Giáo trình văn hóa du lịch dùng trong các trường THCN Hà Nội - Lê Thị Vân chủ biên (2008)

Giáo trình văn hóa du lịch trường THCN Hà Nội do Lê Thị Vân chủ biên cung cấp kiến thức nền tảng và văn hóa ứng xử chuyên ngành kinh doanh du lịch.

• Tác giả: Lê Thị Vân
• Trường học: Trường Trung học Thương mại và Du lịch Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh doanh du lịch
• Đề tài: Giáo trình Văn hóa du lịch
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình văn hóa du lịch trường THCN Hà Nội

Giáo trình văn hóa du lịch do Lê Thị Vân chủ biên được Nhà xuất bản Hà Nội phát hành năm 2008. Bộ tài liệu ra đời theo Quyết định số 5620/QĐ-UB của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội trực tiếp chỉ đạo đề án biên soạn này. Mục tiêu chính là chuẩn hóa hệ thống bài giảng trong các trường Trung học chuyên nghiệp toàn thành phố. Cuốn sách phục vụ công tác đào tạo nhân lực cho giai đoạn công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Nội dung sách gắn liền các sự kiện lớn như 50 năm giải phóng Thủ đô và hướng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Công trình quy tụ nhiều chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học cùng tham gia hội đồng thẩm định. Cấu trúc bài học kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết cơ bản và kỹ năng thực hành nghề nghiệp. Tài liệu không chỉ dành cho học sinh trung học chuyên nghiệp mà còn hỗ trợ giảng viên tham khảo sâu rộng. Toàn bộ kiến thức được trình bày khoa học, chính xác, bám sát khung đào tạo chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

1.1. Bối cảnh ra đời và cơ sở pháp lý biên soạn

Đầu thế kỷ XXI, Việt Nam đẩy mạnh tiến trình hội nhập quốc tế. Ngành du lịch Thủ đô đứng trước yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực. Ngày 23/9/2003, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 5620/QĐ-UB. Quyết định cho phép Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai đề án biên soạn giáo trình chuyên nghiệp. Đây là bước đột phá nhằm thống nhất chương trình giảng dạy tại các cơ sở đào tạo. Công tác biên soạn phản ánh sự chỉ đạo sát sao từ lãnh đạo thành phố. Cuốn sách kịp thời đáp ứng nhu cầu học tập chuyên sâu của học sinh. Tài liệu hoàn thiện đúng dịp kỷ niệm 50 năm giải phóng Hà Nội. Việc này khẳng định định hướng phát triển bài bản của nền giáo dục nghề nghiệp.

1.2. Mục tiêu đào tạo và đối tượng sử dụng chính

Giáo trình hướng đến mục tiêu chuẩn hóa kiến thức chuyên môn cho học sinh trung học chuyên nghiệp. Tác phẩm cung cấp nền tảng lý luận vững chắc về văn hóa và du lịch. Người học nắm vững kiến thức quản lý nhà nước cùng kỹ năng vận hành nghiệp vụ thực tế. Đối tượng thụ hưởng chính là học sinh các chuyên ngành du lịch, khách sạn và dịch vụ. Ngoài ra, giáo viên sử dụng tài liệu làm khung giảng dạy chính quy trên lớp. Sách cũng mở rộng phục vụ các cơ sở đào tạo nghề trên cả nước. Độc giả quan tâm đến lĩnh vực hướng nghiệp có thể tìm đọc dễ dàng. Việc phổ biến tài liệu giúp nâng cao mặt bằng kiến thức văn hóa cho nhân lực ngành du lịch.

II. Phân tích thực trạng từ giáo trình văn hóa du lịch Hà Nội

Giáo trình chỉ rõ thực trạng phát triển du lịch Việt Nam qua nhiều lăng kính học thuật. Tiềm năng tài nguyên văn hóa và danh lam thắng cảnh vô cùng phong phú. Dù vậy, các sản phẩm du lịch thực tế vẫn còn nghèo nàn và đơn điệu. Nhiều giá trị lịch sử độc đáo chưa được khai thác đúng tầm vóc. Năng lực thương mại hóa tài nguyên du lịch còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế. Phần lớn điểm đến vẫn dừng lại ở dạng tiềm năng thô sơ. Hệ thống cơ sở lưu trú và dịch vụ ăn uống chưa đồng bộ. Sự kết hợp giữa tính hiện đại và bản sắc dân tộc chưa thực sự nhuần nhuyễn. Nhiều cơ sở dịch vụ thiếu vắng dấu ấn văn hóa bản địa đặc trưng. Công tác quản lý nhà nước tại các cấp cơ sở đôi khi chưa theo kịp tốc độ phát triển. Doanh nghiệp thuộc nhiều thành phần kinh tế hoạt động còn manh mún, thiếu liên kết chuỗi giá trị. Tác giả Lê Thị Vân cùng ban biên soạn đã nhìn nhận thẳng thắn các tồn tại đó. Những đánh giá này đặt nền móng xây dựng giải pháp đào tạo thiết thực.

