Giáo Trình Vẽ Điện Nghề Điện Công Nghiệp Trung Cấp

Giáo trình vẽ điện nghề điện công nghiệp trung cấp cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên trong lĩnh vực điện công nghiệp.

• Tác giả: Trần Nhữ Mạnh
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Hà Nam
• Chuyên ngành: Điện Công Nghiệp
• Đề tài: Giáo Trình Vẽ Điện Cho Nghề Điện Công Nghiệp Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nam

Mục lục chi tiết

• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT VỀ VẼ ĐIỆN
• 1.1. Khái quát chung về bản vẽ điện
• 1.2. Qui ước trình bày bản vẽ
• 1.3. CÂU HỎI ÔN TẬP
• 1.4. CÁC TIÊU CHUẨN BẢN VẼ ĐIỆN
• 1.4.1. Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN)
• 1.4.2. Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC)
• 2. BÀI 2: CÁC KÝ HIỆU QUY ƯỚC DÙNG TRONG BẢN VẼ ĐIỆN
• 2.1. Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng
• 2.2. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng
• 2.3. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện công nghiệp
• 2.4. Ký hiệu điện trong sơ đồ cung cấp điện
• 2.5. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Vẽ Điện Nghề Điện Công Nghiệp

Giáo trình vẽ điện cho nghề điện công nghiệp trung cấp là tài liệu quan trọng, cung cấp kiến thức cơ bản về vẽ điện. Tài liệu này được biên soạn dựa trên chương trình khung đào tạo, nhằm giúp học viên nắm vững các kỹ thuật vẽ điện. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm, ký hiệu và tiêu chuẩn trong vẽ điện, giúp học viên có nền tảng vững chắc để thực hiện các bản vẽ điện chuyên ngành.

1.1. Mục Tiêu Của Giáo Trình Vẽ Điện

Mục tiêu chính của giáo trình là giúp học viên nhận diện và sử dụng đúng các ký hiệu điện, thực hiện bản vẽ điện cơ bản và đọc hiểu các sơ đồ điện. Điều này rất quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và hiệu quả trong công việc.

1.2. Vai Trò Của Vẽ Điện Trong Nghề Điện Công Nghiệp

Vẽ điện là một phần không thể thiếu trong ngành điện công nghiệp. Nó không chỉ giúp truyền đạt thông tin kỹ thuật mà còn là cơ sở để thực hiện các công việc lắp đặt, sửa chữa và bảo trì hệ thống điện.

II. Các Thách Thức Trong Việc Dạy Và Học Vẽ Điện

Việc dạy và học vẽ điện gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu tài liệu đến sự phức tạp trong các ký hiệu và tiêu chuẩn. Học viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Để khắc phục, cần có phương pháp giảng dạy hiệu quả và tài liệu hỗ trợ đầy đủ.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Hiểu Các Ký Hiệu Điện

Nhiều học viên gặp khó khăn trong việc nhận diện và sử dụng các ký hiệu điện. Việc này có thể dẫn đến sai sót trong quá trình thực hiện bản vẽ, ảnh hưởng đến chất lượng công việc.

2.2. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ Trong Giảng Dạy

Tài liệu giảng dạy không đầy đủ hoặc không cập nhật có thể làm giảm hiệu quả học tập. Cần có các tài liệu tham khảo phong phú và dễ hiểu để hỗ trợ học viên trong quá trình học.

III. Phương Pháp Dạy Vẽ Điện Hiệu Quả

Để dạy vẽ điện hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, kết hợp lý thuyết và thực hành. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng giúp học viên tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng hơn.

3.1. Kết Hợp Giữa Lý Thuyết Và Thực Hành

Việc kết hợp lý thuyết và thực hành giúp học viên hiểu rõ hơn về các khái niệm và ứng dụng thực tế của vẽ điện. Học viên có thể thực hành trên các bản vẽ thực tế để củng cố kiến thức.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Giảng Dạy

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để tạo ra các bài giảng sinh động, giúp học viên dễ dàng tiếp thu kiến thức. Các phần mềm vẽ điện cũng giúp học viên thực hành một cách hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Vẽ Điện

Giáo trình vẽ điện không chỉ là tài liệu học tập mà còn là công cụ hỗ trợ trong công việc thực tế. Học viên sau khi hoàn thành mô đun có thể áp dụng kiến thức vào các dự án thực tế, từ việc thiết kế đến lắp đặt hệ thống điện.

4.1. Thiết Kế Hệ Thống Điện

Học viên có thể sử dụng kiến thức từ giáo trình để thiết kế các hệ thống điện phù hợp với yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn hiện hành. Điều này giúp nâng cao chất lượng công việc và đảm bảo an toàn.

