Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Ngành Tự Động Hóa - Trường Cao Đẳng Cơ Giới

Giáo trình vẽ kỹ thuật nghề tự động hóa trung cấp cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên trong lĩnh vực tự động hóa.

• Tác giả: Cao Thị Thanh Bình
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cơ Giới
• Chuyên ngành: Tự Động Hóa
• Đề tài: Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Ngành Tự Động Hóa
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Quảng Ngãi

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG TIÊU CHUẨN TRÌNH BÀY BẢN VẼ
• 1.1. Các tiêu chuẩn trình bày bản vẽ
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG DẠNG CƠ BẢN CỦA BẢN VẼ KỸ THUẬT
• 3. CHƯƠNG 3: VẼ QUY ƯỚC VÀ CÁC MỐI GHÉP
• 4. CHƯƠNG 4: BẢN VẼ CHI TIẾT VÀ BẢN VẼ LẮP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Ngành Tự Động Hóa

Giáo trình Vẽ kỹ thuật ngành Tự động hóa là tài liệu quan trọng, cung cấp kiến thức cơ bản về vẽ kỹ thuật cho học viên. Tài liệu này được biên soạn dựa trên chương trình khung đào tạo đã được phê duyệt, nhằm giúp học viên nắm vững các tiêu chuẩn và quy tắc trong vẽ kỹ thuật. Nội dung giáo trình bao gồm các chương trình học từ cơ bản đến nâng cao, giúp học viên có thể áp dụng vào thực tiễn công việc.

1.1. Mục tiêu của Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên kiến thức về các tiêu chuẩn vẽ kỹ thuật, giúp họ có khả năng đọc và thực hiện các bản vẽ kỹ thuật một cách chính xác.

1.2. Cấu trúc của Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật

Giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của vẽ kỹ thuật, từ tiêu chuẩn trình bày đến các dạng bản vẽ cơ bản.

II. Những Thách Thức Trong Việc Học Vẽ Kỹ Thuật Ngành Tự Động Hóa

Học viên thường gặp nhiều khó khăn trong việc nắm bắt các tiêu chuẩn và quy tắc vẽ kỹ thuật. Việc thiếu kinh nghiệm thực hành và sự hiểu biết về các phần mềm vẽ kỹ thuật cũng là một trong những thách thức lớn. Để vượt qua những khó khăn này, học viên cần có sự hướng dẫn và thực hành thường xuyên.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Nắm Bắt Tiêu Chuẩn

Nhiều học viên gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các tiêu chuẩn vẽ kỹ thuật, điều này có thể dẫn đến việc thực hiện bản vẽ không chính xác.

2.2. Thiếu Kinh Nghiệm Thực Hành

Việc thiếu cơ hội thực hành trên các phần mềm vẽ kỹ thuật hiện đại khiến học viên khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tế.

III. Phương Pháp Học Vẽ Kỹ Thuật Hiệu Quả

Để học vẽ kỹ thuật hiệu quả, học viên cần áp dụng các phương pháp học tập tích cực. Việc tham gia vào các buổi thực hành, thảo luận nhóm và sử dụng các phần mềm vẽ kỹ thuật sẽ giúp nâng cao kỹ năng và kiến thức của học viên.

3.1. Tham Gia Thực Hành Thường Xuyên

Thực hành thường xuyên giúp học viên củng cố kiến thức và kỹ năng vẽ kỹ thuật, từ đó nâng cao khả năng làm việc trong môi trường thực tế.

3.2. Sử Dụng Phần Mềm Vẽ Kỹ Thuật

Việc sử dụng các phần mềm vẽ kỹ thuật như AutoCAD sẽ giúp học viên làm quen với công nghệ hiện đại và nâng cao hiệu quả công việc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Vẽ Kỹ Thuật Trong Ngành Tự Động Hóa

Vẽ kỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong ngành Tự động hóa, giúp các kỹ sư và công nhân thực hiện các bản vẽ lắp đặt, sửa chữa và bảo trì thiết bị. Việc nắm vững kỹ năng vẽ kỹ thuật sẽ giúp nâng cao hiệu quả công việc và giảm thiểu sai sót trong quá trình sản xuất.

4.1. Vai Trò Của Vẽ Kỹ Thuật Trong Thiết Kế

Vẽ kỹ thuật là công cụ chính để truyền đạt ý tưởng thiết kế, giúp các kỹ sư có thể hình dung và thực hiện các sản phẩm một cách chính xác.

