CHƯƠNG 1: VAI TRÒ, CHỨC NĂNG, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP HẠCH TOÁN KẾ TOÁN Mã chương: MH11.01 Giới thiệu: Nền sản xuất xã hội càng phát triển,yêu cầu và trình độ quản lý càng cao,kế toán càng khẳng định được vai trò là công cụ phục vụ đắc lực cho quản lý kinh tế,tài chính,đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất,lưu thông và trao đổi hàng hóa.Trong cơ chế đó,vai trò,chức năng của kế toán ngày càng phát huy tác dụng và là công cụ không thể thiếu trong quản lý từng đơn vị kinh tế nói riêng và nền kinh tế xã hội nói chung. Mục tiêu: - Trình bày được khái niệm, đặc điểm, nhiệm vụ và yêu cầu của kế toán. - Xác định được đối tượng của hạch toán kế toán. - Phân loại được toàn bộ tài sản của đơn vị kế toán.
- Phân tích được khái niệm của từng phương pháp trong hệ thống phương pháp kế toán. - Có ý thức tích cực, chủ động trong quá trình học tập. Nội dung chính: 1. VAI TRÒ, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA HẠCH TOÁN KẾ TOÁN 1.
Hạch toán kế toán và tính tất yếu khách quan của hạch toán kế toán. Định nghĩa về hạch toán kế toán (kế toán). Đến nay có rất nhiều định nghĩa về kế toán khác nhau như: + "Kế toán là ngôn ngữ trong kinh doanh" vì kế toán có chức năng cung cấp thông tin về tình hình tài chính của đơn vị cho các đối tượng sử dụng thông tin khác nhau. + "Kế toán là công cụ để quản lý kinh tế" vì những đối tượng khác nhau sẽ sử dụng thông tin khác nhau phù hợp với yếu cầu quản lý của mình.
+ Kế toán là một quá trình ghi chép, đo lường và báo cáo các tài liệu tài chính liên quan đến hoạt động kinh tế của một tổ chức nhằm vào việc điều hành và ra quyết định kinh doanh. + Kế toán là một khoa học, bằng các phương pháp riêng có của mình ghi nhận, phân tích, tổng hợp những nghiệp vụ kinh tế phát sinh và sắp xếp vào những loại sổ kế toán chuyên biệt. + Kế toán là một khoa học, một kỹ thuật ghi nhận, phân loại, tập hợp và cung cấp số liệu về hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính của một đơn vị kinh tế, giúp các nhà quản lý đưa ra những quyết định thích hợp. + Theo điều 4, luật kế toán Việt Nam được Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 19/6/2003 và có hiệu lực ngày 1/1/2004: Kế toán là việc thu 6 thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật, thời gian lao động, chủ yếu dưới hình thức giá trị.
Từ định nghĩa trên có thể hiểu kế toán theo 2 khía cạnh: - Xét trên khía cạnh khoa học: kế toán được xác định là khoa học về thông tin thực hiện việc phản ánh và kiểm tra các hoạt động kinh tế tài chính thông qua việc sử dụng một hệ thống các phương pháp riêng biệt. + Phương pháp chứng từ kế toán. + Phương pháp tài khoản kế toán. + Phương pháp tính giá.
+ Phương pháp tổng hợp - cân đối kế toán. - Xét trên khía cạnh nghề nghiệp thì kế toán được xác định là công việc tính toán ghi chép bằng con số mọi hoạt động kinh tế tài chính phát sinh tại một tổ chức nhất định để cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, trung thực và hợp lý về tài sản và sự vận động của tài sản, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế của đơn vị cho những người ra quyết định. Như vậy, thông thường định nghĩa về kế toán thường đề cập đến những nội dung chủ yếu sau: + Đối tượng của kế toán là tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh của đơn vị. + Phương pháp kế toán thực hiện: đó là công việc thu thập, xử lý, truyền đạt thông tin.
+ Thước đo chủ yếu của kế toán sử dụng là thước đo tiền tệ + Mục đích của kế toán: cho các đối tượng khác nhau để ra quyết định. Tính tất yếu khách quan của hạch toán kế toán. - Sản xuất ra của cải vật chất là cơ sở của sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Quá trình sản xuất chính là hoạt động tự giác và có ý thức của con người nhằm biến các vật thể tự nhiên thành các vật phẩm có ích phục vụ mình.
Xét trong một quá trình liên tục và đổi mới không ngừng, quá trình sản xuất đồng thời là quá trình tái sản xuất. Để thực hiện nhịp nhàng và đạt hiệu quả cao cần phải định hướng quá trình sản xuất và tổ chức thực hiện những định hướng đó. Vì vậy xuất hiện nhu cầu tất yếu phải thực hiện chức năng quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh. - Sự cần thiết kiểm tra, quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh không phải là nhu cầu mới được phát sinh mà thực ra đã xuất hiện rất sớm trong lịch sử nhân loại và tồn tại trong các hình thái kinh tế xã hội khác nhau.
Xã hội càng phát triển thì càng cần thiết phải tăng cường quản lý sản xuất. Thông tin cung cấp cho nhà quản lý được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, bằng nhiều cách khác nhau. Có phương pháp thu thập sau: 7 + Quan sát các quá trình và hiện tượng kinh tế là giai đoạn đầu tiên của việc phản ánh và kiểm tra quá trình tái sản xuất xã hội. + Đo lường: mọi hao phí trong sản xuất và kết quản sản xuất là việc biểu hiện những đối tượng đó bằng các đơn vị đo lường thích hợp (hiện vật, lao động, bằng tiền).