4.2. Lắp Đặt Và Bảo Trì Hệ Thống Điện

Kiến thức về vẽ điện giúp học viên thực hiện lắp đặt và bảo trì hệ thống điện một cách chính xác. Việc này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu rủi ro trong quá trình thi công.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Vẽ Điện

Giáo trình vẽ điện cho nghề điện công nghiệp trung cấp là tài liệu thiết yếu, giúp học viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Việc áp dụng hiệu quả giáo trình sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

5.1. Tương Lai Của Giáo Trình Vẽ Điện

Giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thực tế. Điều này sẽ giúp học viên luôn được trang bị kiến thức mới nhất.

5.2. Đề Xuất Cải Tiến Giáo Trình

Cần có các đề xuất cải tiến giáo trình dựa trên phản hồi từ học viên và giảng viên. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo trình và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Mô đun Vẽ điện (Mã mô đun: MĐ 10) là giáo trình kỹ thuật cơ sở thuộc hệ thống chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trình độ Cao đẳng nghề. Giáo trình được biên soạn bởi tập thể giảng viên Khoa Điện – Trường Cao đẳng nghề Hà Nam (do tác giả Trần Nhữ Mạnh tham gia biên soạn), hình thành từ kết quả Dự án "Thí điểm xây dựng chương trình và giáo trình dạy nghề năm 2011–2012" và ban hành theo Quyết định số 120/QĐ-TCDN ngày 25 tháng 02 năm 2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề (hoàn thiện năm 2017).

Trong chương trình đào tạo, mô đun này được bố trí học sau môn An toàn lao động; học song song với các môn học/mô đun kỹ thuật cơ sở gồm Vẽ kỹ thuật, Mạch điện, Vật liệu điện, Khí cụ điện; đồng thời là môn học tiên quyết trước khi người học tiếp cận các mô đun chuyên môn nghề như Máy điện, Cung cấp điện, Kỹ thuật lắp đặt điện, Trang bị điện 1 và Trang bị điện 2.

Mục tiêu học tập của mô đun nhằm trang bị cho học viên năng lực nhận dạng và vẽ các ký hiệu quy ước trên mặt bằng xây dựng và sơ đồ điện; thực hiện đúng các dạng bản vẽ điện cơ bản theo yêu cầu; đọc, phân tích và vẽ thành thạo các loại sơ đồ (nguyên lý, mặt bằng, vị trí, nối dây, đơn tuyến); dự trù khối lượng vật tư thiết bị điện phục vụ thi công; đồng thời rèn luyện tính cẩn thận, chính xác và nghiêm túc trong hoạt động nghề nghiệp.

Cấu trúc giáo trình có tổng thời lượng 30 giờ (10 giờ lý thuyết, 18 giờ thực hành/bài tập và 2 giờ kiểm tra), tiếp cận từ việc chuẩn hóa công cụ, khổ giấy, đường nét và tiêu chuẩn hiển thị, sau đó đi sâu vào hệ thống ký hiệu chuyên ngành và phương pháp triển khai các dạng sơ đồ mạch điện thực tế. Điểm đặc sắc của tài liệu là tính hệ thống hóa các quy chuẩn TCVN và IEC, gắn kết trực tiếp giữa bản vẽ lý thuyết với công tác bóc tách vật tư và biện pháp thi công.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được cấu trúc thành 4 phần học chính:

