1 TRƢỜNG CĐ CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG VIỆT XÔ KHOA CNTT&NN GIÁO TRÌNH SỬA CHỮA BỘ NGUỒN NGHỀ: KỸ THUẬT LẮP RÁP, SỬA CHỮA MÁY TÍNH TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành theo Quyết định số: 979/QĐ-CĐVX-ĐT ngày 12 tháng 12 năm 2019 của Hiệu trưởng) 2 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN: Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 3 LỜI GIỚI THIỆU Hiện nay, các trang thiết bị điện tử, tin học đang trở thành một thành phần quan trọng trong cuộc sống hiện đại. Nhắc tới điện tử, tin học người ta có thể hình dung tới những trang thiết bị thiết yếu của cuộc sống hàng ngày như Máy vi tính, ti vi.cho đến các sản phẩm có hàm lượng chất xám cao trong đó như các hệ thống máy vi tính, các hệ thống vệ tinh, các thiết bị điều khiển từ xa qua mạng máy tính ,.
Có thể nói, điện tử, tin học đã dần chiếm lĩnh gần như toàn bộ các lĩnh vực của cuộc sống. Tuy nhiên có một điều cơ bản mà tất cả các trang thiết bị điện tử đều dựa trên sự phát triển từ những linh kiện nhất như điện trở, tụ điện, cuộn cảm, điốt, transitor, và các dạng mạch điện tử cơ bản. Đó chính là nền tảng phát triển của lĩnh vực điện tử, tin học hiện nay cũng như các trang thiết bị hiện đại. Chính vì vậy trong giáo trình này, sẽ đề cập tới các kiến thức cơ bản nhất về sửa chữa bộ nguồn máy tính.
bao gồm các phương pháp phân tích nguyên lý hoạt động của từng khối trong bộ nguồn, kiểm tra sửa chữa bộ nguồn khi bị các hiện tượng hư hỏng và cách khắc phục các hư hỏng đó. Chúng tôi xin cảm ơn! 4 MỤC LỤC ĐỀ MỤC TRANG Bài 1: Sửa chữa nguồn AC 6 1. Công tắc POWER 8 3. Mạch khử từ 9 4.
Hệ thống cầu chì bảo vệ 10 Bài 2: Sửa chữa nguồn DC 11 1. Các mạch lọc nguồn 12 Bài 3: Sửa chữa mạch tạo xung- ổn áp 16 1. Mạch dao động 16 2. Nguồn cung cấp cho mạch dao động 18 3.
Mạch ổn áp 21 Bài 4: Sửa chữa Biến thế 26 1. Thiết kế bộ biến thế 26 2. Kỹ thuật quấn dây 28 3. Kỹ thuật lắp mạch từ 29 4.
Sửa chữa Biến thế 30 Bài 5: Sửa chữa mạch điều khiển 32 1. Các mạch điều khiển 32 2. Nguồn cung cấp cho mạch điều khiển 40 3. Các dạng xung 48 Bài 6: Sửa chữa mạch công suất 55 1.
Các mạch công suất đẩy kéo (Push-Pull) 55 2. Các phương pháp phân cực và ổn định nhiệt 59 TÀI LIỆU THAM KHẢO 68 5 MÔ ĐUN: SỬA CHỮA BỘ NGUỒN Mã mô đun :MĐ23 Vị trí, ý nghĩa, vai trò môn học: - Vị trí: Mô đun được bố trí sau các môn học cơ sở ngành. Học song song các môn học/ mô đun đào tạo chuyên ngành - Tính chất: Là mô đun chuyên ngành. Là mô đun bắt buộc - Ý nghĩa và vai trò của mô đun : + Là mô đun cung cấp cho học sinh, sinh viên những kiến thức và kỹ năng cho việc sửa chữa bộ nguồn máy tính.
