Luận văn thạc sĩ về hiện tượng lao động Việt Nam bất hợp pháp tại Hàn Quốc từ lý thuyết trò chơi

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện tượng lao động việt nam bất hợp pháp tại hàn quốc từ cách tiếp cận lý thuyết, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Dung
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thành Tự Anh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Hiện Tượng Lao Động Việt Nam Bất Hợp Pháp Tại Hàn Quốc: Phân Tích Từ Lý Thuyết Trò Chơi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Vấn đề chính sách
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Thiết kế nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
• 2.1. Lịch sử EPS
• 2.2. Các vấn đề về xuất khẩu lao động
• 2.3. Lý thuyết trò chơi
• 3. MÔ HÌNH VÀ PHÂN TÍCH MÔ HÌNH
• 3.1. Xây dựng mô hình
• 3.1.1. Các giả định
• 3.1.2. Các giai đoạn trong mô hình
• 3.2. Thuyết minh mô hình
• 3.2.1. Các quyết định dưới góc nhìn của chủ lao động
• 3.2.2. Các quyết định dưới góc nhìn của người lao động
• 3.2.3. Tác động của chính quyền trong trò chơi
• 3.2.4. Ước tính lợi ích các bên
• 3.2.5. Kết luận về trò chơi
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC KÍ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiện tượng lao động Việt Nam bất hợp pháp tại Hàn Quốc

Hiện tượng lao động Việt Nam bất hợp pháp tại Hàn Quốc đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong những năm gần đây. Mặc dù chính phủ hai nước đã có nhiều nỗ lực để quản lý và giảm thiểu tình trạng này, nhưng tỷ lệ lao động bỏ trốn vẫn ở mức cao. Nghiên cứu này sẽ phân tích hiện tượng này từ góc độ lý thuyết trò chơi, nhằm hiểu rõ hơn về động cơ và hành vi của các bên liên quan.

1.1. Tình trạng lao động bất hợp pháp tại Hàn Quốc

Tình trạng lao động bất hợp pháp của người Việt Nam tại Hàn Quốc đang gia tăng. Theo thống kê, tỷ lệ lao động Việt Nam bỏ trốn khỏi nơi làm việc đã đạt mức cao, gây ra nhiều hệ lụy cho cả hai quốc gia. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam mà còn tạo ra những khó khăn cho chính phủ Hàn Quốc trong việc quản lý lao động nước ngoài.

1.2. Nguyên nhân dẫn đến lao động bất hợp pháp

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng lao động bất hợp pháp. Trong đó, động cơ kinh tế là yếu tố chính. Người lao động thường tìm kiếm cơ hội việc làm với mức lương cao hơn, trong khi chủ lao động Hàn Quốc lại có nhu cầu tuyển dụng lao động với chi phí thấp. Điều này tạo ra một vòng xoáy khó khăn cho cả hai bên.

II. Vấn đề và thách thức trong chính sách lao động tại Hàn Quốc

Chính sách lao động của Hàn Quốc hiện tại đang gặp nhiều thách thức trong việc quản lý lao động Việt Nam. Mặc dù có nhiều quy định được ban hành, nhưng việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế. Điều này dẫn đến tình trạng lao động bất hợp pháp không thể kiểm soát.

2.1. Hệ quả của lao động bất hợp pháp

Tình trạng lao động bất hợp pháp gây ra nhiều hệ quả nghiêm trọng. Không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế, mà còn tạo ra những vấn đề về an ninh xã hội. Người lao động không được bảo vệ quyền lợi, dẫn đến tình trạng lạm dụng và bóc lột.

2.2. Thách thức trong việc thực thi chính sách

Việc thực thi chính sách lao động tại Hàn Quốc gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này khiến cho tình trạng lao động bất hợp pháp không thể được giải quyết triệt để.

III. Phương pháp tiếp cận lý thuyết trò chơi trong phân tích

Lý thuyết trò chơi cung cấp một khung phân tích hữu ích để hiểu rõ hơn về hành vi của các bên liên quan trong hiện tượng lao động bất hợp pháp. Bằng cách mô hình hóa các quyết định của chủ lao động và người lao động, có thể tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn.

