Giáo Trình Thực Hành Phay Vạn Năng Nghề Vẽ Và Thiết Kế Trên Máy Tính Trung Cấp

Giáo trình thực hành phay vạn năng cung cấp kiến thức thiết kế và vẽ trên máy tính cho sinh viên trung cấp, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

• Tác giả: Nguyễn Văn Chín
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Việt Nam - Hàn Quốc
• Chuyên ngành: Vẽ và Thiết Kế Trên Máy Tính
• Đề tài: Giáo Trình Thực Hành Phay Vạn Năng
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Bài 1 Vận hành và bảo dưỡng máy phay, máy bào
• 1.1. Vận hành máy phay
• 1.2. Máy phay bàn công xôn
• 1.3. Các phụ tùng kèm theo máy bào
• 1.4. Quy trình vận hành máy bào
• 2. Bài 2 Sử dụng đồ gá phay thông dụng
• 2.1. Các phụ tùng kèm theo máy phay
• 2.2. Bu lông- Bích kẹp –Tấm kê
• 3. Bài 3 Mài dao phay, dao bào
• 3.1. Cấu tạo dao bào
• 3.2. Các thông số hình học của dao bào ở trạng thái tĩnh
• 3.3. Sự thay đổi thông số hình học của dao bào khi gá dao
• 3.4. Ảnh hưởng của các thông số hình học của dao bào đến quá trình cắt
• 3.5. Mài dao bào
• 3.6. Cấu tạo của các loại dao phay mặt phẳng
• 3.7. Dao phay mặt đầu
• 3.8. Các thông số hình học của dao phay mặt phẳng
• 3.9. Ảnh hưởng của các thông số hình học của dao phay đến quá trình cắt
• 4. Bài 4 Phay, bào mặt phẳng ngang
• 4.1. Các yêu cầu kỹ thuật khi phay bào mặt phẳng
• 4.2. Phương pháp gia công
• 4.3. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục
• 4.4. Kiểm tra sản phẩm
• 5. Bài 5 Phay, bào các mặt phẳng song song, vuông góc
• 5.1. Các yêu cầu kỹ thuật khi phay bào mặt phẳng song song và vuông góc
• 5.2. Phương pháp gia công
• 5.3. Gá lắp và điều chỉnh dao
• 5.5. Cắt thử và đo
• 5.7. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục
• 5.8. Kiểm tra sản phẩm
• 5.9. Vệ sinh công nghiệp
• 6. Bài 6 Phay mặt phẳng nghiêng
• 6.1. Yêu cầu kỹ thuật khi phay bào mặt phẳng nghiêng
• 6.2. Phương pháp gia công
• 6.3. Cắt thử và đo
• 6.4. Dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng
• 6.5. Kiểm tra sản phẩm
• 6.6. Đánh giá kết quả học tập
• 7. Bài 7 Phay bậc thẳng góc
• 7.1. Yêu cầu kỹ thuật khi phay bào mặt phẳng bậc
• 7.2. Phương pháp gia công
• 7.4. Cắt thử và đo
• 7.5. Tiến hành gia công
• 7.6. Dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng
• 7.7. Kiểm tra sản phẩm
• 7.8. Vệ sinh công nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Thực Hành Phay Vạn Năng

Giáo trình thực hành phay vạn năng cho nghề vẽ và thiết kế trên máy tính là một tài liệu quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành cơ khí. Nội dung giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành cụ thể, giúp sinh viên nắm vững các kỹ năng cần thiết để vận hành máy phay. Đặc biệt, giáo trình này được biên soạn dựa trên nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp, đảm bảo tính ứng dụng cao trong công việc.

1.1. Mục tiêu của giáo trình phay vạn năng

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy phay, cũng như các kỹ năng thực hành cần thiết để gia công các chi tiết máy. Sinh viên sẽ được học cách vận hành máy phay một cách an toàn và hiệu quả.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế cho sinh viên ngành cơ khí, đặc biệt là những người theo học nghề vẽ và thiết kế trên máy tính. Nó cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các giảng viên và kỹ sư trong ngành.

II. Thách thức trong việc áp dụng phay vạn năng

Việc áp dụng phay vạn năng trong thực tế gặp phải nhiều thách thức, từ việc lựa chọn máy móc phù hợp đến việc đào tạo nhân lực. Các doanh nghiệp cần phải đầu tư vào thiết bị hiện đại và đào tạo nhân viên để đảm bảo quy trình sản xuất hiệu quả. Ngoài ra, việc cập nhật công nghệ mới cũng là một yếu tố quan trọng để duy trì tính cạnh tranh.

2.1. Khó khăn trong việc lựa chọn thiết bị

Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc lựa chọn máy phay phù hợp với nhu cầu sản xuất của mình. Việc này đòi hỏi phải có sự hiểu biết sâu sắc về các loại máy phay và khả năng của chúng.

2.2. Đào tạo nhân lực chất lượng

Đào tạo nhân lực là một thách thức lớn, đặc biệt là trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng. Doanh nghiệp cần có kế hoạch đào tạo bài bản để nhân viên có thể làm chủ công nghệ phay vạn năng.

III. Phương pháp gia công hiệu quả với phay vạn năng

Để đạt được hiệu quả cao trong gia công với máy phay vạn năng, cần áp dụng các phương pháp gia công hợp lý. Việc lựa chọn dao phay, tốc độ cắt và chế độ làm việc là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm.

