Báo cáo Phân tích và Tổng quan Học thuật: Giáo trình Kỹ thuật May II
Tổng quan về giáo trình
Giáo trình Kỹ thuật may II (Mã môn học/mô đun: MH 14) được biên soạn bởi tập thể giảng viên Khoa Công nghệ May thuộc Trường Cao đẳng Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (tiền thân là Trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật Vinatex TP. HCM) trực thuộc Tập đoàn Dệt May Việt Nam, do ThS. Trương Thị Dịu làm chủ biên cùng các đồng tác giả (ThS. Nguyễn Thị Mỹ Thơ, ThS. Nguyễn Thị Thanh Phúc, ThS. Trương Ngọc Lan, ThS. Đỗ Thị Mai Lan, ThS. Nguyễn Thị Lan Hương, KS. Lê Hoàng Phượng, KS. Trương Thị Thúy Lan), xuất bản năm 2021.
HỆ THỐNG MÔ ĐUN MH 14: KỸ THUẬT MAY II
PHẦN A: KỸ THUẬT MAY CƠ BẢN PHẦN B: KỸ THUẬT MAY LẮP RÁP SẢN PHẨM
Về vị trí đào tạo, mô đun được bố trí giảng dạy vào học kỳ II của năm thứ nhất thuộc chương trình đào tạo trình độ Trung cấp và Cao đẳng ngành Công nghệ May, thực hiện ngay sau khi người học hoàn thành môn Quản trị bảo trì thiết bị. Đây là môn học chuyên môn bắt buộc thuộc khối kiến thức cơ sở ngành, được thiết kế tổ chức thực hành hoàn toàn trên máy tại xưởng may công nghiệp.
Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến ba chuẩn đầu ra cụ thể:
- Về kiến thức: Trang bị hệ thống lý thuyết về cấu trúc mũi may, quy trình gia công, phương pháp may và tiêu chuẩn kỹ thuật của các đường may cơ bản, các cụm chi tiết và quy trình lắp ráp hoàn chỉnh ba dòng sản phẩm tiêu chuẩn: áo sơ mi (nam/nữ), quần âu (nam/nữ) và áo jacket (1 lớp/2 lớp).
- Về kỹ năng: Người học vận hành thành thạo máy may công nghiệp; thao tác đúng các đường may tay, đường may máy và thao tác bổ trợ; lắp ráp hoàn chỉnh sản phẩm đúng định mức thời gian và tiêu chuẩn kỹ thuật; phát hiện, phân tích nguyên nhân sai hỏng và khắc phục; kiểm tra chất lượng sản phẩm; xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật may; ứng dụng dưỡng/rập cải tiến trong sản xuất công nghiệp.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành tác phong công nghiệp, tính cẩn thận, tỉ mỉ, ý thức tổ chức kỷ luật và tuân thủ các quy tắc an toàn, vệ sinh công nghiệp trong môi trường sản xuất.
Cấu trúc giáo trình gồm 2 phần chính với 6 chương logic, đi từ kỹ thuật thao tác đơn lẻ đến lắp ráp hoàn chỉnh sản phẩm may mặc thông dụng.
Nội dung kiến thức cốt lõi
TIẾN TRÌNH HỌC TẬP TUẦN TỰ
Các chương và chủ đề chính
Nội dung giáo trình được triển khai qua 6 chương phân bổ trong 2 phần:
1. Phần A – Chương I: Kỹ thuật may cơ bản
Phân tích các yếu tố tác động đến quá trình may (con người, tư thế ngồi, tác phong công nghiệp; tính chất nguyên liệu dệt và đặc tính canh sợi: sợi dọc, sợi ngang, đường thiên vải $45^\circ$, đường dược $<20^\circ$, ngang canh thẳng sợi; trang thiết bị; quản lý thời gian).
Trình bày kỹ thuật sử dụng dụng cụ (thước dập, thước dây, kéo, kéo bấm, kim khâu tay, gối ghim kim, bàn là, cầu là, dụng cụ sang dấu); kỹ thuật các đường may tay (may lược, vắt lai thường, vắt hàng rào, thùa khuy thường, thùa khuy đầu tròn, đính nút không chân, đính nút có chân); kỹ thuật các đường may máy (can rẽ, can lật đè, can kê không gấp mép/gấp mép, can giáp mép dùng đường may ziczắc hình chữ N, can lộn sổ, can lộn kín, can cuốn ép, mí $0{,}1\text{ cm}$, diễu từ $0{,}2\text{ cm}$, các dạng đường may viền: gấp mép không nối vải, gấp mép có nối vải, viền bọc mép lọt khe, viền lé kê mí, viền lật đè mí).