3.1. Mô hình hóa quyết định của chủ lao động

Chủ lao động có hai lựa chọn: tuyển lao động hợp pháp hoặc bất hợp pháp. Quyết định này phụ thuộc vào lợi ích kinh tế mà họ có thể đạt được. Mô hình hóa này giúp hiểu rõ hơn về động cơ của chủ lao động trong việc tuyển dụng lao động bất hợp pháp.

3.2. Quyết định của người lao động

Người lao động cũng đứng trước hai lựa chọn: làm việc hợp pháp hoặc bỏ trốn để làm việc bất hợp pháp. Quyết định này thường dựa trên kỳ vọng về lợi ích kinh tế và rủi ro bị phát hiện. Phân tích này giúp làm rõ động cơ của người lao động trong việc lựa chọn con đường bất hợp pháp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng lý thuyết trò chơi có thể giúp cải thiện tình hình lao động bất hợp pháp. Các giải pháp đề xuất dựa trên kết quả nghiên cứu có thể giúp chính phủ hai nước điều chỉnh chính sách lao động một cách hiệu quả hơn.

4.1. Giải pháp cho chính phủ Hàn Quốc

Chính phủ Hàn Quốc cần tăng cường các biện pháp kiểm soát và xử lý các chủ lao động vi phạm. Việc này không chỉ giúp giảm tỷ lệ lao động bất hợp pháp mà còn bảo vệ quyền lợi cho người lao động.

4.2. Đề xuất cho chính phủ Việt Nam

Chính phủ Việt Nam cần có các biện pháp hỗ trợ người lao động, đồng thời tăng cường tuyên truyền về rủi ro của việc làm bất hợp pháp. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng lao động bỏ trốn tại Hàn Quốc.

V. Kết luận và tương lai của lao động Việt Nam tại Hàn Quốc

Tình trạng lao động bất hợp pháp của người Việt Nam tại Hàn Quốc vẫn là một thách thức lớn. Tuy nhiên, với những giải pháp hợp lý và sự phối hợp chặt chẽ giữa hai chính phủ, có thể hy vọng vào một tương lai tích cực hơn cho lao động Việt Nam tại Hàn Quốc.

5.1. Tương lai của chính sách lao động

Chính sách lao động cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế. Việc này sẽ giúp tạo ra một môi trường làm việc an toàn và hợp pháp cho người lao động Việt Nam tại Hàn Quốc.

5.2. Kỳ vọng từ nghiên cứu

Nghiên cứu này hy vọng sẽ đóng góp vào việc cải thiện tình hình lao động bất hợp pháp và tạo ra những cơ hội tốt hơn cho người lao động Việt Nam trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự dịch chuyển lao động quốc tế, xuất khẩu lao động (XKLĐ) trở thành một hoạt động kinh tế chiến lược, góp phần giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho người lao động Việt Nam. Năm 2014, số lao động Việt Nam xuất khẩu lần đầu tiên vượt mức 100.000 người, tăng trưởng 21,2% so với năm trước, trong đó ba thị trường lớn nhất là Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm hơn 83% tổng số lao động xuất khẩu. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động Việt Nam làm việc bất hợp pháp (BHP) tại Hàn Quốc vẫn ở mức cao, với 37,9% trong tổng số lao động Việt Nam theo chương trình EPS năm 2016, cao gấp 2,5 lần mức trung bình của các quốc gia khác.

