phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phần Nội dung của Luận văn này gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Truyện ngắn Nguyễn Minh Châu và Tạ Duy Anh trong dòng chảy truyện ngắn đƣơng đại Việt Nam Chƣơng 2: Các kiểu/ dạng ngƣời nông dân trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu và Tạ Duy Anh Chƣơng 3: Nghệ thuật thể hiện hình tƣợng ngƣời nông dân trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu và Tạ Duy Anh NỘI DUNG Chƣơng 1: TRUYỆN NGẮN NGUYỄN MINH CHÂU VÀ TẠ DUY ANH TRONG DÒNG CHẢY TRUYỆN NGẮN ĐƢƠNG ĐẠI VIỆT NAM 1.1 Truyện ngắn Việt Nam sau năm 1986 1.1 Diện mạo chung truyện ngắn sau năm 1986 Sau chiến thắng 1975, đất nƣớc thống nhất, niềm vui của khúc ca khải hoàn lan rộng khắp cả nƣớc, len lỏi từng thôn xóm. Ngay sau đó, cả nƣớc đồng lòng góp sức bắt tay vào công cuộc hàn gắn hậu quả, vết thƣơng chiến tranh với những nỗi lo cơm áo gạo tiền của cuộc sống thƣờng nhật. Hiện thực ấy không đơn giản là kiến thiết, xây dựng và nhận những trái ngọt mà chúng ta đã trải qua thời kỳ dài bao cấp với vô số những bất cập không thể tránh khỏi. Nhƣng dƣới sự lãnh đạo của Đảng, tình trạng dần đƣợc cải thiện, đời sống kinh tế dần khởi sắc sau thời gian dài trì trệ.
Đặc biệt sau Đại hội Đảng lần thứ VI (tháng 12 năm 1986), Đảng ta đã xác định 12 (LUAN.anh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.anh đƣờng lối đổi mới một cách toàn diện và sau đó là Nghị Quyết 05 đã thổi một luồng sinh khí vào đời sống văn học nghệ thuật nƣớc nhà, từ đây mở ra một thời kì đổi mới của văn học Việt Nam từ cách nhìn hiện thực, cách nhìn nhận cuộc sống, con ngƣời cho đến tƣ duy nghệ thuật. Giai đoạn văn học trƣớc năm 1975 gắn liền với nhiều biến cố lịch sử, theo sát từng bƣớc đi, từng cuộc chiến trong phong trào cách mạng. Giá trị của tác phẩm bấy giờ gắn với nội dung hiện thực và lấy đó là thƣớc đo. Nguyễn Minh Châu từng nhận xét: “Tôi không hề nghĩ rằng mấy chục năm qua nền văn học cách mạng – nền văn học ngày nay có đƣợc là nhờ bao nhiêu trí tuệ mồ hôi và cả máu của bao nhiêu nhà văn, không có những cái hay, không để lại đƣợc những tác phẩm chân thực.
Nhƣng về một phía cũng phải nói thật với nhau rằng: mấy chục năm qua, tự do sáng tác chỉ có đối với lối viết minh hoạ, văn học minh hoạ, với những cây bút chỉ quen với công việc cài hoa, kết lá, vờn mây cho những khắc khổ đã có sẵn mà chúng ta quy cho đấy là tất cả hiện thực đời sống đa dạng và rộng lớn” [24;13]. Vô số tác phẩm thời kì đổi mới cho ngƣời đọc thấy cái nhìn hiện thực đa chiều từ truyện ngắn tới tiểu thuyết. Nhà văn sau đổi mới đã nhào nặn hiện thực, trăn trở trƣớc xã hội để đƣa ra những tác phẩm đích thực nhƣng không mất đi sự phong phú, đa dạng của cuộc sống. Con ngƣời – nhân vật trung tâm luôn đƣợc nhìn nhận ở nhiều vị thế và đặt trong cái nhìn đa chiều của mọi mối quan hệ: con ngƣời với xã hội, với lịch sử, với gia đình/ gia tộc, với tự nhiên… và với chính con ngƣời.
