Giáo trình Sửa chữa Hệ thống điện Máy thi công Xây dựng (Trình độ Trung cấp)

Giáo trình sửa chữa hệ thống điện cho nghề sửa chữa máy thi công xây dựng trình độ trung cấp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề
• Chuyên ngành: Sửa Chữa Máy Thi Công Xây Dựng
• Đề tài: Giáo Trình Sửa Chữa Hệ Thống Điện Nghề Sửa Chữa Máy Thi Công Xây Dựng Trình Độ Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• Lời giới thiệu
• Giới thiệu về mô đun
• Sơ đồ quan hệ theo trình tự học nghề giữa các mô đun
• Các hình thức học tập chính trong mô đun
• Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun
• Mở đầu
• 1. Bài 1: Kiểm tra hệ thống điện trên máy thi công xây dựng
• 1.1. Yêu cầu, nhiệm vụ của hệ thống điện máy thi công xây dựng
• 1.1.1. Yêu cầu
• 1.1.2. Nhiệm vụ
• 1.2. Sơ đồ nguyên lý chung của hệ thống điện máy thi công xây dựng
• 1.2.1. Sơ đồ trang bị điện ô tô thi công
• 1.2.2. Sơ đồ trang bị điện máy xúc
• 1.2.3. Sơ đồ trang bị điện cần trục tự hành
• 1.2.4. Sơ đồ trang bị điện máy ủi, cạp, san
• 1.3. Kiểm tra hệ thống điện trên máy thi công xây dựng
• 1.3.1. Quy trình kiểm tra hệ thống điện
• 1.3.2. Thực hiện kiểm tra hệ thống điện
• 2. Bài 2: Bảo dưỡng ắc quy
• 2.1. Yêu cầu, nhiệm vụ của ắc quy dòng điện một chiều
• 2.1.1. Đặc điểm
• 2.1.2. Yêu cầu
• 2.1.3. Nhiệm vụ
• 2.2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của ắc quy
• 2.2.1. Cấu tạo của ắc quy
• 2.2.2. Nguyên lý hoạt động của ắc quy
• 2.3. Sử dụng các dụng cụ kiểm tra bảo dưỡng ắc quy
• 2.4. Pha chế dung dịch cho ắc quy
• 2.5. Bảo dưỡng ắc quy
• 2.5.1. Bảo dưỡng cấp 1
• 2.5.2. Bảo dưỡng cấp 2
• 2.5.3. Biểu đồ tổ chức chẩn đoán hư hỏng của ắc quy
• 3. Bài 3: Bảo dưỡng sửa chữa đường dây dẫn điện
• 4. Bài 4: Bảo dưỡng sửa chữa máy phát điện
• 5. Bài 5: Bảo dưỡng sửa chữa động cơ khởi động điện
• 6. Bài 6: Bảo dưỡng sửa chữa rơ le điện
• 7. Bài 7: Bảo dưỡng đồng hồ
• 8. Bài 8: Bảo dưỡng sửa chữa đèn và còi điện
• Bài tập và đáp án
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện về hệ thống điện máy thi công xây dựng

Giáo trình sửa chữa hệ thống điện máy thi công xây dựng trình độ trung cấp cung cấp một nền tảng kiến thức vững chắc và kỹ năng thực hành thiết yếu. Trong bối cảnh ngành xây dựng và giao thông vận tải phát triển nhanh chóng, số lượng và chủng loại máy thi công ngày càng gia tăng. Các nhà sản xuất liên tục trang bị những kết cấu hiện đại, đặc biệt là trong hệ thống điện, nhằm tối ưu hóa hiệu suất và độ an toàn. Tài liệu này nhấn mạnh: “sự cải tiến đáng chú ý nhất trong hệ thống điện người ta đã vận dụng những thành quả mới của ngành điện tử đặc biệt là các linh kiện bán dẫn vào hệ thống trang bị điện để thay thế cho các thiết bị cơ khí”. Do đó, việc hiểu rõ và làm chủ hệ thống điện không còn là một lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc đối với kỹ thuật viên. Hệ thống điện trên máy thi công có nhiệm vụ cốt lõi là dự trữ, cung cấp và truyền dẫn điện năng để khởi động động cơ, duy trì hoạt động của các cụm chi tiết, và vận hành các thiết bị phụ trợ. Các thiết bị này bao gồm hệ thống chiếu sáng, tín hiệu âm thanh, các cụm đồng hồ đo lường và kiểm tra. Tất cả góp phần giúp người vận hành kiểm soát tình trạng kỹ thuật của máy, đảm bảo an toàn và đạt năng suất cao. Giáo trình được biên soạn logic, đi từ lý thuyết cơ bản đến quy trình thực hành sửa chữa, giúp người học dễ dàng tiếp thu. Nội dung bao quát từ ắc quy cho máy công trình, cấu tạo máy phát điện trên máy thi công, đến nguyên lý hoạt động máy khởi động, tạo thành một chuỗi kiến thức chuyên môn hoàn chỉnh. Việc nắm vững các học phần này là chìa khóa để trở thành một thợ sửa chữa chuyên nghiệp, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

1.1. Tầm quan trọng của việc bảo dưỡng hệ thống điện máy xây dựng

Việc bảo dưỡng hệ thống điện máy xây dựng định kỳ là một yêu cầu quan trọng và không thể thiếu. Hệ thống này là trung tâm điều khiển và cung cấp năng lượng cho toàn bộ cỗ máy. Một sự cố nhỏ trong mạch điện có thể dẫn đến việc máy ngừng hoạt động, gây đình trệ công việc và thiệt hại kinh tế lớn. Hơn nữa, các vấn đề về điện như chập cháy có thể gây nguy hiểm cho người vận hành và làm hỏng các bộ phận cơ khí đắt tiền. Tài liệu gốc khẳng định, những kiến thức và kỹ năng của người thợ bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống này là “một yêu cầu rất quan trọng không thể thiếu được đối với tất cả các loại xe máy đang hoạt động”. Bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn như dây dẫn bị ăn mòn, các đầu nối bị lỏng, hay ắc quy yếu. Việc này không chỉ kéo dài tuổi thọ của thiết bị mà còn đảm bảo máy luôn hoạt động ở hiệu suất tối ưu, an toàn và hiệu quả cao.

1.2. Mục tiêu chính của giáo trình đào tạo nghề trình độ trung cấp

Mục tiêu cốt lõi của giáo trình sửa chữa hệ thống điện là trang bị cho người học khả năng làm chủ hoàn toàn hệ thống này trên máy thi công. Cụ thể, sau khi hoàn thành mô-đun, người học phải “nêu được yêu cầu, nhiệm vụ và giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các khí cụ, trang bị điện”. Đồng thời, mục tiêu thực hành là phải “bảo dưỡng, sửa chữa được hầu hết những hư hỏng của các cụm chi tiết, khí cụ điện trong hệ thống điện đúng quy trình kỹ thuật”. Điều này bao gồm việc phân tích hiện tượng và nguyên nhân hỏng hóc, sử dụng thành thạo các dụng cụ đo kiểm chuyên dụng, và thực hiện sửa chữa một cách chính xác, an toàn. Đây là nền tảng để học viên có thể tự tin làm việc tại các công trường hoặc các xưởng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu của các trường dạy nghề sửa chữa máy công trình.

