây cỏ seo gà Pteris multifida tại Quảng Ninh. Các phân đoạn cặn chiết thể hiện hoạt tính sinh học đa dạng trên mô hình thử nghiệm in vitro. Nổi bật nhất là hoạt tính gây độc chọn lọc trên các dòng tế bào ung thư ở người. Nhóm hợp chất ent-kaurane diterpenoid đóng góp phần lớn vào cơ chế kích hoạt chu trình chết tự nhiên của tế bào bệnh. Đồng thời, hàm lượng polyphenol và flavonoid mang lại năng lực chống oxy hóa cao, bảo vệ tế bào lành khỏi các tác nhân đột biến. Khả năng kháng khuẩn đối với một số chủng vi khuẩn và nấm gây bệnh cũng được chứng minh rõ rệt. Những kết quả thực nghiệm này khẳng định tiềm năng ứng dụng thực tiễn của nguồn dược liệu địa phương. Cỏ seo gà có triển vọng lớn trong công nghiệp dược phẩm và sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Việc khai thác hợp lý nguồn dược liệu tự nhiên góp phần nâng cao giá trị tài nguyên thực vật tỉnh Quảng Ninh. Các hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung thử nghiệm độc tính trường diễn và kiểm chứng trên mô hình in vivo.

4.1. Tiềm năng phát triển thuốc kháng ung thư tự nhiên

Tỷ lệ mắc ung thư ngày càng gia tăng đòi hỏi việc tìm kiếm các hợp chất thiên nhiên mới an toàn hơn. Các dẫn chất diterpenoid phân lập từ cỏ seo gà bộc lộ độc tính chọn lọc đối với tế bào ung thư. Dữ liệu thử nghiệm MTT cho thấy khả năng ức chế sinh trưởng tế bào bệnh ở nồng độ thấp. Hoạt chất can thiệp vào chu kỳ phân bào và thúc đẩy quá trình apoptosis mà ít ảnh hưởng mô lành. Cơ chế tác động này mở ra triển vọng phát triển thuốc hóa trị hỗ trợ nguồn gốc thực vật. Hợp chất tự nhiên giúp hạn chế tình trạng kháng thuốc và giảm thiểu tác dụng phụ không mong muốn. Dược liệu Pteris multifida tại Quảng Ninh là ứng viên sáng giá cho nghiên cứu tiền lâm sàng.

4.2. Bảo tồn và định hướng khai thác dược liệu bền vững

Nguồn dược liệu tự nhiên tại Quảng Ninh chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu và khai thác tự phát. Việc bảo tồn quần thể Pteris multifida cần được đưa vào kế hoạch quản lý tài nguyên địa phương. Cần xây dựng quy trình thu hái dược liệu đạt tiêu chuẩn để tránh suy kiệt nguồn gen hoang dã. Song song với đó, nghiên cứu nhân giống và trồng bán tự nhiên dưới tán rừng sẽ đảm bảo sản lượng ổn định. Chuẩn hóa quy trình chiết xuất hoạt chất giúp tối ưu hóa giá trị kinh tế của cây dược liệu. Sự kết hợp giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế dược liệu tạo ra sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Đề tài đóng góp nền tảng cho việc quy hoạch vùng dược liệu trọng điểm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ sinh thái thực vật vô cùng phong phú, trong đó tỉnh Quảng Ninh nổi bật với hơn 80% diện tích tự nhiên là đồi núi và bờ biển khúc khuỷu kéo dài, nằm trong tọa độ địa lý từ 20 độ 40 phút đến 21 độ 40 phút độ vĩ Bắc và 106 độ 26 phút đến 108 độ 31 phút độ kinh Đông. Địa hình đặc trưng này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài cây thuốc quý, tiêu biểu là loài cỏ Seo gà hay còn gọi là phượng vĩ thảo (tên khoa học là Pteris multifida Poir., thuộc họ Cỏ luồng Pteridaceae). Trên thế giới, chi Chân xỉ (Pteris L.) bao gồm khoảng 300 loài, trong đó có khoảng 30 loài đã được ghi nhận phân bố tại Việt Nam. Dù cỏ Seo gà đã được sử dụng lâu đời trong y học dân gian để điều trị kiết lỵ, tiêu chảy, viêm đường tiết niệu và viêm gan, các công trình nghiên cứu toàn diện về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài thảo mộc này tại Việt Nam vẫn còn rất hạn chế.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Hóa hữu cơ của tác giả Nguyễn Đình Lâm Bách, thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Hương, được xây dựng nhằm giải quyết khoảng trống học thuật này. Đối tượng nghiên cứu là mẫu cỏ Seo gà thu hái trực tiếp tại thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh vào tháng 11 năm 2022. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là khảo sát hệ dung môi chiết xuất tối ưu, phân lập và xác định cấu trúc hóa học của 02 hợp chất sạch, đồng thời đánh giá hoạt tính gây độc tế bào của phân đoạn dịch chiết ethyl acetate đối với dòng tế bào ung thư biểu mô gan HepG2. Công trình đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu đề ra và vượt qua quy trình kiểm tra mức độ trùng lặp học thuật nghiêm ngặt trên phần mềm Turnitin với chỉ số tương đồng đạt mức an toàn là 22%, khẳng định tính mới mẻ và độ tin cậy khoa học cao của dữ liệu nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai khung lý thuyết học thuật kinh điển: lý thuyết chuyển hóa thứ cấp trong hóa thực vật và lý thuyết sàng lọc dược lý tế bào in vitro. Trong hóa thực vật học, chi Pteris L. được ghi nhận là nguồn chứa dồi dào các nhóm hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học cao như ent-kaurane diterpenoid, pterosin sesquiterpenoid, flavonoid glycoside, triterpenoid và các phenolic acid. Các tài liệu khoa học quốc tế chỉ ra rằng trên toàn thế giới đã có khoảng 70 hợp chất được phân lập từ loài cỏ Seo gà, trong đó nổi bật là 12 hợp chất ent-kaurane và 12 hợp chất flavonoid.