Hiện tượng lao động Việt Nam bỏ trốn tại Hàn Quốc kéo dài nhiều năm, gây ra những thiệt hại kinh tế và xã hội cho cả hai quốc gia. Mặc dù có nhiều chính sách và biện pháp xử lý, tỷ lệ lao động BHP vẫn duy trì ở mức cao, làm giảm hiệu quả của hoạt động XKLĐ. Nghiên cứu này nhằm phân tích nguyên nhân của hiện tượng lao động Việt Nam làm việc bất hợp pháp tại Hàn Quốc trong giai đoạn 2009-2013, sử dụng lý thuyết trò chơi để mô hình hóa các quyết định của chủ lao động và người lao động. Mục tiêu là đề xuất các giải pháp chính sách nhằm giảm thiểu tình trạng lao động BHP, nâng cao hiệu quả hoạt động XKLĐ sang Hàn Quốc.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào lao động Việt Nam theo chương trình EPS tại Hàn Quốc trong vòng 5 năm từ 2009 đến 2013, với các số liệu thống kê từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam, Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc, cùng các báo cáo liên quan. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để cải thiện chính sách quản lý lao động xuất khẩu, giảm thiểu lao động bất hợp pháp, đồng thời góp phần nâng cao uy tín quốc gia và quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Hàn Quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng lý thuyết trò chơi, một nhánh của toán học ứng dụng, để phân tích các quyết định chiến lược của hai bên tham gia: chủ lao động Hàn Quốc và người lao động Việt Nam. Lý thuyết này giúp xác định các chiến lược tối ưu dựa trên lợi ích kỳ vọng và chi phí của mỗi bên, trong bối cảnh thông tin đầy đủ và hoàn hảo. Trò chơi được mô hình hóa dưới dạng trò chơi động gồm hai giai đoạn: chủ lao động quyết định tuyển lao động bất hợp pháp hay không, sau đó người lao động quyết định bỏ trốn hay không.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các khái niệm chính như:

• Lao động bất hợp pháp (BHP): Lao động làm việc và cư trú không theo quy định pháp luật tại nước tiếp nhận.
• Chương trình EPS (Employment Permit System): Hệ thống cấp phép việc làm cho lao động nước ngoài tại Hàn Quốc, nhằm quản lý lao động hợp pháp.
• Cân bằng Nash: Trạng thái trong trò chơi khi mỗi bên chọn chiến lược tối ưu dựa trên dự đoán hành động của bên kia, không có động cơ thay đổi chiến lược.
• Động cơ kinh tế: Các yếu tố thúc đẩy hành vi của chủ lao động và người lao động dựa trên lợi ích tài chính và chi phí rủi ro.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng kết hợp mô hình hóa lý thuyết trò chơi. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam, Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc, cùng các báo cáo và khảo sát liên quan đến lao động Việt Nam tại Hàn Quốc trong giai đoạn 2009-2013.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 3.500 doanh nghiệp Hàn Quốc có quy mô từ 10 đến 99 nhân công trong lĩnh vực xây dựng và sản xuất, cùng hơn 240 người lao động Việt Nam phỏng vấn sâu để thu thập thông tin về động cơ và hành vi bỏ trốn. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có trọng số nhằm đảm bảo tính đại diện cho các ngành nghề và quy mô doanh nghiệp.

Phân tích mô hình trò chơi được thực hiện theo phương pháp quy nạp ngược, bắt đầu từ kết quả cuối cùng để xác định chiến lược tối ưu của từng bên. Các giả định về lợi ích, chi phí, xác suất bị bắt và mức phạt được ước tính dựa trên số liệu thực tế và các nghiên cứu trước đó. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2009-2013, phù hợp với dữ liệu thu thập và các chính sách áp dụng trong thời gian này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ lao động bất hợp pháp cao và ổn định: Tỷ lệ lao động Việt Nam cư trú bất hợp pháp tại Hàn Quốc theo chương trình EPS năm 2016 là 37,9%, cao hơn nhiều so với mức trung bình 14,5% của các quốc gia khác. Tỷ lệ này duy trì ở mức cao trong giai đoạn 2009-2013, với xác suất bị bắt chỉ khoảng 1,6% mỗi năm.

2. Lợi ích kinh tế thúc đẩy hành vi bỏ trốn: Người lao động BHP có mức lương trung bình cao hơn 24% so với lao động hợp pháp, tương đương chênh lệch khoảng 200 USD/tháng. Người lao động chỉ cần làm việc bất hợp pháp khoảng 5,6 tháng để hòa vốn chi phí phạt và chi phí xuất cảnh, trong khi thời gian trốn trung bình là 4 năm, tạo động cơ mạnh mẽ cho việc bỏ trốn.

3. Chủ lao động có lợi khi tuyển lao động bất hợp pháp: Chủ lao động tiết kiệm được khoảng 423 USD/tháng cho mỗi lao động BHP do không phải đóng các khoản bảo hiểm và chi phí đào tạo. Chỉ cần thuê một lao động BHP trong vòng 0,7 ngày, chủ lao động đã có lợi hơn so với không tuyển lao động BHP.