+ Tính toán: là quá trình sử dụng các phép tính, các phương pháp tổng hợp phân tích để xác định các chỉ tiêu cần thiết, thông qua đó để biết được tiến độ thực hiện các mục tiêu, dự án và hiệu quả hoạt động kinh tế. + Ghi chép là quá trình thu thập, xử lý và ghi lại tình hình, kết quả của các hoạt động kinh tế trong từng thời kỳ, từng địa điểm phát sinh theo một trật tự nhất định. - Việc quan sát, đo lường, tính toán ghi chép các nghiệp vụ kinh tế nhằm thực hiện chức năng phản ánh, giám sát các hoạt động kinh tế gọi là hạch toán. vì vậy hạch toán kế toán là nhu cầu tất yếu khách quan của xã hội là công cụ quan trọng phục vụ cho quản lý kinh tế.
Có thể nói, hạch toán kế toán là một hệ thống điều tra quan sát, tính toán, đo lường và ghi chép các quá trình kinh tế, nhằm quản lý các quá trình đó ngày một chặt chẽ hơn. Vai trò của hạch toán kế toán trong nền kinh tế thị trường. - Hạch toán kế toán là công cụ phục vụ đắc lực cho quản lý kinh tế tài chính, có vai trò quan trọng trong quản lý kinh tế tài chính. Vai trò của kế toán được khẳng định xuất phát từ nhu cầu sử dụng thông tin trong việc ra các quyết định kinh tế và chức năng của hạch toán kế toán.
- Trong nền kinh tế thị trường, để có thể cạnh tranh, tồn tại và phát triển các đơn vị phải xác định được mục tiêu hoạt động phù hợp với năng lực trình độ của mình, chủ động trong sản xuất, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài sản, tiền vốn nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Muốn vậy đòi hỏi các đơn vị phải tổ chức thu nhận đầy đủ, nhanh chóng, kịp thời thông tin về tình hình và kết quả hoạt động kinh tế để từ đó ra các quyết định kinh tế phù hợp, kịp thời, hữu hiệu. Trong cơ chế đó vai trò của kế toán ngày càng được phát huy tác dụng là công cụ không thể thiếu được trong quản lý. Vai trò của kế toán được biểu hiện ở các mặt sau: + Thu nhận và cung cấp thông tin về số hiện có, tình hình biến động của từng loại tài sản cũng như tổng tài sản của đơn vị.
Từ đó giúp cho người quản lý theo dõi chặt chẽ tài sản, có biện pháp khai thác, sử dụng tài sản đem lại hiệu quả cao, đồng thời có biện pháp ngăn ngừa các hành động có thể tổn hại đến tài sản của đơn vị. +Thu nhận và cung cấp những thông tin về toàn bộ hoạt động kinh tế tài chính qua đó phân tích được hiệu quả công tác quản lý, phát hiện và khắc phục kịp thời những thiếu sót, đề ra các biện pháp quản lý hữu hiệu. 8 + Thu nhận và cung cấp thông tin để đánh giá việc thực hiện các nguyên tắc hạch toán kinh doanh trong doanh nghiệp. + Thu nhận và cung cấp những thông tin cần thiết cho các đối tượng quan tâm ở bên ngoài doanh nghiệp nhằm mở rộng quan hệ.
+ Cung cấp tài liệu để thực hiện việc kiểm tra nội bộ cũng như phục vụ cho việc kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan có thẩm quyền đối với hoạt động kinh doanh của đơn vị. + Giúp nhà nước theo dõi tổng hợp số liệu các thành phần kinh tế, các doanh nghiệp, các ngành sản xuất. qua đó, đánh giá sự phát triển của từng ngành cụ thể cũng như sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Chức năng, nhiệm vụ của hạch toán kế toán.
Chức năng của hạch toán kế toán - Chức năng thông tin: thể hiện ở chỗ kế toán thu nhận và cung cấp thông tin về toàn bộ tài sản và sự vận động tài sản trong quá trình hoạt động của đơn vị, những thông tin kế toán cung cấp cho phép các nhà quản lý kinh tế có được những lựa chọn hợp lý để định hướng hoạt động của đơn vị có hiệu quả. - Chức năng kiểm tra: Thể hiện ở chỗ thông qua việc ghi chép, tính toán, phản ánh kế toán sẽ nắm được một cách có hệ thống toàn bộ tình hình và kết quả hoạt động của đơn vị. Nhiệm vụ của hạch toán kế toán. Theo luật kế toán quy định, nhiệm vụ kế toán được cụ thể như sau: - Thu thập, xử lý thông tin, số liệu kế toán theo đối tượng và nội dung công việc kế toán, theo chuẩn mực và chế độ kế toán.
- Kiểm tra giám sat các khoản thu, chi tài chính, các nghĩa vụ thu nộp, thanh toán nợ, kiểm tra việc quản lý, sử dụng tài sản và nguồn hình thành tài sản; phát hiện và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật về tài chính, kế toán. - Phân tích thông tin, số liệu kế toán; tham mưu đề xuất các giải pháp phục vụ yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán.