Chương 1: Giao tuyến của vật thể Trang 18 CHƯƠNG 2: HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu các loại hình chiếu trục đo. + MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG 2: Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: - Về kiến thức: + Trình bày được khái niệm và phân biệt được các loại hình chiếu trục đo. - Về kỹ năng: + Dựng được hình chiếu trục đo xiên cân và vuông góc đều của vật thể. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Rèn luyện thái độ nghiêm túc, cẩn thận trong công việc; ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm).
- Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: phòng học lý thuyết - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, giấy vẽ, dụng cụ vẽ và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. ✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 19 + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.
+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: không ✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: 1 điểm kiểm tra (hình thức: tự luận) ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2.1 KHÁI NIỆM VỀ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO 2.1 Khái niệm Hình chiếu trục đo: Là hình biểu diễn của vật thể được dựng từ một hệ trục đo. Hệ trục đo: Là hình chiếu của một hệ gồm 3 trục vuông góc xác định 3 chiều kích thước, thực hiện bởi phép chiếu song song và được gọi là phép chiếu trục đo.Hình chiếu trục đo được xác định theo phương chiếu và hệ số biến dạng của các trục.2 Nội dung của phương pháp hình chiếu trục đo Hình 2.
Biểu diễn hình chiếu trục đo Trong không gian lấy mặt phẳng P' làm mặt phẳng hình chiếu và phương chiếu l không song song với P’. - Gắn vào vật thể được biển diễn một hệ trục OXYZ theo ba chiều, dài, rộng, cao của vật thể và đặt vật thể sao cho phương chiếu l không song song với 1 trong 3 trục toạ độ trên. - Chiếu vật thể cùng trục hệ toạ độ vuông góc đó lên mặt phẳng P' theo phương chiếu l, ta được hình chiếu song song của vật thể cùng hệ trục toạ độ vuông góc. Hình biểu diễn đó gọi là hình chiếu trục đo của vật thể ➢ Hệ số biến dạng Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 20 - Trong phép chiếu trên, hình chiếu của ba trục toạ độ là O’X’, O’Y’ và O’Z’ gọi là các trục đo.
- Tỷ số giữa độ dài hình chiếu của một đoạn thẳng nằm trên trục toạ độ với độ dài của đoạn thẳng đó gọi là hệ số biến dạng theo trục đo. O ' A' = p : Hệ số biến dạng theo trục đo O'X'. OA O' B' = q : Hệ số biến dạng theo trục đo O'Y'. OB O'C ' = r : Hệ số biến dạng theo trục đo O'Z'.3 Phân loại hình chiếu trục đo a.
Phân loại hình chiếu trục đo theo phương chiếu: − Hình chiếu trục đo xiên: Phương chiếu ở vị trí bất kỳ đối với mặt phẳng hình chiếu. − Hình chiếu trục đo vuông góc: Phương chiếu vuông góc với mặt phẳng hình chiếu. Phân loại hình chiếu trục đo theo hệ số biến dạng: − Hình chiếu trục đo đều: Hệ số biến dạng theo ba trục bằng nhau. − Hình chiếu trục đo cân: Hệ số biến dạng theo 2 trong 3 trục bằng nhau.
− Hình chiều trục đo lệch: Hệ số biến dạng theo 3 trục không bằng nhau. Trong các bản vẽ cơ khí thường dùng là: hình chiếu trục đo vuông góc đều và hình chiếu trục đo xiên cân.2 HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO VUÔNG GÓC ĐỀU 2.1 Góc giữa các trục đo và hệ số biến dạng - Vị trí các trục đo : các góc X'O'Y' = Y'O'X' = X'O'Z' = 1200 (Hình 6-2); - Các hệ số biến dạng theo các trục O'X', O'Y', O'Z' là p = q = r = 0,82. Để thuận tiện cho việc vẽ, người ta thường dùng hệ số biến dạng quy ước p = q = r =1. Với hệ số biến dạng quy ước này, hình chiếu trục đo được xem như phóng to lên 1 : 0,82 = 1,22 lần so với thực tế.
Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 21 Hình 2. Thông số của hình chiếu trục đo vuông góc đều 2.2 Hình chiếu trục đo vuông góc đều của đường tròn Trong hình chiếu trục đo vuông góc, đường tròn nằm trên mặt phẳng song song với mặt xác định bởi hai trục tọa độ sẽ có hình chiếu trục đo là elip. Trục lớn của elip này vuông góc với hình chiếu trục đo của trục tọa độ thứ ba. Nếu lấy hệ số biến dạng quy ước p = q = r = 1 thì trục lớn của elip bằng 1,22d và trục nhỏ bằng 0,7d (d: đường kính của đường tròn).
Hình chiếu trục đo vuông góc đều thường dùng để vẽ các vật thể mà các mặt đều có hình tròn. Trên các bản vẽ kỹ thuật, cho phép thay hình elip bằng hình ôvan. Cách vẽ hình ôvan theo 2 trục của nó. Dựng hình chiếu trục đo vuông góc đều của đường tròn - Trước hết xác định trục dài và trục ngắn của ôvan, vẽ hình thoi và cạnh bằng đường kính của đường tròn d, góc nhọn bằng 60o , đường chéo dài của hình thoi trùng với trục dài của ôvan.
