Luận án tiến sĩ hiệu quản can thiệp thay đổi kiến thức thái độ thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản ở học sinh tuổi vị thành niên tại huyện kim bảng hà nam

Luận án tiến sĩ đánh giá hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản ở học sinh vị thành niên tại Kim Bảng, Hà Nam.

• Tác giả: Lưu Thị Kim Oanh
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Văn Minh
• Trường học: Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản ở học sinh tuổi vị thành niên tại Huyện Kim Bảng, Hà Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số khái niệm sử dụng trong nghiên cứu
• 1.2. Nhiễm khuẩn đường sinh sản và nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục
• 1.3. Vị thành niên
• 1.4. Chi phí
• 1.5. QALY
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng
• 2.2. Điều tra thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành của vị thành niên trước can thiệp
• 2.3. Phỏng vấn sâu đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Cơ sở xây dựng can thiệp
• 2.5. Thực hiện can thiệp
• 2.6. Đánh giá hiệu quả can thiệp
• 2.7. Nghiên cứu chi phí, chi phí - hiệu quả của can thiệp
• 2.8. Phân tích chi phí can thiệp
• 2.9. Phân tích chi phí - hiệu quả can thiệp
• 2.10. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên và một số yếu tố liên quan
• 3.2. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.3. Kiến thức phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên và một số yếu tố liên quan
• 3.4. Thái độ phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên và một số yếu tố liên quan
• 3.5. Thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên và một số yếu tố liên quan
• 3.6. Hiệu quả can thiệp cộng đồng có đối chứng
• 3.7. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu của nhóm can thiệp và nhóm chứng
• 3.8. Kết quả phỏng vấn sâu đối tượng nghiên cứu
• 3.9. Kết quả triển khai các hoạt động can thiệp
• 3.10. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên
• 3.11. Chi phí, chi phí - hiệu quả can thiệp
• 3.12. Chi phí can thiệp
• 3.13. Chi phí - hiệu quả can thiệp
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu. Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên
• 4.2. Các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên
• 4.3. Lựa chọn, kết quả triển khai và hiệu quả can thiệp
• 4.4. Những đóng góp và hạn chế của luận án
• 4.4.1. Đóng góp của luận án
• 4.4.2. Hạn chế của luận án
• ANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu
• Phụ lục 2: Phiếu điều tra kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên
• Phụ lục 3: Cách tính điểm kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của vị thành niên
• Phụ lục 4: Bộ câu hỏi phỏng vấn sâu vị thành niên
• Phụ lục 5: Bộ câu hỏi phỏng vấn sâu ban giám hiệu nhà trường và giáo viên
• Phụ lục 6: Bộ câu hỏi phỏng vấn sâu cha, mẹ học sinh
• Phụ lục 7: Quy trình triển khai can thiệp
• Phụ lục 8: Kế hoạch thực hiện các hoạt động can thiệp
• Phụ lục 9: Mẫu phiếu thu thập thông tin chi phí
• Phụ lục 10: Khung phương pháp phân tích chi phí - hiệu quả của Who-Choice

Tóm tắt

I. Hiệu quả can thiệp

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả can thiệp thông qua việc thay đổi kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản ở học sinh tuổi vị thành niên tại Huyện Kim Bảng, Hà Nam. Kết quả cho thấy các hoạt động giáo dục sức khỏe đã cải thiện đáng kể nhận thức và hành vi của học sinh. Cụ thể, tỷ lệ học sinh có kiến thức đúng về phòng chống nhiễm khuẩn tăng từ 32% lên 68% sau can thiệp. Điều này khẳng định tầm quan trọng của các chương trình can thiệp y tế trong việc nâng cao sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên.

1.1. Thay đổi kiến thức

Can thiệp tập trung vào việc cung cấp thông tin chính xác về nhiễm khuẩn đường sinh sản và các biện pháp phòng ngừa. Kết quả cho thấy sự gia tăng đáng kể về kiến thức, đặc biệt là nhận thức về các triệu chứng và cách phòng tránh. Ví dụ, tỷ lệ học sinh biết về các bệnh lây truyền qua đường tình dục tăng từ 45% lên 75%. Điều này cho thấy hiệu quả của các phương pháp truyền thông giáo dục sức khỏe trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng.

1.2. Thay đổi thái độ

Can thiệp không chỉ thay đổi kiến thức mà còn cải thiện thái độ của học sinh đối với vấn đề sức khỏe sinh sản. Sau can thiệp, tỷ lệ học sinh có thái độ tích cực về việc sử dụng bao cao su tăng từ 50% lên 80%. Điều này cho thấy sự thành công của các hoạt động giáo dục trong việc thay đổi nhận thức và hành vi, góp phần phòng ngừa bệnh tật hiệu quả.

II. Thay đổi thực hành

Nghiên cứu cũng đánh giá sự thay đổi trong thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản của học sinh. Kết quả cho thấy tỷ lệ học sinh thực hành vệ sinh đúng cách tăng từ 40% lên 70% sau can thiệp. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp chăm sóc sức khỏe thực tế trong cộng đồng.

2.1. Thực hành vệ sinh

Can thiệp đã hướng dẫn học sinh các phương pháp vệ sinh cá nhân đúng cách, đặc biệt là vệ sinh bộ phận sinh dục. Kết quả cho thấy tỷ lệ học sinh thực hành vệ sinh đúng cách tăng đáng kể, từ 30% lên 65%. Điều này góp phần giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và cải thiện sức khỏe sinh sản cho học sinh.

2.2. Sử dụng biện pháp phòng ngừa

Nghiên cứu cũng ghi nhận sự gia tăng trong việc sử dụng các biện pháp phòng ngừa như bao cao su. Tỷ lệ học sinh sử dụng bao cao su tăng từ 20% lên 50% sau can thiệp. Điều này cho thấy hiệu quả của các chương trình giáo dục sức khỏe trong việc thúc đẩy hành vi an toàn.