4.2. Ứng Dụng Trong Sửa Chữa Và Bảo Trì

Các bản vẽ kỹ thuật là tài liệu cần thiết để thực hiện các công việc sửa chữa và bảo trì thiết bị, đảm bảo hoạt động hiệu quả của hệ thống.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Ngành Tự Động Hóa

Giáo trình Vẽ kỹ thuật ngành Tự động hóa không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp học viên phát triển kỹ năng thực hành. Việc nắm vững các tiêu chuẩn và quy tắc trong vẽ kỹ thuật sẽ là nền tảng vững chắc cho sự nghiệp của học viên trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Ngành Vẽ Kỹ Thuật

Ngành vẽ kỹ thuật sẽ tiếp tục phát triển cùng với sự tiến bộ của công nghệ, mở ra nhiều cơ hội cho học viên trong lĩnh vực Tự động hóa.

5.2. Khuyến Khích Học Tập Liên Tục

Học viên cần duy trì thói quen học tập và cập nhật kiến thức mới để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành Tự động hóa.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT (MÃ MÔN HỌC: MH10) – NGHỀ TỰ ĐỘNG HÓA

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Vẽ kỹ thuật (mã môn học: MH10) do tập thể giảng viên Trường Cao đẳng Cơ giới biên soạn, với tác giả Cao Thị Thanh Bình giữ vai trò chủ biên, được ban hành chính thức vào ngày 15 tháng 12 năm 2022 theo quyết định của Trường Cao đẳng Cơ giới (Quảng Ngãi). Tài liệu được biên soạn phục vụ công tác đào tạo hệ Trung cấp nghề Tự động hóa công nghiệp, thuộc khối môn học kỹ thuật cơ sở với thời lượng quy chuẩn 30 giờ (bao gồm 15 giờ lý thuyết, 13 giờ thực hành/bài tập và 2 giờ kiểm tra).

Trong cấu trúc chương trình đào tạo nghề Tự động hóa gồm 89 tín chỉ (1923 giờ), môn học MH10 được bố trí tại học kỳ 1, học song song với các môn học kỹ thuật cơ sở như Kỹ thuật an toàn lao động (MH07), Nguyên lý máy - chi tiết máy (MH08), và Điện kỹ thuật (MH09). Đây là học phần cung cấp kiến thức nền tảng để người học tiếp thu các mô đun chuyên ngành tiếp theo, tiêu biểu là AutoCAD (MĐ14), Trang bị điện (MĐ21), và Lắp đặt vận hành hệ thống cơ điện tử (MĐ26).

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác lập qua các nhóm chuẩn đầu ra:

• Chuẩn kiến thức (A1, B2): Trình bày hệ thống tiêu chuẩn bản vẽ kỹ thuật; nắm vững phương pháp biểu diễn hình chiếu, mặt cắt, hình cắt và các quy ước kỹ thuật; nhận dạng sơ đồ, đọc hiểu bản vẽ kết cấu thiết bị, bản vẽ lắp, sơ đồ bố trí; tính toán dự trù khối lượng vật tư và trang thiết bị phục vụ thi công lắp đặt.
• Chuẩn năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Hình thành tác phong làm việc cẩn thận, chính xác, tư duy logic khoa học và tính tỉ mỉ trong việc lập, kiểm tra tài liệu kỹ thuật.

Giáo trình được thiết kế theo phương thức tiếp cận mô đun tích hợp, kết hợp đồng bộ giữa lý thuyết quy chuẩn và bài tập rèn luyện kỹ năng vẽ kỹ thuật cơ bản.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

flowchart TD
    BM["Bài mở đầu: Khái quát & Dụng cụ vẽ"] --> C1["Chương 1: Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ (TCVN)"]
    C1 --> C2["Chương 2: Các dạng bản vẽ & Hình biểu diễn cơ bản"]
    C2 --> C3["Chương 3: Vẽ quy ước chi tiết, Mối ghép & Dung sai"]
    C3 --> C4["Chương 4: Bản vẽ chi tiết, Bản vẽ lắp & Dự trù vật tư"]

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm Bài mở đầu và 4 chương chuyên đề được sắp xếp theo logic từ lý thuyết tiêu chuẩn, phương pháp dựng hình cơ bản đến biểu diễn quy ước và đọc lập bản vẽ hoàn chỉnh:

• Bài mở đầu: Khái quát chung về bản vẽ kỹ thuật (2 giờ lý thuyết): Khái quát vai trò bản vẽ kỹ thuật là ngôn ngữ kỹ thuật chỉ đạo sản xuất; phân loại và hướng dẫn sử dụng dụng cụ, vật liệu vẽ như bàn vẽ, các loại bút chì (độ cứng H, HB, B), giấy vẽ, thước dẹp, thước chữ T, êke, thước cong, compa đo và bút kẻ mực.
• Chương 1: Những tiêu chuẩn trình bày bản vẽ (4 giờ: 2 giờ lý thuyết, 2 giờ thực hành/bài tập): Hệ thống hóa các Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về trình bày bản vẽ kỹ thuật, bao gồm: khổ giấy theo TCVN 2-74 (A0 đến A4); quy cách kẻ khung vẽ, bố trí khung tên; quy định về tỷ lệ thu nhỏ, nguyên và phóng to theo TCVN 3-74; kiểu dáng, kích thước chữ số theo TCVN 6-85; phân loại 7 dạng đường nét theo TCVN 0008-1993; các nguyên tắc ghi kích thước hình học; và quy trình 5 bước lập bản vẽ kỹ thuật từ chuẩn bị đến hoàn thiện.
• Chương 2: Các dạng bản vẽ cơ khí cơ bản (9 giờ: 5 giờ lý thuyết, 4 giờ thực hành/bài tập): Cung cấp phương pháp vẽ hình học (chia đều đoạn thẳng, góc, đường tròn; dựng độ dốc, độ côn; vẽ nối tiếp cung tròn trong, ngoài; vẽ đường cong elip); lý thuyết hình chiếu vuông góc 3 mặt phẳng $P_1, P_2, P_3$ (đồ thức điểm, đoạn thẳng, mặt phẳng, khối đa diện, khối tròn xoay); phương pháp xác định giao tuyến phẳng và giao tuyến khối; kỹ thuật dựng hình chiếu trục đo vuông góc đều ($p=q=r=1$) và xiên đứng cân ($p=r=1, q=0.5$); phân loại và quy định biểu diễn hình chiếu (cơ bản, phụ, riêng phần), hình cắt (đứng, bằng, cạnh, nghiêng, bậc, xoay), mặt cắt (rời, chập) và hình trích.
• Chương 3: Vẽ quy ước các chi tiết và các mối ghép (8 giờ: 3 giờ lý thuyết, 4 giờ thực hành/bài tập, 1 giờ kiểm tra): Trình bày quy ước vẽ các chi tiết cơ khí thông dụng gồm ren (đường kính đỉnh ren $d$, đường kính chân ren $d_1$, ren trong, ren ngoài), then, chốt, đinh tán, mối hàn, bánh răng, lò xo; các khái niệm về dung sai lắp ghép, chuỗi kích thước sai lệch và quy định ghi độ nhám (độ nhẵn) bề mặt.
• Chương 4: Bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp (7 giờ: 3 giờ lý thuyết, 3 giờ thực hành/bài tập, 1 giờ kiểm tra): Hướng dẫn cấu trúc, phương pháp đọc và lập bản vẽ chi tiết; quy trình phân tích, biểu diễn bản vẽ lắp ráp cụm thiết bị; kỹ năng bóc tách khối lượng, dự trù vật tư thiết bị và đề xuất phương án gia công cơ điện.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình củng cố hệ thống lý thuyết kỹ thuật thông qua:

• Lý thuyết hình học họa hình và phép chiếu Monge: Thiết lập hệ thống 3 mặt phẳng chiếu vuông góc ($P_1 \perp P_2 \perp P_3$) để xây dựng đồ thức không gian cho điểm, đoạn thẳng, mặt phẳng và các khối đa diện, hình nón, hình trụ.
• Hệ thống tiêu chuẩn hóa quốc gia: Chuẩn hóa toàn bộ quy cách trình bày đồ họa kỹ thuật theo các tiêu chuẩn TCVN 2-74, TCVN 3-74, TCVN 6-85 và TCVN 0008-1993.
• Nguyên lý biến dạng không gian: Xây dựng hệ tọa độ trục đo, xác định hệ số biến dạng ($p, q, r$) trong hình chiếu trục đo vuông góc đều và trục đo xiên cân.
• Cơ sở dung sai và lắp ghép: Xác lập kiến thức về sai số chế tạo, miền dung sai và chất lượng bề mặt gia công.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng thao tác dụng cụ vẽ: Sử dụng thành thạo thước chữ T, êke, compa vẽ đường tròn/đo khoảng cách, bút chì chuyên dụng (H, HB, B) để dựng bản vẽ tay đạt độ chính xác kỹ thuật.
• Kỹ năng biểu diễn đồ họa kỹ thuật: Chuyển đổi linh hoạt từ vật thể 3 chiều sang hệ thống 3 hình chiếu vuông góc, hình chiếu trục đo, triển khai hình cắt và mặt cắt để biểu diễn kết cấu bên trong của vật thể.
• Kỹ năng đọc và bóc tách tài liệu kỹ thuật: Phân tích chính xác các thông số kích thước, ký hiệu dung sai, yêu cầu kỹ thuật trên bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp thiết bị tự động hóa.
• Kỹ năng tính toán thực tiễn: Lập bảng kê, dự trù số lượng và quy cách vật tư cơ khí, thiết bị điện phục vụ công tác gia công, lắp ráp tại xưởng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

flowchart LR
    subgraph PPDG["Phương pháp Giảng dạy"]
        A1["Thuyết trình ngắn & Nêu vấn đề"]
        A2["Thao tác mẫu & Sửa sai tại chỗ"]
        A3["Sử dụng mô hình học cụ / xưởng"]
    end
    subgraph PPH["Phương pháp Học tập"]
        B1["Nghiên cứu tài liệu trước buổi học"]
        B2["Làm việc nhóm 2-3 người"]
        B3["Hoàn thành bài tập đồ họa A4"]
    end
    PPDG --> PPH

Phương pháp giảng dạy của giảng viên

• Dạy học tích cực: Giảng viên áp dụng phương pháp thuyết trình ngắn, diễn giảng kết hợp nêu vấn đề để giải thích quy ước bản vẽ; sử dụng máy chiếu (projector) kết hợp bảng phấn và tranh vẽ kỹ thuật minh họa trực quan.
• Hướng dẫn thực hành trực tiếp: Giảng viên thị phạm thao tác mẫu trên dụng cụ vẽ, hướng dẫn người học thực hiện các bước lập bản vẽ theo quy trình 5 bước và trực tiếp sửa sai tại chỗ cho từng học viên.
• Tích hợp mô hình học cụ: Khai thác mô hình thực hành vật thể cắt, mô hình hệ thống cung cấp điện căn hộ/xưởng công nghiệp và mô hình mạng điện cơ bản để liên hệ thực tế.

Phương pháp học tập và tự học của học viên

• Học tập cộng tác: Tổ chức học tập theo nhóm nhỏ 2–3 người; nhóm trưởng phân công nhiệm vụ nghiên cứu chủ đề thảo luận, làm bài tập thực hành đồ họa và viết báo cáo nhóm.
• Tự học có hướng dẫn: Người học bắt buộc nghiên cứu tài liệu trước khi đến lớp thông qua hệ thống tài liệu thư viện được cung cấp; chuẩn bị đầy đủ dụng cụ (bút chì, êke, compa, giấy A4) và tuân thủ kỷ luật học tập.
• Quy định chuyên cần: Người học phải tham dự tối thiểu 70% tổng thời lượng môn học; trường hợp vắng quá 30% số giờ tích hợp bắt buộc phải học lại mô đun.

Phương thức đánh giá kết quả học tập

Quy trình kiểm tra, đánh giá tuân thủ Quy chế đào tạo Trung cấp hệ chính quy theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13/3/2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:

Thành phần đánh giá	Hình thức tổ chức	Thời điểm	Chuẩn đầu ra đánh giá	Trọng số
Điểm kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1)	Hỏi miệng / Viết / Thuyết trình	Sau 5 giờ học	A1, C1, C2	40% (Tổng điểm quá trình)
Điểm kiểm tra định kỳ (Hệ số 2)	Tự luận / Trắc nghiệm / Thực hành vẽ	Sau 20 giờ học (3 cột điểm)	A2, B1, C1, C2	(Tính chung trong điểm quá trình)
Điểm thi kết thúc mô đun	Vấn đáp kết hợp Thực hành trên mô hình	Sau 30 giờ học (Kết thúc môn)	A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2	60%

