ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ====================== NGUYỄN NGỌC TÚ “NHỮNG HỆ QUẢ XÃ HỘI TỪ THÁI ĐỘ KỲ THỊ ĐỐI VỚI NHỮNG NGƢỜI ĐỒNG TÍNH NAM HIỆN NAY” LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Xã hội học Hà Nội – 2014 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ====================== NGUYỄN NGỌC TÚ “NHỮNG HỆ QUẢ XÃ HỘI TỪ THÁI ĐỘ KỲ THỊ ĐỐI VỚI NHỮNG NGƢỜI ĐỒNG TÍNH NAM HIỆN NAY” LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Xã hội học Mã số : 60 31 03 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Mai Thị Kim Thanh Hà Nội - 2014 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu do tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả nghiên cứu và các kết luận được trình bày trong luận văn hoàn toàn trung thực và chưa được công bố ở bất kỳ một nghiên cứu nào khác. Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình. Học viên Nguyễn Ngọc Tú TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin được gửi tới các thầy cô giáo trong khoa Xã hội học và các thầy cô đã giảng dạy tôi trong suốt quá trình theo học lớp Cao học Xã hội học Lời cảm ơn chân thành nhất, tôi xin gửi tới TS Mai Thị Kim Thanh, người đã tận tình, chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong thời gian tôi làm luận văn tốt nghiệp. Và cũng nhờ cô mà tôi thấy mình trưởng thành, tự tin hơn vào năng lực và khả năng của chính mình. Lời cảm ơn cuối cùng, tôi xin gửi tới đồng nghiệp, bạn bè, gia đình tôi, những người luôn bên cạnh, ủng hộ, giúp đỡ tôi và là nền tảng vững chắc cho tôi trong công việc và trong cuộc sống. Học viên Nguyễn Ngọc Tú TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU . Lý do chọn đề tài . Tổng quan vấn đề nghiên cứu . Ý nghĩa lý luận, ý nghĩa thực tiễn . Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Giả thuyết nghiên cứu .Phương pháp nghiên cứu:. Khung phân tích .25 NỘI DUNG CHÍNH .26 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn .1Khái niệm công cụ . Cơ sở thực tiễn .35 Tổng quan địa bàn nghiên cứu .35 Chƣơng 2: Những hệ quả xã hội từ thái độ kỳ thị của gia đình và cộng đồng đối với những ngƣời đồng tính nam hiện nay .1 Nhận diện thái độ kỳ thị của gia đình và cộng đồng đối với những ngƣời đồng tính nam hiện nay .1 Thái độ kỳ thị của gia đình .2 Thái độ kỳ thị của cộng đồng .2 Nguyên nhân dẫn đến thái độ kỳ thị của gia đình và cộng đồng đối với những ngƣời đồng tính nam hiện nay .1 Kỳ thị do thiếu hiểu biết về vấn đề đồng tính nam .2 Kỳ thị do ảnh hưởng bởi những thông tin thiếu khách quan về đồng tính nam trên các phương tiện truyền thông đại chúng .59 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Kỳ thị xuất phát từ định kiến xã hội .4 Các nguyên nhân khác .3 Những hệ quả xã hội xuất phát từ thái độ kỳ thị của gia đình và cộng đồng đối với những ngƣời đồng tính nam .1 Những ảnh hưởng đối với cuộc sống của những đồng tính nam .2 Những ảnh hưởng đối với gia đình những người đồng tính nam .3 Những ảnh hưởng đối với xã hội .93 KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ .98 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .108 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Thái độ tự kỳ thị của người đồng tính nam (%) .2: Trình độ học vấn của bóng lộ và bóng kín (%) .78 DANH MỤC BIỂU Biểu 2.1 Những khác biệt trong việc nhận được sự giúp đỡ từ gia đình và vợ/bạn tình/người yêu khi những đồng tính nam túng thiếu hoặc ốm đau.2: Những khó khăn thường gặp phân theo mức độ bộc lộ khuynh hướng tình dục đồng giới .3: Đánh giá của đồng tính nam về những nguyên nhân dẫn đến thái độ kỳ thị của cộng đồng đối với họ .4: Ứng xử của đồng tính nam khi bị dọa sẽ tiết lộ cho gia đình biết về sở thích tình dục của họ (%).70 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Xu