3.1. Lựa chọn dao phay phù hợp

Việc lựa chọn dao phay phù hợp với từng loại vật liệu và yêu cầu gia công là rất quan trọng. Dao phay cần phải có độ cứng và độ bền cao để đảm bảo hiệu quả gia công.

3.2. Tối ưu hóa tốc độ cắt

Tốc độ cắt cần được điều chỉnh phù hợp với loại vật liệu và dao phay đang sử dụng. Việc này giúp tăng năng suất và giảm thiểu hao mòn dao.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phay vạn năng trong thiết kế

Phay vạn năng không chỉ được sử dụng trong sản xuất mà còn có ứng dụng rộng rãi trong thiết kế. Các kỹ sư có thể sử dụng máy phay để tạo ra các mẫu thiết kế chính xác, từ đó giúp cho quá trình sản xuất diễn ra thuận lợi hơn. Việc ứng dụng phay vạn năng trong thiết kế cũng giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.

4.1. Tạo mẫu thiết kế chính xác

Máy phay vạn năng cho phép tạo ra các mẫu thiết kế với độ chính xác cao, giúp cho quá trình sản xuất diễn ra suôn sẻ hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong ngành công nghiệp chế tạo.

4.2. Tiết kiệm thời gian và chi phí

Việc sử dụng máy phay vạn năng trong thiết kế giúp tiết kiệm thời gian và chi phí sản xuất. Các kỹ sư có thể nhanh chóng điều chỉnh thiết kế và sản xuất mẫu thử mà không cần phải đầu tư vào nhiều thiết bị khác nhau.

V. Kết luận về tương lai của phay vạn năng

Tương lai của phay vạn năng trong ngành cơ khí rất hứa hẹn. Với sự phát triển của công nghệ, máy phay vạn năng sẽ ngày càng trở nên hiện đại và hiệu quả hơn. Các doanh nghiệp cần phải nắm bắt xu hướng này để không bị tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh.

5.1. Xu hướng công nghệ mới

Công nghệ phay CNC đang ngày càng trở nên phổ biến, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ mới để cải thiện quy trình sản xuất.

5.2. Định hướng phát triển nguồn nhân lực

Để đáp ứng nhu cầu của thị trường, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với xu hướng công nghệ mới.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thực hành phay vạn năng (Mã mô đun: MĐ 17) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề được Khoa Cơ khí - Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội biên soạn và ban hành lưu hành nội bộ năm 2021. Công trình do tác giả Nguyễn Văn Chín chủ biên cùng sự tham gia biên soạn của các giảng viên Lưu Huy Hạnh và Vũ Đăng Khoa. Giáo trình được thiết kế cho nghề Vẽ và thiết kế trên máy tính ở trình độ Trung cấp, đồng thời giữ vai trò mô đun nghiệp vụ nền tảng trong chương trình đào tạo chuyên ngành Cắt gọt kim loại.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TRUNG CẤP                        |
|   Các môn học/mô đun tiên quyết: MH07, MH08, MH09, MH10, MH11, MH13    |
+------------------------------------+------------------------------------+
                                     |
                                     v
+-------------------------------------------------------------------------+
|                MÔ ĐUN 17: THỰC HÀNH PHAY VẠN NĂNG                       |
|   Tổng thời lượng: 120 giờ (Lý thuyết: 40h | Thực hành: 72h | KT: 8h)   |
+------------------------------------+------------------------------------+
                                     |
                                     v
+-------------------------------------------------------------------------+
|                    CÁC MÔ ĐUN CHUYÊN MÔN NÂNG CAO                       |
|           (Phay rãnh/then, bánh răng, phay khuôn mẫu, CNC)              |
+-------------------------------------------------------------------------+

Về mặt vị trí trong khung chương trình, MĐ 17 là mô đun tiên quyết về kỹ thuật phay, yêu cầu người học phải hoàn thành các môn học cơ sở trước đó gồm MH07, MH08, MH09, MH10, MH11 và MH13. Thời lượng toàn khóa của mô đun là 120 giờ, phân bổ thành 40 giờ lý thuyết, 72 giờ thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập và 8 giờ thi kiểm tra.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức về cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy phay, máy bào; thông số hình học của dao phay, dao bào; các loại phụ tùng, đồ gá chuyên dụng và phương pháp gia công các dạng bề mặt. Về kỹ năng, học sinh được huấn luyện mài dao bào, dao phay, thao tác vận hành máy công cụ và hoàn thiện các chi tiết có mặt phẳng ngang, song song, vuông góc, nghiêng và bậc thẳng góc đạt cấp chính xác 8÷10, độ nhám cấp 4÷5 đúng quy trình và bảo đảm an toàn lao động.

Điểm đặc thù của giáo trình là tiếp cận theo cấu trúc tích hợp giữa lý thuyết công nghệ cắt gọt và thực hành thao tác máy, xây dựng quy trình gia công từng bước, định lượng rõ chế độ cắt và thiết lập bảng phân tích sai hỏng nhằm hỗ trợ kiểm soát chất lượng gia công cơ khí.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        CẤU TRÚC 7 BÀI HỌC CỦA MÔ ĐUN 17                           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  Bài 1: Vận hành và bảo dưỡng máy phay, máy bào (5 giờ: 1 LT - 4 TH)              |
|  Bài 2: Sử dụng đồ gá phay thông dụng (5 giờ: 4 LT/TH - 1 KT)                     |
|  Bài 3: Mài dao phay, dao bào (10 giờ: 4 LT - 5 TH - 1 KT)                        |
|  Bài 4: Phay, bào mặt phẳng ngang (20 giờ: 4 LT - 15 TH - 1 KT)                   |
|  Bài 5: Phay, bào các mặt phẳng song song, vuông góc (30 giờ: 10 LT - 19 TH - 1 KT)|
|  Bài 6: Phay mặt phẳng nghiêng (20 giờ: 7 LT - 12 TH - 1 KT)                      |
|  Bài 7: Phay bậc thẳng góc (30 giờ: 10 LT - 18 TH - 1 KT)                         |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 7 bài học với tiến trình logic từ trang bị nền tảng thiết bị, dụng cụ đến kỹ thuật gia công các bề mặt hình học phức tạp:

• Bài 1: Vận hành và bảo dưỡng máy phay, máy bào (5 giờ: 1h Lý thuyết, 4h Thực hành): Trình bày nguyên lý chuyển động (vận tốc cắt $v$ từ trục chính, lượng chạy dao $S$ từ bàn máy); phân loại máy phay theo tiêu chuẩn Nga (nhóm 6: 682, 6H82, 612, 6P13) và Việt Nam (nhóm P: P82, P12); cấu tạo 7 bộ phận chính của máy phay bàn công xôn; quy trình thiết lập 12 cấp tốc độ trục chính (tốc độ thấp: 60, 85, 115, 155, 210, 290 vòng/phút; tốc độ cao: 390, 530, 720, 980, 1330, 1800 vòng/phút) và 3 dải tốc độ bàn máy. Phân tích cấu tạo máy bào (đế máy, thân máy, đầu bào, khối bàn máy, cơ cấu cu-lít biến chuyển động quay của bánh răng $Z100$ thành chuyển động tịnh tiến qua lại) cùng công thức tính hành trình đầu bào $L_{hành\ trình} = L_1 + L_2 + L_{phôi}$ (với $L_1, L_2 = 10 \div 15\text{ mm}$) và nguyên lý chạy dao ngang tự động bằng cơ cấu bánh cóc - con cóc.
• Bài 2: Sử dụng đồ gá phay thông dụng (5 giờ: 4h Thực hành/Lý thuyết, 1h Kiểm tra): Giới thiệu cấu tạo và kỹ thuật sử dụng bộ bu lông - bích kẹp - tấm kê; các loại ke gá ($90^\circ$ cố định, ke gá vạn năng); các chủng loại ê tô (không đế xoay, có đế xoay, ê tô vạn năng); ứng dụng của ụ phân độ trực tiếp và ụ chia vạn năng trong chia độ gia công bánh răng, thanh răng, dao phay, dao doa, rãnh xoắn, rãnh xoáy, cam acsimet.
• Bài 3: Mài dao phay, dao bào (10 giờ: 4h Lý thuyết, 5h Thực hành, 1h Kiểm tra): Khảo sát vật liệu làm dao (thép gió P9, P18; hợp kim cứng BK6, BK8, T15K6; thân dao bằng thép C45, Ct3); dao bào xén cạnh cán thẳng, cán cong, dao bào cắt; hệ tọa độ xác định góc độ hình học (mặt phẳng cơ bản, mặt phẳng cắt gọt, tiết diện chính $n-n$, tiết diện phụ $m-m$); các góc độ gồm góc trước $\gamma$, góc sau $\alpha$, góc sắc $\beta$, góc cắt $\delta = \alpha + \beta$, góc lệch lưỡi cắt chính $\phi$ ($45^\circ \div 60^\circ$), góc lệch lưỡi cắt phụ $\phi_1$ ($2^\circ \div 15^\circ$), góc mũi dao $\epsilon$; cấu tạo dao phay trụ (răng thẳng, răng xoắn, tổ hợp với số răng $Z = 6, 8, 10$) và dao phay mặt đầu (răng chắp, răng liền); quy trình mài dao bào mặt phẳng đạt độ nhám $Ra1.25$.
• Bài 4: Phay, bào mặt phẳng ngang (20 giờ: 4h Lý thuyết, 15h Thực hành, 1h Kiểm tra): Yêu cầu kỹ thuật về độ phẳng ($0.02/100\text{ mm}$), độ nhẵn (cấp 3 đến 6, phay tinh đạt cấp 7 đến 8 với thép/gang, cấp 9 đến 10 với kim loại màu); quy trình gá lắp, điều chỉnh ê tô bằng đồng hồ so; kỹ thuật gá phôi với căn đệm song song; điều chỉnh chế độ cắt theo công thức tính tốc độ vòng quay $n = \frac{1000V}{\pi D}$ (vòng/phút) và lượng chạy dao phút $S_p = S_z \cdot z \cdot n_{thực}$ (mm/phút); phân tích chế độ cắt ($V \le 50\text{ m/phút}$ cho thép gió, $V = 70 \div 150\text{ m/phút}$ cho hợp kim cứng; chiều sâu phay thô thép $t = 3 \div 5\text{ mm}$, gang $t = 5 \div 7\text{ mm}$, phay tinh $t = 0.5 \div 1\text{ mm}$ với dao trụ, $t = 0.2 \div 0.5\text{ mm}$ với dao mặt đầu); kỹ thuật kiểm tra độ phẳng bằng thước thẳng cạnh vát kết hợp căn lá.
• Bài 5: Phay, bào các mặt phẳng song song, vuông góc (30 giờ: 10h Lý thuyết, 19h Thực hành, 1h Kiểm tra): Xác lập chuẩn định vị gia công, kiểm soát độ song song và vuông góc giữa các mặt phẳng của chi tiết dạng khối, dạng hộp.
• Bài 6: Phay mặt phẳng nghiêng (20 giờ: 7h Lý thuyết, 12h Thực hành, 1h Kiểm tra): Kỹ thuật gia công mặt nghiêng bằng cách xoay đầu dao máy phay đứng, nghiêng bàn dao hoặc gá phôi trên ke gá vạn năng, ê tô vạn năng.
• Bài 7: Phay bậc thẳng góc (30 giờ: 10h Lý thuyết, 18h Thực hành, 1h Kiểm tra): Phương pháp gia công mặt bậc, căn chỉnh chiều sâu và chiều rộng cắt theo hệ trục tọa độ $X-Y-Z$, kiểm tra kích thước và xử lý sai hỏng rãnh bậc.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp hệ thống lý thuyết kỹ thuật cắt gọt kim loại bao gồm:

                  +----------------------------------------------+
                  |           HỆ THỐNG KIẾN THỨC NỀN TẢNG        |
                  +----------------------------------------------+
                                         |
     +-------------------+---------------+-------------------+--------------------+
     |                   |                                   |                    |
     v                   v                                   v                    v
[Động học máy]   [Hình học dụng cụ cắt]             [Đồ gá & Định vị]    [Chế độ cắt & Dung sai]
- Máy phay bàn   - Các góc: γ, α, β, δ, φ, φ1, ε    - Ê tô, ke gá, ụ chia - Công thức: n, Sp
  công xôn X-Y-Z - Ảnh hưởng góc cắt đến lực        - 6 bậc tự do         - Tra cứu V, t, Sz
- Máy bào: cơ      và nhiệt cắt                     - Rà gá đồng hồ so   - Dung sai 0.02/100,
  cấu cu-lít     - Thép gió vs. Hợp kim cứng                               độ nhám Ra1.25

• Nguyên lý động học máy công cụ: Cơ chế tạo hình bề mặt trên máy phay bàn công xôn 3 trục tọa độ vuông góc $X-Y-Z$; cơ cấu culít biến đổi chuyển động quay tròn của mâm biên thành chuyển động tịnh tiến khứ hồi của đầu bào; cơ cấu cóc truyền động chạy dao ngang gián đoạn.
• Lý thuyết góc độ hình học dụng cụ cắt: Mối quan hệ giữa các góc $\alpha, \beta, \gamma, \delta$ trong tiết diện chính và ảnh hưởng của góc $\phi, \phi_1$ đến lực cản cắt gọt, rung động và độ bền lưỡi cắt; cơ chế thoát phoi của dao phay trụ răng xoắn và tính năng thay thế mảnh cắt của dao phay mặt đầu răng chắp.
• Công nghệ gá đặt và định vị: Nguyên lý chọn chuẩn thô, chuẩn tinh, kỹ thuật khử sai số bằng đồng hồ so và kỹ thuật kẹp chặt phôi bằng bu lông, bích kẹp, ê tô.
• Tính toán chế độ cắt và dung sai hình học: Thiết lập công thức tính tốc độ cắt, vận tốc chạy dao, chiều sâu cắt cho từng loại vật liệu (gang, thép, kim loại màu); nguyên tắc xác định độ phẳng và dung sai vị trí tương quan trên bản vẽ kỹ thuật.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Vận hành hệ thống điều khiển cơ khí và điện của máy phay, máy bào; gạt các tay gạt chọn 12 cấp tốc độ trục chính; dịch chuyển bàn máy bằng tay quay có du xích chính xác $0.02 \div 0.05\text{ mm}$; rà phẳng ê tô bằng đồng hồ so có đế từ; mài dao bào xén cạnh đạt độ nhám $Ra1.25$.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích nguyên nhân sai hỏng chi tiết sau gia công (sai số kích thước do độ rơ bàn máy, sai lệch hình học do mòn bàn máy hoặc chuẩn gá không sạch, độ nhám không đạt do mòn dao hoặc rung động hệ thống công nghệ) để đề xuất biện pháp khắc phục.
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Trực tiếp gia công các chi tiết có mặt phẳng ngang, song song, vuông góc, mặt phẳng nghiêng và mặt phẳng bậc đạt cấp chính xác 8÷10, độ nhám bề mặt cấp 4÷5; sử dụng dụng cụ đo kiểm chuyên dụng (thước cặp, thước thẳng có cạnh vát, căn lá, đồng hồ so) để nghiệm thu sản phẩm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình đào tạo theo mô đun tích hợp (Modular Training), trong đó phần thực hành chiếm 60% tổng thời lượng đào tạo (72/120 giờ). Quy trình giảng dạy được cấu trúc tuần tự: Giảng viên thuyết minh nguyên lý và giải thích bản vẽ công nghệ $\rightarrow$ Thao tác mẫu tại xưởng máy $\rightarrow$ Học sinh thực hiện bài tập thực hành theo từng bước có sự hướng dẫn, giám sát $\rightarrow$ Đánh giá, đo kiểm sản phẩm và vệ sinh công nghiệp.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       QUY TRÌNH THỰC HÀNH 6 BƯỚC CHUẨN                        |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  Bước 1: Vạch dấu xác định lượng dư trên bàn chuẩn                             |
|  Bước 2: Gá phôi lên ê tô, rà phẳng bằng búa cao su & căn đệm song song        |
|  Bước 3: Gá dao phay (dao trụ/dao mặt đầu) vào trục chính                     |
|  Bước 4: Điều chỉnh tốc độ trục chính (n) và tốc độ bàn máy (Sp) theo vật liệu |
|  Bước 5: So dao chạm điểm cao nhất, lấy chiều sâu cắt t1, cắt thử và đo kiểm   |
|  Bước 6: Cắt gọt tự động các lát cắt tiếp theo, kiểm tra nghiệm thu sản phẩm  |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Các bài tập thực hành được xây dựng cụ thể qua bảng tiến trình công nghệ (ví dụ trình tự gia công mặt phẳng ngang gồm: Vạch dấu $\rightarrow$ Gá phôi lên ê tô $\rightarrow$ Gá dao $\rightarrow$ Cắt gọt thô/tinh $\rightarrow$ Kiểm tra). Bảng phân tích sai hỏng được tích hợp trong từng bài giúp người học nhận biết trực quan mối quan hệ giữa sai sót thao tác (chưa khử độ rơ bàn máy, gá kẹp không chặt, chọn sai chế độ cắt) với dạng phế phẩm sinh ra.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập được chia làm ba giai đoạn:

1. Kiểm tra trước mô đun: Đánh giá kiến thức qua bài thi trắc nghiệm/tự luận và kiểm tra kỹ năng thao tác cơ bản nhập môn.
2. Kiểm tra trong quá trình: Giảng viên theo dõi thường xuyên công tác chuẩn bị, thao tác vận hành, an toàn lao động, việc tổ chức nơi làm việc và ghi nhận vào sổ theo dõi.
3. Kiểm tra kết thúc mô đun: Đánh giá lý thuyết thông qua bài thi viết, vấn đáp hoặc trắc nghiệm; đánh giá kỹ năng thông qua bài kiểm tra gia công sản phẩm trực tiếp trên máy công cụ, chấm điểm theo các tiêu chí: kích thước, độ phẳng, độ vuông góc, độ nhám, thời gian hoàn thành và ý thức chấp hành an toàn lao động.

Đối với hoạt động tự học, sinh viên được định hướng nghiên cứu trước sơ đồ động học máy, ghi nhớ bảng vị trí các tay gạt điều chỉnh tốc độ trục chính, công thức xác định chế độ cắt $n, S_p$ và quy chuẩn an toàn trước khi bước vào ca thực tập.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Đối chiếu quy chuẩn ký hiệu máy công cụ: Giáo trình cung cấp hệ thống so sánh đối chiếu cách phân loại và ký hiệu máy cắt kim loại theo tiêu chuẩn Liên Xô (cũ) và tiêu chuẩn Việt Nam. Tài liệu chỉ rõ ý nghĩa các nhóm ký hiệu máy phay (như máy 682, 6H82, 612, 6P13) và máy bào (B650, 730), giúp người học nhận diện được các đời máy công cụ phổ biến trong các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cơ khí.

+----------------------------------------------------------------------------------+
|                   ĐỐI CHIẾU TIÊU CHUẨN KÝ HIỆU MÁY CÔNG CỤ                       |
+----------------------+-----------------------------------+-----------------------+
| Tiêu chuẩn           | Ký hiệu máy phay                  | Ký hiệu máy bào       |
+----------------------+-----------------------------------+-----------------------+
| Tiêu chuẩn Nga       | 682, 6H82 (Ngang công xôn cỡ 2)   | Nhóm 7 (Bào, xọc,     |
| (Phân 9 nhóm)        | 612, 6P13 (Đứng công xôn cỡ 2, 3) | chuốt)                |
+----------------------+-----------------------------------+-----------------------+
| Tiêu chuẩn Việt Nam  | P82 (Ngang công xôn bàn cỡ 2)     | B650 (Hành trình 650) |
| (Phân 12 nhóm: P...) | P12 (Đứng công xôn bàn cỡ 2)      | 730 (Hành trình 730)  |
+----------------------+-----------------------------------+-----------------------+

• Tích hợp vật liệu và dụng cụ cắt chuyên dụng: Bên cạnh dao thép gió truyền thống (P9, P18), giáo trình bổ sung cấu tạo và thông số hình học của dao phay mặt đầu răng chắp sử dụng mảnh hợp kim cứng (BK6, BK8, T15K6). Việc đưa các dạng dao chắp mảnh vào nội dung giúp học sinh làm quen với phương thức thay thế lưỡi cắt tiêu chuẩn, tối ưu hóa năng suất gia công kim loại.
• Gắn kết công nghệ vạn năng với hướng phát triển nghề nghiệp: Mặc dù tập trung vào thao tác máy phay, máy bào truyền thống, tài liệu nêu rõ vị trí của kỹ năng phay trong nghề Vẽ và thiết kế trên máy tính, đặc biệt là ứng dụng trong gia công khuôn mẫu và làm tiền đề hiểu biết về công nghệ gia công điều khiển số (máy phay CNC).
• Quy trình bảo dưỡng và an toàn định lượng: Tài liệu đưa ra các hướng dẫn an toàn cụ thể: kiểm tra mất pha nguồn điện 3 pha qua đèn báo Aptomat, kiểm tra áp lực dầu qua mắt báo bôi trơn tự động, giới hạn vùng chạy tới/chạy quá của đầu bào $L_1, L_2$ từ $10 \div 15\text{ mm}$, và độ lệch tâm dao $C = (0.03 \div 0.05) D_{dao}$ khi phay mặt phẳng bằng dao mặt đầu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                           ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH                            |
+-------------------------+---------------------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng          | Mục đích và phạm vi sử dụng                             |
+-------------------------+---------------------------------------------------------+
| Học sinh, sinh viên     | Học tập mô đun MĐ 17 nghề Vẽ và thiết kế trên máy tính  |
| Trung cấp nghề          | và Cắt gọt kim loại; rèn luyện kỹ năng gá đặt, gia công.|
+-------------------------+---------------------------------------------------------+
| Giảng viên chuyên ngành | Biên soạn giáo án tích hợp, phân bổ bài tập thực hành   |
| Cơ khí                  | theo định mức giờ, thiết lập barem chấm kiểm tra.       |
+-------------------------+---------------------------------------------------------+
| Thợ cơ khí, kỹ thuật    | Tra cứu chế độ cắt (V, t, Sz), bảng phân loại máy, các  |
| viên nhà xưởng          | bước căn chỉnh ê tô, sửa đá mài và xử lý sai hỏng.      |
+-------------------------+---------------------------------------------------------+

