Luận văn thạc sĩ xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn chủ đề khúc xạ ánh sáng nhằm phát triển năng lực vật lí cho học sinh trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ trình bày hệ thống bài tập thực tiễn về khúc xạ ánh sáng, giúp phát triển năng lực vật lí cho học sinh trung học phổ thông.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tú Anh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Kim Chung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm vật lý
• Đề tài: Hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng cho học sinh THPT
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP VẬT LÝ GẮN VỚI THỰC TIỄN
• 1.1. Mục tiêu của giáo dục hiện nay
• 1.1.1. Mục tiêu chung của giáo dục phổ thông hiện nay
• 1.2. Mục tiêu giáo dục môn vật lí ở trường phổ thông hiện nay
• 1.3. Năng lực vật lí
• 1.3.1. Khái niệm năng lực
• 1.3.2. Một số biểu hiện của năng lực
• 1.3.3. Các loại năng lực
• 1.3.4. Năng lực vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn
• 1.4. Bài tập vật lí
• 1.4.1. Khái niệm về bài tập vật lí
• 1.4.2. Vai trò của bài tập trong dạy học vật lí
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “KHÚC XẠ ÁNH SÁNG” Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích nội dung và cấu trúc chương “Khúc xạ ánh sáng” – Vật lí 11
• 2.1.1. Nội dung kiến thức cơ bản chủ đề Khúc xạ ánh sáng
• 2.1.2. Mục tiêu dạy học chủ đề Khúc xạ ánh sáng
• 2.1.3. Xây dựng bài tập có nội dung gắn với thực tiễn chương “Khúc xạ ánh sáng” – Vật lí 11
• 2.1.3.1. Bài tập tự giải theo năng lực Vật lí
• 2.1.3.2. Phát biểu định nghĩa, định luật
• 2.1.3.3. Giải thích/chứng minh một vấn đề thực tiễn
• 2.1.3.4. Phân tích, tổng hợp để giải thích/chứng minh một vấn đề thực tiễn
• 2.1.4. Xây dựng bài giảng sử dụng bài tập gắn với thực tiễn trong dạy học một số kiến thức chương “Khúc xạ ánh sáng” – Vật lí 11
• 2.2. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm bài tập vật lí gắn với thực tiễn
• 3.2. Đối tượng, thời gian và phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Đối tượng TNSP
• 3.2.2. Thời gian và địa điểm TNSP
• 3.2.3. Phương pháp điều tra
• 3.2.4. Phương pháp quan sát
• 3.2.5. Phương pháp thống kê toán học
• 3.2.6. Xây dựng phương thức và tiêu chí đánh giá
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.1. Tài liệu và cách thức thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Chọn mẫu thực nghiệm sư phạm
• 3.3.3. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.3.3.1. Về mặt định tính
• 3.3.3.2. Về mặt định lượng
• 3.4. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng cho học sinh THPT

Hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục vật lý tại trường THPT. Việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Khúc xạ ánh sáng là một hiện tượng vật lý cơ bản, có nhiều ứng dụng trong đời sống hàng ngày, từ việc sử dụng kính mắt đến các thiết bị quang học. Do đó, việc thiết kế bài tập thực tiễn liên quan đến khúc xạ ánh sáng sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về hiện tượng này và cách áp dụng nó trong thực tế.

1.1. Khái niệm về khúc xạ ánh sáng và tầm quan trọng trong giáo dục

Khúc xạ ánh sáng là hiện tượng ánh sáng thay đổi hướng khi đi từ môi trường này sang môi trường khác. Hiện tượng này không chỉ là một phần lý thuyết trong sách giáo khoa mà còn có ứng dụng thực tiễn trong nhiều lĩnh vực như quang học, y học và công nghệ. Việc hiểu rõ khúc xạ ánh sáng giúp học sinh phát triển tư duy khoa học và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Mục tiêu của hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng

Mục tiêu chính của hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng là giúp học sinh phát triển năng lực vật lý, từ đó có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Hệ thống bài tập này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện trong quá trình học tập.

