Giáo trình Bóng chuyền (NXB Đại học Sư phạm) - Nguyễn Viết Minh (Chủ biên)

Khám phá giáo trình bóng chuyền chi tiết, từ kỹ thuật cơ bản đến chiến thuật nâng cao, giúp nâng cao kỹ năng và hiểu biết về môn thể thao này.

• Đề tài: Giáo Trình Bóng Chuyền

Mục lục chi tiết

• Chữ viết tắt và kí hiệu dùng trong sách
• Lời nói đầu
• 1. CHƯƠNG I: LÍ THUYẾT BÓNG CHUYỀN
• 1.1. I. Lịch sử phát sinh, phát triển của môn bóng chuyền
• 1.1.1. 1. Sự hình thành và phát triển môn bóng chuyền trên thế giới
• 1.1.2. 2. Lịch sử phát sinh và phát triển môn bóng chuyền ở Việt Nam qua các thời kì
• 1.1.2.1. Sự hình thành và phát triển của bóng chuyền Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945
• 1.1.2.2. Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1954
• 1.1.2.3. Từ năm 1954 đến 1964
• 1.1.2.4. Từ 1964 đến 1975
• 2. CHƯƠNG II: KĨ THUẬT BÓNG CHUYỀN
• 3. CHƯƠNG III: CHIẾN THUẬT BÓNG CHUYỀN
• 4. CHƯƠNG IV: PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC THI ĐẤU VÀ TRỌNG TÀI BÓNG CHUYỀN
• 5. CHƯƠNG V: KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình bóng chuyền Nền tảng toàn diện

Một giáo trình bóng chuyền bài bản là công cụ thiết yếu để xây dựng nền tảng vững chắc cho người học, từ sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất (GDTC) đến các vận động viên (VĐV) chuyên nghiệp. Giáo trình cung cấp một hệ thống kiến thức toàn diện, bao gồm lý thuyết, kỹ thuật, chiến thuật và phương pháp tổ chức thi đấu. Nội dung không chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn động tác mà còn đi sâu vào lịch sử phát triển, giúp người học hiểu rõ nguồn gốc và sự tiến hóa của môn thể thao này. Theo tài liệu, bóng chuyền ra đời tại Mỹ vào khoảng năm 1895 do một giáo viên thể thao tên là William-Morgan khởi xướng. Ban đầu, đây chỉ là một trò chơi vận động đơn giản, nhưng đã nhanh chóng phát triển và lan rộng khắp các châu lục. Sự ra đời của Hiệp hội bóng chuyền Quốc tế (FIVB) vào năm 1947 đã đánh dấu một bước ngoặt, khẳng định vị thế của bóng chuyền trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, bóng chuyền xuất hiện từ những năm 1920-1922 và phát triển mạnh mẽ sau Cách mạng tháng Tám, trở thành môn thể thao quần chúng rộng rãi. Một giáo trình bóng chuyền chất lượng còn nhấn mạnh đến ảnh hưởng tích cực của việc tập luyện đối với cơ thể. Tập luyện bóng chuyền giúp phát triển toàn diện các tố chất thể lực như sức nhanh, sức mạnh, sức bền và sự khéo léo. Các hoạt động thi đấu đòi hỏi sự tập trung cao độ, khả năng phán đoán nhanh và xử lý tình huống linh hoạt, từ đó hoàn thiện hệ thần kinh và các phẩm chất tâm lý quý giá như lòng dũng cảm, tính kiên định và tinh thần đồng đội. Việc nắm vững kiến thức từ giáo trình giúp tối ưu hóa quá trình huấn luyện, đảm bảo người học không chỉ thực hiện đúng kỹ thuật bóng chuyền mà còn hiểu rõ nguyên lý đằng sau mỗi động tác, góp phần nâng cao thành tích và phát triển con người một cách toàn diện. Đây là nền tảng cốt lõi cho mọi chương trình đào tạo, từ cơ bản đến nâng cao.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển môn bóng chuyền