• Bài mở đầu: Khái quát về bản vẽ điện (2 giờ lý thuyết): Định nghĩa bản vẽ điện như một phương tiện thông tin kỹ thuật dùng để thực thi và chỉ đạo sản xuất. Nội dung giới thiệu vật liệu và dụng cụ vẽ (giấy vẽ tinh, giấy bóng mờ, giấy kẻ ô li; bút chì các loại H, HB, B; thước dẹp 30–50 cm, thước chữ T, thước rập tròn, êke, compa); quy định khổ giấy theo TCVN 2-74 (từ A0: 1189x841 mm đến A4: 297x210 mm); quy cách đặt khung tên ở góc phải phía dưới; chữ viết (thẳng đứng hoặc nghiêng 75°); các dạng đường nét kỹ thuật và quy tắc ghi kích thước (đường gióng, đường ghi kích thước cách đường bao 7–10 mm, con số kích thước theo đơn vị mm, ký hiệu $\varnothing$ cho đường tròn, ký hiệu $R$ cho cung tròn).
• Bài 1: Các tiêu chuẩn bản vẽ điện (1 giờ lý thuyết): Phân tích và đối chiếu hai hệ thống tiêu chuẩn:
  • Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN): Áp dụng hệ thống TCVN từ 1613-75 đến 1639-75 cho ký hiệu điện và TCVN 185-74 cho ký hiệu mặt bằng. Bản vẽ theo TCVN thường trình bày sơ đồ theo hàng ngang, các ký tự ký hiệu viết tắt từ thuật ngữ tiếng Việt (ví dụ: CD - Cầu dao, CC - Cầu chì, K - Công tắc, Đ - Đèn, OC - Ổ cắm).
  • Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC): Bản vẽ trình bày theo cột dọc, sử dụng ký tự viết tắt từ thuật ngữ tiếng Anh (ví dụ: SW - Source Switch, F - Fuse, S - Switch, L - Lamp/Load).
• Bài 2: Các ký hiệu quy ước dùng trong bản vẽ điện (7 giờ: 3 lý thuyết, 3 thực hành/bài tập, 1 kiểm tra): Phân loại và hướng dẫn vẽ các hệ thống ký hiệu quy ước:
  1. Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng (TCVN 185-74): Tường nhà, các loại cửa đi (1 cánh, 2 cánh, cửa gấp, cửa kéo, cửa lùa), cửa sổ (đơn, kép, mở ngoài, mở trong, cửa xoay), cầu thang (1 cánh, 2 cánh, 3 cánh với quy ước chấm tròn bậc đầu, mũi tên bậc cuối), khu vệ sinh và thiết bị phụ trợ (bếp than củi, bếp hơi, bồn tắm, phòng tắm hoa sen, chậu rửa mặt, hố xí).
  2. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng (TCVN 1613-75, 1615-75, 1623-75): Nguồn điện; các loại đèn (sợi đốt, huỳnh quang, nung sáng có chụp, chiếu sâu tráng men, tráng gương, thủy ngân cao áp, đèn chống nổ, chống hóa chất, đèn chùm); thiết bị đóng cắt và bảo vệ (cầu dao 1 pha/3 pha, cầu dao đảo, công tắc 2–3–4 cực, ổ cắm có cực nối đất, aptomat 1 pha/3 pha, cầu chì, nút ấn, bảng/tủ phân phối chiếu sáng); thiết bị đo lường.
  3. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện công nghiệp (TCVN 1614-75, 1619-75, 1615-75, 1623-75): Các loại máy điện quay và máy biến áp (biến áp cách ly, biến áp tự ngẫu, biến áp $Y/Y$, $\Delta/Y$ 3 pha, cuộn cảm/cuộn kháng; động cơ không đồng bộ 3 pha rotor lồng sóc/dây quấn, máy điện đồng bộ, máy điện một chiều kích từ độc lập/song song/nối tiếp/hỗn hợp, động cơ 1 pha); thiết bị đóng cắt và điều khiển công nghiệp (cuộn dây rơle, công tắc tơ, rơle nhiệt, rơle thời gian đóng/cắt muộn, tiếp điểm có bộ dập hồ quang, rơle không điện kiểu cơ/khí nén/phao/nhiệt/ly tâm, bộ khống chế tay gạt, phanh điện từ, bàn điện từ, máy biến dòng, biến điện áp).
  4. Ký hiệu điện trong sơ đồ cung cấp điện (TCVN 1615-75, 1618-75, 1623-75): Khí cụ cao áp và hạ áp (dao cách ly, dao ngắn mạch, dao cắt phụ tải, máy cắt cao thế/hạ thế, cầu chì tự rơi FCO, trạm biến áp, trạm phân phối, chống sét ống/van, tụ bù ngang/dọc, nhà máy điện); hệ thống đường dây và phụ kiện (thanh cái nét đậm, đường dây trên không 2–3–4 dây, đường dây AC dưới và trên 1000V, phân nhánh, mối nối, tiếp địa cọc thép/ống thép, đường dây xuyên tường/trần, trụ bê tông ly tâm, crắc sứ, U sứ).
  5. Ký hiệu điện trên sơ đồ điện tử (TCVN 1614-75, 1616-75, 1626-75, 1633-75): Linh kiện thụ động (điện trở cố định/công suất/chiết áp, tụ điện thường/phân cực/vi sai/varicon, cuộn cảm, biến áp lõi ferit); linh kiện tích cực/bán dẫn (diode zener, diode biến dung, SCR, triac, diac, UJT, BJT loại p-n-p và n-p-n, FET, Op-amp); phần tử logic (OR, AND, NOT, NAND, NOR, XOR, XNOR, Flip-Flop RS/JK, IC 8 chân); hệ thống ký tự quy ước viết tắt (Bảng 2-15).
• Bài 3: Vẽ sơ đồ điện (20 giờ: 4 lý thuyết, 15 thực hành/bài tập, 1 kiểm tra): Khái niệm, nguyên tắc vẽ và mối quan hệ chuyển đổi qua lại giữa các dạng sơ đồ:
  • Sơ đồ mặt bằng: Biểu diễn kích thước phòng ốc, nhà xưởng nhìn từ trên xuống (ví dụ căn hộ 3 phòng: khách, ngủ, bếp).
  • Sơ đồ vị trí: Bố trí vị trí lắp đặt thực tế của thiết bị, bảng điều khiển trên nền sơ đồ mặt bằng kèm kích thước xác định.
  • Sơ đồ nguyên lý: Biểu diễn logic kết nối và nguyên tắc vận hành của mạch điện (thể hiện theo hàng ngang hoặc cột dọc), bỏ qua kích thước vị trí lắp đặt.
  • Sơ đồ nối dây (sơ đồ đi dây): Diễn tả phương án đi dây cụ thể được suy ra từ sơ đồ nguyên lý (nguyên tắc đi dây tập trung thành cụm song song/vuông góc dọc tường hoặc trần, đánh số giống nhau tại các điểm cùng điện thế, tối ưu chiều dài ngắn nhất).
  • Sơ đồ đơn tuyến: Dùng một nét dây đại diện cho mạch nhiều dây nhằm đơn giản hóa sơ đồ nối dây nhưng vẫn phản ánh đầy đủ nguyên lý và tuyến đường dây.
  • Sơ đồ mạch điện tử: Triển khai sơ đồ nguyên lý mạch chỉnh lưu cầu 1 pha có tụ lọc.