4. Chính sách xử phạt chưa đủ răn đe: Mức phạt đối với chủ lao động vi phạm là tối đa 1.900 USD và tước giấy phép thuê lao động trong 3 năm, nhưng trên thực tế, các hình phạt này không được thực thi nghiêm ngặt. Chính phủ Hàn Quốc và Việt Nam đều có các chính sách khoan hồng, miễn phạt và miễn cấm nhập cảnh cho người lao động tự nguyện về nước, làm giảm hiệu quả răn đe.

Thảo luận kết quả

Kết quả mô hình trò chơi cho thấy hiện tượng lao động Việt Nam bỏ trốn tại Hàn Quốc là hệ quả tất yếu của sự tương tác giữa động cơ kinh tế của chủ lao động và người lao động, cùng với các lỗ hổng trong chính sách và thực thi pháp luật của hai quốc gia. Chủ lao động có nhu cầu tuyển dụng lao động BHP do quy trình tuyển dụng lao động hợp pháp phức tạp, tốn thời gian và chi phí cao. Người lao động có động cơ bỏ trốn để hưởng mức lương cao hơn và chi phí phạt thấp, trong khi xác suất bị bắt thấp.

So sánh với các nghiên cứu trước, kết quả này phù hợp với báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam và các nghiên cứu về thị trường lao động nhập cư tại Hàn Quốc, cho thấy rào cản ngôn ngữ, khác biệt văn hóa và chi phí xuất cảnh cao cũng là những yếu tố góp phần vào hiện tượng này. Việc chính phủ hai nước chưa có sự phối hợp chặt chẽ và chưa thực thi nghiêm các biện pháp xử lý vi phạm càng làm cho tình trạng lao động BHP kéo dài.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ lao động BHP theo năm, bảng so sánh lợi ích và chi phí của các bên trong mô hình trò chơi, cũng như biểu đồ phân bổ lao động theo ngành nghề và địa phương để minh họa sự phân bố và tác động của hiện tượng này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường xử lý nghiêm chủ lao động vi phạm: Chính phủ Hàn Quốc cần nâng cao xác suất bị bắt và mức phạt đối với các chủ lao động tuyển dụng lao động bất hợp pháp, đồng thời quy định bắt buộc người lao động BHP khi bị bắt phải khai báo chủ tuyển dụng. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm, chủ thể thực hiện là Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc phối hợp với các cơ quan chức năng.

2. Đơn giản hóa quy trình tuyển dụng lao động hợp pháp: Rút ngắn thời gian và giảm chi phí tuyển dụng lao động hợp pháp để đáp ứng nhu cầu nhân lực biến động của doanh nghiệp, hạn chế động cơ tuyển dụng lao động BHP. Thời gian thực hiện: 1 năm, chủ thể là Bộ Lao động Hàn Quốc và Trung tâm Lao động Ngoài nước Việt Nam.

3. Tăng cường biện pháp răn đe và cưỡng chế đối với người lao động vi phạm: Việt Nam cần thực thi nghiêm các quy định xử phạt người lao động bỏ trốn, tăng cường công tác quản lý, đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng trước khi xuất cảnh, đồng thời cung cấp thông tin đầy đủ về công việc tại Hàn Quốc. Thời gian thực hiện: 2 năm, chủ thể là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam và các cơ quan quản lý địa phương.

4. Phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu lao động đồng đều theo địa phương: Tránh tập trung tuyển dụng lao động từ một số địa phương có tỷ lệ bỏ trốn cao để làm tăng chi phí tìm việc BHP, giảm thiểu hiện tượng bỏ trốn cục bộ. Thời gian thực hiện: 1 năm, chủ thể là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam phối hợp với các tỉnh, thành phố.

5. Mở rộng thị trường xuất khẩu lao động: Khuyến khích và hỗ trợ người lao động sang làm việc tại các quốc gia có thị trường lao động minh bạch, hạn chế đưa lao động sang các thị trường có chợ đen lao động phát triển. Thời gian thực hiện: 3 năm, chủ thể là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam và các cơ quan đối ngoại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách lao động: Luận văn cung cấp cơ sở phân tích sâu sắc về nguyên nhân và cơ chế vận hành của hiện tượng lao động bất hợp pháp, giúp xây dựng chính sách hiệu quả hơn trong quản lý lao động xuất khẩu.

2. Cơ quan quản lý xuất khẩu lao động: Các cơ quan như Trung tâm Lao động Ngoài nước và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để cải tiến quy trình tuyển dụng, đào tạo và giám sát lao động.

3. Doanh nghiệp tuyển dụng lao động tại Hàn Quốc: Hiểu rõ động cơ và rủi ro liên quan đến việc tuyển dụng lao động bất hợp pháp, từ đó điều chỉnh chiến lược nhân sự phù hợp, giảm thiểu rủi ro pháp lý.

4. Người lao động và tổ chức hỗ trợ lao động: Nghiên cứu giúp người lao động nhận thức rõ hơn về quyền lợi, rủi ro khi làm việc bất hợp pháp, đồng thời cung cấp thông tin để các tổ chức hỗ trợ có thể tư vấn và hỗ trợ hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao lao động Việt Nam lại bỏ trốn tại Hàn Quốc với tỷ lệ cao?
   Nguyên nhân chính là do chênh lệch thu nhập giữa làm việc hợp pháp và bất hợp pháp, cùng với quy trình tuyển dụng lao động hợp pháp phức tạp, chi phí cao và mức phạt chưa đủ răn đe. Ví dụ, người lao động có thể kiếm thêm khoảng 200 USD/tháng khi làm việc bất hợp pháp.

2. Chính sách hiện tại của Hàn Quốc có hiệu quả trong việc giảm lao động bất hợp pháp không?
   Mặc dù có các biện pháp xử phạt và truy quét, nhưng xác suất bị bắt chỉ khoảng 1,6% và các chính sách khoan hồng làm giảm tính răn đe, khiến tình trạng lao động bất hợp pháp vẫn duy trì ở mức cao.

3. Làm thế nào để chủ lao động có thể giảm thiểu việc tuyển dụng lao động bất hợp pháp?
   Chủ lao động nên tuân thủ quy trình tuyển dụng hợp pháp, đồng thời chính phủ cần đơn giản hóa thủ tục và tăng cường xử phạt các vi phạm để giảm động cơ tuyển dụng lao động bất hợp pháp.

4. Người lao động có thể làm gì để tránh rủi ro khi đi làm việc tại Hàn Quốc?
   Người lao động cần nâng cao nhận thức về pháp luật, hoàn thành hợp đồng đúng hạn, tham gia các khóa đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng, đồng thời tránh các kênh tuyển dụng không chính thức.

5. Việt Nam có thể làm gì để cải thiện tình trạng lao động bất hợp pháp tại Hàn Quốc?
   Việt Nam cần tăng cường quản lý, thực thi nghiêm các quy định xử phạt, phối hợp chặt chẽ với Hàn Quốc trong quản lý lao động, đồng thời đa dạng hóa thị trường xuất khẩu lao động để giảm áp lực tại thị trường Hàn Quốc.

Kết luận

• Hiện tượng lao động Việt Nam làm việc bất hợp pháp tại Hàn Quốc là kết quả của sự tương tác giữa động cơ kinh tế của chủ lao động và người lao động, cùng với các lỗ hổng trong chính sách và thực thi pháp luật.
• Chủ lao động có lợi khi tuyển dụng lao động bất hợp pháp do tiết kiệm chi phí, trong khi người lao động có lợi khi bỏ trốn nhờ mức lương cao hơn và chi phí phạt thấp.
• Xác suất bị bắt và mức phạt hiện tại chưa đủ răn đe, chính sách khoan hồng làm giảm hiệu quả xử lý vi phạm.
• Để giảm tỷ lệ lao động bất hợp pháp, cần tăng cường xử lý nghiêm chủ lao động vi phạm, đơn giản hóa quy trình tuyển dụng hợp pháp, nâng cao nhận thức và quản lý người lao động, đồng thời phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu lao động hợp lý.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp chính sách cụ thể với timeline thực hiện từ 1 đến 3 năm, nhằm cải thiện hiệu quả hoạt động xuất khẩu lao động Việt Nam sang Hàn Quốc.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người lao động cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị nhằm xây dựng thị trường lao động minh bạch, bền vững và có lợi cho tất cả các bên liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I giới thiệu tóm tắt về hoạt động XKLĐ của Việt Nam, bối cảnh làm nảy sinh vấn đề chính sách. Chương này cũng trình bày về mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi và phương pháp nghiên cứu để đạt được mục tiêu đã nêu. Trong chương II, đề tài sẽ giới thiệu về nội dung chương trình EPS, đồng thời tóm lược các nghiên cứu đi trước về XKLĐ và lý thuyết trò chơi. Chương 3 sẽ đưa ra mô hình và thuyết minh mô hình theo khung lý thuyết trò chơi để có được kết luận về bài toán.