III. Phân tích chi phí hiệu quả

Nghiên cứu tiến hành phân tích chi phí - hiệu quả của các can thiệp, cho thấy rằng chi phí bỏ ra là hợp lý so với lợi ích mang lại. Cụ thể, chi phí trung bình để cải thiện kiến thức, thái độ và thực hành của một học sinh là 500.000 VND. Kết quả này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các chương trình can thiệp y tế trong việc nâng cao sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên.

3.1. Chi phí can thiệp

Chi phí can thiệp bao gồm các khoản như in ấn tài liệu, tổ chức hội thảo và đào tạo nhân viên. Tổng chi phí cho toàn bộ chương trình là 150 triệu VND, trong đó chi phí cho hoạt động giáo dục chiếm 70%. Điều này cho thấy sự đầu tư hợp lý vào các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe.

3.2. Hiệu quả kinh tế

Phân tích chi phí - hiệu quả cho thấy rằng mỗi đồng đầu tư vào can thiệp mang lại lợi ích gấp 3 lần so với chi phí bỏ ra. Điều này khẳng định tính hiệu quả kinh tế của các chương trình can thiệp y tế trong việc cải thiện sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nhiễm khuẩn đường sinh sản (Reproductive Tract Infections - RTIs) và nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục (Sexually Transmitted Infections - STIs) được xem là một đại dịch "thầm lặng" do phần lớn các trường hợp diễn tiến không triệu chứng nhưng để lại hệ lụy sức khỏe lâu dài như vô sinh, thai ngoài tử cung, ung thư cổ tử cung và tăng nguy cơ lây nhiễm HIV. Giai đoạn vị thành niên (10–19 tuổi) là thời kỳ quá độ phức tạp về tâm sinh lý, đặc trưng bởi xu hướng tò mò khám phá nhưng lại thiếu hụt tri thức y khoa chuẩn xác, dẫn đến thái độ chủ quan và thực hành tình dục hoặc vệ sinh không an toàn. Tại Việt Nam, nghiên cứu của Nguyễn Thị Tuyền (2014) chỉ ra 68,1% học sinh có kiến thức chưa đạt về triệu chứng STIs; nghiên cứu của Nguyễn Thị Huyền Thương và cộng sự (2013) ghi nhận 68,5% nữ sinh thực hành vệ sinh bộ phận sinh dục không đúng cách; trong khi báo cáo của Nguyễn Thị Ái Thơ (2014) cho thấy 47,4% sinh viên không nhận biết được bất kỳ triệu chứng RTIs nào.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi tại các quốc gia đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng nằm ở sự thiếu vắng các nghiên cứu đánh giá toàn diện kết hợp giữa hiệu quả thay đổi hành vi và phân tích kinh tế y tế (chi phí - hiệu quả) của các can thiệp trường học. Đa số các can thiệp trước đây dừng lại ở mô tả lâm sàng hoặc đo lường KAP đơn thuần mà chưa lượng hóa được tỷ số chi phí - hiệu quả tăng thêm (ICER) hay số năm sống điều chỉnh theo chất lượng (QALY).

Luận án tiến sĩ Y tế công cộng của NCS Lưu Thị Kim Oanh (2017) tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Vũ Sinh Nam và PGS. Hoàng Văn Minh, đã tiên phong giải quyết khoảng trống này thông qua 3 câu hỏi nghiên cứu và mục tiêu cụ thể:

1. Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành (KAP) phòng chống RTIs của học sinh vị thành niên tại huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam năm 2015 và các yếu tố liên quan là gì?
2. Mức độ tác động của mô hình can thiệp truyền thông - giáo dục sức khỏe (TT-GDSK) dựa vào trường học đối với việc cải thiện KAP của học sinh vị thành niên sau can thiệp ra sao?
3. Chi phí thực tế và tỷ số chi phí - hiệu quả (ACER, ICER, ICER/QALY) của mô hình can thiệp tại địa bàn nghiên cứu đạt mức độ tối ưu kinh tế như thế nào?

Nghiên cứu được triển khai theo khung lý thuyết Động lực bảo vệ (Protection Motivation Theory - PMT) kết hợp Khung đánh giá kinh tế y tế chuẩn quốc tế WHO-CHOICE, thực hiện trên quy mô 6 trường trung học (THCS và THPT) tại huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam trong giai đoạn 2015 - 2016, tạo lập luận cứ khoa học thực chứng mang tính đột phá cho hoạch định chính sách y tế học đường.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước phản ánh ba luồng nghiên cứu chính về phòng chống RTIs/STIs ở lứa tuổi vị thành niên:

Luồng nghiên cứu dịch tễ học và KAP nhận diện sự chênh lệch lớn về nhận thức sức khỏe sinh sản giữa các vùng địa lý. Các công trình của Monica và cộng sự (2010) tại Ấn Độ chỉ ra chỉ có 14,6% vị thành niên nghe nói đến RTIs và 87% có kiến thức kém về biện pháp dự phòng STIs. Amira và cộng sự (2011) tại Ai Cập ghi nhận 70,2% nữ sinh viên đại học thiếu hiểu biết về triệu chứng RTIs và 93% có thực hành phòng bệnh không đạt. Tại Ấn Độ, Ranjan Kumar Prusty (2014) phân tích dữ liệu điều tra hộ gia đình cho thấy 75% phụ nữ 15–49 tuổi không nhận biết được triệu chứng RTIs, trong đó tỷ lệ ở nông thôn (76%) cao hơn hẳn thành thị (69%). Tại Việt Nam, Điều tra Quốc gia về Vị thành niên và Thanh niên (SAVY I, 2005; SAVY II, 2010) cùng các nghiên cứu của Đỗ Ngọc Tấn (2007), Nguyễn Văn Nghị (2010) và Lê Vũ Anh (2006) đều xác nhận thực trạng thiếu hụt trầm trọng thông tin chính thống về giải phẫu, vệ sinh kinh nguyệt (VSKN) và cách sử dụng bao cao su (BCS) đúng kỹ thuật.

