ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƢỜNG CAO ĐẲNG THƢƠNG MẠI VÀ DU LỊCH HÀ NỘI GIÁO TRÌNH Môn học: VĂN HÓA DU LỊCH Ngành: QUẢN TRỊ DỊCH VỤ DU LỊCH VÀ LỮ HÀNH Trình độ: CAO ĐẲNG ((Ban hành theo Quyết định số:278/QĐ-TMDL ngày 06 tháng 9 năm 2018) HÀ NỘI, năm 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Nghị quyết 08 - NQ/TW của Bộ chính trị đã khẳng định “Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn là định hƣớng chiến lƣợc quan trọng để phát triển đất nƣớc, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển của các ngành, lĩnh vực khác”. Một trong những nhiệm vụ quan trọng để thực hiện mục tiêu này là phát triển du lịch thực sự là ngành kinh tế dịch vụ tổng hợp, có tính liên ngành, liên vùng, có trọng tâm, trọng điểm, hiệu quả, có thƣơng hiệu và khả năng cạnh tranh cao; xã hội hóa cao và có nội dung văn hóa sâu sắc; tăng cƣờng liên kết trong nƣớc và quốc tế, chú trọng liên kết giữa ngành Du lịch với các ngành, lĩnh vực khác trong chuỗi giá trị hình thành nên các sản phẩm du lịch.
Nhƣ vậy, du lịch đƣợc xác định là ngành kinh tế dịch vụ tổng hợp mang bản chất và nội dung văn hóa sâu sắc; nội hàm văn hóa của hoạt động du lịch chi phối mọi lĩnh vực của kinh tế du lịch. Điều đó đặt ra vấn đề cần thiết khai thác giá trị kho tàng di sản văn hóa của dân tộc để phát triển du lịch. Bởi vì văn hóa là một trong những tài nguyên lớn nhất, quan trọng nhất của du lịch Việt Nam. Việt Nam là một quốc gia có nền văn hóa đa dạng do quá trình tiếp biến lâu dài văn hóa nhiều nƣớc trên thế giới.
Văn hóa Việt Nam cũng có nhiều thành tựu, có nhiều di sản văn hóa thế giới, nhiều di tích lịch sử văn hóa quốc gia, nhiều cảnh quan văn hóa nổi tiếng, là nguồn tài nguyên du lịch vô cùng quý giá. Việc trang bị những kiến thức khoa học về các lĩnh vực văn hóa khác nhau chẳng những có ý nghĩa quan trọng trong việc tổ chức quản lý, quy hoạch du lịch, mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với việc nhận diện, đánh giá, khai thác các tài nguyên văn hóa để tạo ra các sản phẩm du lịch văn hóa đặc thù phục vụ nhu cầu của du khách trong và ngoài nƣớc. Những yêu cầu đó đặt ra cho khoa học du lịch những nhiệm vụ hết sức nặng nề, trong đó có nhiệm vụ đào tạo, giáo dục về văn hóa du lịch trong các nhà trƣờng. Nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế trên, Trƣờng Cao đẳng Thƣơng mại và Du lịch Hà Nội tổ chức biên soạn giáo trình Văn hóa du lịch dùng cho chuyên ngành Quản trị dịch du lịch và lữ hành.
Giáo trình là cơ sở để giảng viên nghiên cứu, soạn giáo án phục vụ cho việc giảng dạy môn học này. Đối với sinh viên, giáo trình này đƣợc coi là nguồn tài liệu chính thống để học tập và tự nghiên cứu. Tuy nhiên, trong quá trình biên soạn cuốn giáo trình này khó tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận đƣợc những ý kiến góp ý của các chuyên gia trong ngành và bạn đọc để giáo trình này ngày càng hoàn thiện hơn.
Cuối cùng, chúng tôi xin chân thành cảm ơn sự hỗ trợ và đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp, cảm ơn sự quan tâm của Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo, khoa Khách sạn du lịch và các phòng ban chức năng của Trƣờng Cao đẳng Thƣơng mại và Du lịch Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành cuốn giáo trình này. Chủ biên Đoàn Thị Thùy Trang MỤC LỤC Chƣơng 1: Khái quát về văn hóa và văn hóa du lịch. Khái quát về văn hóa. Khái quát về văn hóa du lịch.
6 Chƣơng 2: Tiến trình lịch sử phát triển của văn hóa việt nam. Lớp văn hoá bản địa .Lớp văn hoá giao lƣu với Trung Hoa và khu vực. Lớp văn hoá giao lƣu với Phƣơng Tây. 52 Chƣơng 3: Các thành tố của văn hóa việt nam trong phát triển du lịch.
Di tích lịch sử văn hóa. Di sản văn hoá. Tín ngƣỡng và tôn giáo. Mĩ thuật truyền thống.
Nghệ thuật diễn xƣớng truyền thống. 133 Tài liệu tham khảo. Tên môn học: Văn hóa du lịch 2. Vị trí, tính chất của môn học: - Vị trí Văn hóa du lịch là môn học thuộc kiến thức cơ sở ngành trong chƣơng trình khung đào tạo trình độ Cao đẳng Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành.
- Tính chất + Môn Văn hóa du lịch giới thiệu về thành tựu văn hóa Việt Nam qua các giai đoạn phát triển khác nhau. + Môn Văn hóa du lịch cũng cung cấp các kiến thức về các thành tố của văn hóa du lịch và những giá trị đặc sắc của các thành tố đó trong kinh doanh du lịch. Mục tiêu môn học: Về kiến thức: - Trình bày đƣợc các khái niệm cơ bản về văn hóa và văn hóa du lịch. - Xác định đƣợc biểu hiện của các quy luật văn hóa du lịch.
- Phân tích đƣợc các thành tựu văn hóa Việt Nam qua các giai đoạn phát triển. - Phân tích đƣợc những giá trị đặc sắc của văn hóa du lịch trong kinh doanh du lịch. + Di tích lịch sử văn hóa + Di sản văn hóa + Văn hóa ẩm thực + Văn hóa các dân tộc + Tín ngƣỡng và tôn giáo + Mĩ thuật + Nghệ thuật diễn xƣớng truyền thống Về kĩ năng: - Giới thiệu đƣợc các giá trị văn hóa truyền thống cho khách du lịch. - Vận dụng những giá trị đặc sắc của văn hóa du lịch trong kinh doanh du lịch.
Năng lực tự chủ và trách nhiệm Ngƣời học có tinh thần tự hào, tự tôn về quê hƣơng đất nƣớc, con ngƣời và văn hoá Việt Nam, đồng thời biết trân trọng, giữ gìn và tôn vinh những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc. Nội dung của môn học CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA DU LỊCH Mục tiêu - Về kiến thức +Trình bày đƣợc các khái niệm văn hóa, đặc trƣng và chức năng của văn hóa. +Trình bày đƣợc các thành tố của văn hóa. +Trình bày đƣợc khái niệm, tính chất, vai trò của văn hóa du lịch.
+Phân tích đƣợc các quy luật của văn hóa du lịch. - Về kỹ năng + Vận dụng các tính chất và quy luật của văn hóa du lịch vào khai thác các giá trị văn hóa du lịch của các thành tố văn hóa Việt Nam. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm + Có ý thức tự giác học tập, tự nghiên cứu. Nội dung chính Chƣơng “Khái quát về văn hóa và văn hóa du lịch” cung cấp cho ngƣời học hệ thống khái niệm về văn hóa, văn hóa du lịch, các tính chất và quy luật của văn hóa du lịch.
Khái quát về văn hóa 1. Khái niệm văn hóa và một số khái niệm liên quan Khái niệm về văn hóa Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo, do Nguyễn Nhƣ Ý chủ biên, Nxb Văn hóa – Thông tin xuất bản 1998, thì “Văn hóa là những giá trị vật chất tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử”. Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, do Nxb Đà Nẵng và Trung tâm từ điển học xuất bản năm 2004 thì đƣa ra một loạt các quan niệm về văn hóa: - Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con ngƣời sáng tạo ra trong quá trình lịch sử; - Văn hóa là những hoạt động của con ngƣời nhằm thỏa mãn nhu cầu đời sống tinh thần (nói tổng quát ); - Văn hóa là tri thức, kiến thức khoa học (nói khái quát ); - Văn hóa là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội, biểu hiện của văn minh; - Văn hóa còn là một cụm từ để chỉ một nền văn hóa của một thời lịch sử cổ xƣa, đƣợc xác định trên cơ sở một tổng thể những di vật có những đặc điểm giống nhau, ví dụ Văn hóa Hòa Bình, Văn hóa Đông Sơn. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khi nghiên cứu về văn hóa, Ngƣời viết rằng: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng.
Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa”. Đọc lại những luận điểm này của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta càng thấy rõ quan điểm của một nhà lãnh đạo, một lãnh tụ xuất phát từ cuộc sống cần lao, cả đời hi sinh phấn đấu vì hạnh phúc của nhân dân lao động: những ngƣời trong thế 1 giới cần lao. Văn hóa phản ánh cuộc sống của tất cả những ngƣời lao động… nhƣng đó là những sáng tạo cuộc sống, vì cuộc sống! Trong cuốn Xã hội học Văn hóa, tác giả Đoàn Văn Chúc cho rằng:“Văn hóa – vô sở bất tại”. Văn hóa – không nơi nào không có! Điều này cho thấy tất cả những sáng tạo của con ngƣời trên nền của thế giới tự nhiên là văn hóa; nơi nào có con ngƣời, nơi đó có văn hóa.
Trong cuốn sách Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng:“Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiến, trong sự tương tác giữa con người và môi trường tự nhiên và xã hội của mình” Edouard Herriot (1872-1957) một chính khách, nhà văn và nhà nghiên cứu văn học sử ngƣời Pháp đã từng nói: “Văn hóa là cái còn lại khi ta quên tất cả, là cái còn thiếu khi ta đã học tất cả”. Điều đó có thể hiểu rằng: “Sau tất cả những gì đã qua đi, cái còn lại đó là văn hóa”.