Các khái niệm then chốt chi phối toàn bộ tiến trình phân tích gồm có: cấu trúc khung ent-kaurane diterpenoid (khung hydrocarbon bốn vòng đặc trưng cho nhiều hoạt tính ức chế vi sinh vật), dẫn xuất pterosin sesquiterpenoid (nhóm hợp chất có nhân 1-indanone liên quan mật thiết đến khả năng gây độc tế bào u), flavonoid toàn phần (tác nhân chống oxy hóa và quét gốc tự do vượt trội), và chỉ số nồng độ ức chế tối thiểu IC50 (thước đo chuẩn mực định lượng nồng độ chất cần thiết để ức chế 50% sự sống của tế bào ung thư đích). Song song đó, lý thuyết sàng lọc độc tính tế bào thông qua phép thử khử màu muối tetrazolium (MTT) cung cấp cơ sở sinh học để đo lường mức độ ảnh hưởng của cao chiết đến sự chuyển hóa của ty thể trong tế bào ung thư gan HepG2.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn nguyên liệu phục vụ nghiên cứu là 3,5 kg mẫu thực vật cỏ Seo gà nguyên cây tươi được thu hái ngẫu nhiên nhưng đảm bảo tính đại diện sinh thái cao tại các vách đá ẩm mát trên địa bàn thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh vào tháng 11 năm 2022. Mẫu được chuyên gia thực vật học là Tiến sĩ Nguyễn Thế Anh thuộc Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam định danh chính xác tên khoa học. Toàn bộ cây được rửa sạch, phơi khô trong bóng râm, xay nhỏ thành bột đồng nhất và bảo quản ở điều kiện nhiệt độ phòng tiêu chuẩn.

Phương pháp chiết tách và phân lập áp dụng kỹ thuật ngâm chiết hồi lưu phân đoạn kết hợp sắc ký cột pha thường silica gel và sắc ký bản mỏng phân tích. Nghiên cứu sử dụng bản mỏng nhôm tráng sẵn silica gel 60 F254 của Merck với độ dày lớp hấp phụ là 0,2 mm để theo dõi quá trình phân tách dưới bước sóng tử ngoại 254 nm và 365 nm, sau đó hiện màu bằng thuốc thử vanillin pha trong acid sulfuric. Để phân lập các hợp chất tinh khiết, hệ thống sắc ký cột nhanh sử dụng silica gel cỡ hạt 70 đến 200 mesh được dùng cho các phân đoạn thô, tiếp nối bởi sắc ký cột trọng lực silica gel siêu mịn cỡ hạt 197 đến 400 mesh (tương đương đường kính hạt 0,040 đến 0,063 mm) cho các phân đoạn tinh. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm tối ưu hóa độ chọn lọc, giảm thiểu hiện tượng thoái hóa nhiệt của các hợp chất sesquiterpenoid và peptide kém bền.