Logic phát triển nội dung đi tuần tự từ việc trang bị công cụ và tiêu chuẩn nền tảng, học cách đọc và vẽ từng ký hiệu đơn lẻ theo nhóm thiết bị, đến tích hợp các phần tử để thiết kế, phân tích và chuyển đổi hoàn chỉnh các dạng sơ đồ mạng điện và mạch điều khiển.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng lý thuyết tiêu chuẩn hóa kỹ thuật đồ họa công nghiệp dựa trên hệ thống TCVN và IEC. Người học tiếp thu hệ thống phân loại thiết bị điện toàn diện từ cấp điện áp hạ thế (dân dụng, chiếu sáng) đến trung - cao thế (cung cấp điện), kết hợp với cấu trúc điều khiển tự động hóa bằng khí cụ điện từ và mạch bán dẫn điện tử. Đồng thời, giáo trình xác lập mối quan hệ ràng buộc logic giữa 5 dạng sơ đồ điện cơ bản trong thiết kế và thi công kỹ thuật.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Thao tác thành thạo dụng cụ vẽ kỹ thuật; chia khổ giấy đúng tỷ lệ; dựng đường nét, khung tên và ghi kích thước chuẩn xác theo quy định; vẽ chuẩn xác các ký hiệu thiết bị điện - điện tử theo TCVN và IEC.
• Kỹ năng phân tích: Đọc hiểu và phân tích nguyên lý làm việc của mạch điện chiếu sáng, mạch động lực, mạch điều khiển công nghiệp và mạch chỉnh lưu; đối chiếu và chuyển đổi thông tin giữa sơ đồ nguyên lý và sơ đồ vị trí.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp: Thiết kế phương án đi dây hợp lý; chuyển đổi sơ đồ nối dây phức tạp thành sơ đồ đơn tuyến; bóc tách khối lượng vật tư, thiết bị điện từ bản vẽ vị trí phục vụ công tác lập dự trù và thi công lắp đặt thực tế.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp mô đun tích hợp, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết kỹ thuật và thực hành đồ họa. Tỷ trọng thời gian thực hành và bài tập chiếm 60% tổng thời lượng (18/30 giờ), tạo điều kiện cho người học trực tiếp rèn luyện kỹ năng đọc và vẽ bản vẽ.

Hệ thống bài tập trong giáo trình được phân bổ sau từng bài học dưới dạng các bảng tra cứu và bài tập vẽ:

• Bài tập nhận dạng ký hiệu mặt bằng xây dựng (cửa đi, cửa sổ, cầu thang, thiết bị vệ sinh).
• Bài tập vẽ và giải thích ý nghĩa các nhóm ký hiệu điện chiếu sáng, thiết bị đóng cắt, bảo vệ, máy điện, khí cụ điều khiển và linh kiện điện tử (bảng 2-16 đến bảng 2-19).
• Bài tập phân tích và vẽ sơ đồ nguyên lý mạch điện thực tế (mạch gồm cầu dao, cầu chì, công tắc điều khiển đèn sợi đốt và ổ cắm; mạch chỉnh lưu cầu 1 pha có tụ lọc).
• Bài tập thiết lập sơ đồ mặt bằng căn hộ (kích thước tổng thể và từng phòng), từ đó triển khai sơ đồ vị trí, sơ đồ nối dây và sơ đồ đơn tuyến tương ứng.

