UBND THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ HÀ NỘI GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ TỒN TRỮ THUỐC (TÀI LIỆU DÙNG CHO SINH VIÊN NGÀNH CAO ĐẲNG DƯỢC) NHÀ XUẤT BẢN Y HỌC HÀ NỘI - 2021 1 CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ HÀ NỘI CHỦ BIÊN: ThS. Hoàng Thị Nguyệt Phương BIÊN SOẠN: TS. Phan Thị Thanh Tâm ThS. Hoàng Thị Nguyệt Phương ThS.
Nguyễn Thị Lượng 2 LỜI NÓI ĐẦU Quản lý tồn trữ thuốc là một môn học đào tạo cho sinh viên cao đẳng Dược những kiến thức cơ bản về việc thực hiện các hoạt động tồn trữ như xếp thuốc, xuất nhập thuốc, kiểm kê và bảo quản thuốc trong kho. Bên cạnh đó, sinh viên cũng được cập nhật những quy định về thực hành tốt bảo quản thuốc GSP và các kiến thức về bảo quản một số dạng thuốc thành phẩm, hóa chất, dược liệu, dụng cụ y tế đồng thời biết cách xử trí khi thuốc cần bảo quản kém chất lượng và tồn đọng nhiều. Giáo trình được biên soạn dựa trên chương trình đào tạo đã được nhà trường phê duyệt. Nội dung giáo trình đã cập nhật những thông tin, kiến thức mới, các văn bản pháp quy trong lĩnh vực dược và phù hợp với thực tiễn đào tạo cho đối tượng cao đẳng dược.
Giáo trình Quản lý tồn trữ thuốc gồm 6 bài: Bài 1: Đại cương về quản lý tồn trữ thuốc Bài 2: Kho thuốc Bài 3: Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thuốc trong bảo quản Bài 4: Kỹ thuật bảo quản thuốc thành phẩm Bài 5: Kỹ thuật bảo quản vắc xin Bài 6: Kỹ thuật bảo quản hóa chất, dược liệu, dụng cụ y tế Giáo trình Quản lý tồn trữ thuốc được biên soạn lần đầu tiên nên không tránh khỏi những khiếm khuyết, chúng tôi rất mong nhận được những đóng góp ý kiến của các bạn đồng nghiệp, các thầy cô giáo và sinh viên để giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Nhóm tác giả 3 4 MỤC LỤC BÀI 1 ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN LÝ TỒN TRỮ THUỐC. Quản lý tồn trữ thuốc. Một số khái niệm liên quan.
Vai trò của quản lý tồn trữ thuốc. Các biện pháp tăng cường công tác quản lý tồn trữ thuốc. Quản lý dữ liệu tồn trữ kho thuốc. Một số khái niệm liên quan.
Vai trò của quản lý dữ liệu tồn trữ kho thuốc. Cách quản lý dữ liệu tồn trữ kho thuốc. 15 Bài 2 KHO THUỐC. Chức năng và phân loại kho thuốc.
Các yêu cầu của kho thuốc. Thiết kế, xây dựng. Trang thiết bị. Nhân sự kho thuốc.
Diện tích và bố trí kho thuốc. Nghiệp vụ kho thuốc. Một số khái niệm liên quan. Nghiệp vụ xếp thuốc.
Nghiệp vụ bảo quản thuốc. Nghiệp vụ nhập thuốc vào kho. Nghiệp vụ xuất thuốc ra khỏi kho. Kiểm kê thuốc trong kho.
29 5 Bài 3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THUỐC TRONG BẢO QUẢN. Các yếu tố môi trường. Yếu tố vật lý. Yếu tố hoá học.
Yếu tố sinh học. Các yếu tố thuộc bản chất của thuốc và bao bì. Các yếu tố thuộc bản chất của thuốc. Bao bì đóng gói dược phẩm.
42 Bài 4 KỸ THUẬT BẢO QUẢN THUỐC THÀNH PHẨM. Nguyên tắc chung. Kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm. Chống tác động của ánh sáng.
Kiểm tra, kiểm soát chất lượng thuốc. Kiểm tra vệ sinh kho. Bảo quản các thuốc trả về, thuốc bị thu hồi. Theo dõi hạn dùng của thuốc.
Kỹ thuật bảo quản các dạng thuốc thành phẩm. Thuốc dạng lỏng. Các thuốc dầu mỡ. Thuốc cổ truyền 50 Bài 5 KỸ THUẬT BẢO QUẢN VẮC XIN.