Việc xác định cấu trúc hóa học dựa trên các phương pháp phổ cộng hưởng từ hạt nhân hiện đại gồm phổ 1H-NMR đo ở tần số 500 MHz, phổ 13C-NMR đo ở tần số 125 MHz, kết hợp phổ tương quan hai chiều HSQC và phổ khối lượng phân giải cao ESI-MS. Khả năng gây độc tế bào được thực hiện thông qua thử nghiệm MTT trên dòng tế bào ung thư gan HepG2 nuôi cấy trong môi trường DMEM có bổ sung 10% huyết thanh thai bò, tiến hành ủ trong tủ sinh trưởng tế bào ở điều kiện 37 độ C và 5% CO2. Toàn bộ tiến trình thực nghiệm được triển khai chặt chẽ trong khung thời gian 14 tháng liên tục, từ tháng 11 năm 2022 đến tháng 12 năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình nghiên cứu thực nghiệm đã mang lại 4 phát hiện khoa học mang tính bước ngoặt về thành phần hóa học và dược lý của loài cỏ Seo gà tại Quảng Ninh:

Thứ nhất, kết quả khảo sát định tính bằng chuỗi phản ứng hóa màu đặc trưng trên cặn chiết ethyl acetate xác nhận sự hiện diện phong phú của 5 nhóm hợp chất tự nhiên chủ lực gồm flavonoid, saponin, glycoside tim, coumarin và triterpenoid. Trong đó, phản ứng cyanidin cho màu đỏ tươi rõ rệt, chứng minh hàm lượng hợp chất flavonoid phân bố đậm đặc trong nguyên liệu thực vật thu hái tại địa phương.

Thứ hai, từ phân đoạn dịch chiết ethyl acetate, tác giả đã phân lập thành công 02 hợp chất sạch ở trạng thái tinh thể đồng nhất, được ký hiệu lần lượt là SG1 và SG2. Cấu trúc hóa học của hợp chất SG1 được xác định chính xác là Aurantiamide acetate (khối lượng phân tử 444 Da), một dẫn xuất dipeptide tự nhiên hiếm gặp trong các loài dương xỉ. Hợp chất SG2 được định danh là Pterosin Q (khối lượng phân tử 278 Da), một sesquiterpenoid đặc hữu thuộc nhóm 1-indanone.

Thứ ba, dữ liệu phổ cộng hưởng từ hạt nhân một chiều và hai chiều của SG1 và SG2 hoàn toàn trùng khớp với các giá trị đối sánh trong các công bố quốc tế chuẩn mực, với độ lệch dịch chuyển hóa học delta không vượt quá 0,02 ppm trên phổ carbon và proton. Đây là minh chứng thực nghiệm khẳng định độ tinh khiết cao của 02 hợp chất phân lập được.

Thứ tư, thử nghiệm sinh học in vitro đối với cặn chiết phân đoạn ethyl acetate trên dòng tế bào ung thư gan HepG2 cho thấy tỷ lệ ức chế tăng trưởng tế bào tỷ lệ thuận với nồng độ thử nghiệm. Ở nồng độ khảo sát từ 10 microgam/ml đến 100 microgam/ml, cặn chiết làm suy giảm tỷ lệ sống sót của tế bào ung thư xuống dưới mức 50%, mở ra tiềm năng khai thác lớn cho các nghiên cứu hoạt tính chống tăng sinh dòng u biểu mô gan.

Thảo luận kết quả

Cơ chế sinh học tạo nên hoạt tính của cỏ Seo gà gắn liền chặt chẽ với sự hiện diện đồng thời của nhóm hợp chất sesquiterpenoid dạng pterosin và dẫn xuất amide. Cấu trúc nhân indanone trong Pterosin Q mang các trung tâm ái điện tử có khả năng tương tác với các enzyme phân bào, trong khi khung peptide của Aurantiamide acetate đóng vai trò quan trọng trong việc ức chế tín hiệu tiền viêm và ngăn chặn sự phát triển bất thường của tế bào ngoại lai.

Khi đối chiếu với các công bố quốc tế, kết quả này bổ sung sự tương đồng sâu sắc với nghiên cứu của tác giả Ge Xin và cộng sự năm 2008, trong đó hai hợp chất tương đồng là Multifidoside A và Multifidoside B phân lập từ loài cỏ Seo gà thể hiện khả năng ức chế dòng tế bào HepG2 với giá trị IC50 lần lượt là 8,69 microM và 9,26 microM. Ngoài ra, nghiên cứu của Yu Canqui và cộng sự năm 2013 cũng chỉ ra rằng phân đoạn flavonoid toàn phần của loài này ở liều 150 mg/kg đạt hiệu suất ức chế khối u H22 trên chuột lên đến 49,36%, cao hơn rõ rệt so với liều 50 mg/kg chỉ đạt 33,97%. Về khả năng điều hòa chuyển hóa mỡ máu, báo cáo của Wang T. năm 2010 ghi nhận cao đông khô cỏ Seo gà giúp làm giảm nồng độ triglycerid huyết tương tới 36,8% và giảm LDL-cholesterol tới 21,0%.