• Học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp: Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học sinh ngành Vẽ và thiết kế trên máy tính, sinh viên chuyên ngành Cắt gọt kim loại, Chế tạo máy tại các trường cao đẳng nghề, trung cấp nghề trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
• Yêu cầu về kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học bắt buộc phải hoàn thành các môn học cơ sở gồm MH07 (Vẽ kỹ thuật), MH08 (Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật), MH09 (Cơ kỹ thuật), MH10 (Vật liệu học), MH11 và MH13 (Gia công nguội và các phương pháp gia công cơ bản).
• Giảng viên chuyên ngành Cơ khí: Sử dụng giáo trình làm tài liệu giảng dạy chính thức để thiết kế bài giảng tích hợp, phân bổ thời gian thực hành theo tỷ lệ 40h lý thuyết / 72h thực hành / 8h kiểm tra, và thiết lập barem chấm điểm sản phẩm gia công theo cấp chính xác 8÷10 và độ nhám cấp 4÷5.
• Kỹ thuật viên và người tự học: Làm tài liệu tham khảo kỹ thuật tại các phân xưởng cơ khí chế tạo đơn chiếc, phân xưởng dụng cụ và phân xưởng sửa chữa nhằm tra cứu bảng chế độ cắt, quy trình mài dao và các biện pháp hiệu chỉnh máy công cụ vạn năng.

---

Câu hỏi thường gặp

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                         CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP (FAQ)                              |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Giáo trình này phù hợp với ai?                                                 |
| 2. Cần kiến thức nền nào để học?                                                  |
| 3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?                                            |
| 4. Làm sao để tự học hiệu quả?                                                    |
| 5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?                                               |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn cho học sinh trình độ Trung cấp nghề Vẽ và thiết kế trên máy tính, sinh viên ngành Cắt gọt kim loại, cùng các kỹ thuật viên cơ khí cần củng cố kỹ năng vận hành máy phay, máy bào vạn năng.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần hoàn thành 6 môn học tiên quyết (MH07, MH08, MH09, MH10, MH11, MH13), nắm vững nguyên lý đọc bản vẽ kỹ thuật, đo lường dung sai cơ khí, an toàn điện công nghiệp 3 pha và đặc tính vật liệu kim loại (thép, gang, kim loại màu).

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Tài liệu tập trung chi tiết vào mô tả cơ cấu điều khiển vật lý (bảng phối hợp tay gạt 12 cấp tốc độ trục chính, bảng dải màu tốc độ bàn máy), cung cấp hướng dẫn tính toán chế độ cắt ($n, S_p$) gắn liền với thông số máy thực tế, kèm bảng phân loại máy đối chiếu theo tiêu chuẩn Liên Xô và Việt Nam.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần nắm vững lý thuyết hình học dụng cụ cắt ($\alpha, \gamma, \phi$), ghi nhớ công thức tính hành trình bào và tốc độ trục chính, nghiên cứu kỹ bảng phân tích sai hỏng trong Bài 4 và Bài 5 để chủ động phòng ngừa sai số trong quá trình thực hành trên máy.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình đi kèm danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 114, bảng phân phối chương trình chi tiết (120 giờ), các sơ đồ hướng dẫn gá đặt phôi trên ê tô, ụ chia vạn năng và các bản vẽ cấu tạo dao cắt kim loại.

---

Kết luận

Giáo trình Thực hành phay vạn năng (MĐ 17) do Khoa Cơ khí - Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội biên soạn là tài liệu học thuật định hình các kỹ năng nền tảng trong gia công cắt gọt kim loại cơ bản. Giá trị cốt lõi của tài liệu thể hiện ở tính hệ thống hóa các bước công nghệ, chuẩn hóa quy trình điều chỉnh máy công cụ và định lượng các thông số gia công bề mặt phẳng, mặt song song, vuông góc, nghiêng và rãnh bậc.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học gồm:

[Bài 1 & 2: Làm chủ máy & Đồ gá] 
[Bài 3: Mài & Chuẩn bị dụng cụ cắt]
[Bài 4: Phay mặt phẳng ngang]
[Bài 5: Phay mặt song song, vuông góc]
[Bài 6 & 7: Phay mặt nghiêng & Phay bậc]