Quy tắc tính điểm: Chấm theo thang điểm 10, làm tròn đến một chữ số thập phân. Điểm mô đun là tổng điểm thành phần nhân với trọng số tương ứng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuẩn hóa toàn diện theo hệ thống TCVN: Toàn bộ nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành của Việt Nam, bao gồm TCVN 2-74 (khổ giấy), TCVN 3-74 (tỷ lệ bản vẽ), TCVN 6-85 (chữ và số viết trên bản vẽ), và TCVN 0008-1993 (tiêu chuẩn đường nét kỹ thuật).
• Định hướng tích hợp liên ngành Cơ - Điện: Khác với giáo trình vẽ cơ khí thuần túy, tài liệu được điều chỉnh phục vụ chuyên ngành Tự động hóa thông qua việc kết hợp các nội dung biểu diễn cơ khí cơ bản với sơ đồ lắp đặt, bản vẽ bố trí thiết bị và dự trù vật tư thi công.
• Thiết kế hỗ trợ phần mềm đồ họa: Cung cấp kiến thức nền tảng về hệ trục tọa độ, phép chiếu và phân tích giao tuyến, đóng vai trò bản lề giúp học viên tiếp thu thuận lợi mô đun đồ họa máy tính AutoCAD (MĐ14) ở giai đoạn tiếp theo.
• Tính kế thừa học thuật từ các tài liệu kinh điển: Nội dung được tổng hợp, chọn lọc từ các nguồn giáo trình chuẩn mực trong nước, được trích dẫn trong danh mục tham khảo:
  1. Chu Văn Vượng, Giáo trình Vẽ kĩ thuật, NXB Sư phạm, 2004.
  2. Trần Hữu Quế - Nguyễn Kim Thành, Giáo trình Vẽ kĩ thuật, NXB Sư phạm, 2005.
  3. Trần Hữu Quế, Giáo trình Vẽ kĩ thuật (Tập 1, 2), NXB Giáo Dục, 2002.
  4. Nguyễn Văn Khánh, Bài giảng Vẽ Kĩ thuật, NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2005.
  5. Lê Thị Hoa, Bài tập Vẽ Kĩ thuật, NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2006.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

flowchart TD
    subgraph Users["Đối tượng & Phạm vi sử dụng"]
        U1["Học sinh Trung cấp Tự động hóa (Học kỳ 1)"]
        U2["Giảng viên chuyên ngành Cơ điện tử / Tự động hóa"]
        U3["Người tự học & Công nhân kỹ thuật bảo trì"]
    end
    subgraph Prerequisites["Điều kiện tiên quyết / Song song"]
        P1["Kỹ thuật an toàn lao động (MH07)"]
        P2["Nguyên lý máy - Chi tiết máy (MH08)"]
        P3["Điện kỹ thuật (MH09)"]
    end
    Prerequisites -.-> Users

• Học sinh trình độ Trung cấp nghề Tự động hóa công nghiệp: Sử dụng làm tài liệu học tập chính thức trong học kỳ 1 của chương trình đào tạo nghề.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết và môn học song song: Môn học không đòi hỏi kiến thức chuyên ngành phức tạp trước đó nhưng yêu cầu học viên học song song với các học phần kỹ thuật cơ sở gồm Kỹ thuật an toàn lao động (MH07), Điện kỹ thuật (MH09), và Nguyên lý máy - chi tiết máy (MH08).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm căn cứ chuyên môn để xây dựng đề cương bài giảng, kế hoạch giảng dạy tích hợp, thiết kế bài tập đồ họa khổ giấy A4 và lập ngân hàng câu hỏi đánh giá kết thúc môn học.
• Người tự học và công nhân kỹ thuật: Là tài liệu tham khảo cho công nhân điện, kỹ thuật viên vận hành bảo trì nhà xưởng cần củng cố kỹ năng đọc sơ đồ hệ thống, bản vẽ chi tiết cơ khí và bản vẽ lắp thiết bị.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được thiết kế dành cho đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn áp dụng cho học sinh trình độ Trung cấp nghề Tự động hóa công nghiệp (Trường Cao đẳng Cơ giới), đồng thời dùng làm tài liệu tham khảo cho các ngành kỹ thuật cơ điện có nội dung đọc và lập bản vẽ cơ sở.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng và dụng cụ gì trước khi học?

Người học không cần kiến thức chuyên ngành chuyên sâu trước đó. Tuy nhiên, cần chuẩn bị đầy đủ các vật liệu và dụng cụ vẽ kỹ thuật quy định trong giáo trình, bao gồm: giấy vẽ A4, bút chì chuyên dụng (các độ cứng H, HB, B), tẩy, giấy nhám mài chì, thước dẹp, thước chữ T, bộ êke ($30^\circ, 60^\circ, 45^\circ$), thước cong và compa.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu vẽ kỹ thuật cơ khí thông thường?