2.1. Mâu thuẫn giữa tiềm năng di sản và sản phẩm du lịch

Việt Nam sở hữu kho tàng văn hóa dân tộc đồ sộ qua hàng ngàn năm. Nhiều danh thắng tự nhiên và di tích lịch sử có giá trị thẩm mỹ cao. Điển hình như kiến trúc tháp Báo Nghiêm hay tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay chùa Bút Tháp. Những di sản này mang đậm tinh hoa nghệ thuật điêu khắc thế kỷ XVII. Tuy nhiên, cách khai thác du lịch hiện nay chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. Các tour tuyến còn nghèo nàn về nội dung thuyết minh văn hóa. Doanh nghiệp lữ hành chưa biết biến trầm tích lịch sử thành câu chuyện hấp dẫn. Sự lãng phí tài nguyên văn hóa khiến sức cạnh tranh của ngành du lịch giảm sút. Du khách quốc tế khó cảm nhận hết chiều sâu tâm linh và nghệ thuật truyền thống.

2.2. Thách thức trong dịch vụ ẩm thực và lưu trú du lịch

Hoạt động kinh doanh lưu trú và ăn uống đóng vai trò then chốt trong chuỗi dịch vụ. Khách du lịch luôn yêu cầu chất lượng tiện nghi đạt chuẩn quốc tế. Song song với đó, du khách mong muốn trải nghiệm bản sắc văn hóa địa phương. Thực tế cho thấy nhiều khách sạn và nhà hàng chưa dung hòa được hai yếu tố này. Xu hướng sính ngoại làm mờ nhạt dần nét văn hóa truyền thống của 54 dân tộc. Đồ ăn thức uống thiếu tính đặc trưng vùng miền, cách bài trí đơn điệu. Đội ngũ nhân viên phục vụ còn yếu kém về kiến thức văn hóa ứng xử. Họ chưa thể truyền tải ý nghĩa các phong tục hay câu chuyện ẩm thực đến du khách. Tình trạng này làm giảm tính chuyên nghiệp và sức cuốn hút của điểm đến.

III. Phương pháp giảng dạy giáo trình văn hóa du lịch hiệu quả

Để giải quyết triệt để các bất cập trên, phương pháp đào tạo cần được đổi mới toàn diện. Giáo trình văn hóa du lịch đề xuất phương pháp học tập tích hợp kiến thức liên ngành. Nhà trường cần kết hợp chặt chẽ bài giảng lý thuyết với hoạt động điền dã thực tế. Người học phải được trực tiếp quan sát di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh. Việc tìm hiểu kiến trúc điêu khắc chùa Bút Tháp hay tháp Báo Nghiêm là bài tập thực hành mẫu mực. Giảng viên cần rèn luyện cho học sinh kỹ năng thuyết minh văn hóa sinh động. Song song với đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải mở rộng liên kết doanh nghiệp. Học sinh cần thực tập tại hệ thống khách sạn, nhà hàng và công ty lữ hành đạt chuẩn. Phương pháp tiếp cận này giúp người học hiểu rõ quy chế quản lý nhà nước về du lịch. Sinh viên tốt nghiệp sẽ nắm vững cách kết hợp dịch vụ hiện đại với bản sắc văn hóa dân tộc. Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn được nâng cao rõ rệt.

3.1. Phương pháp tích hợp di sản vào thiết kế tour tuyến

Người dạy cần hướng dẫn học sinh phương pháp giải mã giá trị di sản văn hóa. Các bài học lịch sử phải gắn với tuyến điểm du lịch cụ thể. Học sinh học cách khai thác biểu tượng mỹ thuật, hoa văn rồng phượng và triết lý Phật giáo Tịnh Độ. Từ những chất liệu này, người học xây dựng chương trình du lịch chuyên đề có chiều sâu. Giáo trình định hướng cách liên kết di tích với hệ thống giao thông và dịch vụ lưu trú. Học sinh biết cách xây dựng bài thuyết minh truyền cảm hứng. Phương pháp này biến kiến thức sách vở thành sản phẩm du lịch có giá trị kinh tế. Du khách sẽ cảm nhận sự trân trọng đối với di sản văn hóa dân tộc.

3.2. Nâng cao kỹ năng quản lý và nghiệp vụ dịch vụ hiếu khách

Phương pháp đào tạo nghiệp vụ lưu trú và ẩm thực đòi hỏi tính thực tiễn cao. Nhà trường cần xây dựng phòng thực hành mô phỏng tiêu chuẩn khách sạn hiện đại. Học sinh được rèn luyện quy trình phục vụ bàn, buồng, lễ tân theo chuẩn quốc tế. Đồng thời, giáo trình nhấn mạnh việc lồng ghép tinh hoa ẩm thực truyền thống vào thực đơn. Người học thực hành pha chế thức uống từ thảo mộc địa phương và chế biến món ăn dân tộc. Việc giảng dạy kiến thức pháp luật và bộ máy quản lý nhà nước về du lịch cũng cần được chú trọng. Người học nắm vững vai trò của Tổng cục Du lịch và các Sở Du lịch địa phương. Nhờ đó, học sinh nâng cao khả năng thích ứng với môi trường doanh nghiệp sau tốt nghiệp.