Để mở rộng kiến thức chuyên sâu về công nghệ cắt gọt và tối ưu hóa quy trình sản xuất, người học có thể tham khảo thêm các tài liệu kỹ thuật chuyên ngành cơ khí được liệt kê tại trang 114 của giáo trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VIỆT NAM - HÀN QUỐC THÀNH PHỐ HÀ NỘI NGUYỄN VĂN CHÍN (Chủ biên) LƯU HUY HẠNH - VŨ ĐĂNG KHOA GIÁO TRÌNH THỰC HÀNH PHAY VẠN NĂNG Nghề: Vẽ và thiết kế trên máy tính Trình độ: Trung cấp (Lưu hành nội bộ) Hà Nội - Năm 2021 LỜI NÓI ĐẦU Trong chiến lược phát triển và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho công nghiệp hóa nhất là trong lĩnh vực cơ khí – Nghề vẽ và thiết kế trên máy tính là một nghề đào tạo ra nguồn nhân lực tham gia thiết kế và chế tạo các chi tiết máy móc đòi hỏi các sinh viên học trong trường cần được trang bị những kiến thức, kỹ năng cần thiết để làm chủ các công nghệ sau khi ra trường tiếp cận được các điều kiện sản xuất của các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Khoa Cơ khí Trường Cao đẳng nghề Việt nam – Hàn quốc thành phố Hà nội đã biên soạn cuốn giáo trình mô đun “Thực hành phay vạn năng”. Nội dung của mô đun để cập đến các công việc, bài tập cụ thể về phương pháp và trình tự gia công các chi tiết.

Căn cứ vào trang thiết bị của các trường và khả năng tổ chức học sinh thực tập ở các công ty, doanh nghiệp bên ngoài mà nhà trường xây dựng các bài tập thực hành áp dụng cụ thể phù hợp với điều kiện hoàn cảnh hiện tại. Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình biên soạn, song không tránh khỏi những sai sót. Chúng tôi rất mong nhận được những đóng góp ý kiến của các bạn và đồng nghiệp để cuốn giáo trình hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về địa chỉ: Khoa Cơ khí – Trường Cao đẳng nghề Việt nam – Hàn quốc thành phố Hà nội – Đông anh - Hà nội.

Xin chân thành cảm ơn! Hà nội, ngày 30 tháng 5 năm 2021 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Nguyễn Văn Chín 2. Các Giáo viên khoa Cơ khí 1 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. 2 Bài 1 Vận hành và bảo dưỡng máy phay, máy bào .1 Vận hành máy phay .2 Máy phay bàn công xôn.2 Các phụ tùng kèm theo máy bào .3 Quy trình vận hành máy bào.

24 Bài 2 Sử dụng đồ gá phay thông dụng.1 Các phụ tùng kèm theo máy phay .2 Bu lông- Bích kẹp –Tấm kê:. 29 Bài 3 Mài dao phay, dao bào .1 Cấu tạo dao bào .2 Các thông số hình học của dao bào ở trạng thái tĩnh .3 Sự thay đổi thông số hình học của dao bào khi gá dao .4 Ảnh hưởng của các thông số hình học của dao bào đến quá trình cắt.5 Mài dao bào.6 Cấu tạo của các loại dao phay mặt phẳng.7 Dao phay mặt đầu.8 Các thông số hình học của dao phay mặt phẳng.9 Ảnh hưởng của các thông số hình học của dao phay đến quá trình cắt.39 Bài 4 Phay, bào mặt phẳng ngang .1 Các yêu cầu kỹ thuật khi phay bào mặt phẳng.2 Phương pháp gia công.3 Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục .4 Kiểm tra sản phẩm. 47 2 Bài 5 Phay, bào các mặt phẳng song song, vuông góc .1 Các yêu cầu kỹ thuật khi phay bào mặt phẳng song song và vuông góc.2 Phương pháp gia công.3 Gá lắp và điều chỉnh dao.5 Cắt thử và đo. Tiến hành gia công .7 Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục .8 Kiểm tra sản phẩm.9 Vệ sinh công nghiệp.

67 Bài 6 Phay mặt phẳng nghiêng .1 Yêu cầu kỹ thuật khi phay bào mặt phẳng nghiêng .2 Phương pháp gia công .3 Cắt thử và đo.4 Dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng .5 Kiểm tra sản phẩm.6 Đánh giá kết quả học tập. 87 Bài 7 Phay bậc thẳng góc .Yêu cầu kỹ thuật khi phay bào mặt phẳng bậc.2 Phương pháp gia công .4 Cắt thử và đo.5 Tiến hành gia công.6 Dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng .7 Kiểm tra sản phẩm.8 Vệ sinh công nghiệp. 108 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 114 3 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun 17: Thực hành phay vạn năng Mã mô đun: MĐ 17 Thời gian thực hiện mô đun: 120 giờ; (Lý thuyết: 40 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 72 giờ; Thi kiểm tra 8 giờ) I.

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: Là mô đun tiên quyết về phay để có thể học tiếp các mô đun sau. Học sinh đã học xong các mô đun MH07; MH08; MH09; MH10; MH11; MH13. - Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề thuộc các môn học, mô đun đào tạo nghề. - Ý nghĩa và vai trò: Mô đun Phay, bào mặt phẳng ngang, song song, vuông góc, nghiêng trong chương trình Cắt gọt kim loại có ý nghĩa và vai trò quan trọng.

Người học được trang bị những kiến thức, kỹ năng sử dụng dụng cụ thiết bị để Phay, bào mặt phẳng ngang, song song, vuông góc, nghiêng, bậc đúng qui trình qui phạm, đạt yêu cầu kỹ thuật. Mục tiêu của mô đun: - Kiến thức: + Trình bầy đúng phương pháp đo, đọc của dụng cụ đo. Trình bày được các loại dao phay, dao bào thông dụng, các góc độ cơ của dao phay ngón mặt đầu, dao phay mặt trụ. + Trình bày đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp phay, bào mặt phẳng - Kỹ năng: + Sử dụng đúng các dụng cụ đo kiểm.

+ Mài được dao phay ngón mặt đầu. + Phay, bào được các chi tiết có các mặt phẳng song song, vuông góc và mặt phẳng nghiêng đúng yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian và đảm bảo an toàn. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có ý thức tuân thủ tốt các nội quy; + Yêu nghề, có ý thức giữ gìn và bảo vệ tài sản, thiết bị III. Nội dung mô đun 4 Thời gian Số Tên các bài trong mô đun Lý Thực Kiểm TT Tổng số thuyết hành tra* 1 Vận hành và bảo dưỡng máy 5 1 4 0 phay, máy bào 2 Sử dụng đồ gá phay thông dụng 5 4 0 01 3 Mài dao phay, dao bào 10 4 5 01 4 Phay, bào mặt phẳng ngang 20 4 15 01 5 Phay, bào các mặt phẳng song 30 10 19 01 song, vuông góc 6 Phay mặt phẳng nghiêng 20 7 12 01 7 Phay bậc thẳng góc 30 10 18 01 Thi kết thúc 01 Cộng 120 40 72 08 IV.

YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔ ĐUN: 1. Kiểm tra đánh giá trước khi thực hiện mô đun: - Kiến thức: Được đánh giá qua bài kiểm tra trắc nghiệm và tự luận; - Kỹ năng: Được đánh giá qua kết quả thực hiện bài tập thực hành của mô đun. Kiểm tra đánh giá trong khi thực hiện mô đun: - Giáo viên hướng dẫn quan sát trong quá trình hướng dẫn thường xuyên về công tác chuẩn bị, thao tác cơ bản, bố trí nơi làm việc. Ghi sổ theo dõi để kết hợp đánh giá kết quả thực hiện môđun về kiến thức, kỹ năng, thái độ.

Kiểm tra sau khi kết thúc mô đun: 3. Về kiến thức: - Căn cứ vào mục tiêu môđun để đánh giá kết quả qua bài kiểm tra viết, kiểm tra vấn đáp, hoặc trắc nghiệm đạt các yêu cầu sau: Vận dụng những kiến thức đã học được trong trường, tập làm quen được với việc giải quyết các vấn đề kỹ thuật trong gia công cắt gọt kim loại. Từ đó có thể lên được phương án, kế hoạch, tiến độ sản xuất theo một dạng sản phẩm nào đó trong doanh nghiệp. Về kỹ năng: - Được đánh giá bằng kiểm tra trực tiếp các thao tác trên máy, qua chất lượng của bài tập thực hành đạt các yêu cầu sau: - Gia công, kiểm tra được các sản phẩm thực tế trong doanh nghiệp đạt yêu cầu kỹ thuật, số lượng, thời gian, tổ chức và an toàn.3 Về thái độ: * Được đánh giá qua quan sát, qua sổ theo dõi đạt các yêu cầu sau: - Chấp hành quy định bảo hộ lao động; - Chấp hành nội quy thực tập; - Tổ chức nơi làm việc hợp lý, khoa học; - Ý thức tiết kiệm nguyên vật liệu; - Tinh thần hợp tác làm việc theo tổ, nhóm.

6 Bài 1 Vận hành và bảo dưỡng máy phay, máy bào Giới thiệu: Máy phay, máy bào là loại máy công cụ dùng để cắt gọt vật liệu kim loại hoặc phi kim loại với các hình dáng chi tiết như mặt phẳng, các loại rãnh bậc, các mặt định hình, đặc biệt trong nghành khuôn mẫu máy phay đóng vai trò rất quan trọng gia công các biên dạng phức tạp. Máy phay gồm có nhiều loại như máy phay đứng, máy phay ngang, máy phay chuyên dùng, máy phay điều khiển số( Máy phay CN, máy phay CNC) Mục tiêu: + Trình bày được tính năng, cấu tạo của máy phay, máy bào; các bộ phận máy và các phụ tùng kèm theo máy + Trình bày được quy trình thao tác vận hành máy phay, máy bào vạn năng. + Phân tích được quy trình bảo dưỡng máy phay, máy bào vạn năng. + Vận hành được máy phay, máy bào đúng quy trình, quy phạm đảm bảo an toàn cho người và máy.

+ Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực trong học tập.1 Vận hành máy phay Mục tiêu: + Trình bày được tính năng, cấu tạo của máy phay, máy bào; các bộ phận máy và các phụ tùng kèm theo máy + Trình bày được quy trình thao tác vận hành máy phay vạn năng. + Phân tích được quy trình bảo dưỡng máy phay. + Vận hành được máy phay đúng quy trình, quy phạm đảm bảo an toàn cho người và máy. + Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực trong học tập.1 Cấu tạo máy phay 1.1 Nguyên lý chuyển động: + Chuyển động chính: Trục chính mang dao quay tròn tại chỗ tạo ra vận tốc cắt (v) và có thể quay được hai chiều.

+ Bàn máy: Mang phôi tiến thẳng đến dao để dao cắt gọt, thực hiện chuyển động chạy dao S ( hình 1.1) 7 Trục chính máy phay v Phôi dao phay S Bàn máy phay Hình 1.1: Chuyển động cơ bản trên máy phay 1.2 Phân loại và ký hiệu máy phay Theo khả năng công nghệ và phạm vi sử dụng, máy phay được phân thành 2 nhóm chính là máy vạn năng và máy chuyên dùng( hình 1.