Hình ảnh con ngƣời trong văn học hiện lên chân thực với cả tốt – xấu, thiên thần – ác quỷ, cao cả – tầm thƣờng. Văn học thời kì đổi mới có nhiều khám phá, phát kiến lớn và phản ánh cuộc sống đƣơng đại bộn bề những ngổn ngang. Đó không chỉ là sự chuyển đổi của số lƣợng tác giả, tác phẩm mà còn ở chất lƣợng, tƣ duy và cảm hứng sáng tác.anh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.anh Một kỉ nguyên mới mở ra khi cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc đã kết thúc sau hơn ba mƣơi năm. Văn học đƣợc trả lại đúng giá trị vốn có, đƣợc “nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật” – trích Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI.
Vì vậy mà văn xuôi thời kỳ đổi mới, chiếm vị trí quan trọng nhƣng đồng thời cũng xuất hiện nhiều cuộc tranh cãi gay gắt trên văn đàn. Chính điều đó nhƣ cú “hích” thúc đẩy nền văn học phải vận động, chuyển mình và tiếp thu những giá trị mới – đây là quy luật phát triển tự thân cần thiết so với nền văn học cũ. Đáng chú ý là tƣ tƣởng tự do dân chủ đã đem đến nguồn động viên, cổ vũ lớn lao cho các văn nghệ sĩ – những ngƣời coi viết văn là nghề cao quý, chân chính – họ đƣợc nhìn nhận cuộc sống một cách thoải mái, hƣớng ngòi bút của mình vào mọi ngõ ngách của đời sống, số phận từng nhân vật đƣợc phơi bày… đã tạo nên “thời kỳ phong phú của hiện tƣợng văn học” – nhƣ nhà nghiên cứu Hoàng Ngọc Hiến đã nói. Ngƣời ta nhận thấy rằng, chƣa bao giờ văn học lại chứa đựng không khí đổi mới lại sôi sục và náo nhiệt tới vậy.
Và cũng chƣa bao giờ ngƣời ta thấy văn xuôi lại chiếm địa vị thống trị văn đàn lớn nhƣ thế. Nguyễn Minh Châu chính là một trong những tác giả tiêu biểu “mở đƣờng tinh anh” cho cú “hích” đó với loạt truyện ngắn lừng danh: Bức tranh, Phiên chợ Giát, người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành… Ba tác phẩm, ba bức tranh, ba đời sống, ba số phận với những tâm tƣ tình cảm, bút pháp không trùng lặp đã thể hiện Nguyễn Minh Châu xứng đáng là bậc thầy trong văn xuôi thời đƣơng đại. Tiếp đó phải kể tới Thời gian của người, Gặp gở cuối năm của Nguyễn Khải cho đến Tướng về hưu – Nguyễn Huy Thiệp đã khiến cho nhiều cây bút giật mình nhận ra “từ nay không còn có thể viết nhƣ trƣớc nữa, “phải đổi thay… phải viết khác đi”, “cần tìm cho mình một ngôn ngữ nghệ thuật khác” (Nguyên Ngọc). Cùng với đó là sự khuyến khích đổi mới văn nghệ của Bộ chính trị ở Nghị quyết 14 (LUAN.anh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.anh 05: “Đảng khuyến khích văn nghệ sĩ tìm tòi sáng tạo, khuyến khích và yêu cầu có những thể nghiệm mạnh bạo, rộng rãi trong sáng tạo nghệ thuật, phát triển các loại hình nghệ thuật, các hình thức biểu hiện”.
Ở thời điểm mà “thiên thời – địa lợi – nhân hòa”, văn học trên đà phát triển mạnh mẽ, nở rộ với hàng loạt cây bút tài năng đƣợc bộc lộ cùng nhiều tác phẩm ở nhiều thể loại khác nhau đƣợc “đơm hoa kết trái”. Thời kỳ đầu công cuộc đổi mới, tiểu thuyết thịnh hành và “lên ngôi” khoảng năm đến sáu năm nhƣng sau đó truyện ngắn dành lại đƣợc thế “thƣợng phong” với hàng loạt tác phẩm cho thấy tính nhân văn sâu sắc, toàn diện và những nhân vật “đời”, ăn nhập gần gũi với đời sống thực tại nhất. Các tác giả dần quay lại truyện ngắn để thể hiện những vấn đề cuộc sống, số phận cá nhân với nhiều đau thƣơng đan lẫn niềm vui sƣớng, hạnh phúc hay những rung động nhẹ nhàng đến dằn vặt đau đớn… Qua ba cuộc thi truyện ngắn trên báo Văn nghệ, Hội nhà văn thành phố Hồ Chí Minh và tạp chí Văn nghệ quân đội có gần 700 truyện ngắn dự thi. Nếu tính cả truyện ngắn đăng trên báo, tạp chí trong năm con số sẽ lên hàng vạn – đó là thống kê cơ bản cho ta thấy đƣợc tốc độ phát triển của truyện ngắn cũng nhƣ số lƣợng nhà văn cầm bút.