Luồng nghiên cứu can thiệp trường học và cộng đồng ghi nhận những cuộc tranh luận lý thuyết sâu sắc giữa phương pháp giáo dục đồng đẳng (peer education) và giáo dục qua đội ngũ chuyên môn (teacher/provider-led education). Phân tích gộp của Medley và cộng sự (2009) trên 30 nghiên cứu tại các quốc gia đang phát triển kết luận rằng giáo dục đồng đẳng gia tăng kiến thức HIV và ý định dùng BCS nhưng có tác động không đáng kể đến thay đổi hành vi thực tế đối với STIs. Ngược lại, Campbell và MacPhail (2002) cùng Kirby (2008) bảo vệ quan điểm rằng đồng đẳng viên cùng trang lứa tạo môi trường cởi mở hơn, trong khi Gallant và Maticka-Tyndale (2004) chỉ ra rằng giáo dục có sự phối hợp giữa giáo viên, chuyên gia y tế và phụ huynh (mô hình EWA+ như đánh giá của Kaljee và cs., 2012 tại Việt Nam) mới mang lại tính bền vững cao nhất.

Luồng nghiên cứu kinh tế y tế và phân tích chi phí - hiệu quả can thiệp RTIs/STIs học đường nổi bật với các công trình chuẩn mực của UNESCO (2011) phối hợp Đại học Radboud đánh giá chương trình giáo dục giới tính tại 6 quốc gia (Nigeria: 7 USD/học sinh, Ấn Độ: 14 USD/học sinh, Estonia và Hà Lan: 33 USD/học sinh, Kenya: 50 USD/học sinh và Indonesia: 160 USD/học sinh). Nghiên cứu kinh điển của Wang và cộng sự (2000) về chương trình Safer Choices tại Hoa Kỳ ước tính chi phí can thiệp 26 USD/người, phòng ngừa được 0,12 ca nhiễm HIV, 24,37 ca Chlamydia và tiết kiệm hàng trăm ngàn USD chi phí y tế trực tiếp. Tương tự, Pinkerton và cs. (1998), Cooper và cs. (2005), Ateka và cs. (2006) đã chuẩn hóa việc áp dụng mô hình lây truyền tích lũy Bernoulli và quy đổi kết quả can thiệp sang chỉ số QALY.

Vị trí của luận án Lưu Thị Kim Oanh: Luận án định vị chính xác tại điểm giao thoa giữa y tế công cộng thực nghiệm và kinh tế y tế. Nghiên cứu giải quyết trực diện mâu thuẫn giữa tính khả thi của can thiệp và hiệu quả chi phí tại một quốc gia có nguồn lực y tế hạn chế, cung cấp mô hình can thiệp trường học đa tầng (Multi-component school-based intervention) đầu tiên tại Việt Nam được lượng hóa chi phí theo khung WHO-CHOICE và quy đổi hiệu quả sang QALY.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào sự phát triển và hoàn thiện các lý thuyết hành vi sức khỏe trong bối cảnh văn hóa Á Đông:

• Mở rộng Lý thuyết Hành động Hợp lý (Theory of Reasoned Action - Fishbein & Ajzen, 1975) và Lý thuyết Hành vi Dự định (Theory of Planned Behavior - TPB, Ajzen, 1991): Luận án chứng minh rằng trong lĩnh vực nhạy cảm như RTIs/STIs, mối quan hệ giữa Kiến thức (K) $\rightarrow$ Thái độ (A) $\rightarrow$ Thực hành (P) không vận hành theo tuyến tính đơn giản mà bị điều tiết mạnh mẽ bởi rào cản tâm lý "xấu hổ/e ngại" và chuẩn mực chủ quan từ phía phụ huynh.
• Bổ sung thực nghiệm cho Lý thuyết Động lực Bảo vệ (PMT - Rogers, 1975): Kết quả can thiệp chứng minh việc cung cấp thông tin chuẩn xác về mối đe dọa RTIs (nhận thức tính nghiêm trọng và tính dễ tổn thương) kết hợp với củng cố niềm tin vào năng lực tự thân (self-efficacy trong vệ sinh sinh dục và sử dụng BCS) tạo ra động lực bảo vệ sức khỏe sinh sản vững chắc ở tuổi vị thành niên.
• Tái khẳng định Lý thuyết Học tập Xã hội (Social Cognitive Theory - Bandura, 1986): Sự kết hợp giữa truyền thông đại chúng học đường, tài liệu trực quan và các buổi thảo luận chuyên đề tạo môi trường tương tác xã hội tích cực, triệt tiêu các định kiến sai lệch về việc mang theo BCS hoặc tìm kiếm dịch vụ khám phụ khoa.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột phương pháp luận:

1. Mô hình đánh giá tác động khác biệt kép (Difference-in-Differences - DD): Khử bỏ triệt để các yếu tố nhiễu ngoại cảnh và xu hướng tự nhiên theo thời gian giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng.
2. Khung phân tích kinh tế y tế WHO-CHOICE: Tiếp cận chi phí vi mô theo phương pháp thành phần (ingredient approach) từ quan điểm nhà cung cấp chương trình (program perspective), thu thập toàn diện chi phí đầu vào qua 4 giai đoạn: phát triển, thích ứng, đào tạo và thực thi.
3. Mô hình toán xác suất lây truyền Bernoulli: Lượng hóa nguy cơ nhiễm trùng giảm thiểu từ việc thay đổi hành vi tình dục an toàn để quy đổi ra chỉ số năm sống điều chỉnh chất lượng cuộc sống (QALY).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Áp dụng tối ưu cho đối tượng học sinh THCS và THPT tại khu vực nông thôn và bán đô thị, nơi hệ thống y tế trường học còn hạn chế và các chủ đề giáo dục giới tính chịu chi phối bởi định kiến văn hóa truyền thống.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng lập trường nhận thức luận thực chứng (Positivism) kết hợp hậu thực chứng (Post-positivism), sử dụng thiết kế can thiệp cộng đồng có đối chứng (quasi-experimental controlled community intervention) với đo lường trước - sau (Pre-Post design), lồng ghép phương pháp định lượng và định tính (phương pháp hỗn hợp - Mixed Methods):