Để tối ưu hóa tính trực quan trong công bố khoa học, toàn bộ hệ thống dữ liệu phổ NMR của SG1 và SG2 được cấu trúc dưới dạng bảng đối sánh hai cột chi tiết, thể hiện tường tận độ dịch chuyển hóa học delta (đơn vị ppm), độ bội và hằng số tương tác spin-spin J (đơn vị Hz) đối chiếu trực tiếp với các tài liệu chuẩn. Đồng thời, hoạt tính gây độc tế bào HepG2 của mẫu cặn ethyl acetate được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phần trăm sống sót của tế bào theo từng dải nồng độ gia tăng, kết hợp đường cong hồi quy phi tuyến tính để ngoại suy chính xác giá trị IC50 với hệ số xác định R bình phương đạt trên 0,98.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những phát hiện khoa học từ đề tài, 4 giải pháp chiến lược kèm theo mục tiêu định lượng cụ thể được đề xuất nhằm khai thác tối đa giá trị của loài cỏ Seo gà:

Thứ nhất, mở rộng quy mô chiết tách và tinh chế các hợp chất pterosin và dẫn xuất peptide sạch. Đơn vị chủ trì là Phòng thí nghiệm Hóa hữu cơ thuộc Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên cần cải tiến quy trình dung môi xanh nhằm nâng cao hiệu suất thu hồi Aurantiamide acetate và Pterosin Q thêm 15% đến 20% trong giai đoạn 2024 - 2025.

Thứ hai, triển khai khảo sát sàng lọc độc tính tế bào mở rộng trên tối thiểu 4 dòng tế bào ung thư khác. Nhóm nghiên cứu Dược liệu cần phối hợp với Viện Hóa học triển khai phép thử MTT đối với các dòng tế bào ung thư cổ tử cung HeLa, ung thư phổi NCI-H460, ung thư vú MCF-7 và ung thư máu HL-60 trong thời hạn 12 đến 18 tháng, hướng tới mục tiêu thiết lập bản đồ hoạt tính toàn diện với ngưỡng IC50 mong đợi dưới 30 microM.

Thứ ba, xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và bảo tồn vùng nguyên liệu bản địa tại tỉnh Quảng Ninh. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh phối hợp cùng các đơn vị chuyên môn cần thực hiện quy hoạch bảo tồn nguồn gen tự nhiên trên diện tích ước tính 50 hecta tại vùng đồi núi Uông Bí, kiểm soát hàm lượng hoạt chất chính trong dược liệu đạt độ ổn định trên 95% theo từng mùa thu hái trong chu kỳ 24 tháng.

Thứ tư, đẩy mạnh nghiên cứu tiền lâm sàng in vivo đánh giá khả năng bảo vệ gan và hạ mỡ máu. Các viện nghiên cứu Dược lý học cần thiết lập mô hình thử nghiệm trên chuột bạch với các mức liều kiểm soát từ 100 mg/kg đến 500 mg/kg trong thời gian theo dõi 28 đến 60 ngày, nhằm cung cấp dữ liệu an toàn sinh học vững chắc trước khi tiến hành các thử nghiệm lâm sàng chuyên sâu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ này là nguồn tư liệu khoa học hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Nhóm thứ nhất là các nhà khoa học, giảng viên và học viên sau đại học chuyên ngành Hóa hữu cơ, Hóa thực vật và Hóa dược. Công trình cung cấp quy trình phân lập chuẩn xác từ mẫu thô đến chất tinh khiết, đi kèm bộ dữ liệu phổ 1D-NMR, 2D-NMR và ESI-MS chi tiết, giúp người học nắm vững phương pháp phân giải cấu trúc của các dẫn xuất pterosin và peptide tự nhiên.

Nhóm thứ hai là các chuyên gia nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D) tại hơn 50 doanh nghiệp dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên cả nước. Doanh nghiệp có thể ứng dụng trực tiếp các số liệu về cặn chiết ethyl acetate để xây dựng công thức sản phẩm hỗ trợ điều trị gan nhiễm mỡ, hạ mỡ máu hoặc các chế phẩm tăng cường chức năng gan có nguồn gốc thiên nhiên.

Nhóm thứ ba là các cơ quan quản lý nông nghiệp, dược liệu và tài nguyên môi trường tại tỉnh Quảng Ninh. Báo cáo cung cấp căn cứ khoa học xác thực giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng phương án phát triển kinh tế dưới tán rừng, biến loài cỏ dại mọc trên hơn 80% diện tích đồi núi thành cây dược liệu hàng hóa có giá trị kinh tế cao.

Nhóm thứ tư là các y bác sĩ y học cổ truyền và dược sĩ lâm sàng. Các số liệu thực nghiệm in vitro giúp đội ngũ thầy thuốc hiểu rõ bản chất hoạt tính kháng viêm, tiêu độc và ức chế tế bào lạ của hơn 10 bài thuốc dân gian lưu truyền từ phượng vĩ thảo, từ đó kê đơn điều trị an toàn và khoa học hơn cho người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Loài cỏ Seo gà có đặc điểm thực vật nhận diện và tên gọi nào khác trong dân gian? Cỏ Seo gà còn được biết đến với tên gọi là phượng vĩ thảo hay ráng seo gà sẻ nhiều, thuộc họ Pteridaceae. Cây thân thảo cao từ 20 cm đến 40 cm, có thân rễ mọc bò dài khoảng 3 cm đến 4 cm mang nhiều mấu cứng. Phiến lá xẻ lông chim hai lần, sinh trưởng tự nhiên rất tốt ở các vách đá ẩm mát trên khắp vùng miền núi phía Bắc.

Vì sao luận văn lại lựa chọn địa bàn tỉnh Quảng Ninh để thu thập mẫu nghiên cứu? Quảng Ninh sở hữu hơn 80% diện tích là đồi núi với hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa đặc trưng, biên độ nhiệt và độ ẩm cao. Mẫu thu hái tại thành phố Uông Bí vào tháng 11 năm 2022 cho thấy sự tích lũy hoạt chất thứ cấp rất cao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân lập các hợp chất pterosin tinh khiết.

Hai hợp chất tinh khiết được phân lập thành công trong luận văn là gì? Đó là hợp chất SG1 có tên khoa học là Aurantiamide acetate (dẫn xuất dipeptide) và hợp chất SG2 có tên khoa học là Pterosin Q (sesquiterpenoid đặc trưng của chi Pteris). Cấu trúc của cả 02 hợp chất đều được kiểm chứng chính xác tuyệt đối thông qua hệ thống phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1H-NMR và 13C-NMR hiện đại.

Dịch chiết cỏ Seo gà thể hiện hoạt tính sinh học in vitro nào đáng chú ý nhất? Phân đoạn chiết ethyl acetate thể hiện tác dụng gây độc rõ rệt đối với dòng tế bào ung thư gan HepG2 ở nồng độ từ 10 đến 100 microgam/ml. Hoạt tính này tương đồng với các nghiên cứu thế giới, nơi các pterosin như Multifidoside A và B đạt giá trị IC50 từ 8,69 đến 9,26 microM và dịch chiết nước có khả năng quét gốc tự do DPPH lên đến 82,5%.

Mức độ an toàn của việc sử dụng cỏ Seo gà đường uống đã được chứng minh ra sao? Các thử nghiệm độc tính trường diễn của Wang T. trên chuột thực nghiệm ở liều cao liên tục từ 100 mg/kg đến 1000 mg/kg trong suốt 28 ngày không ghi nhận bất kỳ dấu hiệu ngộ độc, suy giảm cân nặng hay tổn thương mô bệnh học nào, khẳng định tính an toàn sinh học cao của dược liệu.

Kết luận

Nội dung nghiên cứu của luận văn mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn sâu sắc thông qua 5 điểm kết luận then chốt:

• Xác lập hồ sơ hóa thực vật chuẩn mực cho loài cỏ Seo gà (Pteris multifida Poir.) phân bố tại Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, đạt chuẩn kiểm định tính trùng lặp học thuật Turnitin ở mức tương đồng 22%.
• Phân lập thành công 02 hợp chất tinh khiết có giá trị sinh học cao lần đầu tiên từ nguồn mẫu Quảng Ninh gồm Aurantiamide acetate (SG1) và Pterosin Q (SG2).
• Giải đoán sáng tỏ cấu trúc hóa học của các hợp chất bằng kỹ thuật phổ hiện đại phân giải cao 1D-NMR và 2D-NMR ở tần số 500 MHz.
• Đánh giá hoạt tính gây độc tế bào của cặn ethyl acetate trên dòng tế bào ung thư biểu mô gan HepG2, đặt nền tảng khoa học giải thích các công bố hạ mỡ máu 36,8% và ức chế khối u đạt 49,36% của các nhà khoa học quốc tế.
• Thiết lập lộ trình nghiên cứu tiếp nối trong 24 đến 36 tháng nhằm thử nghiệm trên động vật in vivo và chuẩn hóa quy trình chiết xuất hoạt chất quy mô phòng thí nghiệm.

Để chuyển hóa triệt để những kết quả nghiên cứu này vào đời sống y tế và kinh tế, các doanh nghiệp dược phẩm cùng các viện nghiên cứu cần sớm bắt tay liên kết, đẩy mạnh đầu tư thử nghiệm tiền lâm sàng nhằm phát triển các dòng sản phẩm hỗ trợ điều trị bệnh gan và ung thư từ nguồn dược thảo quý giá của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Khái quát về chi Pteris L. Chi Chân xỉ hay còn gọi là chi cỏ luồng (danh pháp khoa học: Pteris L.) là một chi thực vật gồm khoảng 300 loài thuộc họ Chân xỉ (Pteridaceae). Chúng có phân bổ trên thế giới chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới [49].

Danh pháp khoa học của chi Pteris là một từ Hy Lạp bắt nguồn từ pteron có nghĩa là lông, cánh tức mô tả hình dạng lá của nhiều loài trong chi này nhìn như lông, cánh các loài chim. Vị trí của chi Pteris L. trong hệ thống phân loại thực vật Carl Linnaeus (1707-1778) là người sáng lập hệ thống phân loại hai tên khoa học, ông cũng là người đặt tên ban đầu cho chi Pteris L. và nhiều loài thuộc chi này.

Các nghiên cứu về các loài thuộc chi Pteris L. trong lĩnh vực thực vật học và sinh thái học đã đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về đa dạng và phân bố của các loài cây thuộc chi Pteris L. tại Việt Nam thông qua các nghiên cứu về tài nguyên thực vật, sinh thái và phân loại. Theo các nghiên cứu cho thấy loài cỏ Seo gà thuộc chi Pteris L., họ Cỏ luồng (Pteridaceae), bộ Cỏ luồng (Pteridales), phân lớp Dương xỉ (Polypodiidae), lớp Dương xỉ (Polypodiopsida), ngành Dương xỉ (Polypodiophyta).

4 Các nghiên cứu chỉ ra họ cỏ Luồng gồm 23 chi, phân bố rộng rãi trên thế giới, chi Pteris L. có phân bố rộng khắp trên toàn thế giới, từ khu vực nhiệt đới đến ôn đới và cận nhiệt đới. Chúng có thể được tìm thấy trên hầu hết các lục địa, bao gồm cả châu Phi, châu Á, châu Mỹ, châu Âu và châu Đại Dương [38]. Đặc điểm phân bố chi Pteris L.

ở Việt Nam Chi Pteris L. thường được tìm thấy ở môi trường ẩm ướt và có thể mọc trên nhiều loại đất khác nhau, từ bãi biển cát đến rừng ngập nước và vùng đồng cỏ. Trong đó có một loài thường làm thuốc là Pteris multifida Poir. Dựa trên các công bố, có khoảng 30 loài thuộc chi Pteris L.

đã được ghi nhận tại Việt Nam. Các loài thuộc chi Pteris L. thường được tìm thấy ở nhiều khu vực khác nhau trên cả nước. Phân bố cụ thể của các loài có thể thay đổi tùy thuộc vào điều kiện địa lý và môi trường ở từng vùng cụ thể.

thường được tìm thấy trong các khu vực có độ ẩm cao và nhiều nguồn nước, làm cho chúng trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái đa dạng ở Việt Nam. [11] Miền Bắc: Phân bố chủ yếu ở các tỉnh Hà Nội, Lào Cai, Lạng Sơn, Hà Giang, Bắc Kạn… Miền Trung: Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định… Miền Nam: TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Cần Thơ, Kiên Giang, Long An… Phân bố các loài thuộc chi Pteris L. được thể hiện ở bảng 1.

Phân bố một số loài thuộc chi Pteris L. tại Việt Nam STT Tên loài Tên Việt Nam Phân bố TLTK 1 Pteris cretica L. Cẳng gà, Ráng Cao Bằng, Lạng chân xỉ Hy lạp, Sơn, Lào Cai, cỏ Seo gà Hy Lạp Đồng Nai, Đà [4], [5], Lạt, Nha Trang, [10] Thành phố Hồ Chí Minh 2 Pteris vittata L. Ráng chân xỉ có Khắp từ đồng [4], [5], sọc, cỏ Luồng bằng, đồi núi [10] chân rết thấp 3 Pteris semipinnata L.

Cẳng gà, Ráng Cao Bằng, Tuyên [4], [5], chân xỉ lược, cỏ Quang, Lạng Sơn [10] Seo gà xẻ nửa 4 Pteris henryi Christ. cỏ Seo gà lá hẹp, Lào Cai Ráng chân xỉ [4], [5] Henry 5 Pteris ensiformis Burm. cỏ Luồng, cỏ Seo Phân bố rộng gà, Ráng chân xỉ khắp từ đồng [4], [5], hình gươm bằng, đồi núi [10] thấp 6 Pteris biaurita L. Ráng chân xỉ hai Tuyên Quang, tai Lạng Sơn, Bà Rịa [4], [5] - Vũng Tàu 7 Pteris multifida Poir.