IV. Giá trị ứng dụng của giáo trình văn hóa du lịch hiện nay

Giáo trình văn hóa du lịch trường THCN Hà Nội giữ vững giá trị học thuật và thực tiễn qua thời gian. Bộ tài liệu khẳng định vai trò là kim chỉ nam cho công tác đào tạo nghề du lịch. Những nguyên lý kết hợp giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế vẫn giữ nguyên tính thời sự. Doanh nghiệp du lịch có thể vận dụng các nội dung này để xây dựng sản phẩm đặc thù. Học sinh tốt nghiệp từ chương trình có nền tảng vững vàng, đáp ứng tốt yêu cầu khắt khe của thị trường. Nguồn nhân lực này góp phần tích cực nâng tầm thương hiệu du lịch Thủ đô và cả nước. Ngoài ra, tài liệu còn là nguồn tham khảo đáng tin cậy cho công tác nghiên cứu và xây dựng chính sách. Việc kế thừa và phát huy tri thức từ giáo trình giúp bảo đảm mục tiêu phát triển du lịch bền vững. Sự kết hợp giữa văn hóa truyền thống và kỹ năng hiện đại là chìa khóa mở ra tương lai cho ngành công nghiệp không khói.

4.1. Ứng dụng trong chuẩn hóa nghiệp vụ hướng dẫn và lữ hành

Nội dung giáo trình cung cấp quy chuẩn kiến thức chuẩn xác cho đội ngũ hướng dẫn viên. Các công ty lữ hành ứng dụng giáo trình để bồi dưỡng nghiệp vụ định kỳ cho nhân sự. Hướng dẫn viên nắm bắt phương pháp thuyết minh chuẩn mực về lịch sử và văn hóa tâm linh. Sự hiểu biết cặn kẽ về nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc cổ giúp bài thuyết trình sâu sắc hơn. Khách du lịch không chỉ tham quan cảnh trí mà còn tiếp thu tri thức văn hóa phong phú. Chất lượng hướng dẫn viên nâng cao trực tiếp thúc đẩy sự hài lòng và lòng trung thành của du khách. Đây là cơ sở cốt lõi để các hãng lữ hành tạo dựng lợi thế cạnh tranh dài hạn.

4.2. Định hướng xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa bền vững

Tác phẩm khẳng định tầm quan trọng của việc bảo tồn nguyên trạng di sản trong khai thác kinh tế. Các nhà quản lý du lịch tìm thấy giải pháp cân bằng giữa bảo tồn và thương mại hóa. Phát triển sản phẩm du lịch bền vững đòi hỏi tôn trọng bản sắc địa phương và môi trường sinh thái. Các cơ sở lưu trú và dịch vụ ăn uống học tập cách khai thác nét đẹp truyền thống. Yếu tố văn hóa bản địa trở thành linh hồn tạo sức sống riêng biệt cho từng sản phẩm du lịch. Hướng tiếp cận này giúp ngăn chặn nguy cơ thương mại hóa làm biến dạng di sản. Toàn ngành du lịch xây dựng môi trường phát triển nhân văn, văn minh và gắn kết cộng đồng.

Nội dung chính

Mô tả thư mục học thuật: Giáo trình Văn hóa du lịch

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Văn hóa du lịch do Lê Thị Vân làm chủ biên, được Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành năm 2008 theo Quyết định số 5620/QĐ-UB ngày 23/9/2003 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Đề án biên soạn do Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chỉ đạo, với sự tham gia trực tiếp của đội ngũ giảng viên Trường Trung học Thương mại và Du lịch Hà Nội.

Về vị trí đào tạo, học phần Văn hóa du lịch được xác định là môn học cơ sở bắt buộc thuộc khối ngành Kinh doanh Du lịch - Khách sạn. Môn học được bố trí giảng dạy trước các học phần chuyên môn nghiệp vụ như Lữ hành và Hướng dẫn du lịch, đóng vai trò cung cấp hệ thống tri thức nền tảng về tài nguyên nhân văn.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới hai nhóm kết quả:

• Kiến thức: Người học nắm vững các khái niệm cơ bản về văn hóa, văn hóa du lịch; nhận diện các đặc trưng văn hóa tộc người, hệ thống tín ngưỡng, tôn giáo, di tích kiến trúc và lễ hội truyền thống tại Việt Nam;
• Kỹ năng ứng dụng: Người học vận dụng tri thức văn hóa vào hoạt động kinh doanh du lịch, trọng tâm là công tác thiết kế, định giá chương trình du lịch và hoạt động thuyết minh của hướng dẫn viên du lịch.

Cấu trúc tài liệu gồm Bài mở đầu và 3 chương chuyên đề:

• Bài mở đầu: Giới thiệu khái quát về môn học Văn hóa du lịch;
• Chương 1: Những vấn đề chung về Văn hóa du lịch;
• Chương 2: Những nội dung cơ bản của Văn hóa du lịch;
• Chương 3: Khai thác những giá trị văn hóa trong hoạt động kinh doanh du lịch.