1.3. Sơ đồ trang bị điện chung trên các dòng máy thi công phổ biến

Để chẩn đoán và sửa chữa hiệu quả, việc nắm vững sơ đồ trang bị điện là yêu cầu tiên quyết. Giáo trình cung cấp các sơ đồ nguyên lý chung cho những loại máy phổ biến nhất, bao gồm sơ đồ mạch điện máy xúc, sơ đồ điện cần trục tự hành, và sơ đồ điện máy ủi, cạp, san. Một đặc trưng quan trọng cần lưu ý là hầu hết máy thi công đều sử dụng “mạch một dây dẫn”, trong đó phần kim loại của thân máy đóng vai trò là dây dẫn mass (-). Hiểu rõ cấu trúc này giúp kỹ thuật viên khoanh vùng sự cố nhanh hơn. Mỗi sơ đồ thể hiện chi tiết cách kết nối giữa nguồn điện (ắc quy, máy phát), các thiết bị tiêu thụ (máy khởi động, đèn, còi) và hệ thống điều khiển, tạo nên một cái nhìn tổng thể về luồng năng lượng trong toàn bộ cỗ máy.

II. Thách thức thường gặp khi sửa chữa hệ thống điện máy công trình

Việc sửa chữa hệ thống điện thân xe máy công trình đối mặt với nhiều thách thức đặc thù. Môi trường làm việc khắc nghiệt tại công trường với bụi bẩn, độ ẩm cao và rung động liên tục là nguyên nhân chính gây ra các sự cố. Các linh kiện điện và điện tử ngày càng phức tạp, đòi hỏi kỹ thuật viên phải liên tục cập nhật kiến thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là chẩn đoán lỗi điện máy xây dựng một cách chính xác. Các triệu chứng thường không rõ ràng, ví dụ như động cơ khó khởi động có thể do ắc quy yếu, hỏng máy khởi động, hoặc lỗi đường dây. Nếu không có quy trình kiểm tra bài bản, việc xác định nguyên nhân gốc rễ sẽ rất tốn thời gian và chi phí. Giáo trình đã chỉ ra các lỗi thường gặp như đứt hoặc chập mạch, tiếp xúc kém tại các đầu nối, và các bộ phận cơ điện bị mài mòn. Ví dụ, với động cơ khởi động, các hiện tượng như “động cơ khởi động không quay”, “bánh răng chủ động lao ra rồi tụt lại” đều là những dấu hiệu cần phân tích kỹ lưỡng. Việc thiếu tài liệu sửa chữa máy công trình chuyên dụng, đặc biệt là sơ đồ mạch điện chi tiết cho từng dòng máy, cũng là một rào cản lớn, khiến công việc sửa chữa trở nên mò mẫm và kém hiệu quả.

2.1. Các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng phổ biến nhất

Hệ thống điện máy thi công thường gặp các hư hỏng đặc trưng. Đối với ắc quy cho máy công trình, hiện tượng phổ biến là tự phóng điện, sunfat hóa bản cực, hoặc nổ nắp bình. Nguyên nhân có thể do bảo quản sai cách, dung dịch điện phân không đạt chuẩn, hoặc nạp quá dòng. Đối với máy phát điện, các lỗi thường gặp bao gồm “đứt hoặc chập mạch trong cuộn dây stato”, “chổi than tiếp xúc với cổ góp không tốt”, hoặc mòn ổ bi. Với động cơ khởi động, các sự cố có thể là không quay, quay yếu, hoặc bánh răng không ăn khớp với bánh đà. Nguyên nhân đến từ ắc quy hết điện, hỏng rơ le, hoặc mòn khớp một chiều. Hiểu rõ các hiện tượng và nguyên nhân này giúp kỹ thuật viên khoanh vùng sự cố nhanh chóng.

2.2. Phương pháp chẩn đoán lỗi điện máy xây dựng chính xác

Một quy trình chẩn đoán lỗi điện máy xây dựng chuẩn mực bao gồm ba bước chính được nêu trong giáo trình. Đầu tiên là kiểm tra sơ bộ bằng mắt để phát hiện các dấu hiệu bất thường bên ngoài như dây dẫn nứt vỡ, đầu nối lỏng lẻo. Thứ hai là “kiểm tra bằng phương pháp nghe, nhìn qua các tín hiệu ánh sáng, âm thanh và đồng hồ đo báo” khi máy hoạt động để nhận biết các dấu hiệu như đèn báo lỗi, tiếng kêu lạ từ máy phát hoặc máy khởi động. Cuối cùng, và quan trọng nhất, là “sử dụng đồng hồ vạn năng kiểm tra tình trạng kỹ thuật của hệ thống điện”. Thiết bị này cho phép đo điện áp, điện trở, và kiểm tra thông mạch, giúp xác định chính xác vị trí và bản chất của hư hỏng, từ đó đưa ra giải pháp sửa chữa tối ưu.

2.3. Tầm quan trọng của tài liệu sửa chữa máy công trình chuyên dụng

Trong môi trường sửa chữa chuyên nghiệp, tài liệu sửa chữa máy công trình là công cụ không thể thiếu. Các tài liệu này, bao gồm giáo trình đào tạo và sách hướng dẫn của nhà sản xuất, cung cấp các thông số kỹ thuật chuẩn, sơ đồ mạch điện chi tiết, và quy trình tháo lắp từng bước. Việc dựa vào kinh nghiệm mà không có tài liệu tham chiếu có thể dẫn đến các sai lầm nghiêm trọng, làm hỏng các bộ phận khác hoặc gây mất an toàn. Ví dụ, khi sửa chữa hệ thống điều khiển điện tử ECU máy công trình, việc đấu sai một chân tín hiệu có thể làm hỏng toàn bộ hộp điều khiển. Tài liệu cũng cung cấp bảng mã lỗi máy xúc Komatsu hay các hãng khác, giúp phiên dịch các cảnh báo từ hệ thống chẩn đoán trên máy, rút ngắn đáng kể thời gian tìm kiếm và khắc phục sự cố.

III. Bí quyết bảo dưỡng nguồn điện Ắc quy và máy phát điện

Hệ thống nguồn điện là trái tim của mọi máy thi công xây dựng, bao gồm hai thành phần chính: ắc quy và máy phát điện. Ắc quy có nhiệm vụ dự trữ điện năng, cung cấp dòng điện cường độ cao cho máy khởi động và duy trì nguồn cho các thiết bị khác khi động cơ chưa hoạt động. Máy phát điện, được dẫn động bởi động cơ, có vai trò cung cấp điện năng cho toàn bộ hệ thống và nạp bù cho ắc quy khi máy làm việc. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai bộ phận này đảm bảo nguồn điện luôn ổn định. Việc bảo dưỡng hệ thống điện máy xây dựng phải bắt đầu từ hai cấu phần cốt lõi này. Giáo trình cung cấp quy trình chi tiết để kiểm tra và bảo dưỡng cả hai. Đối với ắc quy cho máy công trình, cần kiểm tra định kỳ mức dung dịch, nồng độ điện phân và điện áp các ngăn. Đối với máy phát, cần kiểm tra độ căng dây đai, tình trạng chổi than và các kết nối điện. Bỏ qua việc bảo dưỡng nguồn điện có thể dẫn đến tình trạng máy không thể khởi động, hoạt động không ổn định hoặc làm giảm tuổi thọ của các thiết bị điện tử nhạy cảm khác trên máy. Nắm vững bí quyết bảo dưỡng hai thành phần này là kỹ năng cơ bản nhưng tối quan trọng của mọi kỹ thuật viên.