Phương pháp đánh giá gồm 2 bài kiểm tra định kỳ (chiếm 2 giờ trong chương trình):

• Bài kiểm tra 1 (1 giờ - cuối Bài 2): Đánh giá khả năng nhận dạng, vẽ và giải thích ý nghĩa hệ thống ký hiệu quy ước chuyên ngành.
• Bài kiểm tra 2 (1 giờ - cuối Bài 3): Đánh giá kỹ năng thiết kế, vẽ đúng tiêu chuẩn các dạng sơ đồ (nguyên lý, vị trí, đi dây, đơn tuyến) và khả năng tính toán dự trù vật tư thi công.

Đối với người tự học, giáo trình yêu cầu học viên rèn luyện vẽ tay bằng các loại bút chì và thước chuyên dụng; thường xuyên đối chiếu sơ đồ với Bảng ký hiệu chữ viết tắt chuẩn (Bảng 2-15); tuân thủ các quy tắc bố trí thiết bị (đặt bảng điều khiển nơi khô ráo, dây dẫn đi tập trung vuông góc/song song, đặt công tơ và cầu dao chính ở vị trí dễ quan sát).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Xuất xứ và cơ sở pháp lý chuẩn hóa: Giáo trình là sản phẩm của Dự án "Thí điểm xây dựng chương trình và giáo trình dạy nghề năm 2011–2012", được ban hành chính thức theo Quyết định số 120/QĐ-TCDN ngày 25/02/2013 của Tổng cục Dạy nghề. Nội dung mang tính quy chuẩn đồng bộ cho đào tạo nghề Điện công nghiệp trên toàn quốc.
• Tích hợp song song tiêu chuẩn Việt Nam và Quốc tế: Giáo trình cập nhật và đối chiếu trực diện giữa TCVN (TCVN 2-74, TCVN 185-74, TCVN 1613-75 đến 1639-75) và chuẩn IEC. Người học được trang bị cách đọc bản vẽ theo cả hai trường phái: sơ đồ hàng ngang ký hiệu chữ tiếng Việt (TCVN) và sơ đồ cột dọc ký hiệu chữ tiếng Anh (IEC), phản ánh đúng thực tế thiết bị công nghiệp đang vận hành tại Việt Nam.
• Bao phủ đa dạng lĩnh vực chuyên ngành: Nội dung ký hiệu không giới hạn ở điện dân dụng mà trải rộng qua 5 phân hệ kỹ thuật: xây dựng cơ bản, điện chiếu sáng gia dụng, tự động hóa điều khiển công nghiệp, hệ thống truyền tải/cung cấp điện cao áp và điện tử ứng dụng.
• Gắn liền bản vẽ với thực tiễn thi công: Bản vẽ điện được xác định rõ là phương tiện truyền tải thông tin kỹ thuật phục vụ chỉ đạo sản xuất. Các yêu cầu về quy cách đi dây, đánh số đầu dây, gom tuyến cáp và lập bảng dự trù vật tư đều bám sát quy trình lắp ráp, sửa chữa trong nhà xưởng và công trình dân dụng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học viên và sinh viên: Tài liệu học tập chính thức cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề chuyên ngành Điện công nghiệp. Đồng thời, giáo trình có thể sử dụng cho học viên các ngành liên quan thuộc nhóm nghề Điện – Điện tử dân dụng và công nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Học viên cần hoàn thành môn học An toàn lao động; được khuyến nghị học song song với các môn cơ sở: Vẽ kỹ thuật, Mạch điện, Vật liệu điện và Khí cụ điện.
• Giảng viên: Dùng làm giáo trình giảng dạy chuẩn hóa với thời lượng 30 giờ; làm khung hướng dẫn tổ chức bài giảng lý thuyết (10 giờ), hướng dẫn thực hành đồ họa (18 giờ) và thiết kế đề kiểm tra đánh giá định kỳ (2 giờ).
• Kỹ thuật viên và công nhân ngành điện: Dùng làm tài liệu tham khảo và tra cứu quy chuẩn ký hiệu, quy tắc đọc bản vẽ phục vụ thi công, bóc tách khối lượng và sửa chữa hệ thống điện tại doanh nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp cho đối tượng người học nào?
Giáo trình được thiết kế cho học viên trình độ Cao đẳng nghề ngành Điện công nghiệp và nhóm nghề Điện – Điện tử dân dụng và công nghiệp. Giáo trình cũng có thể dùng cho các hệ đào tạo hoặc ngành nghề kỹ thuật khác có học phần vẽ điện.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước và song song khi học giáo trình này?
Học viên cần học xong môn An toàn lao động và cần học song song các môn học/mô đun kỹ thuật cơ sở gồm: Vẽ kỹ thuật, Mạch điện, Vật liệu điện, Khí cụ điện.

3. Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC) trong giáo trình khác nhau như thế nào?
Theo giáo trình, bản vẽ theo TCVN thường trình bày mạch theo hàng ngang và sử dụng ký tự viết tắt bằng tiếng Việt (ví dụ: CD - cầu dao, CC - cầu chì, K - công tắc). Ngược lại, bản vẽ theo tiêu chuẩn IEC thường bố trí mạch theo cột dọc và sử dụng ký hiệu ký tự viết tắt từ tiếng Anh (ví dụ: SW - công tắc/cầu dao, F - cầu chì, S - công tắc).

4. Giáo trình hướng dẫn những dạng sơ đồ điện nào?
Giáo trình hướng dẫn 5 dạng sơ đồ: sơ đồ mặt bằng (kích thước không gian), sơ đồ vị trí (bố trí thiết bị trên mặt bằng), sơ đồ nguyên lý (logic vận hành), sơ đồ nối dây (phương án đi dây chi tiết) và sơ đồ đơn tuyến (rút gọn đường dây bằng một nét vẽ), cùng sơ đồ nguyên lý mạch điện tử.

5. Người học cần chuẩn bị những dụng cụ vẽ kỹ thuật nào khi học mô đun này?
Người học cần trang bị giấy vẽ (giấy vẽ tinh, bóng mờ, ô li), bút chì kỹ thuật (loại H nét sắc, HB trung bình, B nét đậm), thước dẹp (30–50 cm), thước chữ T, thước rập tròn, êke, compa, tẩy, khăn lau và băng dính.

---

Kết luận

Giáo trình mô đun Vẽ điện (MĐ 10) là tài liệu kỹ thuật cơ sở chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về tiêu chuẩn bản vẽ điện (TCVN và IEC), phương pháp thể hiện ký hiệu quy ước và kỹ năng thiết lập, phân tích các dạng sơ đồ điện chuyên ngành. Giáo trình đóng vai trò nền tảng trực tiếp, tạo tiền đề để học viên tiếp tục tiếp thu các mô đun chuyên sâu trong chương trình Cao đẳng nghề Điện công nghiệp như Máy điện, Cung cấp điện, Kỹ thuật lắp đặt điện, Trang bị điện 1 và Trang bị điện 2. Học viên và giảng viên có thể tra cứu và đối chiếu thêm các tiêu chuẩn nhà nước liên quan được trích dẫn trong tài liệu, bao gồm TCVN 2-74 (khổ giấy), TCVN 185-74 (ký hiệu mặt bằng) và hệ thống TCVN 1613-75 đến 1639-75 (ký hiệu điện kỹ thuật).

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT VỀ VẼ ĐIỆN Giới thiệu: Vẽ điện là một trong những phần không thể thiếu trong hoạt động nghề nghiệp của ngành điện nói chung và của người thợ điện công nghiệp nói riêng. Để thực hiện được một bản vẽ thì không thể bỏ qua các công cụ cũng như những qui ước mang tính qui phạm của ngành nghề. Đây là tiền đề tối cần thiết cho việc tiếp thu, thực hiện các bản vẽ theo những tiêu chuẩn hiện hành. Mục tiêu: - Trình bày được khái quát về vẽ điện - Vận dụng đúng qui ước trình bày bản vẽ điện - Rèn luyện được tính chủ động và nghiêm túc trong công việc.

Khái quát chung về bản vẽ điện Bản vẽ điện là một trong những phần không thể thiếu trong hoạt động nghề nghiệp nói chung và của người thợ điện công nghiệp nói riêng. Bản vẽ điện là một phương tiện thông tin kỹ thuật, là tài liệu kỹ thuật cơ bản dùng để thực thi và chỉ đạo sản xuất, được thực hiện bằng các phương pháp khoa học, chính xác theo qui tắc thống nhất của tiếu chuẩn Nhà nước, Quốc tế 2. Qui ước trình bày bản vẽ Mục tiêu: - Lựa chọn và sử dụng đúng vật liệu và dụng cụ vẽ kỹ thuật - Rèn luyện được tính chủ động và nghiêm túc trong công việc 1.Vật liệu dụng cụ vẽ a.Giấy vẽ: Trong vẽ điện thường sử dụng các loại giấy vẽ sau đây: -Giấy vẽ tinh. -Giấy bóng mờ.

-Giấy kẻ ô li.Bút chì: H: loại chì cứng: Từ 1H, 2H, 3H. Loại này thường dùng để vẽ những đường có yêu cầu độ sắc nét cao. HB: loại có độ cứng trung bình, loại này thường sử dụng do độ cứng vừa phải và tạo được độ đậm cần thiết cho nét vẽ. B: loại mềm: từ 1B, 2B, 3B.