• Thiết kế can thiệp: Chọn chủ đích huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam. Phân chia ngẫu nhiên 6 trường trung học tương đồng về điều kiện kinh tế - xã hội vào hai nhánh: 3 trường thuộc nhóm can thiệp (1 trường THPT, 2 trường THCS) và 3 trường thuộc nhóm đối chứng (1 trường THPT, 2 trường THCS).
• Địa bàn và mẫu nghiên cứu định lượng: Điều tra toàn bộ học sinh được chọn vào mẫu theo phương pháp chọn mẫu cụm nhiều giai đoạn, đảm bảo tính đại diện cao cho học sinh vị thành niên nông thôn đồng bằng sông Hồng.
• Nghiên cứu định tính: Phỏng vấn sâu (In-depth interviews - IDI) đa đối tượng gồm học sinh vị thành niên, cán bộ quản lý nhà trường, giáo viên phụ trách môn Sinh học/Hoạt động ngoài giờ và phụ huynh học sinh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Thu thập số liệu định lượng: Sử dụng bộ công cụ câu hỏi chuẩn hóa cấu trúc đóng gồm 4 phần (thông tin cá nhân/gia đình; kiến thức RTIs/STIs; thái độ phòng chống RTIs; thực hành vệ sinh và xử trí triệu chứng). Bộ câu hỏi được thử nghiệm pilot trước khi thu thập chính thức.
• Quy trình can thiệp TT-GDSK đa thành phần:
  • Cung cấp tài liệu truyền thông (tờ rơi, sách mỏng, áp phích chuẩn hóa).
  • Tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề dưới cờ và sinh hoạt ngoại khóa do cán bộ y tế huyện/tỉnh trực tiếp báo cáo.
  • Thiết lập "Góc sức khỏe sinh sản vị thành niên" tại thư viện và phòng y tế trường học.
  • Lồng ghép nội dung giáo dục VSKN và phòng chống RTIs vào các tiết sinh hoạt lớp và môn khoa học đời sống.
• Kiểm soát sai số và độ tin cậy: Kỹ thuật viên phỏng vấn được tập huấn độc lập, không tham gia vào quá trình can thiệp. Quy trình tam giác hóa (triangulation) nguồn dữ liệu (định lượng điều tra, định tính phỏng vấn sâu, dữ liệu sổ sách kế toán chi phí) bảo đảm tính giá trị nội (internal validity) và giá trị ngoại (external validity).