Tiếp đến, cuộc thi truyện ngắn năm 2001 – 2002 do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức có gần 2.000 tác phẩm dự thi bằng số lƣợng truyện ngắn bốn năm 1978 - 1979, 1983 – 1984. Có thể nói chƣa bao giờ truyện ngắn phát triển phong phú về số lƣợng lẫn chất lƣợng nghệ thuật nhƣ thời kì này. Với dung lƣợng có thể coi là “nhỏ bé”, tƣớc bỏ những chi tiết “rƣờm rà”, sự dồn nén các yếu tố không gian, thời gian, tâm lý nhân vật, kết cấu. Nó đi sâu vào mọi vấn đề của đời sống thƣờng ngày từ những mất mát của ngƣời lính trong chiến tranh đến những hận thù của dòng họ, gia tộc, sự khắc nghiệt của cái đói khát, nghèo khổ, cô đơn, niềm hân hoan, hạnh phúc, xót xa, những vấn đề thuộc về tâm linh, tiềm thức và 15 (LUAN.anh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.anh vô thức…bao nhiêu phức tạp của đời thƣờng đều đƣợc truyện ngắn phản ánh một cách chân thực.
Nếu ví tiểu thuyết nhƣ cây đại thụ với đầy đủ gốc, hoa lá cành xum xuê…thì truyện ngắn đƣợc coi nhƣ lát cắt ngang của thân cây đó. Nhƣng điều quan trọng mặt cắt thân cây ấy vẫn thể hiện rõ nét từng đƣờng vân hiện thực. Truyện ngắn giờ đây không còn là “mũi khoan thăm dò nhỏ và nhẹ” (Nguyên Ngọc) mà đã mang sức nặng của sự khái quát, để qua mỗi câu chuyện có thể khái quát đƣợc một cảnh đời, một kiếp ngƣời, một vận hội, một thời đại. Truyện ngắn đƣơng đại còn xuất hiện sự đan xen khéo léo của nhiều thể loại trong một tác phẩm nhƣ có cả thơ, văn xuôi và kịch; tiêu biểu cho loại hình đặc sắc này là truyện ngắn giàu tính kịch ở Không có vua – Nguyễn Huy Thiệp; chất thơ với biểu hiện nhiều suy cảm ở truyện ngắn Trong cơn mưa - Phạm Thị Hoài; dung nạp nhiều yếu tố trữ tình và khắc họa nhân vật với nhiều trạng huống tâm trạng phải kể tới truyện ngắn Cái nhìn khắc khoải, Dòng nhớ, Chiều vắng, Hiu hiu gió bắc…của Nguyễn Ngọc Tƣ; hình thức truyện ngắn – nhật ký là tác phẩm của nhà văn Phan Thị Vàng Anh, Mưa – Nguyễn Huy Thiệp… Tƣ duy tiểu thuyết trong truyện ngắn đƣợc đặc trƣng bởi sự “dài hơi”, ôm chứa nhiều vấn đề đời sống, sự luân chuyển ngôi kể, đan xen các điểm nhìn, kỹ thuật phân tích tâm lý, độc thoại nội tâm… Ở đây có thể thấy ở nhiều trƣờng hợp nhƣ: Giọt máu, Con gái thủy thần – Nguyễn Huy Thiệp, Khách ở quê ra, Phiên chợ Giát – Nguyễn Minh Châu, Bước qua lời nguyền – Tạ Duy Anh, Cánh đồng bất tận – Nguyễn Ngọc Tƣ, Nhiệt đới gió mùa – Lê Minh Khuê… Điều này đã chứng tỏ những biến động bề mặt và trong cấu trúc tự sự của thể loại truyện ngắn.
Nhu cầu làm mới thể loại không ngừng vận động và phát triển, sự xâm lấn và đan cài giữa các yếu tố trở nên nở rộ đã chứng tỏ nhu cầu bức thiết, quy luật vận động nội tại của thể loại.anh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.