Loại này thường dùng để vẽ những đường có yêu cầu độ đậm cao. Khi sử dụng lưu ý để tránh bụi chì làm bẩn bản vẽ.Thước vẽ: - Trong vẽ điện, thường sử dụng các loại thước sau đây: - Thước dẹp: Dài (3050) cm, dùng để kẻ những đoạn thẳng 6 - Thước chữ T: Dùng để xác định các điểm thẳng hàng, hay khoảng cách nhất định nào đó theo đường chuẩn có trước - Thước rập tròn: Dùng vẽ nhanh các đường tròn, cung tròn khi không quan tâm lắm về kích thước của đường tròn, cung tròn đó - Eke: Dùng để xác định các điểm vuông góc, song song Các dụng cụ khác: Compa, tẩy, khăn lau, băng dính… d.Khổ giấy - Khổ giấy được xác định bằng kích thước mép ngoài của bản vẽ. Theo TCVN 2-74 có các khổ giấy sau: Kí hiệu 44 24 22 12 11 khổ giấy Kích thước các 1189 x 841 594 x 841 594 x 420 297 x 420 297 x 210 cạnh khổ giấy mm Kí hiệu theo A0 A1 A2 A3 A4 TCVN 2-74 - Quan hệ các loại khổ giấy + Từ khổ giấy A0 chia đôi ta được hai khổ giấy A1 + Từ khổ giấy A1 chia đôi ta được hai khổ giấy A2 + Từ khổ giấy A2 chia đôi ta được hai khổ giấy A3 + Từ khổ giấy A3 chia đôi ta được hai khổ giấy A4 e. Khung tên Vị trí khung tên trong bản vẽ .Khung tên trong bản vẽ được đặt ở góc phải, phía dưới của bản vẽ như (Hình 1-1) 5 25 Khung tên Hình 1-1.Khung vẽ và khung tên f.Chữ viết trong bản vẽ điện 7 Có thể viết đứng hay viết nghiêng 750.

Đường nét Trong vẽ điện thường sử dụng các dạng đường nét sau (bảng 1-1) Bảng 1-1. Các dạng đường nét dùng trong vẽ điện h. Cách ghi kích thước. - Đường gióng kích thước: Vẽ bằng nét liền mảnh và vuông góc với đường bao.

- Đường ghi kích thước: Vẽ bằng nét liền mảnh ,song song với đường bao, cách đường bao từ 710mm. - Mũi tên: Nằm trên đường ghi kích thước, đầu mũi tên chạm sát vào đường gióng, mũi tên phải nhọn và thon - Trên bản vẽ, kích thước chỉ được ghi một lần. - Đối với hình vẽ thiếu chỗ để ghi kích thước cho phép kéo dài đường ghi kích thước, con số kích thước ghi ở bên phải, mũi tên có thể vẽ bên ngoài. `- Con số kích thước: Ghi dọc theo đường kính thước và ở khoảng giữa, con số nằm trên đường kính thước và cách một đoạn khoảng 1.

- Đối với các góc có thể nằm ngang. - Để ghi kích thước một góc hay một cung, Đường ghi kích thước là một cung tròn. - Đường tròn: Trước con số kích thước ghi thêm dấu. - Cung tròn: Trước con số kích thước ghi chữ R.

Lưu ý chung: 8 Số ghi độ lớn không phụ thuộc vào độ lớn của hình vẽ. Đơn vị chiều dài: Tính bằng (mm), không cần ghi thêm đơn vị trên hình vẽ (trừ trường hợp sử dụng đơn vị khác qui ước thì phải ghi thêm). Đơn vị chiều góc: tính bằng độ (0). CÂU HỎI ÔN TẬP 1.

Nêu công dụng và mô tả cách sử dụng các loại dụng cụ cần thiết cho việc thực hiện bản vẽ điện. Nêu kích thước các khổ giấy vẽ A3 và A4? 3. Giấy vẽ khổ A0 thì có thể chia ra được bao nhiêu giấy vẽ có khổ A1, A2, A3, A4? 4. Cho biết qui ước về chữ viết dùng trong bản vẽ điện? 5.

Trong bản vẽ điện có mấy loại đường nét? Đặc điểm của từng đường nét? 6.Cho biết cách ghi kích thước đối với đoạn thẳng, đường cong trong bản vẽ điện? 9 BÀI 1. CÁC TIÊU CHUẨN BẢN VẼ ĐIỆN Mã bài:10-01 Giới thiệu: Bản vẽ điện là tiếng nói của kỹ thuật,giúp cho công nhân điện cũng như các nhà quản lý chỉ đạo,căn cứ vào bản vẽ để thực hiện việc thi công , lắp ráp, sửa chữa về điện.Khi vẽ một bản vẽ điện đều căn cứ vào tiêu chuẩn trong và ngoài nước để thực hiện Mục tiêu: - Phân biệt và vận dụng được các tiêu chuẩn bản vẽ điện. - Rèn luyện được tính cẩn thận, chính xác và nghiêm túc trong công việc. Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) Mục tiêu: Trình bầy nội dung và thực hiện được bản vẽ điện theo TCVN - Các ký hiệu điện được áp dụng theo TCVN 1613 – 75 đến 1639 – 75, các ký hiệu mặt bằng thể hiện theo TCVN 185 – 74.