Cách tiếp cận của giáo trình mang tính liên ngành, đặt đối tượng văn hóa truyền thống dưới lăng kính kinh tế dịch vụ và khoa học quản trị lữ hành. Điểm đặc sắc của công trình là việc hệ thống hóa các hiện tượng văn hóa thành các quy luật giá trị khách quan, đối chiếu trực tiếp với các điều khoản pháp lý của Luật Du lịch và Luật Di sản văn hóa.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

• Bài mở đầu: Tổng quan môn học. Trình bày tính chất môn cơ sở ngành, chuẩn đầu ra, mối liên hệ với nghiệp vụ Lữ hành - Hướng dẫn và các nguyên tắc sư phạm chuyên biệt.
• Chương 1: Những vấn đề chung về Văn hóa du lịch.
  • Học thuyết văn hóa: Phân tích ngữ nguyên thuật ngữ "Culture" gắn với lao động cải tạo tự nhiên. Tổng hợp định nghĩa văn hóa của E.B. Tylor (thế kỷ XIX), các học giả Hoa Kỳ (thế kỷ XX), cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Phó Giáo sư Phan Ngọc.
  • Hệ thống thành tố văn hóa: Phân loại văn hóa vật thể (di vật, cổ vật, 7 loại hình kiến trúc cổ: đình, chùa - tháp, đền, cung điện, lăng mộ, thành cổ, nhà ở truyền thống) và văn hóa phi vật thể (tín ngưỡng tổ tiên, thờ Mẫu, Thành hoàng, phồn thực; cấu trúc lễ hội gồm phần Lễ và phần Hội; văn hóa ẩm thực; nghệ thuật trình diễn gồm ca Huế, hò lý Nam Bộ, quan họ, ca trù, múa rối nước).
  • Bản chất và quy luật: Khái niệm du lịch và bản chất du lịch xét từ 5 góc độ (nhu cầu du khách, chính sách phát triển, sản phẩm, tìm kiếm thị trường, tỷ lệ khách theo Luật Du lịch). Định nghĩa văn hóa du lịch theo TS. Trần Nhoán. Hệ thống hóa 5 quy luật vận hành: quy luật giá trị (giá trị điểm đến và giá trị phụ cận), quy luật phân loại giá trị, quy luật phân vùng giá trị (6 vùng du lịch: Trung du miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng, Duyên hải miền Trung, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long), quy luật khai thác giá trị và quy luật bảo tồn giá trị.
• Chương 2: Những nội dung cơ bản của Văn hóa du lịch.
  • Phân loại di tích: Hệ thống hóa 4 nhóm di tích theo Điều 28 Luật Di sản văn hóa: di tích lịch sử, di tích kiến trúc nghệ thuật, di tích khảo cổ, danh lam thắng cảnh.
  • Nghiên cứu trường hợp di tích Phật giáo: Phân tích toàn diện di tích chùa Bút Tháp (Ninh Phúc Tự, Bắc Ninh). Lược sử từ thời vua Trần Nhân Tông đến thế kỷ XVII gắn với Thiền sư Chuyết Chuyết (Lý Thiên Tổ). Khảo sát cấu trúc mặt bằng (Gác chuông, Tiền đường, Thiêu hương, Thượng điện, Tích Thiện Am, Nhà Chung, Phủ Thờ, Hậu đường); kết cấu tháp gỗ Cửu Phẩm Liên Hoa (cao 7,8m) và tháp đá Báo Nghiêm (dựng năm 1647 thời vua Lê Chân Tông, cao 13,5m); nghệ thuật điêu khắc tượng gỗ thế kỷ XVII, tiêu biểu là tượng Phật bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay (cao 3,70m).
• Chương 3: Khai thác những giá trị văn hóa trong hoạt động kinh doanh du lịch. Trình bày các giải pháp thương mại hóa tài nguyên văn hóa thành sản phẩm lữ hành, quy trình khai thác tuyến điểm gắn liền với bảo vệ môi trường nhân văn.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Học thuyết giá trị văn hóa: Xác lập cơ sở định lượng và định tính giá trị điểm du lịch dựa trên 6 tham số: thời gian tồn tại, tính độc đáo, giá trị nguyên thủy (gốc), giá trị huyền thoại, giá trị tâm linh và giá trị bổ trợ.
• Nguyên lý phân vùng địa văn hóa: Cung cấp khung lý thuyết về đặc trưng sản phẩm của 6 vùng du lịch: lễ hội và chợ phiên vùng cao (Vùng 1), văn minh lúa nước và di tích làng xã (Vùng 2), di sản phức hợp duyên hải (Vùng 3), văn hóa buôn sóc cao nguyên (Vùng 4), du lịch đô thị dịch vụ hiện đại (Vùng 5), du lịch kênh rạch - miệt vườn sông nước (Vùng 6).
• Khung pháp lý chuyên ngành: Tích hợp văn bản luật định vào nhận diện tài nguyên: Luật Di sản văn hóa (Điều 4 về định nghĩa phi vật thể, Điều 28 về phân loại di tích); Luật Du lịch (Điều 34 về phân loại khách nội địa - quốc tế; Điều 35, 36 về quyền và nghĩa vụ của du khách).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích và thẩm định: Đánh giá mức độ nguyên bản và khả năng thương mại hóa của một di tích lịch sử - văn hóa; phân định giá trị cốt lõi và giá trị phụ cận (hạ tầng lưu trú, ăn uống, phương tiện vận chuyển, quà lưu niệm).
• Kỹ năng xây dựng chương trình du lịch: Tuyển chọn tài nguyên văn hóa phù hợp với thị hiếu từng phân khúc thị trường để thiết kế lộ trình tour hợp lý theo thời gian và không gian.
• Kỹ năng nghiệp vụ hướng dẫn: Chọn lọc dữ liệu lịch sử, kiến trúc, mỹ thuật để biên soạn bài thuyết minh điểm đến có cấu trúc khoa học trong thời lượng quy định (2 giờ, 4 giờ).