3.1. Cấu tạo máy phát điện trên máy thi công và nguyên lý hoạt động

Hiểu rõ cấu tạo máy phát điện trên máy thi công là nền tảng để sửa chữa hiệu quả. Giáo trình mô tả hai loại chính: máy phát một chiều (cũ) và máy phát xoay chiều (phổ biến hiện nay). Máy phát xoay chiều gồm stato (phần đứng yên) và rôto (phần quay). Stato có các cuộn dây pha, trong khi rôto là một nam châm điện. Nguyên lý hoạt động dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ: “Khi rôto quay, phía dưới cuộn dây của stato, cực bắc và cực nam của rôto kế tiếp nhau đi qua... trong các cuộn dây của stato sinh ra sức điện động cảm ứng”. Dòng điện xoay chiều ba pha tạo ra sau đó được chỉnh lưu thành dòng một chiều thông qua bộ đi-ốt để nạp cho ắc quy và cung cấp cho hệ thống. Máy phát hiện đại thường tích hợp sẵn bộ điều chỉnh điện áp (tiết chế) để giữ điện áp đầu ra ổn định.

3.2. Quy trình kiểm tra và bảo dưỡng ắc quy cho máy công trình

Giáo trình phân chia quy trình bảo dưỡng ắc quy cho máy công trình thành hai cấp độ. Bảo dưỡng cấp 1 (tiến hành sau 2-3 ngày làm việc) bao gồm các công việc đơn giản như làm sạch bên ngoài, kiểm tra và siết chặt cọc bình, thông các lỗ thông hơi. Bảo dưỡng cấp 2 (tiến hành sau 12-15 ngày) yêu cầu các bước chuyên sâu hơn. Ngoài các công việc của cấp 1, kỹ thuật viên phải “kiểm tra tỷ trọng (nồng độ) dung dịch” bằng tỷ trọng kế và kiểm tra điện áp từng ngăn bằng vôn kế. Nếu nồng độ dung dịch thấp hoặc điện áp không đủ, cần phải tiến hành nạp lại ắc quy theo đúng quy trình kỹ thuật. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các cấp bảo dưỡng này giúp ngăn ngừa hiệu quả hiện tượng sunfat hóa và kéo dài tuổi thọ ắc quy.

3.3. Hướng dẫn sửa chữa các hư hỏng thường gặp của máy phát điện

Sửa chữa máy phát điện đòi hỏi kỹ năng tháo lắp và kiểm tra chi tiết. Giáo trình cung cấp một quy trình tháo lắp bài bản gồm 11 bước, từ tháo giá đỡ chổi than đến tháo rôto và bộ chỉnh lưu. Sau khi tháo rời, cần tiến hành kiểm tra từng bộ phận. Rôto được kiểm tra thông mạch và cách điện bằng ôm kế. Stato cũng được kiểm tra tương tự để phát hiện chập hoặc đứt cuộn dây. Bộ chỉnh lưu (cầu đi-ốt) được kiểm tra bằng đèn kiểm chứng hoặc đồng hồ vạn năng ở thang đo đi-ốt để đảm bảo chúng chỉ cho dòng điện đi qua một chiều. Các hư hỏng phổ biến như mòn chổi than, hỏng ổ bi cần được thay thế. Việc tuân thủ quy trình này đảm bảo máy phát sau khi sửa chữa sẽ hoạt động ổn định, cung cấp đủ dòng và áp cho toàn hệ thống.

IV. Phương pháp sửa chữa hệ thống khởi động và điều khiển điện tử

Hệ thống khởi động là một trong những hệ thống quan trọng nhất, quyết định khả năng làm việc của máy. Thành phần trung tâm là động cơ khởi động, một động cơ điện một chiều công suất lớn, có nhiệm vụ quay trục khuỷu của động cơ đốt trong đến tốc độ đủ để tự nổ máy. Sửa chữa hệ thống này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cả cơ khí và điện. Động cơ khởi động tiêu thụ dòng điện rất lớn, có thể lên đến 600A, do đó mọi kết nối trong mạch phải chắc chắn và có tiết diện dây đủ lớn. Giáo trình trình bày chi tiết về nguyên lý hoạt động máy khởi động và các hư hỏng liên quan. Bên cạnh hệ thống khởi động truyền thống, máy thi công hiện đại còn được trang bị hệ thống điều khiển điện tử ECU máy công trình. ECU nhận tín hiệu từ các cảm biến và điều khiển nhiều hệ thống trên máy, bao gồm cả việc cho phép khởi động động cơ. Do đó, việc chẩn đoán lỗi khởi động ngày nay không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra ắc quy hay mô-tơ đề, mà còn có thể liên quan đến việc đọc lỗi từ ECU. Nắm vững phương pháp sửa chữa cả hai mảng này giúp kỹ thuật viên xử lý triệt để các sự cố phức tạp.

4.1. Nguyên lý hoạt động máy khởi động và quy trình tháo lắp chi tiết

Động cơ khởi động hoạt động theo một nguyên lý kết hợp giữa điện và cơ. Khi người vận hành bật khóa điện, một dòng điện nhỏ đi vào cuộn hút và cuộn giữ của rơ le gài khớp (solenoid). Từ trường sinh ra sẽ hút lõi thép, đẩy bánh răng khởi động (bánh răng bendix) lao ra ăn khớp với vành răng của bánh đà. Đồng thời, lõi thép đóng một tiếp điểm chính, cho phép dòng điện cường độ cao từ ắc quy chạy thẳng vào mô-tơ điện, làm quay bánh răng và khởi động động cơ. Giáo trình mô tả quy trình tháo lắp chi tiết, từ tháo rơ le, nắp trước, nắp sau, đến tách rôto, stato và khớp một chiều. Việc tuân thủ quy trình và đánh dấu vị trí các chi tiết là cực kỳ quan trọng để đảm bảo lắp lại chính xác.

4.2. Tìm hiểu hệ thống điện động cơ diesel và các thành phần chính

Đặc điểm của hệ thống điện động cơ diesel là yêu cầu một mô-men khởi động rất lớn do tỉ số nén cao. Điều này đòi hỏi hệ thống khởi động phải cực kỳ mạnh mẽ, từ ắc quy có dung lượng và dòng phóng lớn đến động cơ khởi động có công suất cao. Ngoài hệ thống khởi động, hệ thống điện trên động cơ diesel còn bao gồm hệ thống sấy nóng không khí nạp (bugi sấy) để hỗ trợ khởi động trong thời tiết lạnh, hệ thống giám sát áp suất dầu, nhiệt độ nước làm mát thông qua các cảm biến, và hệ thống điều khiển bơm cao áp điện tử (ở các động cơ hiện đại). Tất cả các thành phần này được kết nối và phối hợp hoạt động để đảm bảo động cơ vận hành hiệu quả và an toàn.

4.3. Vai trò của hệ thống điều khiển điện tử ECU máy công trình

Trên các máy thi công đời mới, hệ thống điều khiển điện tử ECU máy công trình (Electronic Control Unit) đóng vai trò như bộ não trung tâm. Mặc dù giáo trình gốc tập trung vào các hệ thống cơ bản, việc hiểu về ECU là cần thiết để bắt kịp xu hướng. ECU nhận thông tin từ hàng loạt cảm biến trên máy thi công xây dựng (cảm biến tốc độ, vị trí, áp suất, nhiệt độ), xử lý dữ liệu và đưa ra các tín hiệu điều khiển để tối ưu hóa hoạt động của động cơ, hệ thống thủy lực, và các chức năng khác. Trong hệ thống điện, ECU quản lý quá trình nạp của máy phát, điều khiển các rơ le, và thực hiện chức năng chẩn đoán, lưu trữ mã lỗi khi có sự cố xảy ra. Kỹ thuật viên cần có kỹ năng sử dụng máy chẩn đoán để giao tiếp với ECU, đọc và xóa mã lỗi, giúp việc sửa chữa nhanh chóng và chính xác hơn.

V. Ứng dụng thực tiễn Sửa chữa hệ thống điện thân xe máy công trình

Bên cạnh hệ thống nguồn và khởi động, hệ thống điện thân xe máy công trình bao gồm một mạng lưới phức tạp gồm dây dẫn, rơ le, cầu chì, và các thiết bị phụ trợ. Hệ thống này đảm bảo chức năng chiếu sáng, tín hiệu (còi, đèn xi-nhan), gạt nước, và hiển thị thông tin qua các đồng hồ trên bảng điều khiển. Một đặc điểm quan trọng của hệ thống này là cấu trúc “mạch một dây dẫn”, nơi khung kim loại của máy được sử dụng làm dây nối mass. Hiểu rõ nguyên tắc này là chìa khóa để kiểm tra và khắc phục các sự cố như mất mass, một trong những lỗi phổ biến nhất. Giáo trình hướng dẫn chi tiết cách kiểm tra và bảo dưỡng từng thành phần, từ đường dây dẫn đến các thiết bị cụ thể. Việc ứng dụng kiến thức vào thực tiễn đòi hỏi kỹ thuật viên phải có khả năng đọc sơ đồ mạch điện máy xúc hoặc các loại máy khác, từ đó truy vết và xác định chính xác điểm hư hỏng. Kỹ năng này giúp tiết kiệm thời gian, tránh việc thay thế linh kiện không cần thiết và đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định, an toàn sau sửa chữa.

5.1. Cách đọc sơ đồ mạch điện máy xúc để xác định hư hỏng

Đọc và phân tích sơ đồ mạch điện máy xúc là một kỹ năng không thể thiếu. Sơ đồ này sử dụng các ký hiệu tiêu chuẩn để biểu diễn các thành phần như ắc quy, máy phát, công tắc, rơ le, bóng đèn, và các loại động cơ điện. Nó cũng thể hiện màu sắc và tiết diện của từng dây dẫn, cũng như vị trí các giắc nối. Khi một hệ thống không hoạt động, ví dụ như đèn pha không sáng, kỹ thuật viên sẽ dựa vào sơ đồ để truy ngược từ bóng đèn về nguồn điện. Quá trình này bao gồm việc kiểm tra các điểm như cầu chì, công tắc, rơ le và các điểm nối dây trên đường đi của mạch. Việc này giúp xác định chính xác vị trí lỗi, có thể là đứt dây, tiếp xúc kém, hoặc hỏng một linh kiện cụ thể, thay vì phỏng đoán một cách mò mẫm.

5.2. Kỹ thuật bảo dưỡng đường dây và các cảm biến trên máy thi công

Đường dây dẫn điện và các cảm biến trên máy thi công xây dựng rất dễ bị tổn thương do môi trường làm việc. Kỹ thuật bảo dưỡng bao gồm việc kiểm tra trực quan thường xuyên để phát hiện vỏ cách điện bị nứt, vỡ hoặc bị mài mòn. Các giắc nối cần được giữ sạch sẽ, không bị oxy hóa, và được cắm chắc chắn. Khi phát hiện dây bị hỏng, cần thay thế bằng loại dây có cùng tiết diện và chất lượng cách điện. Đối với các cảm biến (nhiệt độ nước, áp suất dầu, tốc độ động cơ), cần đảm bảo chúng được lắp đặt chắc chắn và các đầu nối điện sạch sẽ. Việc sử dụng đồng hồ vạn năng để kiểm tra tín hiệu đầu ra của cảm biến so với thông số của nhà sản xuất cũng là một phần quan trọng trong quá trình chẩn đoán.

5.3. Bảo dưỡng hệ thống chiếu sáng tín hiệu và các thiết bị phụ trợ

Hệ thống chiếu sáng (đèn pha, đèn hậu), hệ thống tín hiệu (còi, xi-nhan) và các thiết bị phụ trợ (gạt nước, phun nước rửa kính) đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn vận hành. Giáo trình dành các bài học riêng để hướng dẫn bảo dưỡng và sửa chữa các hệ thống này. Công việc bảo dưỡng thường bao gồm làm sạch các chóa đèn, kiểm tra và thay thế các bóng đèn bị cháy, kiểm tra hoạt động của còi và các công tắc điều khiển. Các hư hỏng thường liên quan đến đứt dây, hỏng công tắc, hoặc lỗi rơ le. Quy trình kiểm tra cũng tương tự như các hệ thống điện khác: bắt đầu từ thiết bị cuối cùng và truy ngược về nguồn, sử dụng sơ đồ mạch điện và đồng hồ đo để xác định điểm lỗi.

VI. Tương lai nghề sửa chữa máy thi công và các cơ sở đào tạo uy tín

Ngành sửa chữa máy thi công xây dựng đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, đặc biệt trong lĩnh vực hệ thống điện. Các dòng máy hiện đại không chỉ sử dụng hệ thống điện đơn thuần mà đã tích hợp sâu các công nghệ điện tử, điều khiển tự động và vi xử lý. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao về trình độ và kỹ năng của người thợ. Họ không chỉ cần am hiểu về điện cơ bản mà còn phải thành thạo các công cụ chẩn đoán điện tử, có khả năng đọc và phân tích dữ liệu từ hệ thống điều khiển điện tử ECU máy công trình. Tương lai của nghề này gắn liền với việc học tập không ngừng và thích ứng với công nghệ mới. Các giáo trình điện ô tô cơ bản có thể là nền tảng, nhưng việc chuyên sâu vào máy công trình là bắt buộc. Để đáp ứng nhu cầu này, vai trò của các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp trở nên vô cùng quan trọng. Họ là nơi cung cấp kiến thức cập nhật, trang thiết bị thực hành hiện đại và định hướng phát triển nghề nghiệp cho thế hệ kỹ thuật viên kế cận, đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành xây dựng và giao thông vận tải.

6.1. Xu hướng phát triển của hệ thống điện trên máy xây dựng hiện đại

Hệ thống điện trên máy xây dựng đang phát triển theo hướng thông minh hơn và phức tạp hơn. Xu hướng rõ rệt là sự phổ biến của mạng giao tiếp CAN-bus, cho phép các ECU khác nhau trên máy (ECU động cơ, ECU thủy lực, ECU cabin) trao đổi dữ liệu với nhau qua một đường truyền chung. Điều này giúp giảm thiểu số lượng dây dẫn, tăng độ tin cậy và cho phép thực hiện các chức năng chẩn đoán từ xa (telematics). Bên cạnh đó, xu hướng điện hóa cũng đang dần xuất hiện với các dòng máy xúc, máy ủi hybrid hoặc chạy hoàn toàn bằng điện, đặt ra những thách thức và cơ hội hoàn toàn mới cho các kỹ thuật viên sửa chữa trong tương lai.

6.2. Top trường dạy nghề sửa chữa máy công trình chất lượng tại Việt Nam

Để trở thành một kỹ thuật viên giỏi, việc lựa chọn một trường dạy nghề sửa chữa máy công trình uy tín là bước khởi đầu quan trọng. Các cơ sở đào tạo chất lượng không chỉ cung cấp giáo trình bài bản như tài liệu của Trường Cao đẳng GTVT Trung ương I mà còn đầu tư vào xưởng thực hành với các mô hình và thiết bị thực tế. Một số trường cao đẳng, trung cấp nghề có khoa Cơ khí Động lực mạnh là những địa chỉ đáng tin cậy. Chương trình học tại đây thường kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành, giúp học viên sau khi tốt nghiệp có thể nhanh chóng bắt nhịp với công việc thực tế tại các doanh nghiệp xây dựng, các đại lý phân phối máy công trình lớn.