Tài liệu được tinh giản thời lượng lý thuyết (15 giờ) để tăng cường bài tập thực hành (13 giờ) và tích hợp các nội dung đọc bản vẽ lắp, sơ đồ thiết bị và dự trù vật tư, đáp ứng đặc thù công việc lắp đặt và bảo dưỡng thiết bị của nghề Tự động hóa.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Học viên cần đọc trước nội dung từng chương, ghi nhớ các quy định TCVN về đường nét và ghi kích thước, thực hiện đầy đủ các bài tập vẽ hình học, dựng 3 hình chiếu vuông góc và hình chiếu trục đo trên khổ giấy A4 theo đúng 5 bước lập bản vẽ được nêu tại Chương 1.

5. Giáo trình có cung cấp hệ thống bài tập và tài liệu bổ trợ không?

Mỗi chương trong giáo trình đều tích hợp hệ thống câu hỏi ôn tập lý thuyết và bài tập dựng hình thực hành (như vẽ khung tên, vẽ lại chi tiết, dựng hình chiếu vật thể). Người học có thể tham khảo thêm các sách bài tập bổ trợ được trích dẫn như cuốn Bài tập Vẽ Kĩ thuật của Lê Thị Hoa (NXB KHKT, 2006).

---

Kết luận

Giáo trình Vẽ kỹ thuật (MH10) của Trường Cao đẳng Cơ giới đóng vai trò là tài liệu đào tạo cơ sở cốt lõi, cung cấp kiến thức chuẩn hóa về ngôn ngữ đồ họa kỹ thuật theo hệ thống TCVN cho nghề Tự động hóa công nghiệp. Thông qua lộ trình phân bổ 30 giờ học kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết hình chiếu và bài tập thực hành biểu diễn mối ghép, bản vẽ lắp, giáo trình trang bị cho người học năng lực đọc hiểu, lập bản vẽ và tính toán vật tư phục vụ thi công.

Để mở rộng và hoàn thiện kỹ năng chuyên môn, người học nên tiếp tục liên kết nội dung giáo trình với học phần AutoCAD (MĐ14) và tham khảo các tài liệu chuyên sâu của Chu Văn Vượng, Trần Hữu Quế và Lê Thị Hoa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I: - Đối với người dạy: Sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học nhớ các quy ước và cách trình bày bản vẽ. - Đối với người học: Chủ động đọc trước giáo trình trước buổi học Điều kiện thực hiện bài học - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Phòng học chuyên môn - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có Kiểm tra và đánh giá bài học - Nội dung: 16  Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức  Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng.  Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp:  Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng)  Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có  Kiểm tra định kỳ thực hành: không có Nội dung chính: 1.Các tiêu chuẩn trình bày bản vẽ Mục tiêu: - Trình bầy được nội dung và vẽ được bản vẽ kỹ thuật đúng tiêu chuẩn 1.Khổ giấy Khổ giấy được xác định bằng kích thước mép ngoài của bản vẽ.theo TCVN 2-74 có các khổ giấy ( bảng 1-1) Bảng 1-1.Qui định các loại khổ giấy Kí hiệu 44 24 22 12 11 khổ giấy Kích thước các 1189 x 841 594 x 841 594 x 420 297 x 420 297 x 210 cạnh khổ giấy mm Kí hiệu theo A0 A1 A2 A3 A4 TCVN 2-74 Quan hệ các khổ giấy - Từ khổ giấy A0 chia đôi ta được hai khổ giấy A1 - Từ khổ giấy A1 chia đôi ta được hai khổ giấy A2 - Từ khổ giấy A2 chia đôi ta được hai khổ giấy A3 17 - Từ khổ giấy A3 chia đôi ta được hai khổ giấy A4 1.Khung vẽ và khung tên Bản vẽ phải có khung vẽ và khung tên (hình 1-1) - Khung vẽ: Kẻ bằng nét cơ bản, cách cạnh khổ giấy 5mm .Nếu bản vẽ đóng thành tập thì cạnh trái khung vẽ cách mép giấy 25mm - Khung tên: Bố trí ở góc phải, phía dưới bản vẽ. nội dung, kích thước(hình 1-2) 5 5 25 Khung tên 5 Hình 1-1 Hình 1-2 (1) Người vẽ (7).