Mục tiêu của mô đun: - Nắm được nguyên tắc hoạt động của bộ nguồn - Sử dụng các công cụ chuẩn đoán khắc phục bộ nguồn - Sửa chữa các hư hỏng thường gặp của bộ nguồn. - Cẩn thận, bình tĩnh, thực hiện đúng thao tác khi tiếp xúc với điện thế cao Thời lƣợng Mã bài Tên bài Tổng Lý Thực Kiểm số thuyết hành tra MĐ23 - 01 Bài 1: Sửa chữa nguồn AC 8 2 6 MĐ23 - 02 Bài 2: Sửa chữa nguồn DC 12 2 8 2 MĐ23 - 03 Bài 3: Sửa chữa mạch tạo 8 2 6 xung- ổn áp MĐ23 - 04 Bài 4: Sửa chữa Biến thế 12 2 8 2 MĐ23 - 05 Bài 5: Sửa chữa mạch điều 8 4 4 khiển MĐ23- 06 Bài 6: Sửa chữa mạch công 12 4 8 suất 6 BÀI 1 SỬA CHỮA NGUỒN AC MÃ BÀI : MĐ23-01 Mục tiêu: - Phân tích được sơ đồ mạch phần nguồn AC - Khắc phục các sự cố hư hỏng phần nguồn AC - Tính cẩn thận, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong công việc. Nội dung chính : 1. Tổng quát Mục tiêu: - Biết được tổng quan về mạch nguồn ATX Dưới đây là Sơ đồ mạch nguồn ATX của một tác giả người Czech.
Công suất thực của mạch nguồn này là 200W tuy nhiên Mạch này sử dụng IC điều xung họ TL494 (tương đương KA7500). 7 8 - Lấy điện xoay chiều 220V từ điện lưới qua cầu chì F1 (250V/5A) qua mạch lọc (C1, R1, T1, C4, T5) để đến Cầu diod D21, D22, D23, D24. Công tắc chọn chế độ 115V thì mạch lọc phía sau sẽ là mạch nâng đôi điện áp (Khi đó cắm vào điện 220V sẽ nổ ngay). Theo lqv77 tôi, tốt nhất nên cắt bỏ công tắc này để bảo vệ người dùng.
- Varistors Z1 và Z2 có chức năng bảo vệ quá áp trên đầu vào. Nhiều trường hợp bật công tắc 115V rồi cắm vào 220V thì cầu chì F1 và 1 trong 2 con Z1 và Z2 sẽ chết ngay tức khắc. Cái này chỉ tồn tại ở các bộ nguồn máy bộ hoặc nguồn công suất thực còn các nguồn noname xuất xứ Trung Quốc, Đài Loan thì gần như không có. - Ở cuối mạch này, khi ta cắm điện thì phải có nguồn 300VDC tại 2 đầu ra của cầu diod.
Khi bạn cắm điện AC 220V cho bộ nguồn, mạch chỉnh lưu sẽ cung cấp điện áp 300V DC cho mạch công suất của nguồn chính, đồng thời nguồn Stanby hoạt động sẽ cung cấp 12V cho IC dao động của nguồn chính, tuy nhiên nguồn chính chưa hoạt động và đang ở trạng thái chờ, nguồn chính chỉ hoạt động khi có lệnh P. Công tắc POWER Mục tiêu: - Hiểu được nguyên tắc hoạt động của công tắc nguồn Power 9 Khi ta nhấn nút Power On trên thùng máy (Hoặc kich power on bằng cách chập dây xanh lá và dây đen) Transistor Q10 sẽ ngưng dẫn, kế đó Q1 cũng ngừng dẫn. Tụ C15 sẽ nạp thông qua R15. Chân số 4 của IC TL494 sẽ giảm xuống mức thấp thông qua R17.
Theo qui định, chân 4 mức thấp IC TL494 sẽ chạy và ngược lại chân 4 ở mức cao IC TL494 sẽ không chạy. Đây là chổ cốt lõi để thực hiện mạch “công tắc” và mạch “bảo vệ”.ON được đấu mass, lệnh mở nguồn chính được bật, lệnh P.ON đi qua mạch bảo vệ rồi đưa vào điều khiển IC dao động hoạt động. - IC dao động hoạt động và tạo ra hai xung điện ngược pha, cho khuếch đại qua hai đèn bán dẫn rồi đưa qua biến áp đảo pha sang điều khiển các đèn công suất. - Hai đèn công suất hoạt động ngắt mở theo nguyên tắc đẩy kéo, tạo ra điện áp xung tại điểm giữa, sau đó người ta sử dụng điện áp này đưa qua biến áp chính, đầu kia của biến áp được thoát qua tụ gốm về điểm giữa của tụ hoá lọc nguồn chính.