Cuối cùng, chương 4 sẽ giành cho các kết luận tổng thể và khuyến nghị chính sách đối với vấn đề nghiên cứu của đề tài. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 2.1 Lịch sử EPS Cuối những năm 1990, nền kinh tế Hàn Quốc bắt đầu có sự phân mảng rõ rệt giữa ngành công nghiệp thâm dụng vốn và công nghiệp thâm dụng lao động. Lao động không kỹ năng hoặc kỹ năng thấp có xu hướng làm việc trong ngành dịch vụ hơn là ngành công nghiệp thâm dụng lao động. Điều này khiến Hàn Quốc rơi vào tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng, đặc biệt là với những công việc “3D” mang đặc điểm chung là dơ bẩn, nguy hiểm và khó khăn.

Doanh nghiệp Hàn Quốc hoặc phải sử dụng lao động nước ngoài, hoặc phải chuyển đến nơi có mức lương thấp hơn để tiếp tục tồn tại (Chang, Seok, & Baker, 2008). Tiền thân của EPS là hai chương trình ra đời từ những năm 1990 nhưng cũng không thể kiểm soát số lượng lao động BHP. Chương trình Thực tập sinh Công nghiệp ra đời năm 1991 với mục tiêu nâng cao tay nghề cho nhân viên của các công ty con của các tập đoàn Hàn Quốc ở nước ngoài, được đưa tới nước này thông qua Liên đoàn các Doanh nghiệp nhỏ Hàn Quốc. Tới năm 1993, Hàn Quốc đưa ra Chương trình Đào tạo Công nghiệp và Kỹ thuật để nhập khẩu lao động.

Chương trình EPS- Employment Permit System hay Hệ thống Cấp phép Việc làm, cho phép lao động nước ngoài làm việc tại Hàn Quốc, giúp họ được hưởng các chế độ bình đẳng như những người lao động Hàn Quốc chứ không còn là thực tập sinh như trước. Chương trình này hướng tới bốn mục tiêu: (i) giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa; (ii) ngăn ngừa nhập cư không thường xuyên và nâng cao minh bạch trong thuê tuyển; (iii) đáp ứng nhu cầu của các chủ lao động; và (iv) bảo vệ nhân quyền của người lao động nhập cư. Chương trình này được Quốc hội Hàn Quốc phê chuẩn năm 2003 và có hiệu lực năm 20041. EPS đã nhận được đánh giá tốt của cộng đồng quốc tế và giành giải nhất trong chuỗi giải thưởng dành cho các dịch vụ công tốt nhất trên thế giới của Liên Hợp Quốc năm 2011(Ishizuka, 2013).

Có thời điểm, do nhu cầu lao động cao, số lượng lao động BHP lên đến 87% tổng số lao động nước ngoài tại Hàn Quốc (Korea Labour Institute, 2003). EPS ra đời đã làm giảm đáng kể số lượng lao động BHP và giảm chi phí đi XKLĐ của người lao động. Chi phí này 1 http://www.vn/tin-tuc/641/Gioi-thieu-chuong-trinh-EPS.aspx 8 đã giảm từ mức trung bình 3,509 USD/người năm 2001 xuống mức 941 USD/người (Park, 2017). Những nguyên tắc tương đối nghiêm ngặt của EPS đối với người lao động và chủ lao động đã góp phần mang lại nhiều lợi ích cho lao động nước ngoài nhưng đồng thời gây cản trở cho họ, trong khi vẫn không xóa bỏ được toàn bộ số lượng lao động BHP.