Điều kiện bảo quản vắc xin. Bảo quản dung môi pha hồi chỉnh vắc xin. Kỹ thuật bảo quản vắc xin trong dây chuyền lạnh. Nguyên tắc chung.
Bảo quản vắc xin trong buồng lạnh. Bảo quản vắc xin trong tủ lạnh cửa mở phía trên. Bảo quản vắc xin trong tủ lạnh cửa mở trước. Đóng gói, vận chuyển vắc xin trong hòm lạnh và phích vắc xin.
Bảo quản vắc xin trong buổi tiêm chủng. 57 Bài 6 KỸ THUẬT BẢO QUẢN HÓA CHẤT, DƯỢC LIỆU, DỤNG CỤ Y TẾ 58 1. Kỹ thuật bảo quản hóa chất. Đặc điểm hóa chất.
Các biện pháp bảo quản hóa chất. Kỹ thuật bảo quản dược liệu. Đặc điểm của dược liệu. Biện pháp bảo quản dược liệu.
Kỹ thuật bảo quản dụng cụ y tế. Kỹ thuật bảo quản dụng cụ thủy tinh. Kỹ thuật bảo quản dụng cụ cao su, chất dẻo. Kỹ thuật bảo quản bông, băng, gạc.
66 7 8 DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ADR Adverse Drug Reactions (Phản ứng có hại của thuốc) BCG Vaccin lao DAV Drug Administration of Vietnam (Cục Quản lý dược Việt Nam) DĐVN Dược điển Việt Nam EXP Expiry date (Hạn dùng) FIFO First In First Out (Nhập trước – xuất trước) FEFO First Expires First Out (Hết hạn trước xuất trước) GSP Good Storage Practices (Thực hành tốt bảo quản thuốc) HD Hạn dùng TCMR Tiêm chủng mở rộng VGB Vaccin viêm gan B VVM Chỉ thị nhiệt độ lọ vắc xin WHO World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới) 9 10 BÀI 1 ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN LÝ TỒN TRỮ THUỐC MỤC TIÊU Sau khi học xong bài này sinh viên có khả năng: 1. Trình bày được một số khái niệm liên quan đến quản lý tồn trữ thuốc, vai trò quản lý tồn trữ thuốc và các biện pháp tăng cường công tác quản lý tồn trữ thuốc 2. Trình bày được một số khái niệm liên quan đến quản lý dữ liệu tồn trữ kho thuốc, vai trò và cách quản lý dữ liệu tồn trữ kho thuốc. Quản lý tồn trữ thuốc 1.
Một số khái niệm liên quan Thuốc trong khái niệm tồn trữ thuốc bao gồm thuốc thành phẩm, bán thành phẩm, nguyên liệu, bao bì và dụng cụ y tế. Tồn trữ thuốc có thể hiểu là quá trình xếp thuốc, xuất nhập thuốc, kiểm tra kiểm kê thuốc và bảo quản thuốc đang lưu giữ trong kho; đang trên đường vận chuyển, đang chờ kiểm nhận nhập kho hay đang sản xuất dang dở. Các cơ sở kinh doanh dược phẩm khác nhau sẽ có các loại tồn trữ thuốc khác nhau: - Cơ sở bán lẻ thuốc tồn trữ thuốc thành phẩm, thuốc pha chế theo đơn (nếu có), dụng cụ y tế (bông, băng, gạc, bơm kim tiêm…) - Cơ sở sản xuất thuốc tồn trữ nguyên liệu làm thuốc, bao bì, thuốc thành phẩm và bán thành phẩm - Cơ sở phân phối, xuất nhập khẩu thuốc tồn trữ nguyên liệu làm thuốc, bao bì, thuốc thành phẩm, bán thành phẩm và dụng cụ y tế Bảo quản thuốc là việc cất giữ bảo đảm an toàn, chất lượng của thuốc bao gồm cả việc đưa vào sử dụng và duy trì đầy đủ hệ thống hồ sơ tài liệu phục vụ bảo quản, xuất, nhập thuốc, nguyên liệu làm thuốc tại nơi bảo quản. Quản lý tồn trữ thuốc có thể được hiểu là việc giám sát thực hiện hợp lý các hoạt động tồn trữ thuốc trong kho.