II. Thách thức trong việc dạy và học khúc xạ ánh sáng

Dạy và học khúc xạ ánh sáng gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc truyền đạt kiến thức lý thuyết và thực hành cho học sinh. Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu các khái niệm và công thức liên quan đến khúc xạ ánh sáng. Hơn nữa, việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn cũng là một thách thức lớn. Do đó, cần có những phương pháp dạy học hiệu quả để giúp học sinh vượt qua những khó khăn này.

2.1. Khó khăn trong việc hiểu các khái niệm vật lý

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu các khái niệm như chỉ số khúc xạ, định luật Snell và các ứng dụng của khúc xạ ánh sáng. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả.

2.2. Thiếu sự hứng thú trong việc học tập

Một trong những thách thức lớn là sự thiếu hứng thú của học sinh đối với môn vật lý. Việc không thấy được ứng dụng thực tiễn của khúc xạ ánh sáng trong cuộc sống hàng ngày khiến học sinh không mặn mà với việc học tập.

III. Phương pháp xây dựng hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng

Để xây dựng hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Việc sử dụng các bài tập thực tiễn sẽ giúp học sinh dễ dàng hình dung và hiểu rõ hơn về hiện tượng khúc xạ ánh sáng. Các bài tập nên được thiết kế đa dạng, từ lý thuyết đến thực hành, để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

3.1. Thiết kế bài tập thực tiễn liên quan đến khúc xạ ánh sáng

Bài tập thực tiễn nên được thiết kế dựa trên các tình huống thực tế mà học sinh có thể gặp phải trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, bài tập có thể yêu cầu học sinh tính toán góc khúc xạ khi ánh sáng đi từ không khí vào nước.

3.2. Sử dụng công nghệ trong dạy học khúc xạ ánh sáng

Việc sử dụng công nghệ như mô phỏng 3D hoặc video sẽ giúp học sinh hình dung rõ hơn về hiện tượng khúc xạ ánh sáng. Công nghệ cũng có thể tạo ra các bài tập tương tác, giúp học sinh tham gia tích cực hơn vào quá trình học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của khúc xạ ánh sáng trong đời sống

Khúc xạ ánh sáng có nhiều ứng dụng thực tiễn trong đời sống hàng ngày. Từ việc sử dụng kính mắt, kính hiển vi đến các thiết bị quang học phức tạp, khúc xạ ánh sáng đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực. Việc hiểu rõ về khúc xạ ánh sáng sẽ giúp học sinh nhận thức được giá trị của môn vật lý trong cuộc sống.

4.1. Ứng dụng trong quang học

Khúc xạ ánh sáng là nguyên lý cơ bản trong quang học, giúp thiết kế các thiết bị như kính hiển vi, kính thiên văn và máy ảnh. Việc hiểu rõ nguyên lý này sẽ giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về các thiết bị quang học.

4.2. Ứng dụng trong y học

Trong y học, khúc xạ ánh sáng được sử dụng trong các thiết bị chẩn đoán như máy siêu âm và máy chụp X-quang. Việc áp dụng kiến thức khúc xạ ánh sáng vào y học không chỉ giúp học sinh thấy được ứng dụng thực tiễn mà còn khơi gợi sự quan tâm đến các lĩnh vực khoa học khác.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng

Hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập này cần được tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Tương lai, việc áp dụng công nghệ và phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy và học khúc xạ ánh sáng.

5.1. Định hướng phát triển hệ thống bài tập

Cần có sự đầu tư và nghiên cứu để phát triển hệ thống bài tập khúc xạ ánh sáng, từ đó giúp học sinh có cơ hội tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

5.2. Tương lai của giáo dục vật lý tại trường THPT

Giáo dục vật lý tại trường THPT cần tiếp tục đổi mới để phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn được xem là mục tiêu trọng tâm. Theo báo cáo khảo sát tại trường THPT Trần Hưng Đạo, Hà Đông, Hà Nội năm 2019, chỉ khoảng 20,61% học sinh thường xuyên gặp các bài tập giải thích hiện tượng thực tế trong các bài kiểm tra môn Vật lí, trong khi 65,62% học sinh cho biết việc giải các bài tập thực tế giúp họ giải thích được các hiện tượng trong đời sống. Chủ đề “Khúc xạ ánh sáng” trong chương trình Vật lí lớp 11 là một trong những nội dung có nhiều ứng dụng thực tiễn nhưng học sinh thường gặp khó khăn và thiếu hứng thú khi tiếp cận.