Phượng vĩ thảo, Phổ biến ở miền cỏ Luồng, Theo Bắc và miền [7], [8], gà, Ráng seo gà Trung [9] sẻ nhiều 6 STT Tên loài Tên Việt Nam Phân bố TLTK 8 Pteris heteromorpha Fee. Ráng Chân xỉ dị Bà Rịa–Vũng [11] hình Tàu 9 Pteris linearis Poir. Ráng Chân xỉ Rừng vùng núi hẹp Việt Nam, độ cao [11] tới 2. 10 Pteris porphyrophlebia Chân xỉ gân đỏ Tam Đảo, Bạch [11] C.

Mã 11 Pteris greviileana Wall, Ráng Chân xỉ Quảng Bình, Đà [11] ex Ag. Greville Nẵng 12 Pteris insignis Mett. Ráng Chân xỉ đặc Tam Đảo, Ba Vì, [11] biệt Phú Quốc 13 Pteris deitodon Bak. Chân xỉ răng tam Cao Bằng, Lạng [11] giác Sơn, Lào Cai 14 Pteris venusta Ktze.

Ráng Chân xỉ Lạng Sơn [11] đẹp 15 Pteris cadieri Christ. Ráng Chân xỉ Thái Nguyên [11] Cadière 16 Pteris plumbea Chr. Ráng Chân xỉ Cao Bằng, Châu [11] xám chì Đốc 17 Pteris excelsa Gaud. Ráng Chân xỉ cao Cao Bằng, Lạng [11] Sơn, Đà Lạt 18 Pteris squamastipes C.

Chân xỉ có vảy Lào Cai [11] Chr. 19 Pteris blumeana Ag. Chân xỉ Blume Đồng Nai [11] 20 Pteris decrescens Chr. Ráng Chân xỉ eo Cao Bằng, Lạng [11] Sơn, Biên Hòa 7 1.

Đặc điểm thực vật học chung của các loài trong chi Pteris L. có các đặc điểm thực vật chung như sau: Hình thái: Cây thảo, thân rễ mọc bò; lá mọc sát nhau. Lá giống nhau hoặc có 2 loại lá một lần kép hoặc 2-3 lần kép; cuống mang 3 lá phụ to hoặc lá phụ với thùy dài; ít hoặc thùy đều, nhiều [11]; gân lá nối với nhau tạo hình vành khuyên. Ổ túi bào tử ở mép lá hoặc ở giữa vành khuyên; có áo do mép lá gập lại, liền nhau thành dải liên tục.

Bào tử hình tứ diện hoặc hình cầu; màu nâu nhạt hoặc đen, có u sần. Sinh thái, sinh trưởng và phát triển: chi Pteris L. có khoảng 300 loài, là chi lớn nhất trong số các loài thuộc họ Pteridaceae. Khu vực phân bố chủ yếu của chúng là ở vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới như: Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Thái Lan, Việt Nam, Lào.

hoặc ở một số nước châu Phi, châu Úc và châu Mỹ. Chúng có mặt ở tất cả các lục địa, trừ châu Nam Cực, một số loài còn được trồng làm cảnh trong gia đình [11], [49]. Ở Việt Nam, chi Pteris L. Một số loài đại diện như: Pteris cretica L.; Pteris ensiformis Burm.; Pteris multifida Poir.

Các loài thuộc chi Pteris L. được phân bố từ Bắc vào Nam, từ Cao Bằng, Lạng Sơn tới Quảng Bình, Cần Thơ, Phan Rang., từ bình nguyên đến cao nguyên. Đặc điểm thực vật một số loài thuộc chi Pteris L. phân bố ở Việt Nam 1.

Đặc điểm thực vật loài Pteris cretica L. Mô tả thực vật và hình lá loài Pteris cretica L. • Tên Việt Nam: Ráng chân xỉ Hy lạp. • Phân bố: Vùng núi cao từ Cao Bằng, Lạng Sơn, Sapa đến Đồng Nai.

• Đặc điểm thực vật học: Cây bụi; cao 50 - 70 cm; thân rễ ngắn, đường kính khoảng 1 cm, có vảy màu nâu đen. Cuống màu vàng hay nâu; tròn, to 2-3 mm, cứng; dài 30 - 40 cm; lá kép, hình trứng; có 2-6 cặp lá chét, rộng 1-2 cm (đơn, có khi chẻ hai), lá chét dưới có 2-3 thùy, lá chét cuối cùng dài 10-20 cm. mép lá có răng cưa khi không sinh sản, gân lá đơn hay chẻ hai. Lá sinh sản hẹp hơn lá không sinh sản.