Nội dung chương hoàn thiện với các thao tác bổ trợ: cắt, gọt, lộn (đường thẳng, góc vuông vát góc $0{,}2 - 0{,}3\text{ cm}$, góc nhọn có đặt sợi chỉ mồi căng sát thân kim, đường cong lồi may mau mũi rút dún, đường cong lõm bấm nhã cách đều $1 - 1{,}5\text{ cm}$ và cách đường may $0{,}2\text{ cm}$); thao tác cạo (cạo rẽ, cạo lật, cạo lé $0{,}1\text{ cm}$ về phía lót) và thao tác bẻ định hình bằng rập dưỡng.
2. Phần A – Chương II: Kỹ thuật may cụm chi tiết của quần áo thông dụng
Trình bày cấu trúc và phương pháp may các cụm chi tiết:
- Chiết ben/chiết ly (chiết vai, chiết eo, chiết ngực, xếp ly cùng chiều, xếp ly chữ A/ly ống).
- Túi áo sơ mi: túi ốp không nắp, túi ốp có nắp.
- Cổ áo: cổ lá sen tròn lộn mí, cổ danton, cổ sơ mi chân rời (kỹ thuật kẹp lá 3 đúng 3 điểm kỹ thuật), cổ sơ mi chân liền.
- Đường mở mép viền/nẹp áo: nẹp liền, nẹp rời.
- Thép tay: thép tay gia đình (bấm chữ V $0{,}5\text{ cm}$), thép tay công nghiệp (bấm thẳng, chặn góc $45^\circ$).
- Bát tay: bát tay vuông, bát tay vạt góc, bát tay tròn.
- Cụm chi tiết quần âu: túi mổ cơi 1 viền thân sau (kỹ thuật bấm mổ lưỡi gà cách góc 1 canh sợi, chặn lưỡi gà 2 lần), túi mổ 2 viền, túi xéo, túi dọc (túi thẳng), kỹ thuật tra khóa kéo và may/tra lưng quần âu.
3. Phần A – Chương III: Kỹ thuật may các chi tiết áo Jacket
Tập trung vào các chi tiết cấu trúc phức tạp của áo khoác: túi ốp dạng hộp, túi cơi, túi 2 viền, túi khóa kéo (túi lộn mí); phương pháp may bo tay, bo lai dệt kim hoặc bo vải và kỹ thuật tra dây kéo Jacket.
4. Phần B – Chương I: Phương pháp lắp ráp áo sơ mi
Quy định hình dáng, cấu trúc bán thành phẩm, bảng thông số, quy trình lắp ráp, phương pháp may và tiêu chuẩn kỹ thuật hoàn thiện cho áo sơ mi nam và áo sơ mi nữ.
5. Phần B – Chương II: Phương pháp lắp ráp quần âu
Quy trình công nghệ lắp ráp hoàn chỉnh quần âu nam và quần âu nữ gồm 11 bước chuẩn: cắt gọt/ủi keo/lấy dấu bán thành phẩm $\rightarrow$ may passant lưng $\rightarrow$ may chiết ben $\rightarrow$ may và tra khóa kéo $\rightarrow$ ráp dọc quần, ủi rẽ và hoàn chỉnh lót túi $\rightarrow$ lấy dấu, tra lưng vào thân $\rightarrow$ may dàng quần $\rightarrow$ may đáy quần thân sau $\rightarrow$ lấy dấu tra passant vào thân $\rightarrow$ vắt lai, vắt đuôi cạp $\rightarrow$ thùa khuy, đính nút $\rightarrow$ vệ sinh công nghiệp và ủi thành phẩm.
6. Phần B – Chương III: Phương pháp lắp ráp áo Jacket
Phương pháp và trình tự gia công áo Jacket 1 lớp và Jacket 2 lớp (lắp ráp riêng biệt hệ thống lớp chính và lớp lót, sau đó may lộn liên kết cổ, nẹp khóa kéo và bo gấu, hoàn thiện đóng chốt).