Luận văn tập trung xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn chủ đề “Khúc xạ ánh sáng” nhằm phát triển năng lực Vật lí cho học sinh THPT. Mục tiêu cụ thể là thiết kế bài tập gắn với thực tiễn, áp dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề để nâng cao năng lực vận dụng kiến thức vật lí vào thực tế, đồng thời đánh giá hiệu quả qua thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Trần Hưng Đạo trong năm 2019. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học Vật lí, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực học sinh theo định hướng giáo dục hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về năng lực và lý thuyết dạy học giải quyết vấn đề.

• Năng lực Vật lí được hiểu là tổng hợp các kiến thức, kỹ năng, thái độ và phẩm chất cho phép học sinh vận dụng kiến thức vật lí để giải thích, dự đoán và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Năng lực này bao gồm nhận thức kiến thức vật lí, tìm tòi khám phá thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí, và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

• Dạy học giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó giáo viên tạo ra tình huống có vấn đề, học sinh chủ động phát hiện, sáng tạo và giải quyết vấn đề để chiếm lĩnh kiến thức. Quá trình này gồm các bước: phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, kiểm tra và trình bày giải pháp, nghiên cứu sâu và mở rộng.

Ngoài ra, luận văn sử dụng các khái niệm chuyên ngành như chiết suất tỉ đối, chiết suất tuyệt đối, hiện tượng phản xạ toàn phần, và các loại bài tập vật lí (định tính, định lượng, thí nghiệm, đồ thị) để xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp lý luận và thực nghiệm sư phạm:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu nghiên cứu về năng lực, bài tập vật lí, chương trình Vật lí lớp 11; khảo sát thực trạng dạy học tại trường THPT Trần Hưng Đạo; dữ liệu thu thập từ phiếu khảo sát 97 học sinh lớp 11 và phỏng vấn giáo viên.

• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung chương “Khúc xạ ánh sáng”, xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn phù hợp với năng lực vận dụng kiến thức; thiết kế kịch bản dạy học theo phương pháp giải quyết vấn đề; thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả; xử lý số liệu bằng thống kê toán học.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát thực trạng tháng 3/2019; xây dựng bài tập và kịch bản dạy học trong quý 1-2 năm 2019; thực nghiệm sư phạm và thu thập dữ liệu trong quý 2-3 năm 2019; phân tích và hoàn thiện luận văn tháng 6 năm 2019.

Cỡ mẫu thực nghiệm gồm học sinh lớp 11 tại trường THPT Trần Hưng Đạo, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính khả thi và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng bài tập thực tiễn còn hạn chế: Khảo sát 97 học sinh cho thấy chỉ 37,11% học sinh thích giải bài tập thực tế, trong khi 46,39% học sinh cảm thấy bình thường và 5,16% không hứng thú với các bài tập thực tiễn. Giáo viên chủ yếu sử dụng bài tập truyền thống, ít chú trọng bài tập gắn với thực tiễn.

2. Học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn khi sử dụng bài tập thực tiễn: 65,62% học sinh cho biết giải bài tập thực tế giúp họ giải thích các hiện tượng trong đời sống, 20,61% cảm thấy hiểu bài hơn. Điều này chứng tỏ bài tập thực tiễn góp phần nâng cao hiệu quả học tập.

3. Khả năng giải bài tập thực tiễn của học sinh còn hạn chế: 46,39% học sinh cho rằng bài tập thực tế hơi khó, 20,61% khó và 17,54% rất khó. Điều này phản ánh nhu cầu cần có hệ thống bài tập phù hợp và phương pháp dạy học hỗ trợ.

4. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Sau khi áp dụng hệ thống bài tập thực tiễn và phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, điểm trung bình kiểm tra của học sinh tăng khoảng 15-20% so với trước thực nghiệm, tần suất học sinh chủ động tham gia thảo luận tăng rõ rệt, thể hiện qua biểu đồ tần số điểm và hình ảnh hoạt động nhóm trong lớp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hạn chế trong việc sử dụng bài tập thực tiễn là do giáo viên còn quen với phương pháp truyền thống, thiếu tài liệu và kỹ năng xây dựng bài tập thực tiễn. Học sinh chưa quen với cách tiếp cận kiến thức qua giải quyết vấn đề thực tế nên gặp khó khăn ban đầu. Kết quả thực nghiệm cho thấy việc xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn phù hợp với nội dung “Khúc xạ ánh sáng” và áp dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề đã phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, giúp phát triển năng lực vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục hiện đại, kết quả này phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của bài tập thực tiễn trong việc nâng cao chất lượng dạy học Vật lí.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần số điểm kiểm tra trước và sau thực nghiệm, bảng thống kê các tham số đánh giá năng lực, cùng hình ảnh minh họa hoạt động nhóm và thảo luận của học sinh trong giờ học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn đa dạng, phù hợp: Giáo viên cần phát triển bài tập từ đơn giản đến phức tạp, bao gồm bài tập định tính, định lượng, thí nghiệm và đồ thị, tập trung vào các hiện tượng thực tế liên quan đến chủ đề “Khúc xạ ánh sáng”. Thời gian thực hiện: trong năm học tiếp theo. Chủ thể: giáo viên bộ môn Vật lí.

2. Áp dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề: Tổ chức các hoạt động học tập theo chu trình phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, kiểm tra và trình bày kết quả nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh. Thời gian: áp dụng trong các tiết học chủ đề liên quan. Chủ thể: giáo viên và học sinh.

3. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên: Cung cấp kỹ năng xây dựng bài tập thực tiễn và vận dụng phương pháp dạy học hiện đại, giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy hiệu quả. Thời gian: trong quý 3 năm học. Chủ thể: Ban giám hiệu, phòng giáo dục.

4. Tăng cường kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức: Thiết kế các đề kiểm tra có nội dung gắn với thực tiễn, đánh giá toàn diện năng lực vận dụng kiến thức của học sinh, không chỉ kiến thức lý thuyết. Thời gian: trong các kỳ kiểm tra định kỳ. Chủ thể: giáo viên bộ môn, tổ chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Vật lí THPT: Nắm bắt phương pháp xây dựng và sử dụng bài tập thực tiễn, áp dụng dạy học giải quyết vấn đề để nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, tập huấn giáo viên, đổi mới chương trình và phương pháp dạy học phù hợp với xu hướng phát triển năng lực học sinh.

3. Sinh viên sư phạm Vật lí: Học tập kinh nghiệm xây dựng bài tập thực tiễn và phương pháp dạy học hiện đại, chuẩn bị hành trang nghề nghiệp hiệu quả.

4. Nghiên cứu sinh và nhà khoa học giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận và kết quả thực nghiệm về phát triển năng lực vận dụng kiến thức vật lí qua bài tập thực tiễn, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần xây dựng bài tập thực tiễn trong dạy học Vật lí?
   Bài tập thực tiễn giúp học sinh vận dụng kiến thức vào giải thích các hiện tượng đời sống, phát triển tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và hứng thú với môn học.

2. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề có ưu điểm gì?
   Phương pháp này kích thích sự chủ động, sáng tạo của học sinh, giúp các em phát hiện và giải quyết vấn đề thực tế, chiếm lĩnh kiến thức sâu sắc và phát triển năng lực toàn diện.

3. Làm thế nào để xây dựng bài tập thực tiễn phù hợp với học sinh THPT?
   Cần xác định mục tiêu bài tập, lựa chọn tình huống thực tế gần gũi, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh, sắp xếp bài tập từ dễ đến khó, kết hợp các dạng bài tập đa dạng như định tính, định lượng, thí nghiệm.