hướng giới tính thứ ba đang là vấn đề được xã hội quan tâm hiện nay. Gần đây, một số câu lạc bộ dành cho những đồng tính nam đã được thành lập như: Câu lạc bộ Hải Đăng, Thông Xanh, Niềm tin xanh ở Hà Nội, Ánh Sao Đêm ở Đà Nẵng, Muôn Sắc Màu ở Khánh Hoà, Bầu Trời Xanh ở thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Xanh ở Cần Thơ và Biển xanh, M for M, Glink. Tuy nhiên, các hoạt động dành cho giới đồng tính luyến ái ở Việt Nam chưa thực sự được quan tâm một cách đầy đủ và cần thiết cũng như chưa có một chính sách xã hội nào bảo trợ cho những người đồng tính. Đại bộ phận người dân còn có thái độ kỳ thị cũng như có những suy nghĩ sai lệch về người đồng tính. Điều này có thể không chỉ tác động xấu đến những người đồng tính mà còn đến xã hội nói chung. Đồng tính nói chung, đồng tính nam nói riêng là vấn đề mang tính chất toàn cầu, không chỉ tồn tại ở riêng một quốc gia, dân tộc, một nền văn hóa nào. Đã có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm về vấn đề này, các nghiên cứu phân bố rải rác ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, những nước đang phát triển và ngay cả ở các nước theo đạo Hồi, trong đó có Việt Nam. Các nghiên cứu về những người có quan hệ tình dục đồng giới nam đã được tiến hành với sự kết hợp của nhiều phương pháp trên các lĩnh vực khác nhau đã đem lại những kết quả hữu ích về mặt xã hội. Nhìn chung, các nghiên cứu và các cuốn tự truyện đã được xuất bản và công bố đều cho thấy hiện tượng tình dục đồng giới nam ở các thành phố lớn trên thế giới cũng như của Việt Nam không phải là vấn đề hiếm gặp. Các đối tượng đồng tính nam khá đa dạng về xuất thân, lối sống, trình độ học vấn cũng như mức độ hiểu biết về biện pháp phòng tránh các bệnh lây qua đường tình dục. Có thể nói, hầu hết những người đồng tính nam đều đã từng phải trải qua sự kỳ thị dưới dạng này hay dạng khác của gia đình và cộng đồng. Nhiều người trong số họ có hiểu biết khá tốt về HIV và các biện pháp phòng tránh song họ vẫn là nhóm có nguy cơ mắc các bệnh lây qua đường tình dục cao do có nhiều bạn tình và quan hệ tình dục 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com không sử dụng bao cao su. Phần lớn các nghiên cứu đều tập trung làm rõ những tác động và hệ quả của việc quan hệ tình dục không an toàn trong nhóm nam có quan hệ tình dục đồng giới cũng như nguy cơ bùng nổ đại dịch HIV/AISD trong nhóm này. Tất cả các tác phẩm đã góp nhặt nên một bức tranh rất sinh động về những người nam giới có quan hệ tình dục đồng tính. Và bắt đầu từ năm 2005, ngày 17 tháng 5 hàng năm được lấy làm là ngày quốc tế chống sự kì thị, phân biệt đối xử với người đồng tính nam, đồng tính nữ, lưỡng tính và chuyển đổi giới tính trên khắp thế giới bởi đồng tính luyến ái vẫn còn bị coi là bất hợp pháp ở hơn 80 quốc gia trên thế giới và tại một số nước đôi khi còn tồn tại hình phạt là cái chết dành cho người đồng tính. Sự kỳ thị đối với những người đồng tính nam đã khiến cho cuộc sống của những người đồng tính nam gặp rất nhiều trở ngại cũng như kéo theo hàng loạt những hệ quả xã hội không mong muốn khác. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện nay, vẫn chưa có một nghiên cứu đầy đủ và hoàn chỉnh về những hệ quả xã hội không mong muốn từ thái độ kỳ thị của gia đình và cộng đồng đối với những người đồng tính nam, trong khi đây được xem là một vấn đề rất quan trọng không chỉ đối với nhóm đối tượng đồng tính nam mà còn tác động không nhỏ đến sự tiến bộ của xã hội. Với tất cả những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài “Những hệ quả xã hội từ thái độ kỳ thị đối với những người đồng tính nam hiện nay” với hi vọng nghiên cứu có thể đem lại những kết quả hữu ích về mặt xã hội. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Đồng tính nam là một vấn đề hết sức nhạy cảm, đã và đang nhận được sự quan tâm của các nhà hoạch định chính sách cũng như là đối tượng nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau trên thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng. Sự kỳ thị đối với những người đồng tính nam và những hệ quả xã hội kéo theo từ thái độ đó đã được nhận diện qua các nghiên cứu được triển khai ở nhiều quốc gia tại những thời điểm khác nhau. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Những nghiên cứu trên thế giới 2.1 Thực trạng hành vi quan hệ tình dục đồng giới nam và nhận thức của người dân đối với vấn đề này ở các nước trên thế giới hiện nay Ở Indonesia, quan hệ tình dục đồng giới được xem là hợp pháp nhưng vẫn có thể thấy việc tuyên truyền để người dân dần chấp nhận hành vi của những người có quan hệ tình dục đồng giới nam gặp rất nhiều khó khăn. Tổ chức Sức khỏe gia đình Quốc tế ở Indonesia phối hợp với Dự án Phòng chống HIV và AIDS đã tiến hành đánh giá thực trạng về hành vi tình dục của nam giới. Kết quả cho thấy có sự đa dạng về đặc tính tình dục của nhóm nam có quan hệ tình dục đồng giới ở Indonesia. Những người nam có quan hệ tình dục đồng giới dễ nhận thấy nhất là những người chuyển giới, thường được gọi là Waria, banci hoặc bencong. Từng có mặt trong văn hóa của Indonesia trước đây, nên cộng đồng này dễ dàng được chấp nhận và khoan dung hơn những nhóm nam có quan hệ tình dục đồng giới khác.
Tổng quan nghiên cứu
Theo ước tính, đồng tính nam là một nhóm đối tượng xã hội có mặt ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó Việt Nam cũng không phải ngoại lệ. Tại Hà Nội, thủ đô với dân số gần 7 triệu người, đồng tính nam chiếm một tỷ lệ đáng kể, đặc biệt là những người di cư từ các tỉnh thành khác đến. Nghiên cứu tập trung khảo sát thái độ kỳ thị của gia đình và cộng đồng đối với những người đồng tính nam tại Hà Nội trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 11 năm 2014. Mục tiêu chính là đánh giá các hệ quả xã hội phát sinh từ thái độ kỳ thị này, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện sự hòa nhập của nhóm đối tượng này trong xã hội. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp số liệu thực tiễn, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ xây dựng chính sách xã hội phù hợp, đặc biệt trong bối cảnh Hà Nội đang trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng với nhiều biến đổi về mặt văn hóa và xã hội.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Nghiên cứu vận dụng các lý thuyết xã hội học chuyên ngành để phân tích thái độ kỳ thị và hệ quả xã hội đối với đồng tính nam, bao gồm:
- Lý thuyết biến đổi xã hội: Nhấn mạnh sự vận động và thay đổi liên tục của xã hội, trong đó thái độ đối với đồng tính nam cũng biến đổi theo thời gian và bối cảnh xã hội hiện đại.
- Lý thuyết vết nhơ (Stigma) của Goffman: Giải thích sự mất giá trị xã hội của cá nhân bị gán nhãn tiêu cực, dẫn đến việc họ bị loại trừ hoặc bị đặt ngoài lề xã hội.
- Lý thuyết sai lệch xã hội: Xem hành vi đồng tính nam trong một số xã hội là hành vi lệch chuẩn, tùy thuộc vào chuẩn mực xã hội tại từng thời điểm.
- Lý thuyết “Vòng xoáy im lặng”: Mô tả hiện tượng cá nhân không dám bày tỏ quan điểm khi cảm thấy mình thuộc nhóm thiểu số, do sợ bị cô lập hoặc kỳ thị.
Các khái niệm chính được sử dụng gồm: thái độ, kỳ thị, phân biệt đối xử, cộng đồng, khuynh hướng tình dục, đồng tính nam, “bóng lộ” và “bóng kín”.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp cả định lượng và định tính:
- Nguồn dữ liệu: Thu thập từ 102 đồng tính nam (bao gồm 88,2% “bóng kín” và 11,8% “bóng lộ”) và 100 người dân bình thường tại Hà Nội. Ngoài ra, phỏng vấn sâu 30 đồng tính nam và 5 người thân, cùng thảo luận nhóm tập trung với các đối tượng liên quan.
- Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu “quả tuyết lăn” qua giới thiệu từ các câu lạc bộ đồng tính và mạng lưới cá nhân.
- Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 16.1 để xử lý dữ liệu bảng hỏi, kiểm định giả thuyết bằng chi bình phương và hệ số Cramer V để đánh giá mức độ liên hệ giữa các biến.
- Timeline nghiên cứu: Thực hiện khảo sát và thu thập dữ liệu từ tháng 1 đến tháng 11 năm 2014 tại thành phố Hà Nội.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
-
Thái độ kỳ thị của gia đình: 33,4% đồng tính nam tiết lộ gia đình biết về khuynh hướng tình dục của họ, thường phát hiện khi họ ở độ tuổi 16-18. Gia đình thường có phản ứng buồn, lo âu, thậm chí có trường hợp kỳ thị nặng đến mức đồng tính nam phải bỏ nhà ra đi. Khoảng 31,5% đồng tính nam cho biết bị anh chị em xa lánh, trong khi 25,9% bị bố mẹ xa lánh.
-
Sự khác biệt theo hộ khẩu gia đình: Đồng tính nam có gia đình sinh sống tại Hà Nội nhận được sự giúp đỡ và thông cảm nhiều hơn so với những người có gia đình ở các tỉnh khác (hệ số P=0.00). Gia đình ở đô thị có điều kiện kinh tế và nhận thức cao hơn, tạo thuận lợi cho sự hỗ trợ.
-
Hỗ trợ tài chính và chăm sóc sức khỏe: Gia đình thường hỗ trợ cho vay tiền khi đồng tính nam gặp khó khăn (tỷ lệ cao hơn so với việc chăm sóc lúc ốm đau). Việc chăm sóc lúc ốm đau chủ yếu do bạn tình hoặc người yêu đảm nhiệm (82,3%), trong khi gia đình chỉ chiếm 26,5%.
-
Ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống: Nhiều đồng tính nam chịu áp lực tâm lý, có trường hợp từng cố gắng tự tử do bị kỳ thị và phân biệt đối xử. Thái độ kỳ thị làm giảm lòng tự trọng, ảnh hưởng đến học tập và công việc của họ.
Thảo luận kết quả
Kết quả nghiên cứu cho thấy thái độ kỳ thị của gia đình và cộng đồng vẫn còn phổ biến, dù có sự cải thiện nhất định trong những năm gần đây. Sự khác biệt về mức độ hỗ trợ giữa đồng tính nam có gia đình ở Hà Nội và các tỉnh khác phản ánh tác động tích cực của quá trình đô thị hóa và nâng cao nhận thức xã hội tại đô thị lớn. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ hỗ trợ tài chính và chăm sóc sức khỏe có thể minh họa rõ nét sự khác biệt này.
So sánh với các nghiên cứu quốc tế, thái độ kỳ thị tại Việt Nam có nhiều điểm tương đồng với các nước đang phát triển, nơi mà các giá trị truyền thống và định kiến xã hội vẫn chi phối mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự thiếu hụt chính sách bảo trợ xã hội dành cho người đồng tính nam tại Việt Nam làm gia tăng các hệ quả xã hội tiêu cực.
Việc chăm sóc sức khỏe chủ yếu do bạn tình đảm nhận cho thấy sự thiếu hụt trong mạng lưới hỗ trợ gia đình, đồng thời phản ánh sự cô lập xã hội mà đồng tính nam phải chịu đựng. Điều này cũng làm tăng nguy cơ về sức khỏe tâm thần và thể chất cho nhóm đối tượng này.
Đề xuất và khuyến nghị
-
Tăng cường truyền thông giáo dục: Thực hiện các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về đồng tính nam, giảm định kiến và kỳ thị, đặc biệt tập trung vào các vùng nông thôn và các tỉnh ngoài Hà Nội. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với các tổ chức xã hội.
-
Xây dựng chính sách bảo trợ xã hội: Phát triển các chính sách hỗ trợ tài chính, chăm sóc sức khỏe và tư vấn tâm lý dành cho người đồng tính nam, đặc biệt là nhóm “bóng lộ” và những người bị kỳ thị nặng. Thời gian: 3 năm. Chủ thể: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Y tế Hà Nội.