- Lấy các điểm giữa của các cạnh hình thoi E, F, G, H. Nối đỉnh O1 với E và F được các điểm O2 và O4. - Lấy O1 làm tâm, bán kính R1 = O1E vẽ cung lớn và lấy O2 làm tâm, bán kính R2 = O2E vẽ cung bé. Sau đó vẽ cung đối xứng có tâm O3 và O4 ta được hình ôvan.
Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 22 Hình 2. Các bước dựng hình chiếu trục đo vuông góc đều 2.3 Hình chiếu trục đo xiên cân 2.1 Góc giữa các trục đo và hệ số biến dạng - Vị trí các trục đo : các góc X'O'Y = Y'O'Z' = 1350 ; X'O'Z' = 900 - Các hệ số biến dạng theo các trục O'X', O'Y', O'Z' là p = r = 1; q = 0,5 Hình 2. Thông số của hình chiếu trục đo xiên cân 2.2 Hình chiếu trục đo xiên cân của đường tròn Vẽ elip như hình 6. Hình chiếu trục đo xiên góc cân của đường tròn nằm trong mặt đứng XOZ không bị biến dạng.
Các đường tròn nằm trong các mặt phẳng song song với mặt phẳng XOY, YOZ có hình chiếu trục đo đứng cân là hình elip : + Trục lớn = 1,06 d; trục nhỏ= 0,35 d + Trục lớn của elip làm với trục X hay trục O’Z’ một góc 7 0 Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 23 Hình 2. Dựng hình chiếu trục đo xiên cân của đường tròn 2.4 CÁCH DỰNG HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO Khi vẽ hình chiếu trục đo của vật thể, ta cần dựa vào đặc điểm hình dạng của vật thể để chọn cách vẽ thích hợp. Thường người ta vẽ trước một mặt của vật thể làm cơ sở, sau đó dựa vào các tính chất của phép chiếu song song như tính chất của hai đường thẳng song song, tính chất của tỷ số hai đoạn thẳng song song để vẽ các mặt khác.1 Trình tự vẽ như sau - Chọn loại hình chiếu trục đo và dùng êke, thước để xác định vị trí các trục đo. - Vẽ trước một mặt làm cơ sở, mặt vật thể đặt trùng với mặt phẳng tọa độ.
- Từ các đỉnh của mặt đã vẽ, kẻ các đường song song với trục đo thứ ba. - Căn cứ theo hệ số biến dạng, đặt các đoạn thẳng lên các đường đó. - Nối các điểm đã xác định và hoàn thành hình vẽ bằng nét liền mảnh. - Cắt vật thể (nếu vật thể có lỗ hoặc rãnh).
- Cuối cùng tô đậm.2 Ví dụ về dựng hình chiếu trục đo a. Trường hợp vật thể có dạng hình hộp: Ta vẽ hình hộp ngoại tiếp cho vật thể và chọn 3 mặt của hình hộp làm 3 mặt phẳng. Dựng hình chiếu trục đo cho vật thể có dạng hình hộp b. Trường hợp vật thể có mặt đối xứng: Ta nên chọn mặt phẳng đối xứng làm mặt phẳng toạ độ.
Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 24 Hình 2. Hình chiếu trục đo cho vật thể có mặt đối xứng c. Trường hợp thể hiện hình dạng bên trong của vật thể: Ta thường vẽ hình chiếu trục đo của vật thể đã được cắt đi một phần. Nên chọn các mặt phẳng cắt thế nào cho hình chiếu trục đo vừa thể hiện được hình dạng bên trong của vật thể vừa giữ nguyên được hình dạng cơ bản bên ngoài của vật thể đó.
Trình tự dựng hình chiếu trục đo cho vật thể bị cắt một phần Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 25 BÀI TẬP Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 26 Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 27 ❖ TÓM TẮT CHƯƠNG 2: 2. Khái niệm về hình chiếu trục đo 2. Hình chiếu trục đo xiên cân 2. Hình chiếu trục đo vuông góc đều ❖ CÂU HỎI VÀ TÌNH HUỐNG THẢO LUẬN CHƯƠNG 2: 1.
So sánh sự khác nhau của hình chiếu trục đo vuông góc đều và hình chiếu trục đo xiên cân? 2. Nêu trình tự vẽ hình chiếu trục đo của chi tiết dang hộp? 3. Nêu trình tự vẽ hình chiếu trục đo của chi tiết có mặt đối xứng? Chương 2: Hình chiếu trục đo Trang 28 CHƯƠNG 3: BIỂU DIỄN VẬT THỂ ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 3 Chương 3 là chương giới thiệu về các loại hình chiếu thể hiện trên bản vẽ + MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG 3: Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: - Về kiến thức: + Trình bày được khái niệm và phân biệt được các loại hình chiếu .