Phương pháp giảng dạy và học tập

Cách tiếp cận sư phạm

Giáo trình triển khai trên nền tảng phương pháp luận nghiên cứu lịch sử văn hóa Việt Nam, kết hợp các phương pháp cụ thể: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp và phương pháp so sánh.

Quá trình đào tạo tuân thủ 3 nguyên tắc sư phạm cốt lõi:

• Lấy người học làm trung tâm: Đề cao tính tự giác và tự học của học sinh. Giáo viên đóng vai trò nêu vấn đề, định hướng nghiên cứu nhằm giải quyết dung lượng tri thức văn hóa sâu rộng vượt ngoài thời lượng tiết giảng trên lớp.
• Gắn kết lý thuyết với thực hành nghề nghiệp: Học sinh bắt buộc phải tham gia các chuyến khảo sát thực địa tại các tuyến điểm du lịch cụ thể; quan sát và đối chiếu phương pháp thuyết minh của đội ngũ hướng dẫn viên giàu kinh nghiệm thực tế.
• Cập nhật chính sách và dữ liệu ngành: Liên tục cập nhật các chủ trương phát triển kinh tế du lịch của Đảng, Nhà nước và hệ thống văn bản pháp lý hiện hành để vận dụng linh hoạt vào thực tiễn kinh doanh.

Đánh giá và hướng dẫn tự học

Cuối mỗi chương, giáo trình thiết kế hệ thống câu hỏi ôn tập đòi hỏi năng lực tổng hợp và tư duy phân tích:

• Đánh giá lý thuyết thông qua yêu cầu phân loại tiêu chí di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và bản sắc văn hóa dân tộc.
• Đánh giá năng lực vận dụng thông qua bài tập phân tích quy luật phân vùng giá trị, liên hệ thực tế đặc trưng lễ hội vùng Đồng bằng sông Hồng.
• Học sinh tự học theo định hướng: đọc tài liệu văn bản luật, nghiên cứu hồ sơ xếp hạng di tích, ghi chép thực tế điền dã và giải quyết các tình huống quản trị dịch vụ tại điểm đến.

Điểm nổi bật và cập nhật

Tích hợp cơ sở pháp lý và thể chế quản lý

Khác với các tài liệu lịch sử văn hóa thuần túy, giáo trình cập nhật chi tiết tiến trình chuyển đổi của cơ quan quản lý nhà nước về du lịch tại Việt Nam: từ giai đoạn trực thuộc Bộ Ngoại thương, Bộ Văn hóa - Thông tin, Bộ Thương mại đến mốc thành lập Tổng cục Du lịch trực thuộc Chính phủ vào năm 1993. Các chế định về quyền, nghĩa vụ của khách du lịch (Điều 35, Điều 36 Luật Du lịch) và tiêu chí xác định di sản (Luật Di sản văn hóa) được đưa trực tiếp vào nội dung giảng dạy.

Cập nhật hệ thống di sản thế giới

Tài liệu tích hợp dữ liệu các di sản thế giới tại Việt Nam được UNESCO vinh danh tính đến thời điểm xuất bản (năm 2008), bao gồm:

• Di sản thiên nhiên: Vịnh Hạ Long (2 lần công nhận), Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (công nhận tháng 7/2003);
• Di sản văn hóa: Quần thể di tích Cố đô Huế (năm 1993), Đô thị cổ Hội An (năm 1999), Khu đền tháp Mỹ Sơn (tháng 12/1999);
• Di sản văn hóa phi vật thể: Nhã nhạc Cung đình Huế (công nhận ngày 17/11/2003).

Gắn kết mục tiêu quy hoạch quốc gia

Giáo trình đưa vào các chỉ tiêu quản lý di sản cụ thể theo tiến trình thời gian: mốc hoàn thành công tác tổng kiểm kê khoa học di tích toàn quốc vào năm 2005; mục tiêu đến năm 2010 đạt 50% di tích quốc gia đặc biệt được Nhà nước đầu tư tu bổ, tôn tạo (ưu tiên di tích lịch sử cách mạng, kháng chiến) và 50% di tích quốc gia được tu bổ từ các nguồn vốn xã hội hóa.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Phân loại người học và điều kiện tiên quyết

• Học sinh Trung học chuyên nghiệp: Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học sinh hệ Trung cấp chuyên nghiệp ngành Kinh doanh Du lịch - Khách sạn, trọng tâm là chuyên ngành Kinh doanh Du lịch.
• Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ bản về Lịch sử Việt Nam, Địa lý đại cương và Cơ sở văn hóa Việt Nam trước khi tiếp cận môn học này.