Data và phân tích

• Phân tích thống kê: Sử dụng phần mềm Stata và SPSS. Đánh giá sự khác biệt giữa hai nhóm bằng kiểm định Chi-square ($\chi^2$), t-test và Mann-Whitney U test cho các biến phân phối lệch.
• Mô hình phân tích hồi quy đa biến: Áp dụng hồi quy Logistic đa biến (Multivariate Logistic Regression) để kiểm soát các yếu tố nhiễu (tuổi, giới tính, khối lớp, học lực, học vấn bố mẹ, điều kiện kinh tế gia đình) và xác định tỷ số chênh hiệu chỉnh (Adjusted Odds Ratio - aOR) với khoảng tin cậy 95% (95% CI).
• Ước tính chỉ số tác động can thiệp hiệu chỉnh (DD Index): $$\text{DD} = (P_{\text{can thiệp, sau}} - P_{\text{can thiệp, trước}}) - (P_{\text{chứng, sau}} - P_{\text{chứng, trước}})$$
• Phân tích chi phí - hiệu quả:
  • Chi phí can thiệp trực tiếp quy đổi theo giá hiện hành và chuẩn hóa theo USD (tỷ giá năm phân tích).
  • Tính toán Tỷ số chi phí - hiệu quả trung bình: $\text{ACER} = \frac{\text{Tổng chi phí}}{\text{Hiệu quả đạt được}}$.
  • Tính toán Tỷ số chi phí - hiệu quả tăng thêm: $\text{ICER} = \frac{C_{\text{can thiệp}} - C_{\text{chứng}}}{E_{\text{can thiệp}} - E_{\text{chứng}}}$.
  • Quy đổi hiệu quả ra QALY thông qua xác suất giảm nhiễm khuẩn đường sinh sản dựa trên mô hình Bernoulli và trọng số chất lượng cuộc sống theo thang đo chuẩn quốc tế.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Thực trạng KAP ban đầu ở mức thấp nghiêm trọng: Trước can thiệp, tỷ lệ học sinh có kiến thức chung đạt về RTIs chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ; nhận thức về các nhiễm khuẩn nội sinh (viêm âm đạo, nấm Candida) và tác nhân vi khuẩn (Chlamydia, lậu) rất hạn chế; thái độ còn mang nặng tâm lý e ngại; thực hành vệ sinh kinh nguyệt và vệ sinh bộ phận sinh dục hàng ngày còn nhiều sai lệch (rửa từ sau ra trước, dùng xà phòng có tính kiềm mạnh, thụt rửa âm đạo).
2. Can thiệp tạo bước nhảy vọt có ý nghĩa thống kê về kiến thức và thái độ: Điểm số kiến thức và tỷ lệ đạt tiêu chuẩn kiến thức phòng chống RTIs ở nhóm can thiệp tăng trưởng vượt bậc so với nhóm chứng ($p < 0,001$). Học sinh nhóm can thiệp đã nhận biết chính xác triệu chứng (khí hư bất thường, ngứa, viêm loét), hành vi nguy cơ và 100% tác dụng kép của bao cao su. Tỷ lệ học sinh có thái độ cởi mở, đồng thuận với việc khám phụ khoa định kỳ và không kỳ thị người nhiễm HIV/STIs tăng lên rõ rệt.
3. Chuyển biến thực chất trong thực hành tự bảo vệ: Tỷ lệ nữ sinh thực hành VSKN đúng cách (thay băng vệ sinh $\ge 3$ lần/ngày, sử dụng nước sạch, vệ sinh đúng chiều) và nam/nữ sinh thực hành vệ sinh hàng ngày đạt chuẩn tăng cao có ý nghĩa thống kê ở nhóm can thiệp so với nhóm chứng ($p < 0,05$), với chỉ số hiệu quả can thiệp can thiệp (DD) duy trì ở mức dương tính cao sau khi đã kiểm soát đa biến.
4. Minh chứng kinh tế y tế vượt trội (Cost-Effective Intervention): Phân tích chi phí cho thấy tổng kinh phí triển khai mô hình trường học ở mức vừa phải, chi phí tính trên đầu học sinh đạt mức thấp (tương đương nhóm các nước có chi phí tối ưu như Nigeria hay Ấn Độ theo báo cáo của UNESCO). Chỉ số ICER trên mỗi học sinh đạt chuẩn KAP và ICER/QALY đạt ngưỡng can thiệp "rất có hiệu quả chi phí" (Very Cost-Effective) theo khuyến nghị chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (thấp hơn 1 lần GDP bình quân đầu người của Việt Nam trên mỗi QALY đạt được).
5. Phát hiện về các yếu tố tương tác nền tảng: Phân tích đa biến khẳng định mối liên hệ thuận chiều chặt chẽ giữa học vấn của người mẹ, sự cởi mở trong trao đổi gia đình và xếp loại học lực với khả năng tiếp thu và duy trì KAP phòng chống RTIs của học sinh vị thành niên.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật và lý thuyết: Cung cấp bộ bằng chứng thực nghiệm vững chắc về khả năng can thiệp thay đổi KAP sức khỏe sinh sản học đường tại Việt Nam, đóng góp dữ liệu chuẩn cho các mô hình phân tích kinh tế y tế trong tương lai.
• Về mặt phương pháp luận: Xác lập quy trình chuẩn mực kết hợp giữa thiết kế can thiệp dịch tễ học có đối chứng (Quasi-experimental DD) với phương pháp định giá chi phí vi mô WHO-CHOICE và quy đổi QALY, có thể nhân rộng để đánh giá các chương trình y tế học đường khác (như nha học đường, dinh dưỡng, sức khỏe tâm thần).
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Đối với Bộ Giáo dục & Đào tạo và Bộ Y tế: Cần thể chế hóa chương trình TT-GDSK phòng chống RTIs/STIs thành nội dung chính khóa bắt buộc trong phân phối chương trình THCS và THPT, thay vì các hoạt động ngoại khóa mang tính thời điểm.
  • Cơ chế phối hợp liên ngành: Xây dựng quy chế phối hợp thường xuyên giữa Trung tâm Y tế huyện/Trạm Y tế xã với Ban Giám hiệu nhà trường nhằm cung cấp dịch vụ tư vấn thân thiện và phát hiện sớm RTIs ở học sinh.
  • Đào tạo tập huấn: Trang bị kỹ năng sư phạm truyền thông sức khỏe giới tính cho giáo viên chủ nhiệm và cán bộ y tế trường học nhằm xóa bỏ rào cản tâm lý e ngại.

---

Limitations và Future Research

• Hạn chế về thiết kế chọn mẫu: Do đặc thù địa bàn can thiệp tại huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam mang tính đại diện cho khu vực nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, tính khái quát hóa (external generalizability) đối với các nhóm thanh thiếu niên vùng núi cao, dân tộc thiểu số hoặc các đô thị đặc thù cần được kiểm chứng thêm.
• Sai số tự báo cáo (Self-reporting bias): Các biến số về thái độ và thực hành vệ sinh cá nhân thu thập qua phiếu tự điền có thể chịu ảnh hưởng nhất định của thiên lệch mong muốn xã hội (social desirability bias), dù đã được hạn chế bằng việc bảo mật danh tính tuyệt đối.
• Khoảng thời gian theo dõi (Follow-up duration): Nghiên cứu đánh giá hiệu quả can thiệp sau 1 năm; do đó, các tác động hành vi dài hạn (như tỷ lệ mắc RTIs thực tế khi trưởng thành, tỷ lệ mang thai ngoài ý muốn, tỷ lệ sử dụng biện pháp tránh thai trọn đời) cần các nghiên cứu đoàn hệ (cohort studies) theo dõi dọc 5–10 năm.
• Hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Ứng dụng công nghệ số và nền tảng di động (mHealth, eHealth) trong việc cung cấp thông tin bảo mật và tư vấn tâm lý sức khỏe sinh sản tự động cho học sinh.
  2. Mở rộng đánh giá kinh tế y tế toàn diện (Cost-Benefit Analysis - CBA) bao gồm cả chi phí gián tiếp xã hội và năng suất lao động trong tương lai.
  3. Thử nghiệm can thiệp lồng ghép vai trò của phụ huynh (đặc biệt là người mẹ) song song với can thiệp tại trường học để đo lường hiệu ứng hiệp đồng (synergistic effect).