Bảng tổng hợp kỹ thuật đường may máy cơ bản (Chương I - Phần A)
| Loại đường may |
Cấu tạo & Thao tác kỹ thuật |
Quy cách mép vải & Đường chỉ |
Ứng dụng thực tế |
| Can rẽ |
Úp 2 mặt phải, may 1 đường cách mép $1\text{ cm}$ (đã vắt sổ), ủi rẽ đôi mép vải sang hai bên |
Đường may phẳng ở mặt trái, mép rẽ đều |
May dọc quần, sườn áo, sườn tay |
| Can lật đè |
May can $1\text{ cm}$, lật 2 mép vải về một bên, may mí hoặc diễu đè lên mặt phải |
1 đường may can ở mặt trái, 1 đường diễu ở mặt phải |
Đô áo, nách áo, quần jean |
| Can kê |
Kê 2 mép vải giao nhau $1 - 3\text{ cm}$, may cố định (không gấp mép hoặc gấp mép $1\text{ cm}$, may mí $0{,}1\text{ cm}$) |
1 đường chỉ may phẳng xuyên qua 2 lớp vải giao nhau |
Nối lót cổ áo, bát tay, can cầu vai, vá áo |
| Can giáp mép |
2 mép vải khít nhau đặt trên vải lót rộng $2\text{ cm}$, may 4 đường thẳng và 1 đường ziczắc chữ N |
Đường may ziczắc nối phẳng, không tạo gờ cộm |
Nối vải dày, nối giáp dựng áo |
| Can lộn sổ |
Úp 2 mặt phải may cách mép $0{,}5 - 1\text{ cm}$, lộn sang mặt phải, cạo sát đường may |
Mặt trái nhìn thấy mép vải cách đường may $0{,}5 - 1\text{ cm}$ |
Lá cổ sơ mi, nắp túi, bát tay |
| Can lộn kín |
Úp 2 mặt trái may $0{,}3\text{ cm}$, gọt xơ, lộn mặt trái may đường thứ hai cách mép $0{,}7\text{ cm}$ |
Mặt phải sạch xơ, mặt trái bọc kín không lộ mép |
Sườn áo bà ba, áo trẻ em |
| Can cuốn ép |
Úp 2 mặt trái, mép dưới chừa $0{,}7\text{ cm}$, gấp bọc mép trên may $0{,}6\text{ cm}$, lật may mí $0{,}1\text{ cm}$ |
Mặt phải có 2 đường may song song, mặt trái có 1 đường |
Sườn áo, dàng quần jean, quần kaki |
| May mí |
May sát mép gấp của lớp vải này đè lên lớp khác |
Cách đều mép gấp $0{,}1\text{ cm}$ |
Mí vai con, đô áo, cổ áo, nắp túi |
| May diễu |
Chạy trang trí trên mặt phải chi tiết đã định hình |
Cách đều mép vải từ $0{,}2\text{ cm}$ trở lên |
Cổ áo, miệng túi ốp, nẹp áo |
Kiến thức nền tảng và kỹ năng phát triển
HỆ THỐNG KIẾN THỨC VÀ KỸ NĂNG CỦA GIÁO TRÌNH
-
Kiến thức nền tảng:
- Cơ sở cơ lý của nguyên liệu may: Mối quan hệ giữa cấu trúc sợi dệt (sợi tự nhiên, sợi hóa học), đặc tính co giãn của các hướng canh sợi (sợi dọc không bai giãn nhưng co nhiều khi giặt; sợi ngang co giãn nhẹ; sợi thiên $45^\circ$ có độ bai giãn lớn nhất) đến kỹ thuật dưỡng mép, kéo giữ lực tay và ủi định hình khi ráp nối.
- Nguyên lý liên kết mũi may và tiêu chuẩn kỹ thuật: Quy định về mật độ mũi chỉ, độ căng chỉ, độ êm phẳng không nhăn dúm, nguyên tắc không nối chỉ ở các đường may diễu trang trí mặt ngoài.
- Hệ thống tiêu chuẩn công nghệ: Khái niệm và thông số định vị 3 điểm kỹ thuật (điểm giữa họng cổ thân sau, điểm giữa lá cổ, điểm đầu vai con) trong kỹ thuật tra lắp cổ áo, nẹp áo và tra tay.
-
Kỹ năng phát triển:
- Kỹ năng kỹ thuật thao tác: Cắt gọt mép vải chuẩn xác; gọt vát góc vuông; đặt chỉ mồi lộn góc nhọn đảm bảo góc thoát không tù; bấm nhã đường cong lõm góc $45^\circ$ cách đường may $0{,}2\text{ cm}$; cạo lé $0{,}1\text{ cm}$ về phía lót; ủi định hình chi tiết qua dưỡng rập cứng.
- Kỹ năng gia công cụm chi tiết và lắp ráp sản phẩm: Thực hiện thành thạo các dạng túi mổ cơi lưỡi gà, túi 2 viền, túi khóa kéo; tra khóa kéo quần âu và Jacket; lắp ráp hoàn thiện áo sơ mi, quần âu, áo Jacket 1 lớp và 2 lớp đúng trình tự công nghệ và định mức thời gian quy định.