Theo TCVN bản vẽ thường được thể hiện ở dạng sơ đồ theo hàng ngang và các ký tự đi kèm luôn là các ký tự viết tắt từ thuật ngữ tiếng việt (Hình 1-2) N C C K K Đ K §2 O Hình 1-2 Chú thích: CD: Cầu dao; CC: Cầu chì; K: Công tắc; Đ: Đèn; OC: ổ cắm điện; 2. Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC) Mục tiêu: Trình bầy nội dung và thực hiện được bản vẽ điện theo tiêu chuẩn Quốc tế (IEC) 10 Trong IEC, ký tự đi kèm theo ký hiệu điện thường dùng là ký tự viết tắt từ thuật ngữ tiếng Anh và sơ đồ thường được thể hiện theo cột dọc (hình 1-2) Chú thích: SW (source switch): Cầu dao; F (fuse): Cầu chì; S (Switch): Công tắc; L (Lamp; Load): Đèn Hình 1-2 11 BÀI 2: CÁC KÝ HIỆU QUY ƯỚC DÙNG TRONG BẢN VẼ ĐIỆN Mã bài: 10-02 Giới thiệu: Trong bản vẽ điện, tất cả các thiết bị, khí cụ điện đều được thể hiện dưới dạng những ký hiệu qui ước (theo một tiêu chuẩn nào đó). Việc nắm bắt, vận dụng và khai thác chính xác các ký hiệu để hoàn thành một bản vẽ là yêu cầu cơ bản, tối thiểu mang tính tiên quyết đối với người thợ cũng như cán bộ kỹ thuật công tác trong ngành điện - điện tử. Để làm được điều đó thì việc nhận dạng, tìm hiểu, vẽ chính xác các ký hiệu qui ước là một yêu cầu trọng tâm.

Nó là tiền đề cho việc phân tích, tiếp thu và thực hiện các sơ đồ mạch điện, điện tử dân dụng và công nghiệp. Mục tiêu: - Vẽ và đọc được ký hiệu mặt bằng, ký hiệu điện, ký hiệu điện tử. theo qui ước đã học. - Phân biệt được các dạng ký hiệu khi được thể hiện trên: Sơ đồ nguyên lý, sơ đồ đơn tuyến.theo các ký hiệu qui ước đã học.

Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng Mục tiêu: - Trình bầy được các nguyên tắc vẽ mặt bặng xây dựng - Vẽ và đọc được ký hiệu phòng ốc, mặt bằng xây dựng Các chi tiết của một căn phòng, một mặt bằng xây dựng thường dùng trong vẽ điện được thể hiện trong (bảng 2-1).Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng STT Tên gọi Ký hiệu 1 Tường nhà 5 2 Cửa ra vào 1 cánh 3 Cửa ra vào 2 cánh 4 Cửa gấp, cửa kéo 12 5 Cửa lùa 1 cánh, 2 cánh 6 Cửa sổ đơn không mở 7 Cửa sổ kép không mở 8 Cửa sổ đơn bản lề bên trái mở ra ngoài 9 Cửa sổ đơn bản lề bên phải mở vào trong 10 Cửa sổ đơn quay 11 Cầu thang: 1 cánh -Được thể hiện bởi hình chiếu bằng. Bao gồm: Cánh, bậc thang và chỗ nghỉ. -Hướng đi lên thể hiện bằng đường gãy khúc,chấm tròn ở bậc đầu tiên, mũi tên ở bậc cuối cùng. 2 cánh 13 3 cánh 12 Bếp đun than củi: - Không ống khói - Có ống khói 13 Bếp hơi: - Hai ngọn - Bốn ngọn 14 Phòng tắm riêng từng người: - Sát tường - Không sát tường 15 Bồn tắm 16 Phòng tắm hoa sen 17 Hồ nước 14 18 Sàn nước 19* Chậu rửa mặt 20 Hố xí 2.

Ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng Mục tiêu: - Trình bầy được các nguyên tắc vẽ sơ đồ điện chiếu sáng - Vẽ và đọc được ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng 2.Nguồn điện Các dạng nguồn điện và các ký hiệu liên quan được qui định trong TCVN 1613-75; thường dùng các ký hiệu phổ biến sau (bảng 2-2) Bảng 2-2. Các dạng nguồn điện và các ký hiệu liên quan 15 16 2. Đèn điện và thiết bị dùng điện Các dạng đèn điện và các thiết bị liên quan dùng trong chiếu sáng được qui định trong TCVN 1613-75; thường dùng các ký hiệu phổ biến sau (bảng 2-3) Bảng - 3.