---

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Luận án là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam công bố đầy đủ các chỉ số dịch tễ học can thiệp và kinh tế y tế học đường, cung cấp nguồn trích dẫn giá trị cao cho các nghiên cứu sau đại học chuyên ngành Y tế công cộng, Dịch tễ học và Quản lý y tế.
• Ảnh hưởng chính sách y tế công cộng: Cung cấp cơ sở khoa học để Sở Y tế và Sở Giáo dục & Đào tạo tỉnh Hà Nam cũng như các địa phương có điều kiện tương đồng ban hành hướng dẫn lồng ghép giáo dục phòng chống RTIs/STIs vào kế hoạch năm học.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Mô hình can thiệp trường học với chi phí thấp giúp hệ thống y tế dự phòng tiết kiệm hàng tỷ đồng chi phí điều trị biến chứng phụ khoa, điều trị hiếm muộn - vô sinh và các bệnh lây truyền qua đường tình dục trong tương lai, bảo vệ chất lượng giống nòi và lực lượng lao động trẻ.
• Tầm ảnh hưởng quốc tế: Kết quả phân tích chi phí - hiệu quả đóng góp dữ liệu thực chứng từ Việt Nam vào cơ sở dữ liệu toàn cầu của WHO-CHOICE và UNESCO về tính khả thi của các can thiệp sức khỏe sinh sản học đường tại các nước có thu nhập trung bình thấp (LMICs).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Y tế công cộng: Thụ hưởng bộ khung lý thuyết, công cụ điều tra chuẩn hóa, phương pháp tính toán chỉ số DD và quy trình ước lượng ICER/QALY trong y tế dự phòng.
• Cán bộ hoạch định chính sách (Bộ Y tế, Bộ GD&ĐT): Tiếp cận các luận cứ chi phí - hiệu quả rõ ràng để phân bổ ngân sách y tế học đường một cách tối ưu và công bằng.
• Ban Giám hiệu, Giáo viên và Nhân viên Y tế trường học: Sở hữu mô hình truyền thông mẫu, tài liệu hướng dẫn và phương pháp tổ chức góc truyền thông thân thiện đã được kiểm nghiệm thực tế.
• Học sinh vị thành niên và Phụ huynh: Được trang bị kiến thức khoa học chuẩn xác, xóa bỏ tâm lý e ngại, nâng cao kỹ năng vệ sinh cá nhân, phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng sinh sản và bảo vệ toàn diện sức khỏe sinh sản tương lai.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Động lực Bảo vệ (PMT) và Lý thuyết Hành vi Dự định (TPB) vào thực tiễn y tế học đường Việt Nam: chứng minh việc giải tỏa rào cản e ngại tâm lý thông qua truyền thông chuẩn hóa chính là biến số trung gian quyết định thúc đẩy sự chuyển dịch từ kiến thức đúng sang thực hành phòng ngừa RTIs đúng.

2. Điểm đổi mới vượt bậc về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu KAP thuần túy trước đây của Nguyễn Thị Tuyền (2014) hay Nguyễn Thị Huyền Thương (2013), luận án là công trình đầu tiên tại Việt Nam kết hợp thiết kế can thiệp có đối chứng đo lường chỉ số Khác biệt kép (DD) với khung kinh tế y tế WHO-CHOICE, lượng hóa chi phí vi mô và tính toán thành công các chỉ số ACER, ICER và ICER trên mỗi QALY đạt được.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì?

Kiến thức về các bệnh nhiễm khuẩn nội sinh (viêm âm đạo vi khuẩn, nấm âm đạo) ở vị thành niên thấp hơn rất nhiều so với kiến thức về các bệnh STIs cổ điển (HIV, lậu, giang mai), dù nguy cơ mắc các bệnh nội sinh do thực hành vệ sinh kém trong đời sống thường nhật lại cao hơn gấp nhiều lần so với nguy cơ lây nhiễm qua đường tình dục ở lứa tuổi này.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) hoàn chỉnh không?

Có. Luận án đính kèm chi tiết toàn bộ bộ công cụ điều tra định lượng, khung câu hỏi phỏng vấn sâu định tính, quy trình tổ chức can thiệp TT-GDSK 4 bước tại trường học, bảng phân loại chi phí vi mô và thuật toán tính điểm KAP trong hệ thống phụ lục từ Phụ lục 1 đến Phụ lục 10.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo là gì?

Mở rộng theo dõi đoàn hệ dọc (longitudinal cohort) để lượng hóa tỷ lệ giảm biến chứng sinh sản thực tế khi học sinh bước vào tuổi sinh đẻ; kết hợp đánh giá mô hình can thiệp tích hợp giữa nhà trường - gia đình - nền tảng số hóa di động (mHealth).

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ của Lưu Thị Kim Oanh (2017) xác lập các giá trị học thuật và thực tiễn cốt lõi sau:

1. Xác định bức tranh dịch tễ học toàn diện về sự thiếu hụt kiến thức và sai lệch thực hành phòng chống RTIs/STIs của học sinh vị thành niên tại địa bàn nông thôn đồng bằng sông Hồng.
2. Chứng minh thực nghiệm hiệu lực cao của mô hình can thiệp truyền thông - giáo dục sức khỏe dựa vào trường học trong việc cải thiện có ý nghĩa thống kê cả ba mặt kiến thức, thái độ và thực hành phòng bệnh.
3. Tiên phong thiết lập chuẩn mực phân tích chi phí - hiệu quả (WHO-CHOICE, ICER, QALY) cho các chương trình y tế học đường tại Việt Nam, chứng minh can thiệp đạt mức tối ưu kinh tế cao.
4. Nhận diện chính xác hệ thống các yếu tố tương tác đa tầng (học vấn gia đình, tương tác mẹ - con, xếp loại học lực, cấp học) chi phối hành vi sức khỏe sinh sản vị thành niên.
5. Đóng góp dữ liệu thực chứng tin cậy cho kho tàng y văn quốc tế về các mô hình can thiệp y tế công cộng hiệu quả chi phí tại các quốc gia có nguồn lực trung bình và thấp.
6. Mở ra hướng tiếp cận liên ngành bền vững giữa Y tế công cộng, Khoa học giáo dục và Kinh tế y tế nhằm nâng cao toàn diện chất lượng chăm sóc sức khỏe sinh sản cho thế hệ trẻ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Nhiễm khuẩn đường sinh sản (RTIs) được xem là một đại dịch ―thầm lặng‖ do nhiều trường hợp nhiễm khuẩn không triệu chứng. Đây là nguồn truyền bệnh nguy hiểm cho cộng đồng, đồng thời chính người mắc cũng bị những biến chứng do không được điều trị kịp thời. Đặc biệt, nếu mắc RTIs ở lứa tuổi vị thành niên (VTN) mà không được điều trị kịp thời, những biến chứng của bệnh sẽ xuất hiện khi các em trưởng thành, gây hậu quả nghiêm trọng cả về thể chất, tinh thần và xã hội của VTN. Tuổi VTN là một lứa tuổi đặc biệt trong cuộc đời mỗi người.

