‘ ĀY BAN NHÂN DÂN TàNH GIA LAI TR¯ÞNG CAO ĐÀNG GIA LAI LÞI NÓI ĐÀU GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: Kþ THU¾T CƠ KHÍ NGÀNH/NGHÞ: ĐIỆN CÔNG NGHIỆP TRÌNH ĐÞ: CAO ĐÀNG Ban hành kèm theo Quyết định số ./QĐ-TCĐGL ngày. năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Gia Lai Gia Lai, năm 2021 TUYÊN BỐ BÀN QUYÞN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. Lßi nói đÁu Nguội là thường thấy trong các quy trình Công nghß cāa công đoạn sản xuất trong lĩnh vực chế tạo máy và gia công các sản phẩm cơ khí.
Với công cÿ cầm tay và tay nghề, người thợ có thể dùng phương pháp gia công nguội để thực hißn từ công vißc đơn giản đến những công vißc phức tập đòi hỏi độ chính xác cao mà các máy móc, thiết bị không thực hißn được như: Sửa nguội khuôn, dÿng cÿ; sửa chữa lắp ráp. Giáo trình Kỹ thuật cơ khí này giới thißu những kiến thức cơ bản trong kỹ thuật lấy dấu, các phương pháp gia công nguội, tư thế khi thao tác, kỹ thuật thực hißn, dÿng cÿ và gá lắp thường dùng, bißn pháp đánh giá, kiểm tra, những sai sót hư hỏng có thể xảy ra và các bißn pháp khắc phÿc. Để thực hành tốt công vißc nguội, đòi hỏi người làm công vißc nguội phải chăm chá, cẩn thận, biết phân tích xét đoán và sáng tạo để có thể vận dÿng được các kiến thức trong các công vißc cÿ thể. Trong tình hình hißn nay, khi đội ngũ cán bộ còn nặng về lý thuyết, thợ giỏi còn thiếu thì vißc có được một người thợ nguội lành nghề là nhu cầu cāa rất nhiều doanh nghißp sản xuất.
Tài lißu giới thißu những kiến thức cơ bản, phổ thông, dễ hiểu, dễ ứng dÿng, có thể làm tài lißu học tập cho học sinh các trường Cao đẳng và Trung cấp. Mặc dù bản thân tôi đã cố gắng trong khi biên soạn, nhưng không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp cāa bạn bè và đồng nghißp. Xin chân thành cảm ơn ! Ng°ßi biên so¿n Lê Anh Tuấn Mục lục - Lời nói đầu…………………………………………………………….
1 Bài 1: nghß ngußi- Trang bị dụng cụ của nghß ngußi A. Khái nißm chung về nghề nguội…………………………………………. Dÿng cÿ và trang thiết bị nghề nguội…………………………………… 2 III. Quy tắc an toàn trong xưởng nguội…………………………………….
Chọn chiều cao Ê Tô……………………………………………………. Thực hành sử dÿng dÿng cÿ đo…………………………………………. 13 14 Bài 2: v¿ch d¿u- ch¿m d¿u A. Khái nißm về vạch dấu, chấm dấu.
Các dÿng cÿ dùng trong vạch dấu, chấm dấu. Phương pháp vạch dấu, chấm dấu. Những sai hỏng thường gặp khi vạch dấu- An toàn khi vạch dấu. Thực hành vạch dấu chấm dấu 25 I.
Vạch dấu bằng thước kim loại và mũi vạch. Thực hành chấm dấu. Thực hành compa vạch dấu……………………………………………. 27 27 Bài 3: kÿ thu¿t giũa kim lo¿i A.
Khái nißm chung về giũa kim loại. Cấu tạo và phân loại giũa. Tư thế, động tác khi giũa. Kỹ thuật giũa cơ bản.
Những dạng phế phẩm thường gặp và quy tắc an toàn khi giũa…………. Thực hành giũa kim loại 38 I. Giũa mặt phẳng. Giũa rộng lỗ.
39 41 Bài 4: kÿ thu¿t đục kim lo¿i A. Khái nißm chung. Dÿng cÿ đÿc kim loại. Tư thế, động tác khi đÿc.
Công nghß gia công bằng đÿc. Quy tắc an toàn khi đÿc kim loại. Thực hành đÿc kim loại 51 I. Động tác đánh búa, mài sửa đÿc.
Chuẩn bị cho đÿc kim loại. Đÿc mặt phẳng. 55 Bài 5: c°a kim lo¿i 57 A. Khái nißm chung.
Cắt kim loại bằng cưa tay.Cấu tạo cāa cưa tay. Phương pháp và công nghß cưa tay………………………………………. Các sai hỏng và bißn pháp khắc phÿc……………………………………. Thực hành cắt kim loại bằng cưa tay.
Cắt kim loại bằng cưa tay. Cắt kim loại bằng cưa có lưỡi xoáy được. 65 66 Bài 6: khoan kim lo¿i 68 A. Khái nißm chung.
Máy khoan và phÿ tùng đồ ga dùng trên máy khoan.Cấu tạo và phân loại mũi khoan. Quá trình cắt và các yếu tố cắt khi khoan. Các phương pháp khoan cơ bản. Những sai hỏng khi khoan, nguyên nhân và cách khắc phÿc.
An toàn lao động khi khoan……………………………………………. Thực hành khoan kim loại 78 I. Khoan lỗ suốt với bước tiến bằng tay. Khoan trên máy khoan đứng với bước tiến tự động.
Khoan các lỗ không suốt. Mài và sửa mũi khoan. 80 80 Bài 7: cắt ren b¿ng dụng cụ cÁm tay 81 A. Khái nißm chung.
Dÿng cÿ cầm tay, tiêu chuẩn để cắt ren. Những phương pháp cắt ren. Các dạng sai hỏng khi cắt ren, nguyên nhân và cách khắc phÿc. Thực hành cắt ren 89 I.
Cắt ren trong bằng ta ro…………………………………………………… 1. Cắt ren trong lỗ suốt……………………………………………………… 2. Cắt ren trong lỗ kín. Cắt ren ngoài.
Cắt ren bằng bàn ren tròn. Cắt ren bằng bàn ren vuông. 92 - Tài lißu tham khảo. 93 Thời gian (giß) Bài: 1 KHÁI NIỆM NGHÞ NGUÞI – TRANG BỊ, Lý thuy¿t Thÿc hành DþNG Cþ CþA NGHÞ NGUÞI 1 4 Mÿc tiêu cÿa bài: -Trình bày đ±ÿc khái nißm vß gia công ngußi c¡ b¿n.
- Các dÿng cÿ và trang thi¿t bß nghß ngußi. - Mßt sß qui t¿t an toàn trong phân x±ßng ngußi. Nßi dung cÿa bài: 1. Khái nißm chung vß nghß ngußi.
Các dÿng cÿ và trang thi¿t bß nghß ngußi. Thÿc hành xÿ dÿng dÿng cÿ cÿ đo- kißm. A – LÝ THUY¾T I – KHÁI NIỆM CHUNG VÞ NGHÞ NGUÞI 1 - Vß trí vai trò cÿa nghß ngußi Máy móc và thi¿t bß gßm nhißu chi ti¿t và bß ph¿n hÿp thành. Mßi mßt chi ti¿t có nhÿng yêu c¿u nh¿t đßnh ( vß hình dáng, kích th±ßc và yêu c¿u kÿ thu¿t khác).
Tÿ v¿t lißu kim lo¿i và các v¿t lißu khác mußn t¿o ra các chi ti¿t máy, ng±ßi ta ph¿i thÿc hißn mßt quá trinh gia công. Quá trình gia công là mßt đ¿c tr±ng c¡ b¿n cÿa ngành c¡ khí. Hißn nay tßn t¿i nhißu ph±¡ng pháp gia công c¡ khí, song th±ßng đ±ÿc phân chia thành hai nhóm gia công c¡ b¿n: - Gia công không phoi - Gia công có phoi ( gia công b¿ng c¿t gßt) * Ph±¡ng pháp gia công không phoi bao gßm đúc, gia công áp lÿc và hàn.vv Trong quá trình ch¿ t¿o v¿t ph¿m, không xu¿t hißn phoi ( ho¿c có r¿t ít) mà chÿ y¿u dùng áp lÿc làm thay đßi hình dáng, kích th±ßc cÿa v¿t c¿n gia công. Trong gia công không phoi c¿n phân bißt hai hình thÿc: Gia công nóng và gia công ngußi.
+ Gia công nóng: Kim lo¿i tr±ßc khi mang gia công, đ±ÿc nung tßi mßt nhißt đß nh¿t đßnh ( th±ßng lßn h¡n nhißt đß chuyßn bi¿n pha ). Sau đó mßi dùng áp lÿc làm bi¿n d¿ng kim lo¿i. + Gia công ngußi: Là gia công ß nhißt đß th±ßng hay nhißt đß th¿p h¡n nhißt đß chuyßn bi¿n pha. * Ph±¡ng pháp gia công có phoi : Là ph±¡ng pháp c¿t bß đi trên bß m¿t cÿa phôi mßt lßp kim lo¿i d± thÿa ( gßi là l±ÿng d± gia công) đß cho chi ti¿t có hình dáng, kích th±ßc, đß chính xác và đß bóng bß m¿t theo yêu c¿u.
