Chương 1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, CẤU TRÚC CỦA HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ I. KHÁI NIỆM HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ 1. Khái niệm hệ thống Là một tập hợp các yếu tố, các yếu tố này được sắp xếp thành một chỉnh thể trong đó có một yếu tố chủ đạo chi phối các yếu tố khác, các yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và có quan hệ với các yếu tố khác. Trong đời sống xã hội: Hệ thống có thêm yếu tố đạt mục đích(xã hội) 2.
Khái niệm hệ thống tổ chức quyền lực chính trị Là tổng thể các cơ quan chính trị (Đảng, nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội ) trong đó Đảng giữ vai trò chủ đạo, các cơ quan này có mối quan hệ với nhau nhằm thực hiện quyền thống trị của giai cấp thống trị. Hệ thống tổ chức quyền lực chính trị ở các nước tư bản chủ nghĩa là tổng thể các cơ quan chính trị Đảng, nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội trong đó Đảng giữ vai trò chủ đạo, các tổ chức này có mối quan hệ với nhau nhằm thực hiện quyền thống trị của giai cấp Tư sản Hệ thống tổ chức quyền lực chính trị ở các nước xã hội chủ nghĩa là tổng thể các cơ quan chính trị Đảng, nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội trong đó Đảng Cộng sản giữ vai trò chủ đạo, các tổ chức này có mối quan hệ với nhau nhằm đảm bảo sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Hệ thống tổ chức quyền lực chính trị Việt Nam là tổng thể các cơ quan chính trị Đảng, nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội trong đó Đảng cộng sản 2 giữ vai trò chủ đạo, các tổ chức này có mối quan hệ với nhau nhằm đảm bảo quyền lực chính trị thuộc về nhân dân lao động. CẤU TRÚC CỦA HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ Hệ thống tổ chức quyền lực chính trị ở mỗi nước có sự khác nhau. Cấu trúc của hệ thống tổ chức quyền lực chính trị các nước TBCN gồm: + Đảng chính trị + Nhà nước + Các tổ chức chính trị -xã hội + Hệ thống bầu cử + Hệ thống truyền thông Cấu trúc của hệ thống tổ chức quyền lực chính trị các nước XHCN gồm: + Đảng chính trị + Nhà nước + Các tổ chức chính trị -xã hội 3 Chương 2 HỆ THỐNG ĐẢNG CHÍNH TRỊ I.
KHÁI NIỆM, ĐẶC TRƯNG, VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG ĐẢNG CHÍNH TRỊ 1. Khái niệm Đảng chính trị Đảng chính trị là tổ chức chính trị đại diện của một giai cấp (một lực lượng xã hội), gồm những người có cùng chính kiến, tư tưởng, tự nguyện tham gia nhằm giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước theo mục tiêu chính trị của tổ chức mình. Đảng chính trị không chỉ đơn thuần đấu tranh để tham gia vào việc thể hiện các quan điểm chính trị mà còn đấu tranh để giành quyền đại diện cho người dân trong quốc hội. Thông thường, các đảng chính trị đều giành quyền lực thông qua việc bỏ phiếu của người dân.
Trách nhiệm của đảng chính trị đối với người dân thể hiện qua việc thực hiện các cam kết mà đảng chính trị đã đưa ra trong chiến dịch tranh cử. Ý chí của người bỏ phiếu có ý nghĩa rất quan trọng đối với một đảng chính trị. Các đảng chính trị được phân loại bởi tính chất tranh đấu của nó. Tính chất tranh đấu ở đây được hiểu là sự sẵn sàng thực hiện các hành động chính trị, phát động các phong trào đối kháng và khát vọng trong việc giành và giữ chính quyền.
Các cuộc tranh đua này giữa các đảng chính trị có tác dụng như một phương tiện để giành quyền lực chính trị, và toàn bộ tổ chức của một đảng sẽ đóng vai trò thực hiện kế hoạch này. Chỉ các đảng thành công trong cuộc đua tranh này mới giành được chức năng đại diện để tham gia vào các tiến trình chính trị. Đó chính là phần thưởng để khiến các đảng nỗ lực hành 4 động, bởi vì khi một đảng chính trị thành công trong cuộc tranh đua sẽ được tham gia vào bộ máy nhà nước của quốc gia đó. Các đảng chính trị luôn là trung tâm cho các cuộc thảo luận và tranh luận về việc đổi mới nền chính trị cũng như thực hiện các thay đổi chính trị.
Các lợi ích cho chính thể sẽ được tìm thấy qua các quyết sách sáng suốt của đảng chính trị cầm quyền đó. Những lợi ích như vậy, không chỉ tìm thấy trong đảng cầm quyền mà còn ở trong các các đảng chính trị đối lập. Trong một thể chế dân chủ, đảng đối lập thường có chức năng như là một “cơ quan giám sát” đối với các chính sách của chính phủ hoặc cho các lựa chọn chính trị trong tương lai. Các đảng chính trị đối lập thường là đối thủ đáng ngại cho đảng cầm quyền, nhưng chính vì vậy, sự tồn tại của các đảng đối lập là hết sức cần thiết trong một thể chế dân chủ.
Khái niệm Hệ thống đảng chính trị Hệ thống đảng là khái niệm rộng hơn khái niệm đảng chính trị là nói về tổng số các đảng hiện diện ở một quốc gia. Hệ thống đảng là mô hình về mâu thuẫn, cạnh tranh và hợp tác dân chủ giữa các đảng trong phạm vi quốc gia. Nói cách khác, hệ thống đảng chính trị là mô hình tương tác giũa các đảng khác nhau. Nguồn gốc của hệ thống đảng xuất phát từ sự phát triển của các xung đột chính trị và xã hội trong phạm vi một xã hội.