Đây là giai đoạn chuyển tiếp t tuổi ấu thơ sang tuổi trưởng thành. lứa tuổi này cơ thể chưa phát triển hoàn chỉnh về mặt tâm sinh lý nên rất dễ có những kiến thức lệch lạc, thái độ tiêu cực và hành vi nguy cơ đối với sức khỏe. RTIs càng trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe sinh sản (SKSS) khi VTN thiếu kiến thức về phòng chống RTIs, có thái độ và thực hành phòng chống RTIs kém. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Tuyền cho thấy có 68,1% học sinh có kiến thức chưa đạt về triệu chứng các bệnh nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục (STIs) [24].

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Huyền Thương và cộng sự chỉ ra có 68,5% học sinh nữ thực hành vệ sinh bộ phận sinh dục (BPSD) không đúng cách [18]. Ngoài ra, các nghiên cứu tại Ấn Độ cho thấy đa số nữ sinh viên thực hành vệ sinh kinh nguyệt (VSKN) không đạt yêu cầu [31], [36]. Để góp phần cải thiện KAP phòng chống RTIs của VTN, các can thiệp truyền thông - giáo dục sức khỏe (TT - GDSK) đã được áp dụng ở nhiều nơi trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Các can thiệp đều được đánh giá hiệu quả đối với thay đổi KAP phòng chống RTIs với những tiêu chuẩn đánh giá khác nhau [16], [21], [27], [56], [85], [79], [92].

Tuy nhiên, cho đến nay rất ít nghiên cứu tiến hành phân tích chi phí - hiệu quả của các can thiệp mặc dù có một nhu cầu rất lớn về loại thông tin này. Những thông tin về chi phí, chi phí - hiệu quả 2 có vai trò rất quan trọng giúp các nhà hoạch định chính sách, những nhà xây dựng chương trình có thể lựa chọn giải pháp can thiệp tối ưu nhất. Kim Bảng là một trong 6 huyện và thành phố của tỉnh Hà Nam. Huyện có tiềm năng phát triển kinh tế cao với vị trí địa lý và điều kiện khí hậu thuỷ văn thuận lợi, nguồn nhân lực dồi dào và hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển.

Một số năm trở lại đây, công tác y tế của huyện đạt được những bước tiến trên nhiều lĩnh vực như phòng bệnh, khám chữa bệnh, an toàn vệ sinh thực phẩm và đào tạo cán bộ. Tại huyện, các chương trình TT - GDSK về SKSS có bao hàm nội dung phòng chống RTIs được tổ chức nhỏ lẻ tại một số trường học trên địa bàn huyện và chưa được báo cáo đầy đủ. Xuất phát t thực tế đó, chúng tôi tiến hành đề tài “Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản ở học sinh tuổi vị thành niên tại huyện Kim Bảng, Hà Nam, 2015 - 2016‖. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Nghiên cứu bao gồm 3 mục tiêu: 1- Mô tả kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn đường sinh sản ở học sinh tuổi vị thành niên và một số yếu tố liên quan tại 6 trường trung học thuộc huyện Kim Bảng, Hà Nam năm 2015.

2- Đánh giá hiệu quả can thiệp truyền thông - giáo dục sức khỏe trong việc thay đổi kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm khuẩn sinh sản ở học sinh tuổi vị thành niên tại địa bàn nghiên cứu. 3- Phân tích chi phí và chi phí - hiệu quả của can thiệp được áp dụng tại địa bàn nghiên cứu. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm sử dụng trong nghiên cứu 1.

Nhiễm khuẩn đường sinh sản và nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục Theo Hướng dẫn Quốc Gia về các dịch vụ chăm sóc SKSS, RTIs gồm ba loại [7]: 1) Các STIs như nhiễm Chlamydia, bệnh lậu, trùng roi sinh dục, bệnh giang mai, bệnh hạ cam, herpes sinh dục, sùi mào gà sinh dục và nhiễm HIV. (2) Nhiễm khuẩn nội sinh do tăng sinh quá mức các vi sinh vật có trong âm đạo của phụ nữ như viêm âm đạo do vi khuẩn, viêm âm hộ - âm đạo do nấm men. (3) Nhiễm khuẩn y sinh là các nhiễm khuẩn do thủ thuật y tế không vô khuẩn. RTIs là một thuật ngữ rộng bao gồm STIs và các RTIs khác không lây truyền qua đường tình dục.

STIs là những nhiễm khuẩn hoặc bệnh lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục, bao gồm quan hệ tình dục qua đường âm đạo, hậu môn và miệng. Một số STIs cũng có thể lây lan qua các phương tiện không liên quan đến tình dục như máu hoặc các sản phẩm t máu. Nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục - bao gồm chlamydia, lậu, chủ yếu là viêm gan B, HIV và giang mai - cũng có thể truyền t mẹ sang con trong khi mang thai và sinh đẻ. Đa số các trường hợp STIs đều để lại hậu quả về mặt sức khỏe nặng nề hơn so với RTIs.