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy hiệu quả như thế nào?
   Sau khi áp dụng hệ thống bài tập thực tiễn và phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, điểm kiểm tra trung bình của học sinh tăng khoảng 15-20%, học sinh tích cực tham gia thảo luận và giải quyết vấn đề hơn.

5. Làm sao giáo viên có thể áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế giảng dạy?
   Giáo viên nên xây dựng kế hoạch sử dụng bài tập thực tiễn trong từng tiết học, tổ chức hoạt động nhóm, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề, đồng thời tham gia các khóa tập huấn nâng cao kỹ năng dạy học hiện đại.

Kết luận

• Xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn chủ đề “Khúc xạ ánh sáng” giúp phát triển năng lực vận dụng kiến thức vật lí cho học sinh THPT.
• Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề tạo điều kiện cho học sinh chủ động, sáng tạo trong học tập và giải quyết các tình huống thực tế.
• Thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Trần Hưng Đạo cho thấy sự cải thiện rõ rệt về điểm số và thái độ học tập của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học Vật lí qua bài tập thực tiễn và đổi mới phương pháp giảng dạy.
• Khuyến khích giáo viên, nhà quản lý và sinh viên sư phạm tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả giáo dục.

Giáo viên và nhà trường nên triển khai áp dụng hệ thống bài tập thực tiễn và phương pháp dạy học giải quyết vấn đề trong năm học tới, đồng thời tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên nhằm đảm bảo hiệu quả bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng bài tập vật lí gắn với thực tiễn. Chương 2: Xây dựng và sử dụng bài tập Vật lí có nội dung gắn với thực tiễn chƣơng “Khúc xạ ánh sáng” – Vật lí 11 Cơ bản THPT. Chương 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP VẬT LÝ GẮN VỚI THỰC TIỄN 1. Mục tiêu của giáo dục hiện nay 1.Mục tiêu chung của giáo dục phổ thông hiện nay Nền giáo dục nƣớc ta đang trong giai đoạn đổi mới căn bản và toàn diện theo hƣớng xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế. Chất lƣợng giáo dục ngày càng tăng, giáo dục đang chú trọng phát triển ngƣời học một cách toàn diện: giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực thực hành. để đáp ứng nhu cầu nhân lực cho đất nƣớc.

Giáo dục phổ thông nƣớc ta đang chú trọng đến phát triển năng lực cho học sinh tức là quan tâm đến việc học sinh vận dụng đƣợc gì qua việc học. Để làm đƣợc điều đó thì các nhà giáo dục phải thực hiện thành công việc chuyển từ phƣơng pháp dạy học truyền thống sang phƣơng pháp dạy học tích cực tức là vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển từ kiểm tra đánh giá kiến thức sang kiểm tra đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, không chỉ đánh giá kết quả mà còn cả đánh giá quá trình để nâng cao chất lƣợng dạy và học. Khi xác định đƣợc mục tiêu giáo dục là quan trọng và cần thiết vì nó định hƣớng chiến lƣợc đầu tƣ, xây dựng nội dung chƣơng trình, cho công tác quản lý, vận hành các bậc học và định hƣớng phƣơng pháp dạy, học, kiểm tra đánh giá. Để chuẩn bị cho quá trình đổi mới, cần thiết phải đổi mới đồng bộ từ mục tiêu, nội dung, hình thức và phƣơng pháp dạy học, phƣơng tiện và kiểm tra đánh giá.

Tóm lại mục tiêu giáo dục nƣớc ta hiện nay là truyền đạt kiến thức, đào tạo năng lực, sáng tạo ra tri thức mới, rèn luyện cho HS những kỹ năng sống để có thể đáp ứng yêu cầu của đất nƣớc trong giai đoạn đổi mới. Mục tiêu giáo dục môn vật lí ở trường phổ thông hiện nay 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo nghiên cứu dự thảo tháng 1/2018 về chƣơng trình môn vật lí thì mục tiêu giáo dục môn vật lí ở trƣờng phổ thông hiện nay nhƣ sau: - Giúp học sinh đạt đƣợc năng lực chung và các phẩm chất đƣợc quy định trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể. - Phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh, tránh áp đặt một chiều, tập chung bồi dƣỡng năng lực tự chủ và tự học. Phát triển khả năng vận dụng kiến thức kỹ năng vật lí để phát hiện, giải quyết các vấn đề trong thực tiễn; khuyến khích tạo điều kiện cho học sinh đƣợc trải nghiệm, sáng tạo.

Năng lực vật lí 1. Khái niệm năng lực Trong các tài liệu nghiên cứu ở Việt Nam, năng lực cũng đƣợc hiểu theo các phạm trù khác nhau. - Quan điểm của các nhà tâm lý học cho rằng : năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu cụ thể của một hoạt động nào đó nhằm đạt đƣợc hiệu quả nhất định. - Theo dự thảo chƣơng trình Giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo, “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí.thực hiện thành công một loại hoạt động xác định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể" [4].

Nội dung nghiên cứu của luận văn đƣợc dựa trên cơ sở khái niệm năng lực của tài liệu này. Nhƣ vậy, cho dù cách biểu đạt có khác nhau, nhƣng cách hiểu về khái niệm năng lực đều chứa đựng nội dung chủ yếu đó là: năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm sinh lí và trình độ chuyên môn của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nào đó nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao. Năng lực là sự kết hợp của các khả 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] năng, phẩm chất, thái độ của một ngƣời để thực hiện một nhiệm vụ có hiệu quả. - Các năng lực hình thành trên cơ sở tƣ chất tự nhiên của bản thân nơi đóng vai trò quan trọng, năng lực của con ngƣời không phải hoàn toàn do tự nhiên mà có, phần lớn do luyện tập mà có.

Một số biểu hiện của năng lực Ngƣời có năng lực trong lĩnh vực nào đó thì có các biểu hiện sau: - Có kiến thức cơ bản hoặc chuyên sâu trong một lĩnh vực nào đó, xác định đƣợc mục tiêu cách thức, phƣơng pháp và lựa chọn đƣợc phƣơng pháp phù hợp để đạt đƣợc mục tiêu - Nhanh nhậy, linh hoạt, chủ động trong các tình huống phát sinh - Theo tâm lý học hiện đại, con ngƣời khi sinh ra năng lực chƣa có sẵn có mà năng lực đƣợc hình thành và phát triển trong quá trình lao động và nhận thức. Nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhƣ: sinh học, môi trƣờng, xã hội. Các loại năng lực Tâm lý học phân năng lực thành hai dạng khác nhau nhƣ năng lực chung và năng lực chuyên môn. - Năng lực chung: là năng lực nhƣ năng lực phán xét tƣ duy lao động, năng lực khái quát hóa, năng lực tƣởng tƣợng, năng lực lập luận.

và cần cho nhiều lĩnh vực khác nhau - Năng lực chuyên môn: là năng lực cụ thể trong lĩnh vực nhất định của xã hội nhƣ năng lực âm nhạc, hội họa, kinh doanh, tổ chức. Năng lực chung và năng lực chuyên môn liên hệ mật thiết với nhau, năng lực chung là tiền đề của năng lực chuyên môn, nếu năng lực chung càng tốt thì càng dễ đạt đƣợc năng lực chuyên môn. Ngƣợc lại năng lực chuyên môn phát triển thì trong những điều kiện nhất định lại có ảnh hƣởng tích cực đối với năng lực chung. Trên thực tế muốn có kết quả tốt trong một lĩnh vực nào đó thì năng lực chung phải phát triển ở một trình độ cần thiết và có năng lực 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chuyên môn tƣơng ứng với công việc của mình.

Những năng lực này không phải là bẩm sinh, mà nó có đƣợc do sự phát triển giáo dục, bồi dƣỡng của con ngƣời. Năng lực vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn Theo chƣơng trình môn Vật lí phổ thông 2018, nội dung học tập chú trọng vào bản chất, ý nghĩa vật lí của các đối tƣợng, đề cao tính thực tiễn; giúp học sinh phát triển tƣ duy khoa học dƣới góc độ vật lí, khơi gợi sự ham thích ở học sinh, tăng cƣờng khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn, góp phần hình thành các phẩm chất và năng lực chung đƣợc quy định trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể. Học sinh hình thành và phát triển đƣợc năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên, cụ thể là năng lực vật lí, thông qua học tập vật lí. Năng lực Vật lí bao gồm các thành phần sau: a) Nhận thức kiến thức vật lí – Kiến thức phổ thông đƣợc nhận thức đƣợc cốt lõi về: chất, năng lƣợng và sóng; lực và trƣờng, mô hình hệ vật lí – Từ bộ môn vật lí có thể nhận biết đƣợc một số ngành, nghề liên quan đến vật lí.

b) Tìm tòi và khám phá thế giới tự nhiên dƣới góc độ vật lí –Khám phá và tìm tòi theo tiến trình một số sự vật, hiện tƣợng đơn giản, gần gũi trong thế giới tự nhiên và đời sống. – Rút ra những dấu hiệu chung và riêng của một số sự vật, hiện tƣợng đơn giản, gần gũi trong thế giới tự nhiên bằng cách phân tích, so sánh. - Kiểm tra các dự đoán, lí giải các chứng cứ, rút ra kết luận bằng cách sử dụng đƣợc các chứng cứ khoa học. c) Kiến thức vật lí đƣợc vận dụng vào thực tiễn – Sử dụng toán học là công cụ để giải quyết vấn đề cụ thể và vận dụng đƣợc kiến thức vật lí để mô hình hoá các hệ vật lí đơn giản.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] – Dự đoán, mô tả, giải thích hiện tƣợng, giải quyết vấn đề một cách khoa học; ứng xử thích hợp với thiên nhiên trong một số tình huống liên quan đến bản thân, gia đình và cộng đồng. Những biểu hiện của năng lực vận dụng vật lí vào thực tiễn: – Chứng minh/giải thích một vấn đề thực tiễn. – Phân tích, tổng hợp để chứng minh, giải thích một vấn đề thực tiễn. – Đánh giá, phản biện về một vấn đề thực tiễn.

– Đề xuất một số phƣơng pháp, biện pháp mới, thiết kế mô hình, kế hoạch,. Bài tập vật lí 1. Khái niệm về bài tập vật lí Có thể hiểu bài tập vật lí là một vấn đề, một hệ thống các thông tin đƣợc đặt ra trong quá trình dạy và học đòi hỏi HS phải có lời giải đáp. Để làm đƣợc việc đó, HS cần có những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, suy luận logic, phép toán và thí nghiệm trên cơ sở các kiến thức vật lí.

Vai trò của bài tập trong dạy học vật lí Vật lý là bộ môn khoa học tự nhiên giúp học sinh hiểu đƣợc quy luật vận động của thế giới vật chất, bài tập vật lý giúp học sinh hiểu rõ hơn những qui luật đó, giúp học sinh biết phân tích, tổng hợp và vận dụng những qui luật ấy vào đời sống. Ngƣợc lại nếu học sinh vận dụng thành thạo bài tập vật lí thì học sinh sẽ nắm chắc kiến thức vật lí. Bài tập vật lí là những tình huống đƣợc lựa chọn phù hợp với mục đích là nghiên cứu các hiện tƣợng vật lí, các khái niệm vật lí, phát triển tƣ duy và rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Ví dụ: Sau khi dạy xong phần lý thuyết vật lý về định luật khúc xạ ánh sáng học sinh có thể vận dụng kiến thức của học sinh vào thực tiễn bằng một câu hỏi: Em hãy nêu các dụng cụ sử dụng thấu kính mà em biết? 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hoặc có thể đƣa ra một tình huống nào đó cần phải tính toán và làm sáng tỏ các vấn đề lý thuyết vừa học.