-
Tăng cường đào tạo cán bộ y tế và giáo dục: Tổ chức các khóa đào tạo về nhận thức và kỹ năng hỗ trợ người đồng tính nam cho cán bộ y tế, giáo viên và cán bộ xã hội nhằm giảm kỳ thị trong các dịch vụ công. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo.
-
Hỗ trợ phát triển cộng đồng đồng tính nam: Khuyến khích thành lập và phát triển các câu lạc bộ, tổ chức cộng đồng đồng tính nam để tạo môi trường an toàn, hỗ trợ lẫn nhau và nâng cao năng lực tự bảo vệ. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Các tổ chức phi chính phủ, cộng đồng đồng tính.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
-
Nhà hoạch định chính sách xã hội: Để xây dựng các chính sách bảo vệ quyền lợi và hỗ trợ người đồng tính nam, giảm thiểu các hệ quả xã hội tiêu cực.
-
Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng LGBT: Sử dụng dữ liệu và phân tích để phát triển chương trình hỗ trợ, truyền thông và vận động xã hội.
-
Nhà nghiên cứu xã hội học và tâm lý học: Tham khảo khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về đồng tính nam và các nhóm thiểu số khác.
-
Cán bộ y tế, giáo dục và công tác xã hội: Nâng cao nhận thức và kỹ năng hỗ trợ người đồng tính nam trong công tác chăm sóc sức khỏe và giáo dục.
Câu hỏi thường gặp
-
Thái độ kỳ thị của gia đình ảnh hưởng thế nào đến người đồng tính nam?
Thái độ kỳ thị gây áp lực tâm lý lớn, làm giảm lòng tự trọng và có thể dẫn đến các hành vi tự hủy hoại như tự tử. Ví dụ, có trường hợp đồng tính nam từng cố gắng tự tử do bị gia đình phản đối. -
Có sự khác biệt nào trong thái độ kỳ thị giữa “bóng lộ” và “bóng kín”?
“Bóng lộ” thường chịu sự kỳ thị nặng nề hơn do họ thể hiện rõ khuynh hướng tình dục, trong khi “bóng kín” có thể giấu kín nên ít bị kỳ thị trực tiếp hơn. -
Gia đình ở Hà Nội có hỗ trợ đồng tính nam tốt hơn so với các tỉnh khác không?
Có. Đồng tính nam có gia đình sinh sống tại Hà Nội nhận được sự giúp đỡ và thông cảm nhiều hơn, do điều kiện kinh tế và nhận thức xã hội cao hơn. -
Người đồng tính nam thường nhận được sự chăm sóc lúc ốm đau từ ai?
Phần lớn được bạn tình hoặc người yêu chăm sóc (82,3%), trong khi gia đình chỉ chiếm 26,5%, phản ánh sự cô lập trong gia đình. -
Làm thế nào để giảm thiểu thái độ kỳ thị trong cộng đồng?
Thông qua giáo dục, truyền thông nâng cao nhận thức, đào tạo cán bộ và phát triển các tổ chức cộng đồng hỗ trợ người đồng tính nam.
Kết luận
- Thái độ kỳ thị của gia đình và cộng đồng đối với đồng tính nam tại Hà Nội vẫn còn phổ biến, gây ra nhiều hệ quả xã hội tiêu cực.
- Đồng tính nam có gia đình sinh sống tại Hà Nội nhận được sự hỗ trợ tốt hơn so với các tỉnh khác, phản ánh tác động tích cực của đô thị hóa.
- Việc chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ tài chính chủ yếu đến từ bạn tình, cho thấy sự thiếu hụt trong mạng lưới hỗ trợ gia đình.
- Nghiên cứu áp dụng các lý thuyết xã hội học như lý thuyết biến đổi xã hội, vết nhơ và vòng xoáy im lặng để phân tích thái độ kỳ thị và hệ quả xã hội.
- Các giải pháp đề xuất tập trung vào truyền thông, chính sách bảo trợ, đào tạo cán bộ và phát triển cộng đồng nhằm cải thiện tình trạng kỳ thị và hỗ trợ người đồng tính nam.
Next steps: Triển khai các chương trình truyền thông và đào tạo, đồng thời vận động xây dựng chính sách bảo vệ quyền lợi người đồng tính nam tại Hà Nội và các tỉnh thành khác.
Call to action: Các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, góp phần xây dựng xã hội công bằng, khoan dung và phát triển bền vững.