Có hai ph±¡ng thÿc thÿc hißn vißc c¿t gßt kim lo¿i: - C¿t kim lo¿i b¿ng tay: Là dùng dÿng cÿ c¿m tay k¿t hÿp vßi mßt vài ph±¡ng tßên khác đß c¿t – Đây là hình thÿc gia công chÿ y¿u cÿa nghß ngußi. Bao gßm : Đÿc, c±a, giũa kim lo¿i & C¿t kim lo¿i b¿ng máy: Quá trình c¿t gßt đ±ÿc thÿc hißn trên các máy c¿t ( nh± máy tißn, máy phay, máy bào, máy khoan, máy mài .vv) Nhß các dÿng cÿ c¿t ( nh± dao tißn, mũi khoan, dao phay, đá mài.) * Quá trình l¿p ráp là quá trình t¿p hÿp nhißu bß ph¿n máy, chi ti¿t máy thành nhÿng thi¿t bß máy móc hoàn chßnh – Quá trình này cũng có sÿ tham gia cÿa nghß ngußi l¿p ráp. Phân lo¿i nghß ngußi: Vißc phân lo¿i các ph±¡ng pháp gia công kim lo¿i và phân lo¿i nghß ngußi chß có tính ch¿t t±¡ng đßi. Nghß ngußi không gißi h¿n ß ph¿n gia công ngußi không phoi mà còn bao gßm toàn bß ph¿n gia công có phoi làm b¿ng tay và có sÿ tham gia cÿa máy móc thi¿t bß.
Toàn bß quá trình l¿p ráp đß hoàn chßnh thi¿t bß - Nghß ngußi có thß phân chia thành 4 lo¿i sau: - Ngußi ch¿ t¿o: Là gia công ngußi nh¿m t¿o ra nhÿng chi ti¿t máy mßi. - Ngußi sÿa chÿa: Là công vißc sÿa chÿa làm l¿i ho¿c làm bß sung nhÿng chi ti¿t máy bß hßng, đißu chßnh l¿i các máy móc đß làm vißc ß tr¿ng thái bình th±ßng. - Ngußi sÿa chÿa dÿng cÿ: Chuyên sÿa chÿa, thay th¿, phÿc hßi các dÿng cÿ nh± : dÿng cÿ c¿t gßt, dÿng cÿ đo.vv - Ngußi l¿p ráp: là công vißc ngußi nh¿m t¿p hÿp các chi ti¿t máy thành máy móc và thi¿t bß hoàn chßnh. Các công vißc cÿa ngußi c¡ b¿n: Các công vißc c¡ b¿n cÿa nghß ngußi đ±ÿc chia thành 3 lo¿i: a.
Các công vißc chu¿n bß: Bao gßm l¿y d¿u, ußn n¿n, c±a kim lo¿i b. Các công vißc gia công : bao gßm : Đÿc, giũa, khoan, khoét, doa, c¿o rà, đánh bóng, c¿t ren. Tuÿ thußc vào l±ÿng d± trên phôi nhißu hay ít mà chßn ph±¡ng pháp gia công thích hÿp. N¿u l±ÿng kim lo¿i c¿n c¿t bß nhißu thì đÿc, ít thì giũa, v¿t c¿n có lß ph¿i khoan, khoét, doa, còn có đß bóng ph¿i c¿o rà& c.
Các công vißc l¿p ráp: bao gßm các công vißc l¿p ghép các chi ti¿t máy hay bß ph¿n máy đß đ±ÿc 1 s¿n ph¿m hoàn chßnh. II - DỤNG CỤ VÀ TRANG THI¾T BÞ NGHÞ NGUÞI 1 - Tß chÿc và trang bß n¡i làm vißc cho thÿ ngußi a. Bàn ngußi: Bàn ngußi là mßt bàn đ±ÿc c¿u t¿o đ¿c bißt cÿa thÿ ngußi, trên đó ng±ßi thÿ ti¿n hành s¿n xu¿t. Bàn ngußi đ±ÿc gia công ch¿c ch¿n, không bß xê dßch và ít bß rung đßng.
Khi làm vißc ph¿i có ngăn kéo đß s¿p đ¿t dÿng cÿ, có giá treo b¿n v¿, có đèn chi¿u sáng. Có hai lo¿i bàn ngußi th±ßng dùng phß bi¿n: + Bàn ngußi đ¡n ( hình 1) : dùng cho mßt ng±ßi làm vißc. Bàn đ¡n cao tÿ 700 mm ÷ 900 mm; n¿ng 800 mm ÷ 1000 mm, dài 1500 mm ÷ 2000mm. Chân bàn b¿ng gß ho¿c b¿ng thép, m¿t bàn lát b¿ng gß dày tÿ 50 mm trß lên.
Đß b¿o vß góc và c¿nh bàn, ng±ßi ta th±ßng bßc xung quanh c¿nh bàn b¿ng thép góc. Trên m¿t bàn, phía c¿nh đßi dißn vßi vß trí cÿa ng±ßi thÿ có l±ßi ch¿n an toàn, ba c¿nh còn l¿i có gß đß dÿng cÿ và chi ti¿t không bß r¡i. Êtô đ±ÿc bß trí lßch mßt chút sang trái đß đ±ÿc chi¿u sáng cÿc bß.