Cán bộ giảng dạy và nghiên cứu

• Giảng viên chuyên nghiệp: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn hóa theo chương trình khung của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội; làm căn cứ phân bổ thời lượng giữa giảng dạy lý thuyết trên lớp và tổ chức hoạt động điền dã thực tế.
• Nghiên cứu và tự học: Tài liệu cung cấp cấu trúc danh mục di tích, các quy luật kinh tế văn hóa rõ ràng, phục vụ sinh viên cao đẳng, đại học làm tài liệu tham khảo bổ trợ; người tự học nâng cao hiểu biết về văn hóa ứng dụng trong lữ hành.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được thiết kế phù hợp với ai?

Giáo trình phục vụ trực tiếp cho học sinh các trường Trung cấp chuyên nghiệp, Cao đẳng đào tạo ngành Kinh doanh Du lịch - Khách sạn; đồng thời là tài liệu tham khảo cho nhân viên điều hành tour, hướng dẫn viên du lịch và cán bộ quản lý di tích.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học?

Người học cần trang bị kiến thức nền tảng về Lịch sử Việt Nam qua các triều đại, Địa lý tự nhiên - kinh tế các vùng miền, cùng các khái niệm cơ bản về tôn giáo, tín ngưỡng dân gian (Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo, tín ngưỡng thờ Mẫu).

3. Giáo trình này khác biệt gì so với các sách văn hóa thông thường?

Giáo trình không nghiên cứu văn hóa đơn thuần theo góc độ khảo cổ hay dân tộc học mà tiếp cận văn hóa như một loại tài nguyên kinh tế. Mọi thành tố văn hóa đều được phân tích thông qua 5 quy luật vận hành và gắn kết chặt chẽ với quy định của Luật Du lịch, Luật Di sản văn hóa.

4. Phương pháp tự học giáo trình đạt hiệu quả cao nhất?

Người học cần kết hợp đọc hiểu lý thuyết với việc giải quyết các câu hỏi ôn tập cuối chương; đối chiếu các số liệu phân loại di tích với thực tế địa phương; chủ động đi khảo sát thực tế tại các điểm đến tiêu biểu (như chùa Bút Tháp, vịnh Hạ Long) để phân tích cấu trúc không gian và thực hành kỹ năng thuyết minh.

5. Tài liệu có đính kèm phụ lục và căn cứ pháp lý nào?

Giáo trình dẫn chiếu trực tiếp Luật Di sản văn hóa (Điều 4, Điều 28), Luật Du lịch (Điều 34, 35, 36), Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, IX; đồng thời có Phụ lục 1 quy định chi tiết về việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể.

Kết luận

Giáo trình Văn hóa du lịch do Lê Thị Vân chủ biên là tài liệu học thuật cơ sở ngành chuẩn mực, định hình phương pháp khai thác tài nguyên nhân văn trong hoạt động kinh doanh du lịch. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở việc thiết lập hệ thống 5 quy luật văn hóa du lịch trên nền tảng pháp lý và thực tiễn di sản Việt Nam.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững lý thuyết và các quy luật ở Chương 1, tiến hành khảo sát cấu trúc di tích mẫu tại Chương 2, trước khi nghiên cứu các mô hình thương mại hóa ở Chương 3 và chuyển tiếp sang các học phần nghiệp vụ Lữ hành, Hướng dẫn du lịch. Người học cần kết hợp nghiên cứu các văn bản pháp luật cập nhật, hồ sơ xếp hạng di tích của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các công trình nghiên cứu chuyên sâu về kiến trúc cổ Việt Nam để hoàn thiện năng lực nghề nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

g iA o t r in h Van hoa du lich D U N G T R O N G C A C TRI/C3NG TR U N G HO C C H U Y £ N N G H IE P Ini N H A XUAT BAN HA N O I so g i Ao duc v A d Ao tao h A noi LE TH I VAN (Chu bien) g i A o t r in h VAN HOA DU LjCH (Dung trong cac trtidng THCN) DAI HOC THAI NGUYEN] TEUNGTAMH0&LISU4 NHA XUAT BAN h A NOI - 2008 Lofi gi6i thieu A T tide ta dang bifdc vao thdi ky cong nghiep hoa, hien 1 V dai hoa nham dtia Viet Nam trd thanh ntidc cong nghiep van minh, hien dai. Trong sti nghiep cach mang to Ian do, cong tac dao tao nhan life luon g itiva i trd cjuan trong. Bao cao Chinh tri cua Ban Chap hanh Trung ticrng Dang Cong sail Viet Nam tqi Dai hoi Dang toan quoc Ian thti IX da chi ro: “Phat trien giao due va dao tao la mot trong nhtfng dong lire quan trong thuc day su nghiep cong nghiep hoa, hien dai hoa , la dieu kien de phat trien nguon lire con ngirdi - yeu to eo ban de phat trien xa hoi, tang truong kinh te nhanh va ben viJng”. Quan triet chu trticfng, Nghi quyet cua Dang va N ha ntidc va nhan thifc dung dan v i tarn quan trong cua chticfng trinh, giao trinh doi vdi viec nang cao chat Itiang dao tao, theo de nghi cua Sc? Giao due va Dao tao Ha Noi, ngay 23/9/2003, Uy ban nhan dan thanh pho Ha N oi da ra Quyet dinli so 5620/QD-UB cho phep So Giao due va Dao tao thuc hien de an bien soan chtiang trinh, giao trinh trong cac trtidng Trung hoc chuyen nghiep (TH CN) Ha Noi.