6.3. Tóm lược các kỹ năng cần thiết cho thợ sửa chữa chuyên nghiệp

Một thợ sửa chữa hệ thống điện máy thi công chuyên nghiệp cần hội tụ nhiều kỹ năng. Về kiến thức, cần nắm vững nguyên lý hoạt động của các hệ thống điện cơ bản, bao gồm hệ thống nguồn, khởi động, nạp và các mạch điện phụ. Về kỹ năng thực hành, phải thành thạo việc sử dụng các dụng cụ đo kiểm (đồng hồ vạn năng, ampe kìm), tháo lắp và sửa chữa các bộ phận chính như máy phát, máy khởi động. Ngoài ra, kỹ năng mềm như tư duy logic để phân tích, khoanh vùng sự cố, khả năng đọc hiểu tài liệu kỹ thuật và sơ đồ mạch điện, cùng với tinh thần cẩn thận, tỉ mỉ và tuân thủ an toàn lao động là những yếu tố không thể thiếu để thành công trong nghề.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ PHÂN TÍCH CHUYÊN MÔN GIÁO TRÌNH: TRANG BỊ ĐIỆN MÁY THI CÔNG XÂY DỰNG

---

1. Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun "Bảo dưỡng và sửa chữa trang bị điện trên máy thi công xây dựng" là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề được ban hành theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I, trên cơ sở chương trình khung do Tổng cục Dạy nghề ban hành. Tài liệu được xây dựng với sự phối hợp chuyên môn từ Khoa Động lực, Trường Cao đẳng nghề Cơ khí Nông nghiệp.

       CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ SỬA CHỮA MÁY THI CÔNG XÂY DỰNG

Trong hệ thống chương trình đào tạo trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, đây là mô đun chuyên môn bắt buộc, được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung cùng hệ thống môn học/mô đun cơ sở mã hiệu từ MH07 đến MH13 và MĐ14 đến MĐ24.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc trang bị cho người học:

• Khả năng giải thích cấu tạo, nhiệm vụ và nguyên lý hoạt động của các khí cụ, thiết bị trong hệ thống điện một chiều trên máy cơ giới xây dựng.
• Năng lực phân tích hiện tượng, xác định nguyên nhân hư hỏng và thực hiện quy trình kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa đúng tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn.
• Kỹ năng sử dụng và bảo quản các trang thiết bị, dụng cụ đo kiểm chuyên dụng (đồng hồ vạn năng, tỷ trọng kế, đèn kiểm chứng).

Cấu trúc giáo trình phân bổ thời lượng tổng cộng 160 giờ, gồm 33 giờ lý thuyết, 120 giờ thực hành và 7 giờ kiểm tra. Tài liệu tiếp cận hệ thống điện chuyên dụng theo nguyên lý mạch một dây dẫn (sử dụng khung vỏ kim loại làm cực âm), tích hợp phân tích quá trình chuyển dịch công nghệ từ cơ khí sang các linh kiện bán dẫn và mạch điều khiển điện tử trong máy xây dựng.

---

2. Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được thiết kế theo tiến trình logic từ tổng quan hệ thống, nguồn điện, mạng truyền dẫn đến các cơ cấu chấp hành và thiết bị đo báo:

• Mở đầu và Bài 1: Kiểm tra hệ thống điện trên máy thi công xây dựng (24 giờ: 3h lý thuyết, 16h thực hành, 5h kiểm tra): Khái quát sơ đồ nguyên lý mạch điện một dây trên các nhóm máy: máy xúc, cần trục tự hành, máy ủi, máy cạp và máy san. Hướng dẫn phương pháp kiểm tra sơ bộ bằng quan sát bên ngoài, theo dõi tín hiệu đèn/đồng hồ trong cabin khi khởi động và vận hành, kỹ thuật đo kiểm bằng đồng hồ vạn năng và đèn thử.
• Bài 2: Bảo dưỡng ắc quy (16 giờ: 2h lý thuyết, 14h thực hành): Cấu tạo ắc quy chì-axit (vỏ nhựa 6 ngăn, chùm bản cực âm Pb, bản cực dương $\text{PbO}_2$, lá cách điện gợn sóng dày 1,5–2,4 mm, dung dịch điện phân $\text{H}_2\text{SO}_4$). Phân tích phương trình hóa học thuận nghịch trong quá trình nạp và phóng điện:

$$\text{PbO}_2 + \text{Pb} + 2\text{H}_2\text{SO}_4 \underset{\text{Nạp}}{\overset{\text{Phóng}}{\rightleftharpoons}} 2\text{PbSO}_4 + 2\text{H}_2\text{O}$$

Quy trình pha chế dung dịch đạt tỷ trọng tiêu chuẩn từ $1{,}23$ đến $1{,}31\text{ g/cm}^3$; quy trình bảo dưỡng cấp 1 (chu kỳ 2–3 ngày làm việc) và bảo dưỡng cấp 2 (chu kỳ 12–15 ngày làm việc); phương pháp nạp chậm ($I_{\text{nạp}} = 0{,}1 Q_{\text{đm}}$) và xử lý sự cố sunfat hóa ($I_{\text{nạp}} < 0{,}04 Q_{\text{đm}}$ với tỷ trọng $1{,}11\text{ g/cm}^3$), tự phóng điện, cong vênh bản cực.

• Bài 3: Bảo dưỡng đường dây dẫn điện trên máy thi công xây dựng (18 giờ: 3h lý thuyết, 15h thực hành): Tiêu chuẩn vỏ cách điện chịu dầu mỡ, kết cấu đầu nối ép cốt hàn thiếc; kỹ thuật phát hiện sụt áp, ngắn mạch, cháy đứt hoặc đứt ngầm bên trong vỏ cách điện.
• Bài 4: Bảo dưỡng sửa chữa máy phát điện trên máy thi công xây dựng (32 giờ: 5h lý thuyết, 27h thực hành): Cấu tạo và nguyên lý của máy phát điện một chiều và máy phát điện xoay chiều 3 pha kích từ độc lập/tự kích từ tích hợp bộ chỉnh lưu đi-ốt bán dẫn và bộ điều chỉnh điện áp (tiết chế vi mạch). Quy trình tháo rời 11 bước, lắp ráp 6 bước; tiêu chuẩn kiểm tra điện trở cuộn dây rôto ($R = 3 \div 7\ \Omega$), cách điện vỏ ($R = \infty$), kiểm tra thông mạch stato (đấu sao/tam giác) và kiểm tra dẫn điện một chiều của cụm đi-ốt.
• Bài 5: Bảo dưỡng sửa chữa động cơ khởi động điện trên máy thi công xây dựng (24 giờ: 5h lý thuyết, 19h thực hành): Động cơ điện một chiều chịu tải dòng cao (lên tới $600\text{A}$), cuộn hút và cuộn giữ trên rơ le gài khớp, khớp truyền động một chiều, tỷ số truyền bánh răng khởi động và vành răng bánh đà ($i = 9 \div 18$), giới hạn chiều dài cáp nguồn ($L < 1\text{m}$). Quy trình xử lý 5 nhóm pan bệnh thường gặp khi khởi động.
• Bài 6 đến Bài 8 (Tổng cộng 62 giờ): Bảo dưỡng sửa chữa rơ le điện (18 giờ), hệ thống đồng hồ đo báo áp suất dầu, áp suất hơi, mức nhiên liệu, nhiệt độ nước làm mát, tốc độ km và báo nạp (23 giờ); bảo dưỡng hệ thống chiếu sáng, tín hiệu âm thanh/ánh sáng, cụm gạt mưa và cơ cấu phun nước rửa kính (21 giờ).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Cơ sở lý thuyết: Nguyên lý cảm ứng điện từ trong máy điện quay, định luật điện phân và hóa học bề mặt bản cực chì-axit, lý thuyết điều chỉnh điện áp bằng linh kiện bán dẫn.
• Nguyên lý cốt lõi: Nguyên lý mạch điện một dây dùng chung mass vỏ kim loại, nguyên tắc bù điện thế theo tốc độ vòng quay trục khuỷu và cân bằng phụ tải giữa ắc quy và máy phát.
• Khung kỹ thuật chuẩn hóa: Khung quy trình bảo dưỡng phân cấp định kỳ (Cấp 1, Cấp 2), biểu đồ chẩn đoán logic theo phân nhánh cây quyết định và bảng tiêu chuẩn thông số điện trở/điện áp.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thực hiện quy trình tháo rời chi tiết máy phát điện, củ đề bằng thiết bị vam/ép chuyên dụng; kỹ thuật đo kiểm điện áp từng ngăn ắc quy, kiểm tra độ sụt áp, đo thông mạch và điện trở cách điện.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích nguyên nhân chập cháy, tự phóng điện, sunfat hóa bản cực; nhận diện sai lệch tín hiệu qua ampe kế, đồng hồ đo áp suất và đèn cảnh báo.
• Năng lực thực hành (Practical competencies): Pha chế dung dịch điện phân đúng tỷ trọng và an toàn axít; lắp đặt đấu nối mạch điện khởi động, nạp điện, chiếu sáng và phụ trợ đúng sơ đồ thiết kế.

---

3. Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp đào tạo kết hợp giữa thuyết trình có thảo luận và rèn luyện kỹ năng thực hành xưởng theo cấu trúc 3 giai đoạn:

1. Hoạt động 1 (Lý thuyết cơ sở): Tiếp thu nhiệm vụ, yêu cầu kỹ thuật và phân tích sơ đồ nguyên lý mạch điện thông qua bài giảng và tài liệu học tập.
2. Hoạt động 2 (Thị phạm mẫu): Giảng viên thực hiện mẫu các quy trình tháo lắp, kiểm tra lỗi trên thiết bị thật; phân tích các yếu tố an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp (chống bỏng axit $\text{H}_2\text{SO}_4$, tránh ngắn mạch sinh tia lửa gần bình điện).
3. Hoạt động 3 (Rèn luyện kỹ năng): Người học trực tiếp thực hành thao tác từ 2 đến 3 lần trên từng cụm chi tiết (máy phát, máy khởi động, bình ắc quy), trực tiếp thu thập dữ liệu và điền kết quả vào bảng kiểm tra thông số kỹ thuật.

Phương pháp đánh giá dựa trên năng lực thực hiện:

• Đánh giá quá trình: Kiểm tra kết quả ghi nhận trên phiếu thực hành (đo điện áp từng ngăn, nồng độ dung dịch ắc quy, thông số $\Omega$ của cuộn dây).
• Đánh giá kết thúc: Bài thi thực hành tổng hợp về tháo lắp, chẩn đoán pan bệnh và khắc phục sự cố hệ thống điện trên máy công trình theo đúng định mức thời gian và quy chuẩn kỹ thuật.

Về hướng dẫn tự học, người học cần nghiên cứu trước sơ đồ bố trí dây dẫn của từng chủng loại máy (máy xúc, máy ủi, cần trục), đối chiếu các triệu chứng hư hỏng được tổng hợp trong bảng phân loại để chuẩn bị phương án kiểm tra trước khi thực hành xưởng.

---

4. Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh sự cải tiến công nghệ trên các dòng máy thi công xây dựng hiện đại:

Nội dung cải tiến	Chi tiết kỹ thuật trong giáo trình
Ứng dụng bán dẫn thay thế cơ khí	Chuyển đổi từ rơ le điều chỉnh điện áp dạng cơ khí/tiếp điểm sang bộ điều chỉnh điện áp vi mạch (tiết chế điện tử IC) và cầu đi-ốt bán dẫn tích hợp bên trong máy phát xoay chiều 3 pha.
Cải tiến công nghệ ắc quy	Phân tích giải pháp giảm tỷ lệ antimoan hoặc thay thế bằng hợp kim chì - canxi trong chế tạo bản cực nhằm giảm hiện tượng tự phóng điện và hạn chế tiêu hao nước; ứng dụng mắt báo màu để kiểm tra tình trạng dung dịch.
Tích hợp sơ đồ máy công trình chuyên dụng	Cung cấp trực tiếp sơ đồ nguyên lý hệ thống điện đặc thù trên máy xúc, cần trục tự hành, máy ủi, máy cạp và máy san thay vì chỉ mô tả hệ thống ô tô cơ bản.
Quy chuẩn đo kiểm định lượng	Thiết lập các mốc giá trị đo kiểm cụ thể: Dòng khởi động cực đại ($600\text{A}$), điện trở cuộn dây ($3 \div 7\ \Omega$), điện trở cách điện ($\infty$), nồng độ dung dịch ($1{,}23 \div 1{,}31\text{ g/cm}^3$), độ sụt áp và tỷ lệ phóng điện theo mùa.

---

5. Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên/Học viên: Đang theo học hệ Trung cấp hoặc Cao đẳng nghề chuyên ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, Công nghệ kỹ thuật Ô tô, Máy tàu thủy và Cơ giới hóa thi công.
• Điều kiện tiên quyết: Cần nắm vững kiến thức các môn học chung, an toàn lao động, điện kỹ thuật cơ sở và kỹ thuật nguội/sửa chữa cơ bản (hoàn thành các học phần tiên quyết MH07–MH13, MĐ14–MĐ24).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm căn cứ biên soạn giáo án giảng dạy lý thuyết, thiết kế phiếu hướng dẫn thực hành và lập tiêu chí kiểm tra, đánh giá kỹ năng nghề bậc 3/5 và 4/5.
• Kỹ thuật viên, thợ sửa chữa trạm xưởng: Dùng làm tài liệu tra cứu thông số kỹ thuật tiêu chuẩn, sơ đồ mạch điện và quy trình chuẩn hóa khi thực hiện bảo trì, xử lý sự cố hệ thống điện máy công trình tại hiện trường.

---

6. Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng đào tạo nào?

Tài liệu được biên soạn cho sinh viên, học viên trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề chuyên ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, đồng thời phục vụ thợ kỹ thuật bảo dưỡng thiết bị cơ giới tại các công trường, trạm bảo dưỡng giao thông vận tải.

2. Người học cần đáp ứng các điều kiện tiên quyết nào trước khi học mô đun này?

Người học phải hoàn thành chương trình môn học chung và các học phần kỹ thuật nền tảng mã hiệu từ MH07 đến MH13 cùng các mô đun chuyên môn tiền đề từ MĐ14 đến MĐ24 theo chương trình khung đào tạo nghề của Tổng cục Dạy nghề.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với tài liệu điện ô tô thông thường?

Giáo trình tập trung vào các đặc thù của hệ thống điện máy thi công xây dựng: mạng điện làm việc trong môi trường rung động và bụi bẩn cao, sơ đồ mạch điện chuyên dụng của máy xúc, cần trục, máy ủi; quy định chu kỳ bảo dưỡng cấp 1 (2–3 ngày) và cấp 2 (12–15 ngày); các định mức chịu tải khởi động lớn (dòng đề tới $600\text{A}$).

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp đọc sơ đồ nguyên lý mạch điện với việc bám sát trình tự tháo lắp từng bước của máy phát, máy khởi động; sử dụng bảng nguyên nhân - hiện tượng hư hỏng để tự phân tích pan bệnh trước khi đối chiếu kết quả đo kiểm trên thiết bị thật.

5. Giáo trình có tích hợp các tài liệu tra cứu bổ trợ nào?

Tài liệu cung cấp hệ thống sơ đồ trang bị điện nguyên lý của các dòng máy công trình tiêu biểu, biểu đồ tổ chức chẩn đoán hư hỏng ắc quy, bảng thứ tự tháo lắp 11 bước máy phát điện, các bảng kiểm tra thông số đo đạc thực tế kèm phần bài tập và đáp án tại trang 75 cùng danh mục tài liệu tham khảo tại trang 79.

---

7. Kết luận

Giáo trình "Bảo dưỡng và sửa chữa trang bị điện trên máy thi công xây dựng" của Trường Cao đẳng GTVT Trung ương I là tài liệu đào tạo nghề mang tính chuẩn mực kỹ thuật, kết hợp giữa lý thuyết điện động lực học và kỹ năng thao tác xưởng thực tế.

• Giá trị cốt lõi: Chuẩn hóa quy trình kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa các cụm chi tiết điện máy công trình theo tiêu chuẩn nghề nghiệp của Tổng cục Dạy nghề; loại bỏ các thao tác sai kỹ thuật và phòng ngừa rủi ro mất an toàn trong xưởng máy.
• Lộ trình học tập khuyến nghị: Bắt đầu từ việc nắm vững an toàn và nguyên lý mạch một dây (Mở đầu, Bài 1) $\rightarrow$ Thực hành quy trình kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống nguồn ắc quy và máy phát (Bài 2, 3, 4) $\rightarrow$ Nâng cao kỹ năng tháo lắp, sửa chữa hệ thống khởi động và các mạch đo báo, chiếu sáng, tín hiệu phụ trợ (Bài 5, 6, 7, 8).
• Nguồn lực bổ trợ: Người học cần khai thác toàn bộ hệ thống sơ đồ mạch điện nguyên lý, bảng đối chiếu pan bệnh, hệ thống bài tập - đáp án (trang 75) và danh mục tài liệu tham khảo (trang 79) để hoàn thiện năng lực chuyên môn nghề.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU SƠ ĐỒ TRANG BỊ ĐIỆN TRÊN MÁY THỊ CÔNG XÂY DỰNG Sơ đồ nguyên lý chung của trang bị điện trên 6 16 thi công. Sơ đồ nguyên lý chung của trang bị điện trên máy xúc Sơ đồ nguyên lý chung của trang bị điện trên cần trục tự hành Sơ đồ nguyên lý chung của trang bị điện trên máy ủi,cạp,san. BÀI I: KIỂM TRA HỆ THỐNG ĐIỆN TRÊN MÁY THI CÔNG XÂY DỰNG Giới thiệu: Nguồn điện, các trang thiết bị sử dụng điện năng và những dây nối giữa chúng hợp thành mạch điện. Điểm đặc tr-ng của mạch điện trên các loại máy thi công xây dựng nói chung là mạch một dây dẫn.

Vì phần kim loại của máy là đây dẫn mắt (-). Hệ thống điện trên máy thi công xây dựng đ-ợc kiểm tra hàng ngày do ng-ời điểu khiến máy thực hiện. Còn việc kiểm tra, sửa chữa định kỳ theo thời gian làm việc của máy và xử lý sự cố đột xuất do ng-ời thợ bảo d- ðng, sửa chữa thực hiện. Bởi vậy ng- ời thợ bảo d- ỡng sửa chữa cần phải có những hiểu biết va ky năng kiểm tra, sửa chữa hệ thống điện.

Mục tiêu thực Học xong bài này ng-ời học có khả năng: 1. Trình bày đúng nhiệm vụ của hệ thống điện 2. Trình bày đ- ợc sơ đồ nguyên lý chung của hệ thống điện 3. Thực hiện đ-gc công tác kiểm tra hệ thống điện trên máy thi công xây dựng đúng yêu cầu kỹ thuật.

4, Biét sir dung va bio quản các dụng cụ, thiết bị kiểm tra hệ thống điện Nội dung chính: 1. Yêu cầu, nhiệm vụ của hệ thống điện máy thi công xây dựng ~_ Yêu cầu ~ _ Nhiệm vụ 2. Sơ đồ nguyên lý chung của hệ thống điện máy thi công xây dựng. ~ _ Sơ đồ trang bị dién 6 16 thi cong.

Sơ đồ trang bị điện máy xúc Sơ đồ trang bị điện cần trục tự hành. ~ _ So dé trang bị điện máy ủi, cạp, san. Kiểm tra hệ thống điện trên máy. ~ _ Quy trình kiểm tra hệ thống điện.

“Thực hiện kiểm tra hệ thống điện. Cac hoạt động học tập: ~ _ Học trên lớp về yêu cầu, nhiệm vụ và sơ đồ nguyên lý chung của hệ thống. điện trên máy thi công xây dựng. ~ ___ Thực hành kiểm tra hệ thống điện trên máy thi công xây dựng.

Hoạt động 1: Nghe thuyết trình có thảo luận 1. Yêu cầu nhiệm vụ hệ thống điện máy thi công xây dung. Yêu cầu: ~ ˆ Phải là một hệ thống đồng bộ, hoàn chỉnh, hoạt động tối. ~_ Đảm bảo đúng tiêu chuẩn của nhà thiết kế.

~_ Các khí cụ tiêu thụ điện năng trên ô tô máy kéo nói chung và trên máy thi công xây dựng nói riêng đều đùng dòng điện một chiều. Nhiệm vụ: Hệ thống điện có nhiệm vu dự trữ „ cung cấp, truyền dẫn điện năng để khởi động và duy trì sự hoạt động của máy; cho các khí cụ tín hiệu, ánh sáng, âm thanh, các khí cụ kiểm tra đo báo và các thiết bị phụ trợ khác giúp cho ng-ời vận hành kiểm soát đ-c tình trạng kỹ thuật và khả năng hoạt động của một xố bộ phận quan trọng trên máy đảm bảo an toàn, có hiệu quả và năng suất cao. trong quá trình khai thác sử dụng máy. Sơ đồ nguyên lý chung của hệ thống điện trên máy thi công xây dựng.

Sơ đồ trang bị dign 6 10 thi cong. Sơ đồ trang bị điện máy xúc 2. Sơ đồ hệ thống điện cần trục tự hành. Sơ đồ trang bị điện máy ủi (cạp, san), 3.

Kiểm tra hệ thống điện trên máy thi công xây dựng ~_ Kiểm tra sơ bộ bằng mắt vẻ tình trạng kỹ thuật bể ngoài các mối lắp ghép, kết nối dây dẫn của các trang thiết bị điện khi máy ch-a hoạt động: Ac quy, máy phát điện, động cơ khởi động. còi điện, đèn pha. ~ _ Kiểm tra bằng ph-ơng pháp nghe, nhìn qua các tín hiệu ánh sáng, âm thanh. và đồng hồ đo báo trong buồng lái khi khởi động máy và khi máy hoạt động: Quan sát các đồng hồ đo và các tín hiệu bằng ánh sáng của đèn báo cũng nh- những âm thanh phát ra từ động cơ khởi động, máy phát điện.

~ __ Sử dụng đồng hồ vạn năng kiểm tra tinh trang ki thuat của hệ thống điện. + Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của nguồn điện: ác quy, máy phát điện. + Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của mạch điện khởi động + Kiểm tra tình trạng kỹ thuật mạch điện của hệ thống chiếu sing + Kiểm tra tình trạng kỹ thuật mạch điện của còi điện + Kiểm tra tình trạng kỹ thuật mạch điện của các đồng hồ đo báo. + Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của động cơ khởi động.

Hoạt động 2: Nghe giới thiệu và theo dõi trình diễn mẫu. ~_ Những yêu cầu đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp khi kiểm tra hệ thống điện. ~_ Phân tích những lỗi th-ờng gặp trong hệ thống điện trên máy thi công xây. ~ _ Ph-ơng pháp kiểm tra: + Kiểm tra bằng đồng hồ vạn năng.

+ Kiểm tra bằng đèn kiểm chứng. Hoạt động 3: Rèn luyện kỹ năng. Thực hiện kiểm tra sơ bộ các trang bị trong hệ thống điện bằng ph- ơng pháp nhìn nhận khi máy ch- a hoạt dộng. Thực hiện kiểm tra hệ thống điện bằng ph- ơng pháp nghe, nhìn khi máy hoạt động.

Sử dụng các dụng cụ và thiết bị kiểm tra: Mỗi học sinh phải thực hiện kiểm tra 2-3 lần va ghi lại kết quả kiểm tra vào bảng sau: 7 Các hoạt động Thiết bị và Ph- ơng pháp | Kết quả kiểm tra kiểm tra 1 [Kiểm tra điện áp của ác quy 2 [Kiểm tra mạch điện khởi động 3ˆ | Kiểm tra mạch điện nạp, 4 |Kiểm tra mạch cung cấp điện cho. 5 [Kiểm tra mạch chiếu sáng 6 | Kiểm tra mạch điện đèn báo phanh BAI2: BAOD GONG AC QUY Giới thiệu: Trên các máy thi công xây dựng hiện nay đều đ- oc trang bị máy khởi động và các trang bị điện khác sử dụng nguồn điện một chiều. Để cung cấp dòng điện một chiều cho máy khởi động khi khởi động máy và cho các trang bị điện khác khi động cơ ch- a hoạt động, các nhà chế tạo máy đã trang bị nguồn điện một chiều để dự trữ và cung cấp nguồn điện một chiều đó chính là ắc quy. Mục tiêu thực hiện: Học xong bài này ng- ời học có khả năng: 9 1- Trình bày đúng yêu cầu, nhiệm vụ của ắc quy 2- Giải thích đ- ợc sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt dong của ắc quy 3- Thực hiện đ- ợc công tác kiểm tra, bảo d- ðng, sửa chữa de quy đúng yêu cầu kỹ thuật, đảm bảo an toàn.

4- Bi ir dung và bảo quản các dụng cụ, thiết bị kiểm tra ắc quy. Nội dung chín 1. Yêu cầu, nhiệm vụ của ắc quy dòng điện một chiều - Yêu cầu ~_ Nhiệm vụ 2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của ắc quy.

~_ Cấu tạo của ắc quy. ~_ Nguyên lý hoạt động của ắc quy. Cách sử dụng các dụng cụ đo kiểm khi bảo d- ðng ắc quy. 4, Pha ché dung dich cho ắc quy.

Bảo d-ỡng ắc qu) ~ __ Quy trình bảo d-ỡng ắc quy. ~ __ Thực hiện kiểm tra, bảo d- ðng ắc quy. 'Các hoạt động học tập: ~ _ Học trên lớp về yêu cầu, nhiệm vụ, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của ắc quy dòng điện một chiều. ~_ Thực hành tại x-ởng về pha chế dung dich, d-ỡng ắc quy và cách sử dụng các dụng cụ kiểm tra bảo d- ðng ắc quy.

Hoạt động 1: Nghe thuyết trình có thảo luận 1. Yêu cầu, nhiệm vụ của ắc quy đòng điện một chiều.1 Đặc điểm ~ _ Là nguồn điện hoá học một chiều. ~ _ Biến hoá năng thành điện năng. ~_ Có khả năng phục hồi điện năng tốt nhờ nguồn điện một chiều khác nạp.

~_ Rất nguy hiểm kl nứt vỡ vỏ vì bên trong có dung dịch axít sunfuaric. Yêu cầu: ~ _ Có dung I-ơng và c- ờng độ phóng lớn. ~ _ Có chế độ làm việc ổn định, dễ bảo d- ðng sửa chữa. ~ _ Trên máy thỉ công xây dựng th-ờng dùng loại ắc quy chì axít.

~ _ Kết cấu đơn giản,dễ chế tạo. ~ _ Phống, nạp tuần hoàn có hiệu suất cao. Nhiệm vụ: - _ Dựtrữ điện nang cần thiết cho hệ thống điện. ~ _ Cung cấp điện năng cần thiết cho máy khởi động khi khởi động động cơ.

Cung cấp điện cho các trang bị điện trên máy thi công xây dựng khi động cơ không hoạt động hay hoạt động có số vòng quay nhỏ, hoặc cùng với máy phát điện cung cấp điện năng cho các trang bị điện trong tr-ờng hợp tải v-ợt quá khả năng. cung cấp của máy phát điện. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của ắc quy = Cau tao: Gồm có vỏ, các lá cực âm và d-ơng, các lá cách điện, Nắp, cầu tiếp nối và dung dich axit sunfuaric và n- c. Ấc quy kiểu cũ " Vỏ ắc quy làm bằng nhựa có độ bền cao.Ben trong d-ge chia lam 6 ngan, đáy có sống để đỡ các bản cực, khoảng trống giữa các sống để chứa các chất hoạt tính rụng xuống không nối tắt giữa các bản cực.

Các lá cực đ- ợc làm bằng hợp kim chì - antimoan hoặc hợp kim chì - can xi để tăng độ cứng của các lá cực, để giảm hiện t-ơngtự phóng điện và giảm việc bổi xung n- óc. Ngày nay các nhà chế tạo đã giảm l-ợng antimoan trong lá cực hoặc thay thế chúng bằng can xỉ. Để tăng dung I- ng của ác quy ng- ời ta đ-a lá cực âm chất vào chì nguyên chất (Pb), còn lá cực d- ong chat vào peôxit (PbO›) là chất có độ bền và độ xốp cao.Các lá cực cùng dấu đ- ợc hàn thành chùm cực. Các lá cách điện để chống chạm chập giữa hai lá cực âm và d-ơng nên d- ợc chế tạo bằng nhựa đặc biệt, có chiéu day 1,5 — 2,4 mm.

mặt phẳng h- ớng về phía cực âm, còn mat có hình sóng h- ống vào cực d- ơng và theoph- ong thẳng đứng. 12 Nắp d- ợc làm bằng nhựa có độ cứng cao. Ngày nay nắp đ- ợc làm liền một khối. Thông th- ờng mỗi ngăn có 1 lỗ nhỏ để nạp dung dich axít sunfuaric và n- c.

Nút day làm bằng nhựa có gioăng cao su làm kín, trên nút có lỗ thông hơi nhỏ. Tại ngăn đầu và ngăn cuối có 2 cọc cực âm(-) và cực d- ơng(+). Cau tigp nối đ-ợc làm bảng chì để nối liên kết giữa các ngăn. Dung dich axít sunfuaric và n- ớc đ-ợc chứa trong vỏ cùng với các lá cực và các lá cách điện.