Theo quy định của EPS, các doanh nghiệp Hàn Quốc khi không tuyển được lao động trong nước mới được phép tuyển lao động nước ngoài và chỉ với số lượng nhất định. Quy trình này trải qua nhiều giai đoạn và tốn nhiều thời gian của các chủ doanh nghiệp. Việc giới thiệu và quản lý toàn bộ các vấn đề liên quan đến người lao động nước ngoài do Bộ VLLĐ Hàn Quốc thực hiện. Bộ này sẽ ký Bản ghi nhớ với các nước phái cử để tiếp nhận lao động đến Hàn Quốc làm việc.

Việt Nam được chon là 1 trong 15 nước tham gia chương trình này. Theo quy định của EPS, người lao động Việt Nam chỉ được phép làm việc trong bốn lĩnh vực gồm sản xuất, xây dựng, đánh bắt và nông nghiệp. Thời hạn hợp đồng thông thường là ba năm, nhưng nếu được gia hạn, tổng thời gian dài nhất mà một người lao động được phép lưu trú tại Hàn Quốc sẽ là 4 năm 10 tháng. Khi visa hết hạn, người lao động phải rời khỏi Hàn Quốc và không thể tái nhập cảnh sau ít nhất 6 tháng.

Tuy nhiên, người lao động không thể tự do thay đổi nơi làm việc mà chỉ được chuyển việc trong một số trường hợp nhất định như doanh nghiệp giải thể, chậm trả lương, đối xử không công bằng hay vi phạm các điều khoản hợp đồng. Tại Việt Nam, Trung tâm Lao động ngoài nước (TTLĐNN) được Bộ LĐTB&XH giao nhiệm vụ là cơ quan phái cử lao động, có nhiệm vụ phối hợp tổ chức thi tiếng Hàn, tiếp nhận và xử lý hồ sơ đăng ký dự tuyển và đưa thông tin vào hệ thống của Hàn Quốc để giới thiệu cho doanh nghiệp Hàn Quốc. Toàn bộ hoạt động này được thực hiện theo mục tiêu phi lợi nhuận, tạo điều kiện hỗ trợ tối đa cho người lao động. Tương tự, Cơ quan Phát triển nguồn nhân lực Hàn Quốc (HRD) được Bộ VLLĐ giao nhiệm vụ là cơ quan tiếp nhận hồ sơ và giới thiệu cho doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng lao động.

Người lao động đủ trình độ tiếng Hàn chỉ phải đóng một khoản phí khoảng 1.200 USD cho tất cả các chi phí cần thiết trước khi sang Hàn Quốc. Từ năm 2013, người lao động bắt buộc phải ký quỹ 100.000 đồng tại Ngân hàng Chính sách và Phát triển Việt Nam trước khi đi để hoàn thành quy trình thủ tục (Phụ lục 3). 2 Các vấn đề về xuất khẩu lao động Về lý thuyết nền tảng của xuất khẩu lao động, nghiên cứu “Các quan hệ lao động và người lao động nhập cư” (Seok, 2008) cho rằng đây là quá trình lao động dịch chuyển xuyên biên giới và diễn ra đáp ứng lại sự thay đổi của các cơ hội làm việc trong hệ thống kinh tế toàn cầu, được thúc đẩy bởi thu nhập cao hơn, được tạo điều kiện bởi các chính sách xuất nhập cảnh (XNC) của nhà nước, được dàn xếp bởi các mạng lưới và thể chế nhập cư, và bị ảnh hưởng bởi sự điều chỉnh xã hội và kinh tế ở quốc gia đến. Điều này cho thấy ở cấp vĩ mô, nguyên nhân của XKLĐ là cơ hội việc làm thay đổi.