Vai trò của quản lý tồn trữ thuốc Quản lý tồn trữ là một trong các mắt xích quan trọng giúp cho việc cung cấp thuốc đến người bệnh với số lượng đầy đủ nhất, chất lượng tốt nhất, giảm đến mức tối đa tỷ lệ hư hao trong quá trình sản xuất và phân phối thuốc Quản lý tồn trữ thuốc chặt chẽ sẽ giúp kho thuốc: 11 - Lưu trữ đúng loại thuốc - Giữ lượng tồn kho vừa phải, không quá nhiều hoặc quá ít - Bảo quản thuốc trong điều kiện tốt và không bị thất thoát hoặc mất cắp. - Đặt mua thêm thuốc vào đúng thời điểm. Các biện pháp tăng cường công tác quản lý tồn trữ thuốc 1. Giữ lượng tồn trữ vừa phải - Lượng tồn trữ quá ít Một cơ sở kinh doanh thuốc không thực hiện tốt công tác quản lý tồn trữ thuốc, thường xuyên mua thuốc quá chậm nên cơ sở này sẽ bị thiếu các loại thuốc, nguyên vật liệu làm thuốc.
Cơ sở này sẽ không thể tiếp tục sản xuất kinh doanh cung ứng thuốc ra thị trường, làm giảm doanh thu và lợi nhuận. - Lượng tồn trữ quá nhiều Nhà thuốc A không quản lý tồn kho của họ đôi khi họ đặt hàng quá nhiều. do đó số lượng và chủng loại thuốc ngoại quá nhiều trong nhà thuốc A vượt quá nhu cầu. Nhà thuốc A bị đọng vốn nên không đủ tiền để mua những loại thuốc mà khách hàng cần.
- Nguyên nhân thiếu hoặc thừa tồn trữ kho: + Không xác định được những loại thuốc nào bán chạy và loại nào bán chậm. Do đó có thể tiếp tục đặt mua những loại thuốc không bán được. + Không kiểm kê thuốc thường xuyên nên không nắm được lượng tồn kho hiện có. Kết quả là có thể sẽ đặt mua thêm thuốc quá muộn hoặc quá sớm.
+ Thuốc sắp xếp không ngăn nắp nên rất khó quan sát và kiểm đếm, dẫn đến có thể sẽ đặt hàng quá nhiều, quá ít hoặc đặt hàng không đúng thời điểm. Mua dự trữ những loại thuốc bán chạy Nên mua và dự trữ những loại thuốc bán chạy vì điều này sẽ giúp doanh nghiệp có doanh số và doanh thu cao hơn. Tránh mua dự trữ nhiều những loại thuốc bán chậm vì sẽ làm đọng vốn kinh doanh. Sắp xếp và trưng bày thuốc hợp lý Sắp xếp và trưng bày thuốc ngăn nắp, trật tự có thẩm mỹ để khách hàng dễ nhìn đồng thời dễ kiểm tra.
Sắp xếp những loại thuốc cùng nhóm ở gần nhau. Đựng những vật kích thước bé như kim và đinh trong một hộp nhỏ, mỗi hộp một loại và một cỡ. Để thuốc và nguyên vật liệu làm thuốc dễ bị mất cắp ở nơi an toàn, ví dụ như để gần quầy. Kiểm tra thuốc thường xuyên 12 Thường xuyên kiểm tra để đảm bảo có đủ lượng thuốc và nguyên liệu làm thuốc cần thiết.
Kiểm tra để phát hiện lượng thuốc có thất thoát không và giúp phát hiện thuốc hư hỏng hoặc kém phẩm chất. Nếu có, cố gắng sử dụng hết hoặc bán hạ giá chứ đừng để hết hạn sử dụng. Kiểm tra để biết khi nào cần mua thêm thuốc và mua thêm bao nhiêu 1. Ghi chép dữ liệu tồn trữ kho thuốc Nếu cơ sở kinh doanh có nhiều thuốc thì nên ghi chép dữ liệu tồn trữ kho.
Nếu cơ sở kinh doanh chỉ bán một vài loại thì chỉ cần ghi chép một số thuốc đắt tiền. Sử dụng những ghi chép đó để xem loại thuốc bán chạy và ngược lại. Như vậy sẽ xác định được nên mua loại thuốc nào hoặc nguyên vật liệu nào. Sử dụng dữ liệu tồn trữ kho để nắm được cần đặt thêm thuốc nào, vào thời điểm nào, với số lượng bao nhiêu.
Quản lý dữ liệu tồn trữ kho thuốc 2. Một số khái niệm liên quan Dữ liệu tồn trữ kho thuốc có thể được hiểu là toàn bộ thuốc nhập vào doanh nghiệp và toàn bộ thuốc thuốc xuất ra khỏi doanh nghiệp. Thuốc nhập vào hay xuất ra khỏi doanh nghiệp theo nhiều con đường khác nhau.