Quyet dinh nay the hien sti quan tarn sau sac ciia Thanh uy, UBND thanh pho trong viec nang cao chat Iticfng dao tao vci plidt trien nguon nhan life Thu do. Tren ca so chuong trinh khung cua Bo Giao due va Dao tao ban hanh vd nhifng kinh nghiem rut ra tif thifc te dao tao, So Giao due vd Dao tao da chi’ dao cdc trtidng TH C N to clu'fc bien soan clufong trinh, giao trinh mot cach khoa hoc, he 3 thong va cap nhat nhting kien thuc thuc tien phu hop vdi doi tucmg hoc sinh TH C N Ha Noi. Bo giao trinh nay la tdi lieu giang day vd hoc tap trong cac trudng TH C N a Ha Noi, dong thdi la tai lieu tham khao him ich cho cac trudng co dao tao cac nganh ky thudt - nghiep vu vd dong dao ban doc quan tam den van de htidng nghiep, day nghi. Viec to’ chtic bien soan bo chtiong trinh, giao trinh nay la m ot trong nhieu hoat dong thiet thuc cua nganh giao due vd dao tao Thu do de ky niem “50 nam giai phong Thu do ”, “50 nam thanh lap nganh ” vd htidng tdi ky niem “1000 nam Thang Long - Ha Noi Sd Giao due vd Dao tao Ha Noi chan thanh cam on Thanh uy, UBND, cac sd, ban, nganh cua Thanh pho, Vu Giao due chuyen nghiep Bo Giao due vd Dao tao, cac nha khoa hoc, cac chuyen gia dan nganh, cac giang vien, cac nha quan ly, cac nha doanh nghiep da tao dieu kien giup do, dong gop y kien.

tham gia Hoi dong phan bien, Hoi dong tham dinh vd Hoi dong nghiem thu cac chtiong trinh, giao trinh. D ay la Ian dau tien Sd Giao due vd Dao tao Ha Noi to chtic bien soan chtiong trinh, giao trinh. Du da h it sue co gdng nhting chac chan khong tranh khoi thie'u so t , bat cap. Cluing tdi mong nhan duoc nhting y kien dong gop cua ban doc de tifng btidc hoan thien bo giao trinh trong cac Ian tdi ban sail.

GIAM DOC S d GIAO DUC VA DAO TAO 4 Ldi mo? d a u T T i e n nay, dat nude ta dang thuc hien nen kinh te m d cua. JL cilng co nghTa la m d ro n g su giao luu hop tac thuong mqi - van hod giua cac vung, cac nude trong khu vuc vd tren the gidi. Su giao luu nay khong nhung gop phan phat trien nen kinh te noi chung md cdn thuc day su phat trien cua nganh du lich noi rieng. Nen kinh te ngay cang phat trien thi nhu cau cua con ngudi cang cao, khong nhung chi cdn dap Ung nhu can an no, mac dm md cdn phai dap ung nhu cau an ngon mac dep.

Vi vay, nganh du lich da duoc nhieu c/uoc gia rat coi trong vd dua len thanh mot nganh cong nghiep dich vu hay mot nganh "cong nghiep khong khoi". Dong thdi, ngay nay, su phat trien dich vu 1a xu the tat yeu tren the gidi. De cqnh tranh thang loi trong qua trinh toan cau hod kinh te, tat ca cac quoc gia cung nhu cac doanh nghiep deu phai Uu tien hang dau cho viec cung cap chat luong dich vu nhu la mot loi the cqnh tranh. N am bat duoc xu hudng phat trien, nganh du lich Viet Nam da co nhung budc tien quan trong de phat trien kinh te dat nude noi chung vd nganh du lich noi rieng.

M uon lam duoc dieu do cdn phai co su no life, gop sue cua cac co quan quan ly, cung nhu viec dao tao dpi ngu nhan vien phuc vu trong nganh du lich. Trong he thong cac trudng dao tao chuyen nganh du lich, Trudng trung hoc Thuong mqi vd Du lich Hd Noi la mot trong nhung trudng hang dau, dqc biet 1a ve chuyen nganh Kinh doanh du lich. De nang cao chat lupng vd hieu qua trong dao tao, nha trudng da to chtic bien soan he thong cac giao trinh 5 phuc vu cho viec giang day. Trong he thong cac giao trinh duoc bien soan, Giao trinh mon hoc Van hod du lich co mot vai trd rat quan trong doi voi hoc sinh chuyen nganh Kinh doanh du lich.