Các RTIs gây ra bởi các vi sinh vật thường có mặt tại đường sinh sản hoặc do các vi sinh vật t bên ngoài vào thông qua hoạt động tình dục hoặc qua các thủ thuật y tế. Không phải tất cả các STIs đều là các RTIs và cũng không phải tất cả các RTIs đều có thể lây truyền qua đường tình dục. STIs nói đến cách thức lây truyền trong khi đó RTIs lại đề cập đến vị trí nơi các nhiễm khuẩn tiến triển [7]. Thuật ngữ STIs được dùng t đầu những năm 90 của thế kỷ XX để chỉ sự nhiễm trùng do vi khuẩn, vi rút và ký sinh trùng, 5 chủ yếu lây qua quan hệ tình dục không an toàn, không được bảo vệ.

Các nhiễm trùng này có thể có triệu chứng hay không có triệu chứng lâm sàng, có thể không gây thương tổn các cơ quan. Vị thành niên VTN là giai đoạn chuyển tiếp t trẻ em thành người trưởng thành. VTN có đặc điểm tâm sinh lý đặc thù như thích thử nghiệm, thích khám phá năng lực bản thân, năng động, sáng tạo [7]. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), VTN là các cá nhân trong độ tuổi 10 -19 tuổi.

VTN được chia làm 3 nhóm tuổi: - VTN sớm: 10 - 14 tuổi. - VTN trung bình: 15 - 17 tuổi. - VTN muộn: 18 - 19 tuổi. Chi phí Chi phí hay còn gọi là giá thành của một loại hàng hóa, dịch vụ hay hoạt động nào đó là giá trị (thường quy ra tiền) của tất cả các nguồn lực cần thiết tạo ra của một loại hàng hóa, dịch vụ hay hoạt động đó [4].

Chi phí của người cung cấp dịch vụ y tế bao gồm các chi phí để tạo ra dịch vụ y tế đó như lương nhân viên, vật tư, hóa chất, máy móc, thiết bị, tài liệu truyền thông… Chi phí của người sử dụng các dịch vụ y tế là chi phí mà người thụ hưởng dịch vụ y tế và gia đình họ phải trả trong quá trình tham gia vào dịch vụ y tế và chi phí cho thu nhập mất đi của họ do tham vào dịch vụ y tế. Chi phí của người sử dụng dịch vụ bao gồm [4]: - Chi phí trực tiếp: Chi phí y tế (Khám, xét nghiệm, thuốc điều trị…), chi phí ngoài y tế (đi lại, ăn ở, bồi dưỡng…). - Chi phí gián tiếp: Chi phí gián tiếp do người sử dụng dịch vụ gánh chịu được tính bằng thu nhập mất đi của họ khi họ dành thời gian tham gia dịch vụ. QALY QALY (Quality- Adjusted life years) được tạm dịch là ―Năm sống hiệu chỉnh theo chất lượng cuộc sống‖.

QALY- năm sống hiệu chỉnh theo chất 6 lượng cuộc sống là chỉ số kết hợp được đồng thời ―tử vong‖ và ―tàn tật‖ để phản ánh hiệu quả của các can thiệp chăm sóc sức khoẻ [4]. Để tính được QALY của một tình trạng sức khoẻ, điều quan trọng nhất là xác định được trọng số chất lượng cuộc sống của tình trạng đó (được gọi là trọng số chất lượng cuộc sống). Trọng số này dao động trong khoảng t 0 đến 1, với 0 tương ứng với tử vong hoặc tình trạng sức khoẻ tồi tệ nhất và 1 tương ứng với chất lượng cuộc sống khi hoàn toàn khoẻ mạnh (tình trạng sức khoẻ tối ưu). Phân tích chi phí - hiệu quả Phân tích chi phí - hiệu quả là phương pháp so sánh các chương trình can thiệp với nhau cả về chi phí và hiệu quả của chúng.

Phương pháp phân tích chi phí hiệu quả được vận dụng rất phổ biến trong công tác y tế, đặc biệt là đối với các chương trình y tế. Theo lý thuyết, một phân tích chi phí - hiệu quả có năm bước [4]: Xác định mục tiêu của chương trình; xác định chi phí của t ng phương án; xác định và đo lường hiệu quả của t ng phương án; xác định chi phí - hiệu quả của t ng phương án và so sánh kết quả này giữa các phương án; phân tích độ nhạy 1. Dịch tễ học và lâm sàng các bệnh nhiễm khuẩn đƣờng sinh sản 1. Dịch tễ học  Tác nhân gây bệnh Có nhiều loại tác nhân gây RTIs bao gồm vi khuẩn, virus và ký sinh trùng.

Cho đến nay, người ta đã biết có tới trên 20 tác nhân gây RTIs [7]. Một số tác nhân chủ yếu gây RTIs bao gồm:  Nhóm vi khuẩn: Neisseria gonorhoeae (Lậu cầu khuẩn); Chlamydia trachomatis; Treponema pallidum (Xoắn khuẩn giang mai); Haemophilus ducrey (Trực khuẩn hạ cam); Gardnerella vaginalis ; Streptococcus agalactiae.  Nhóm virus: Herpes virus; Virus sùi mào gà; HIV virus; Cytomegalo virus.  Nhóm ký sinh trùng: Trichomonas vaginalis; Nấm Candida spp.

 Nguồn truyền nhiễm: Người là nguồn truyền nhiễm chủ yếu và là ổ chứa mầm bệnh của hầu hết các RTIs, gồm người bệnh và người mang mầm 7 bệnh.  Cơ chế lây truyền: Quá trình truyền nhiễm gồm 3 pha là pha thải, pha ngoại môi và pha xâm nhập [6]: - Pha thải: Mầm bệnh thải ra t người dưới dạng dịch tiết, tinh dịch, máu, huyết tương, vảy khô của các tổ chức viêm ở da, niêm mạc… - Pha ngoại môi: Tác nhân sau khi được thải ra t người, chúng tiếp tục sống ở môi trường ngoại môi như đồ dùng cá nhân, dụng cụ y tế, đất, nước, rác thải… Với các STIs thường không có pha này mà tác nhân đi thẳng t người này qua người khá qua QHTD không được bảo vệ.