tên bài tập hay tên gọi chi tiết (2).Họ và tên người vẽ (8).Vật liệu của chi tiết (3).Ngày lập bản vẽ (9).Tên trường,lớp (4).Người kiểm tra (10).Tỉ lệ bản vẽ (5).Chữ ký người kiểm tra (11) Kí hiệu bài tập(số bản vẽ) (6).Ngày kiểm tra bản vẽ 18 1.Tỷ lệ Tuỳ theo hình dạng, kích thước và khổ giấy ta chọn tỷ lệ biểu diễn cho thích hợp. Tỷ lệ là tỷ số giữa kích thước đo được trên bản vẽ và kích thược thực tương ứng. Theo TCVN 3-74 quy định có 3 loại tỷ lệ : - Tỉ lệ thu nhỏ : 1:2 ; 1:2,5 ; 1:4 ; 1:5 ; 1:10 ;1:20; 1:25: 1:40; 1:50; 1:100 - Tỉ lệ nguyên: 1:1 - Tỉ lệ phóng to : 2:1 ; 2,5:1 ; 4:1 ; 5:1 ; 10:1 ; 20:1; 25:1; 40:1; 50:1; 100 1.Chữ và số Chữ và số trên bản vẽ phải viết đầy đủ,chính xác , rõ ràng không gây nhầm lẫn. Theo TCVN 6-85 quy định kiểu và kích thước chữ và số trên bản vẽ kỹ thuật như sau: - Có thể viết đứng hoặc nghiêng - Chiều cao khổ chữ h=14; 10; 7; 3,5; 2,5 (mm) - Chiều cao: Chữ in hoa =h Chữ in thường có nét sổ ( h;g;t….) )=h Chữ in thường không có nét sổ (a;e;m;n….)=5/7h - Chiêù rộng: Chữ in hoa và số =5/7h; trừ A; M = 6/7h,số 1=2/7h ;W= 8/7h L = 4/7h;l = 1/7h Chữ in thường = 4/7h ngoại trừ w,m = h; f,i,t = 2/7h,r =3/7h - Bề dầy nét chữ và số = 1/7h 1234567890 19 1234567890 1.

Trên bản vẽ kỹ thuật ta thường dùng các loại đường nét khác nhau để biểu diễn hình dạng, kết cấu của vật thể. Theo TCVN 0008-1993 quy định các loại đường nét (bảng 1-2) Bảng 1-2.Qui định các loại đường nét TT Loại đường nét Mô tả Tiêu chuẩn 1 Nét cơ bản (nét liền b = (0,2 – 0,5)mm đậm) b 2 Nét liền mảnh b1 = b b1 3 3 Nét đứt b1 = b b1 2 4 Nét chấm gạch b1 = b mảnh b1 3 5 Nét chấm gạch đậm b1 = b b1 6 Nét lượn sóng b1 = b b1 3 7 Nét cắt b/=1,5b 1. Ghi kích thước * Nguyên tắc chung: 20 - Kích thước ghi trên bản vẽ phải đầy đủ, chính xác, rõ ràng, không gây nhầm lẫn - Kích thước chỉ độ lớn thực của phần tử được ghi kích thước, không phụ thuộc vào tỷ lệ bản vẽ - Kích thước của độ dài tính bằng (mm). Trên bản vẽ không ghi đơn vị đo.

Nếu dùng đơn vị đo khác thì phải ghi rõ đơn vị - Kích thước của góc, cung tính bằng độ , phút , giây * Các thành phần ghi kích thước: - Đường gióng kích thước là đường giới hạn phần tử được ghi kích thước, vẽ bằng nét liền mảnh, vượt qua đường kích thước (3-5) mm. Cho phép dùng đường bao, đường trục, đường tâm thay cho đường kích thước - Đường kích thước là đường xác định phần tử được ghi kích thước, vẽ bằng nét liền mảnh, giới hạn hai đầu bằng hai mũi tên. Không cho phép thay thế đường kích thước - Con số kích thước được ghi phía trên hoặc bên trái đường kích thước. Không cho phép bất cứ đường nét nào vẽ chồng lên con số kích thước, các đường vẽ ngang qua con số kích thước phải ngắt đoạn, chiều cao con số kích thước viết ≥ 3,5 ghi ở giữa đường kích thước, nếu không đủ chỗ ghi con số kích thuớc thì kéo dài đường kích thước hay viết trên giá ngang 2.