Bào tử dày đặc, ở mép ngoài phiến lá [11]. Đặc điểm thực vật loài Pteris ensiformis Burm. • Tên Việt Nam: Ráng chân xỉ hình gươm. • Phân bố: Cây mọc khắp các vùng nước ta, từ đồng bằng đến trung du.

• Đặc điểm thực vật học: Thuộc dạng cây bụi; thân rễ ngắn, mọc bò và có vảy nâu dài khoảng 2 mm. Cuống vàng hoặc nâu, trắng; dài từ 6 – 25 cm. Phiến lá hai lần kép, mỏng và không có lông; lá sinh sản rộng từ 7-10 cm còn lá không sinh sản khác lá sinh sản là mép lá có răng cưa [11]. Hình các loại lá loài Pteris ensiformis Burm.

Đặc điểm thực vật loài Pteris semipinnata L. • Tên Việt Nam: Bán biên kỳ, Ráng seo gà nửa lông chim, Ráng chân xỉ lược hay Cỏ seo gà xẻ nửa. • Phân bố: Cây mọc nhiều trong rừng khắp nước ta từ Bắc vào Nam ở các đồi hoang trung du, thường ở độ cao từ 800m trở lên [11]. Hình lá loài Pteris semipinnata L.

• Đặc điểm thực vật học: Thuộc dạng cây bụi sống nhiều năm; cao 30 – 80 cm, thân rễ mọc bò có vẩy hẹp màu nâu. Cuống lá dài 20 – 30 cm có màu đỏ hay nâu, cứng. Phiến lá dài đến 50 cm, mang 10 – 16 cặp lá lông chim. Lá lông chim có nửa dưới kép, phần trên của phiến một lần kép.

Ổ bào tử có túi mỏng phân bố liên tục ở mép lá; bào tử hình tứ diện, màu vàng, có u rất nhỏ [1], [11]. Đặc điểm thực vật loài Pteris vittata L. • Tên Việt Nam: Ráng chân xỉ có sọc, Dương xỉ diều hâu. • Phân bố: Mọc hoang ở đất, tường và các bờ kênh rạch khắp nơi ở độ cao tới 2000 m.

• Đặc điểm thực vật học: Thân rễ ngắn màu nâu, có vảy dài 5 mm. Cuống lá dài 5 -30 cm, có vảy ở phần dưới; lá chét cuối dài đến 15 cm, rộng 8 - 12 mm, lá chét dưới nhỏ và hơi rộng hơn. Ổ túi bào tử ở hai bên mép lá, không đi đến mũi. Dương xỉ diều hâu là một loài dương xỉ thuộc vùng nhiệt đới, có nguồn gốc từ Châu Á, Châu Phi và Châu Úc.

Dương xỉ diều hâu có đặc điểm hình thái và sinh sản giống hầu hết các loài dương xỉ khác. Tuy nhiên chúng chỉ sinh trưởng tốt ở những nơi có đá vôi [11]. Hình lá và rễ loài Pteris vittata L. Đặc điểm thực vật loài Pteris multifida Poir.

• Tên đồng nghĩa: Pteris serrulata L. • Tên Việt Nam: cỏ Seo gà; Phượng vĩ thảo; cỏ Luồng; Theo gà; Ráng seo gà sẻ nhiều. • Phân bố: Loài cỏ Seo gà mọc phổ biến ở miền Bắc và miền Trung nước ta, thường gặp ở trên những vách đá, vách đất, xung quanh bờ giếng, ven đường đi, những nơi thoáng ẩm và mát. 11 • Đặc điểm thực vật học: Cây thân thảo, có thể cao từ 20cm tới hơn 40cm.

Thân rễ nhỏ, dài khoảng 3-4cm, hình cong queo sần sùi, nhiều mấu và hơi cứng; có vị hơi ngọt, đắng và tê, mùi thơm hắc. Lá mọc thẳng từ thân rễ, xẻ sâu hình lông chim hai lần, gân lá rõ. Có 2 loại lá: lá không sinh sản ngắn, màu lục nhạt hơi vàng, các thùy to nhỏ không đều mọc đối nhau, mép lá hơi khía răng có đầu tròn, riêng thùy tận cùng thuôn dài thành mũi nhọn; lá sinh sản dài gồm các thùy hình dải thuôn uốn éo, mọc đối, đầu nhọn hoắt, mép lá gập lại mang túi bào tử dày đặc ở phía trong. Cuống lá rất dài, màu nâu nhạt ở gốc, hơi vàng ở phía trên.