- Kỹ năng phân tích, xử lý kỹ thuật và KCS: Nhận diện hiện tượng lé mí, sụp mí, vặn nẹp, bể góc, đùn vải; phân tích nguyên nhân kỹ thuật do thao tác máy hoặc ủi nhiệt; tự kiểm tra chất lượng theo bảng thông số tiêu chuẩn của sản phẩm may mặc.
Phương pháp giảng dạy và học tập
CHU TRÌNH ĐÀO TẠO MÔ ĐUN MH 14
Giáo trình Kỹ thuật may II được thiết kế theo phương pháp đào tạo mô-đun tích hợp hướng thực hành (Competency-Based Training), gắn liền với hoạt động trực tiếp tại xưởng may công nghiệp.
- Phương pháp sư phạm:
- Kết hợp giữa hướng dẫn lý thuyết quy trình (thông qua hình vẽ cấu trúc, sơ đồ tách lớp chi tiết bán thành phẩm) và thao tác thị phạm của giảng viên trên máy may công nghiệp.
- Quy trình gia công mỗi chi tiết hoặc sản phẩm luôn được chia nhỏ thành các bước tuần tự (từ bước lấy dấu, ủi định hình, may can/mí/diễu, cắt gọt, lộn cạo đến vệ sinh công nghiệp và ủi thành phẩm).
- Bài tập thực hành:
- Bài tập đường may cơ bản: May các đường can thẳng, can cong, can góc; may đường viền bọc mép lọt khe, viền lé; luyện tập thao tác bổ trợ (gọt góc vuông, đặt chỉ mồi góc nhọn, bấm nhã đường cong).
- Bài tập gia công cụm chi tiết: Luyện may chiết ben, chiết ly; may túi ốp có nắp; may cổ sơ mi chân rời/chân liền; may thép tay gia đình và thép tay công nghiệp; may túi mổ cơi 1 viền và 2 viền quần âu; may túi cơi áo Jacket.
- Bài tập lắp ráp hoàn chỉnh: Thực hành lắp ráp áo sơ mi nam, áo sơ mi nữ, quần âu nam, quần âu nữ, áo Jacket 1 lớp và áo Jacket 2 lớp.
- Phương pháp đánh giá:
- Đánh giá quá trình: Căn cứ vào sự chuẩn xác của từng bước thao tác, kỹ năng xử lý bán thành phẩm và tính tuân thủ vệ sinh công nghiệp tại vị trí máy.
- Đánh giá kết thúc mô-đun: Kiểm tra sản phẩm may hoàn thiện dựa trên bảng tiêu chuẩn kỹ thuật (độ êm phẳng, độ đồng đều đường mí/diễu, sai số thông số kích thước, góc cạnh không bể/cộm, sản phẩm đúng quy cách và đạt định mức thời gian quy định).
- Hướng dẫn tự học:
- Nghiên cứu trước cấu trúc chi tiết và hình vẽ mặt cắt trong giáo trình trước mỗi buổi thực hành.
- Rèn luyện kỹ năng đọc quy trình công nghệ và trả lời hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương.
Điểm nổi bật và tính thực tiễn công nghiệp
CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA NỘI DUNG GIÁO TRÌNH
Nội dung của giáo trình được xây dựng dựa trên sự hợp tác trực tiếp giữa Khoa Công nghệ Dệt May (Trường Cao đẳng Công nghệ TP. HCM) với các doanh nghiệp sản xuất may công nghiệp quy mô lớn: Tổng Công Ty Cổ Phần May Nhà Bè và Công Ty Cổ phần May Bình Minh.
Các yếu tố công nghiệp được tích hợp xuyên suốt giáo trình bao gồm:
- Ứng dụng rập/dưỡng cải tiến: Giáo trình đưa vào nội dung thực hành may các cụm chi tiết trên rập cải tiến nhằm tăng năng suất và độ chính xác, cụ thể: dưỡng may nắp túi ốp, dưỡng may bát tay, dưỡng may cổ sơ mi, dưỡng định hình túi mổ cơi và túi 2 viền cho quần âu và áo Jacket.
- Phân định rõ phương pháp thủ công và công nghiệp: Phân biệt rõ phương pháp may thép tay gia đình (cắt bấm chữ V, chặn góc) với phương pháp may thép tay công nghiệp (bấm thẳng, chặn góc $45^\circ$), giúp người học nắm bắt đúng phương pháp đang vận hành tại các dây chuyền may xuất khẩu.
- Quy trình gia công áo Jacket 2 lớp chuẩn mực: Phân chia rõ ràng quy trình lắp ráp lớp chính (vải ngoài), lớp lót và phương pháp may lộn liên kết hoàn thiện, giải quyết các yêu cầu kỹ thuật phức tạp trong may trang phục mùa đông và áo khoác xuất khẩu.
- Chuẩn hóa tác phong công nghiệp: Đưa tiêu chí vệ sinh công nghiệp (nhặt sạch chỉ thừa, không để vệt dầu máy, ủi định hình chết nếp) vào từng bước công nghệ của mọi bài học.
Đối tượng sử dụng giáo trình
- Sinh viên chuyên ngành:
- Học sinh, sinh viên học kỳ II năm thứ nhất trình độ Trung cấp và Cao đẳng ngành May thời trang, Công nghệ May.
- Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành môn học Quản trị bảo trì thiết bị, nắm được nguyên lý vận hành cơ bản của máy may 1 kim, máy vắt sổ và các quy tắc an toàn điện xưởng may.
- Giảng viên chuyên ngành:
- Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn mực cho môn học Kỹ thuật may II (MH 14).
- Sử dụng hệ thống hình vẽ kết cấu, bảng bước quy trình công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật để biên soạn giáo án tích hợp, thiết kế phiếu hướng dẫn thực hành và xây dựng thang rubric chấm điểm kỹ năng nghề.
- Người tự học và kỹ thuật viên ngành may:
- Tài liệu tham khảo hữu ích cho thợ may, kỹ thuật viên chuyền may, nhân viên may mẫu (sample maker) tại các xí nghiệp dệt may muốn chuẩn hóa kỹ thuật cắt gọt, lộn mí, mổ túi và lắp ráp sản phẩm may mặc theo tiêu chuẩn công nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
CÁC CÂU HỎI PHỔ BIẾN
1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên hệ Trung cấp và Cao đẳng ngành Công nghệ May; đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên dạy thực hành may và kỹ thuật viên tại các xưởng sản xuất may mặc.
2. Cần có kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?
Người học cần hoàn thành môn học Quản trị bảo trì thiết bị, nắm vững các quy tắc an toàn lao động trong xưởng may, hiểu nguyên lý chuyển động cơ bản của máy may công nghiệp 1 kim và kỹ thuật xỏ chỉ, điều chỉnh độ căng của chỉ trên - chỉ dưới.
3. Điểm khác biệt cốt lõi của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?
Giáo trình mô tả chi tiết từng bước công nghệ kèm thông số định lượng cụ thể (khoảng cách mí $0{,}1\text{ cm}$, diễu $0{,}5\text{ cm}$, khoảng cách bấm nhã $1 - 1{,}5\text{ cm}$, góc cắt vát $0{,}2 - 0{,}3\text{ cm}$) và tích hợp phương pháp gia công bằng rập/dưỡng cải tiến được chuyển giao từ các doanh nghiệp dệt may lớn (May Nhà Bè, May Bình Minh).
4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?
Người học cần đọc kỹ mục cấu trúc và phương pháp may của từng chi tiết, đối chiếu với hình vẽ mặt cắt; thực hành thuần thục các đường may cơ bản và thao tác bổ trợ ở Chương I trước khi tiến hành may ghép các cụm chi tiết ở Chương II, III và lắp ráp sản phẩm ở Phần B.
5. Có tài liệu hoặc công cụ bổ trợ nào đi kèm với giáo trình không?
Giáo trình được thiết kế đi kèm với hệ thống rập mẫu cứng bán thành phẩm (rập lá cổ, chân cổ, nắp túi, bát tay, rập cơi túi) và hệ thống câu hỏi ôn tập lý thuyết - thực hành ở cuối mỗi chương học.
Kết luận
Giáo trình Kỹ thuật may II (Mã môn: MH 14) của Trường Cao đẳng Công nghệ TP. Hồ Chí Minh là tài liệu giảng dạy chuyên môn mang tính chuẩn hóa cao về mặt công nghệ may công nghiệp. Giá trị cốt lõi của giáo trình thể hiện ở sự chuẩn xác về quy trình kỹ thuật, mô tả chi tiết từng bước gia công và gắn liền trực tiếp với thực tiễn sản xuất tại các doanh nghiệp dệt may Việt Nam.
LỘ TRÌNH ĐÀO TẠO ĐỀ XUẤT (MH 14)
Tiến trình học tập được thiết kế khoa học theo lộ trình 3 giai đoạn: làm chủ đường may cơ bản $\rightarrow$ gia công thành thạo cụm chi tiết $\rightarrow$ lắp ráp hoàn chỉnh sản phẩm. Để đạt kết quả đào tạo tốt nhất, giáo trình nên được sử dụng kết hợp với bộ rập mẫu định hình chuẩn và hệ thống trang thiết bị thực hành may công nghiệp tại xưởng.