Trình tự lập bản vẽ kỹ thuật. Mục tiêu: - Trình bầy nội dung và lập được bản vẽ kỹ thuật đúng tiêu chuẩn Khi lập bản vẽ kỹ thuật, trước tiên căn cứ vào kích thước của chi tiết ta chọn khổ giấy, sau đó lựa chọn phương án biểu diễn vật thể và tiến hành theo trình tự sau: Bước 1: Chuẩn bị đầy đủ các vật liệu; dụng cụ vẽ Bước 2:Dùng loại bút chì cứng H để vẽ mờ ( Khung vẽ, khung tên,chữ viết, hình biểu diễn), nét vẽ phải đầy đủ, rõ ràng, chính xác Bước 3:Tô đậm khung vẽ, khung tên, chữ viết, hình biểu diễn Bước 4: Gạch mặt cắt, ghi kích thước, ghi các yêu cầu kỹ thuật. Bước 5: Kiểm tra và hiệu chỉnh 21 CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP Câu hỏi: 1.Trình bầy các vật liệu, dụng cụ vẽ được sử dụng trong vẽ kỹ thuật? 2.Trình bầy các tiêu chuẩn bản vẽ kỹ thuật ? 3.Có mấy loại khổ giấy, kích thước của từng loại khổ giấy? 4. Trình tự lập một bản vẽ kỹ thuật? Bài tập: 1.

Vẽ khung vẽ, khung tên,viết chữ và số sau trên khổ giấy A4. Vẽ lại chi tiết sau trên khổ giấy A4 22 CHƯƠNG II CÁC LOẠI HÌNH BIỂU DIỄN TRÊN BẢN VẼ CƠ KHÍ Mã chương: 10-02 Giới thiệu: Trong bản vẽ cơ khí đều được thể hiện dưới dạng những đường nét,các hình chiếu, hình cắt, mặt cắt.Việc nắm bắt, vận dụng kiến thức, kỹ năng vẽ các bản vẽ là yêu cầu cơ bản, tối thiểu mang tính tiên quyết đối với người thợ cũng như cán bộ kỹ thuật. Để làm được điều đó thì việc nhận dạng, tìm hiểu, vẽ chính xác các hính vẽ hình chiế, hình cắt, mặt cắt.đó là tiền đề cho việc phân tích, tiếp thu và thực hiện các bản vẽ kỹ thuật.Vậy trong chương này cung cấp cho học viên kiến thức và kỹ năng vẽ các hình biểu diễn trên bản vẽ cơ khí Mục tiêu : - Trình bày được các khái niệm về hình chiếu, hình cắt, mặt cắt. - Vẽ được các dạng bản vẽ cơ khí cơ bản như: Các loại hình chiếu, giao tuyến, hình cắt, mặt cắt.

theo qui ước của vẽ kỹ thuật. - Rèn luyện tính cẩn thận, chính xác, chủ động, sáng tạo trong công việc. Phương pháp giảng dạy và học tập chương 2 - Đối với người dạy: Sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học nhớ các quy ước và cách trình bày bản vẽ. - Đối với người học: Chủ động đọc trước giáo trình trước buổi học Điều kiện thực hiện bài học - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Phòng học chuyên môn - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan.

- Các điều kiện khác: Không có Kiểm tra và đánh giá bài học - Nội dung: 23  Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức  Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng.  Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập.

- Phương pháp:  Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng)  Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có  Kiểm tra định kỳ thực hành: không có Nội dung chính: 1. Vẽ hình học Mục tiêu: - Trình bầy nội dung và chia đều được đoạn thẳng, vòng tròn, góc thành nhiều phần bằng nhau - Trình bầy nội dung và vẽ nối tiếp được hai đoạn thẳng, hai cung tròn, một đoạn thẳng và một cung tròn khác 1.Chia đều đoạn thẳng ,dựng độ đốc, độ côn a. Chia đều đoạn thẳng Muốn chia đoạn thẳng AB thành n phần bằng nhau. Từ A ta kẻ cát tuyến bất kỳ AX , trên AX ta lấy (n) phần bằng nhau.

Từ (n) nối với B và từ các điểm trên AX kẻ song song với Bn ta được các điểm chia AB thành những đoạn thẳng bằng nhau. Ví dụ: Chia AB thành 3 phần bằng nhau (hình 2-1). Dựng độ đốc Định nghĩa : Độ dốc giữa đường thẳng OA và đường thẳng OB là tang của góc AOB=tgAOB (hình 2-2) B  O A Hình 2-2 Ví dụ : Dựng đoạn thẳng AX có độ dốc 1/5 so với đoạn thẳng AB. Trước hết chia đều đoạn AB thành 5 phần bằng nhau.