Mạch khử từ Mục tiêu: - Hiểu được nhiệm vụ và nguyên tắc hoạt động của mạch khử từ LF1 : Cuộn cảm, ngăn chặn xung nhiễu tần số lớn không cho lọt vào nguồn. RV/C3/C3 : Mạch lọc kiểu RC tạo đường thoát cho xung cao tần. 10 Dùng để khử các tín hiệu từ trường ngoài ảnh hưởng đến vi mạch. Lọc nhiễu nguồn đầu vào 4.
Hệ thống cầu chì bảo vệ Mục tiêu: - Hiểu được nhiệm vụ và nguyên tắc hoạt động của cầu chì bảo vệ F1 : Cầu chì bảo vệ quá dòng, khi có hiện tượng chạm chập trong bộ nguồn làm cho dòng qua F1 tăng, dây chì của nó sẽ chảy, ngắt nguồn cấp để bảo vệ các linh kiện không bị hư hỏng thêm. TH1 : Cầu chì bảo vệ quá áp, có cấu tạo là 1 cặp tiếp giáp bán dẫn, điện áp tối đa trên nó khoảng 230V-270V (tùy loại nguồn). Khi điện áp vào cao quá hoặc sét đánh dẫn đến điện áp đặt trên TH1 tăng cao, tiếp giáp này sẽ đứt để ngắt điện áp cấp cho bộ nguồn. Bảo vệ thiết bị khi nguồn đầu vào tăng hoặc có hiện tượng chập tải Thực hành Dò mạch nguồn AC Dùng đồng hồ vạn năng để ở thang đo OHM, dò mạch AC, đo thông mạch Dùng đồng hồ vạn năng để ở thang đo điện áp xoay chiều 250V, kiểm tra điện áp nguồn xoay chiều Kiểm tra cầu chì Dùng đồng hồ vạn năng để ở thang đo OHM 11 Đặt que đo vào 2 đầu cầu chì, nếu kim lên thi cầu chì còn tốt, Nếu kim không lên thì cầu chì bị đứt.
Khắc phục các sự cố hư hỏng như đứt mạch, đứt cầu chì, hỏng mạch lọc nhiễu, lọc tín hiệu BÀI 2 SỬA CHỮA NGUỒN DC MÃ BÀI : MĐ23-02 Mục tiêu: - Phân tích được sơ đồ mạch nguồn DC - Khắc phục các sự cố hư hỏng phần nguồn DC - Tính cẩn thận, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong công việc. Nội dung chính : 1. Mạch chỉnh lƣu Mục tiêu: - Hiểu được nhiệm vụ và nguyên tắc hoạt động mạch chỉnh lưu D1-D4 : Mạch nắn cầu, biến đổi điện áp xoay chiều của nguồn cung cấp thành điện áp một chiều. SW1 : Công tắc thay đổi điện áp vào.
220 – ngắt, 110V – đóng Dòng xoay chiều đi qua cầu chì, các xung nhiễu bị loại bớt bởi CX1/LF1 tới 12 RV. Mạch lọc bao gồm RV/C3/C4 sẽ tiếp tục loại bỏ những can nhiễu công nghiệp còn sót lại. Nói cách khác thì dòng xoay chiều đến cầu nắn đã sạch hơn. Vì dòng xoay chiều là liên tục thay đổi nên điện áp vào cầu nắn sẽ thay đổi.
Khi A(+)/B(-) thì diode D2/D4 được phân cực thuận, dòng điện đi từ điểm A qua D2, nạp cho cặp tụ C5/C6, qua tải xuống mass, qua D4 trở về điểm B, kín mạch. Khi A(-)/B(+) thì thì diode D1/D3 được phân cực thuận, dòng điện đi từ điểm B qua D3, nạp cho cặp tụ C5/C6, qua tải xuống mass, qua D1 trở về điểm A, kín mạch. Như vậy, với cả 2 bán kỳ của dòng xoay chiều đều tạo ra dòng điện qua tải có chiều từ trên xuống. Điện áp đặt lên cặp tụ sẽ có chiều dương (+) ở điểm C, âm (-) ở điểm D (mass).
Giá trị điện áp trên C5/C6 là : - (220V-2×0.7) x sqrt2= 309,14V (nếu dùng diode silic, sụt áp trên mỗi diode ~0.3) x sqrt2= 310,27V (nếu dùng diode gecmani, sụt áp trên mỗi diode ~0.3V) Nếu điện áp vào là 110V (SW1 đóng) Khi A(+)/B(-) thì D2 được phân cực thuận, dòng điện đi từ điểm A qua D2, nạp cho C5, về B kín mạch.