Trong Ian dau tien bien soan chung tdi khong the tranh khoi nhung khiem khuyet, rat mong nhan dupe nhung y kien dong gop de giao trinh hoan thien hon. Xin chan thanh cam on. t Ac g iA 6 Bai m d d au I. MUC TIEU CUA MON HOC VAN HOA DU LICH 1.

Muc tieu chung Mon hoc Van hoa du lich trang bi cho hoc sinh nhung kien thiic co ban ve van hoa va van hoa du lich; phuong thurc khai thac gia tri van hoa trong hoat dong kinh doanh du lich. Muc tieu cu the - Hieu duoc nhung dac trung co ban cua van hoa cac dan toe o Viet Nam; mot so tin nguong, ton giao va 16 hoi tieu bieu 6 Viet Nam. - Van dung nhung kien thuc da hoc vao hoat dong kinh doanh du lich trong xay dung cac chuong trinh du lich, trong hoat dong cua huong d in vien du lich. VI TRI, TINH CHAT VA N O l DUNG CUA MON HOC VAN HOA DU LICH 1.

Vi tri, tinh chat mon hoc van hoa du lich ■ • ■ ■ Mon hoc Van hoa du lich la mon hoc co so cua chuyen nganh Kinh doanh Du lich - Khach san. Mon hoc nay duoc day trudc mot so mon hoc chuyen nganh nhu : Lir hanh, Hu6ng dan du lich. Noi dung mon hoc Van hoa du Ijch Mon hoc Van hoa du lich gom bai mo dau va 3 chuong Bai mo dau: Gioi thieu khai quat ve mon hoc Van hoa du lich Chuong 1 : Nhung van de chung ve Van hoa du lich 7 Chuong 2: Nhung noi dung co ban cua Van hoa du lich Chuong 3 : Khai thac nhung gia tri van hoa trong hoat dong kinh doanh du lich. PHUONG PHAP HOC TAP MON HOC Mon hoc Van hoa du lich duoc nghien cuu dua tren co so cac phuong phap ve Van hoa Viet Nam; lich su van hoa Viet Nam, dong thdi cung van dung nhirng phuong phap nghien cuu cu the nhu: phuong phap phan rich, phuong phap tong hop, phuong phap so sanh.

Mon hoc Van hoa du lich la mot mon hoc dac thu co vai tro quan trong doi voi nhung sinh vien chuyen nganh Kinh doanh du lich. Do vay phuong phap day va hoc doi hoi phai co su n6 luc cao cua ca nguoi day va nguoi hoc. Nhung nguyen tdc chu yeu trong hoc tap va giang day doi voi mon hoc Van hoa du lich gom: - De cao tmh tu giac cua hoc sinh voi phuong cham hoc sinh tu hoc la chu yeu, giao vien neu van de, gcfi mo, dinh huong de hoc sinh tim hieu, nghien ciru. Dong th'oi giao vien can coi trong phuong phap lay hoc sinh lam trung tam nh&m phat huy tmh chu dong, tfch cuc cua hoc sinh de bai giang sinh dong, loi cuon hon.

Muon lam duoc dieu nay can xuat phat tu noi dung rong Ion va phong phu trong kien thuc cua mon hoc Van hoa du lich doi voi hoc sinh chuyen nganh Kinh doanh du lich. Dong thdi, khong giao vien nao co the truyen dat duoc luong kien thurc do trong khuon kho cua gio hoc tren lop nen hoc sinh se phai tu hoc, tu tim hieu, nghien cuu duoi su huong d in va giup da cua giao vien. - Hoc luon luon phai di doi voi hanh, vi vay hoc sinh can co su co xat. co nhung co hoi thuc hanh tay nghe, hoc sinh phai duoc di thuc te tai cac diem du lich, nghe thuyet minh cua nhung nguoi giau kinh nghiem de hoc hoi.

- Luon luon phai cap nhat nhung thong tin moi nhat, nguoi day va nguoi hoc can phai nam duoc nhung dudng loi, chu truong, chmh sach cua Dang, Nha nuoc ve su phat trien kinh te dat nu6c noi chung va nganh Kinh te du ljch noi rieng; tu do van dung n o t cach dung dSn, linh hoat va sinh dong vao hoat dong kinh doanh du lich. 8 Chtfo'ng 1 n h C n g v X n d £ c h u n g v e v A n h o a d u l ic h Muc tieu: Sau khi hoc xong chuong nay hoc sinh can dat cac muc tieu sau: - Hieu duoc cac khai niem cd ban ve van hoa va van hoa du Ijch - Phan tfch duoc cac quy luat gia tri cua van hoa du lich - Van dung va phan tfch nhi/ng kien thifc da hoc vao thi/c te hoat dong kinh doanh du Ijch. - Co long yeu nude, niem tu hao dan toe, co y thCfc gin giu, bao ve nhurng gia trj van hoa cua dan toe. Noi dung tom tat: Noi dung trong tarn chuong 1 can chu y - Khai niem van hoa va van hoa du lich - Cac quy luat gia trj cua van hoa du lich I.

CAC KHAI NIEM CO BAN CUA VAN HOA VA VAN HOA DU LICH 1. Khai niem "van hoa" 1.