- Đảng chính trị là sản phẩm tất yếu của cuộc đấu tranh giai cấp. Đảng ra đời một cách tự giác khi cuộc đấu tranh giai cấp phát triển ở trình độ cao đến mức cần phải có một tổ chức tham mưu lãnh đạo, điều hành thống nhất về tư tưởng và hành động của cả giai cấp. Lịch sử đấu tranh giai cấp của nhân loại bao giờ cũng có những tổ chức tương tự như đảng chính trị. Song, lịch sử thật sự của đảng chính trị chỉ bắt đầu từ cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống phong kiến và phát triển mạnh mẽ trong xã hội hiện đại.
Đảng sẽ mất ý nghĩa tồn tại khi sứ mệnh lịch sử của giai cấp đã hoàn thành. 5 - Đảng chính trị bao giờ cũng mang bản chất giai cấp. Đảng chính trị không chỉ là đại diện cho hệ tư tưởng mà còn là tổ chức cao nhất, chặt chẽ nhất của một giai cấp; tập hợp những người giác ngộ nhất, kiên quyết nhất trong đấu tranh thực thi quyền lực và lợi ích giai cấp mình, nên không có đảng nào là phi giai cấp hay siêu giai cấp. Một giai cấp có thể có nhiều đảng, mỗi đảng đại diện cho một tầng lớp trong giai cấp và cũng là đại biểu cho cả giai cấp đó.
Lênin đã viết: ''Cuộc đấu tranh của các chính đảng là biểu hiện hoàn chỉnh, đầy đủ và rõ rệt nhất của cuộc đấu tranh chính trị của các giai cấp''. Các đảng chính trị đều hướng tới 1ãnh đạo, điều hành chính quyền nhà nước, tổ chức cho giai cấp và các lực lượng ngoài giai cấp tiến hành đấu tranh theo đường lối chính trị của mình.Đây là vấn đề có tính nguyên tắc. - Bản chất giai cấp quy định vai trò lịch sử của đảng chính trị. Vai trò của một đảng chính trị đối với sự phát triển xã hội phụ thuộc vào nhiều yếu tố và điều kiện khác nhau, nhưng cơ bản nhất là phụ thuộc vào địa vị lịch sử và bản chất giai cấp của đảng đó.
Cho nên, khi xem xét toàn diện một đảng, phải tìm cho được bản chất của nó. Lênin đã nhấn mạnh: ''Để nhận rõ được cuộc đấu tranh của các đảng, thì không nên tin ở lời nói, mà nên nghiên cứu lịch sử thật sự của đảng, nghiên cứu chủ yếu là việc làm chứ không phải là những lời họ nói về bản thân họ, xem họ giải quyết các vấn đề chính trị như thế nào, xem thái độ họ như thế nào trong những vấn đề có 1iên quan đến lợi ích thiết thân của các giai cấp khác nhau trong xã hội''. Như vậy, về bản chất, đảng chính trị là đội tiên phong của giai cấp hay tầng lớp, lãnh đạo tầng lớp hay giai cấp đó đấu tranh để hiện thực hóa quyền lực, lợi ích của tầng lớp và cả giai cấp mà mình đại diện trong một hoàn cảnh lịch sử xác định. Các đảng thường có một hệ tư tưởng hay một đường lối nhất định, nhưng cũng có thể đại diện cho một liên minh giữa các lợi ích riêng rẽ.
Các đảng thường có mục tiêu thực hiện một nhiệm vụ, lý tưởng của một tầng lớp, giai cấp, 6 quốc gia để bảo vệ quyền lợi của tầng lớp, giai cấp hay quốc gia đó. Trên thế giới hiện nay tồn tại hai hệ thống đảng chính trị bao gồm đơn đảng và đa đảng. Đặc trưng của Hệ thống đảng chính trị a. Đảng chính trị được thể hiện ở sự liên kết các công dân.
Trong một nền xã hội dân chủ hầu hết mọi công dân đều có quyền tham gia vào hoạt động chính trị thông qua việc bầu cử nghị viện, tổng thống, lãnh tụ đảng với những mức độ khác nhau: trực tiếp, gián tiếp, cấp độ địa phương hay quốc gia. Việc tham gia vào đời sống chính trị của công dân ngày càng sâu rộng, muốn thể hiện chí ý, nguyện vọng, lợi ích của mình trong đời sống chính trị, công dân phải cử người đại diện tham gia vào hoạt động lãnh đạo, điều hành chính quyền nhà nước, để người đại diện có đủ năng lực quản lý điều hành đất nước mang lại lợi ích và thể hiện đúng nguyện vọng, ý chí của mình, công dân phải tiến hành lựa chọn, bầu cử các đại biểu ưu tú trong đảng chính trị. Đảng chính trị trở thành cầu nối giữa công dân với nhà nước. Công dân thông qua đảng chính trị để thể hiện nguyện vọng, ý chí của mình, đảng chính trị thông qua nhà nước để thể hiện nguyện vọng, ý chí của công dân.
Nhà nước đáp ứng nguyện vọng, ý chí trực tiếp của công dân (mô hình chính thể cộng hòa tổng thống) hoặc có thể đáp ứng giáp tiếp nhu cầu, nguyện vọng của công dân thông qua đảng chính trị (mô hình cộng hòa nghị viện hoặc mô hình hỗn hợp). Việc bầu ra đảng chính trị giành thắng lợi trong chính quyền không thể một số ít công dân có khả năng thực hiện được mà phải là đa số công dân liên kết lại với nhau, dồn phiếu bầu cho một đảng chính trị.