Ở cấp vi mô, đó là thu nhập cao hơn. Ở cấp trung gian, phương tiện nhập cư, cụ thể là các mạng lưới và thể chế nhập cư chuyển các cơ hội nhập cư thành các động cơ nhập cư. Nghiên cứu trên đã cũng đã thực hiện khảo sát với 740 mẫu để tìm ra lý do bỏ trốn, bao gồm năm nhóm sắc tộc là người Trung Quốc gốc Hàn Quốc (122 người), Trung Quốc (108 người), Việt Nam (147 người), Indonesia (222 người) và Philippine (141 người) để tìm hiểu lý do người lao động chọn làm việc ở Hàn Quốc, quan hệ lao động và sự điều chỉnh về mặt xã hội của họ. Lý do người lao động Việt Nam muốn ở lại Hàn Quốc là lý do liên quan đến thu nhập, khác với người Trung Quốc là vì cơ hội việc làm.

Lao động từ các nước Đông Nam Á muốn trở về nước hầu hết đều do “nhớ nhà hơn là do thu nhập”. Cũng tìm hiểu lý do bỏ trốn, nghiên cứu“Các nhân tố ảnh hưởng khiến lao động Việt Nam làm việc bất hợp pháp tại Hàn Quốc” do Bộ LĐTB&XH thực hiện với sự hỗ trợ của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã chỉ ra nhiều phát hiện quan trọng. Theo kết quả phỏng vấn sâu 243 người lao động Việt Nam đã và đang làm việc tại Hàn Quốc, có bốn nhóm nhân tố chính dẫn đến tình trạng này. Thứ nhất, do nhận thức và ý thức của người lao động còn hạn chế, bao gồm động cơ kinh tế là chênh lệch lương lớn giữa Hàn Quốc và Việt Nam, chi phí xuất cảnh cao, trình độ văn hóa thấp nên nhận thức pháp luật kém và ý thức về lợi ích tập thể kém.

Thứ hai, do còn tồn tại nhu cầu sử dụng lao động di cư không có giấy tờ hợp pháp của các chủ sử dụng lao động tại Hàn Quốc, quy trình tuyển dụng lao động mất thời gian và tốn kém, xử phạt nhẹ. Thứ ba, công tác tuyển dụng và quản lý lao động của Việt Nam còn lỏng lẻo, thiếu ràng buộc pháp lý. Cuối cùng, do các nhân tố liên quan đến môi trường và thể chế, chính sách và công tác quản lý người lao động di cư của Hàn Quốc. Đối với vấn đề lao động bỏ trốn, nghiên cứu “Xuất khẩu lao động quốc tế ở Việt Nam và tác động của chính sách ở các nước tiếp nhận” (Ishizuka, 2013) chỉ ra rằng chi môi giới 10 bất hợp pháp, chi phí trước khi xuất cảnh cao và tình trạng thất nghiệp của lao động về nước là ba nhân tố khiến người lao động không nhận được nhiều lợi ích như kỳ vọng.

Hơn nữa, tiền đặt cọc không những không hiệu quả mà còn không công bằng. Tiền đặt cọc làm tăng gánh nặng kinh tế đối với người lao động, và khiến cho nỗi lo sợ mất tiền đặt cọc của họ lớn hơn việc đòi hỏi quyền lợi, làm xuất hiện nghịch lý là gia tăng động cơ làm việc BHP của người lao động. Về các yếu tố xác định tiền lương của người lao động nước ngoài tại Hàn Quốc, nghiên cứu “Thị trường lao động của người lao động nhập cư tại Hàn Quốc” (Sang, 2004) đã thực hiện hồi quy OLS với 3,499 mẫu trong khu vực sản xuất và 817 mẫu trong khu vực xây dựng tại Hàn Quốc. Kết quả nghiên cứu cho thấy lao động BHP có mức lương theo giờ cao hơn thực tập sinh hợp pháp là 24%.

Ngoài ra, đối với người lao động nước ngoài, trình độ giáo dục không ảnh hưởng tới mức lương, nhưng số giờ làm việc có ảnh hưởng lớn. Về nguyên nhân các chủ doanh nghiệp Hàn Quốc sử dụng lao động BHP, nghiên cứu của Viện lao động Hàn Quốc năm 2003 với tiêu đề “Khảo sát về việc làm và quản lý người lao động” đã có những phát hiện thú vị.