Lịch sử môn bóng chuyền bắt nguồn từ Mỹ vào năm 1895, do giáo viên thể thao William-Morgan sáng tạo. Ban đầu, luật chơi rất đơn giản, sử dụng lưới quần vợt và ruột quả bóng rổ. Trận đấu đầu tiên được tổ chức vào tháng 6 năm 1896. Luật bóng chuyền đầu tiên ra đời năm 1897 với 10 điều cơ bản, quy định về kích thước sân, lưới, và cách tính điểm. Môn thể thao này dần du nhập vào các nước khác từ 1895 đến 1920, phát triển rộng rãi tại châu Á, Âu và Mỹ. Cùng với sự lan tỏa, luật thi đấu liên tục được cải tiến: năm 1918, đội hình quy định 6 người và điểm mỗi hiệp là 15. Sự kiện thành lập Hiệp hội bóng chuyền Quốc tế (FIVB) tại Paris năm 1947 với 14 nước tham gia đã chứng tỏ tầm vóc toàn cầu của môn thể thao này. Tại Việt Nam, bóng chuyền xuất hiện khoảng năm 1920-1922 trong cộng đồng người Hoa tại Hà Nội, Hải Phòng và phát triển mạnh mẽ sau Cách mạng tháng Tám, trở thành một môn thể thao quần chúng quan trọng. Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam (VFV) là thành viên chính thức của FIVB, góp phần đưa bóng chuyền Việt Nam hội nhập và phát triển.

1.2. Tác dụng của tập luyện bóng chuyền đối với cơ thể

Tập luyện bóng chuyền mang lại nhiều tác động tích cực và toàn diện cho cơ thể. Đặc điểm của môn thể thao này là các hoạt động đối kháng với cường độ cao và tình huống thay đổi liên tục, đòi hỏi người tập phải vận động toàn thân một cách hợp lý. Quá trình này giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp ở tay, chân và thân mình. Đồng thời, việc phải xử lý các đường bóng nhanh, bất ngờ giúp hình thành khả năng phản xạ nhanh nhẹn, khéo léo và tháo vát. Về mặt thể chất, tập luyện bóng chuyền là phương pháp hiệu quả để phát triển hài hòa các tố chất thể lực cốt lõi: sức nhanh, sức mạnh, sức bền, sự mềm dẻo và tính khéo léo. Về mặt tâm lý, bóng chuyền rèn luyện những phẩm chất quý giá như lòng dũng cảm, tính quyết đoán, và tinh thần tập thể. Khát khao chiến thắng chung dạy cho người tập cách hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau và có trách nhiệm với đội. Hơn nữa, vẻ đẹp trong các động tác kỹ thuật và sự phối hợp nhịp nhàng trong chiến thuật bóng chuyền mang lại sự sảng khoái và giá trị thẩm mỹ, giải thích sức hấp dẫn lớn của môn thể thao này với mọi lứa tuổi.

II. Thách thức trong giảng dạy từ giáo trình bóng chuyền

Việc triển khai giáo trình bóng chuyền đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt trong việc xây dựng và hoàn thiện kỹ thuật cho người học. Thách thức lớn nhất là quá trình hình thành kỹ năng - kỹ xảo vận động. Đây là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự lặp lại nhiều lần trong điều kiện chuẩn xác để động tác trở nên tự động hóa và ổn định. Theo tài liệu, giai đoạn đầu của việc học kỹ thuật thường đi kèm với "sự lan tỏa của các phản xạ vận động, sự căng thẳng cơ bắp không cần thiết". Điều này có nghĩa là người mới tập thường gồng cứng, thực hiện các cử động thừa, làm giảm hiệu quả và độ chính xác của động tác. Việc khắc phục những lỗi sai ban đầu này đòi hỏi sự kiên trì của cả người dạy và người học, cũng như một phương pháp giảng dạy bóng chuyền khoa học. Một thách thức khác đến từ yêu cầu chuyên môn ngày càng cao của môn bóng chuyền hiện đại. Hoạt động thi đấu không chỉ là tổng hợp các hành động cá nhân mà là "kết quả của sự phối hợp gắn bó giữa các khâu cấu thành đội bóng". Điều này đòi hỏi VĐV phải có khả năng quan sát, phân tích tình huống, phán đoán ý đồ của đồng đội và đối phương, và ra quyết định tối ưu trong một khoảng thời gian cực ngắn. Do đó, giáo trình bóng chuyền không chỉ dạy kỹ thuật đơn lẻ mà còn phải tích hợp việc phát triển tư duy chiến thuật, khả năng phối hợp đồng đội và sự linh hoạt trong các tình huống thi đấu phức tạp. Việc cân bằng giữa phát triển kỹ thuật cá nhân và khả năng thi đấu tập thể là một bài toán khó, yêu cầu huấn luyện viên (HLV) phải có trình độ chuyên môn sâu và phương pháp huấn luyện phù hợp với từng đối tượng và giai đoạn.

2.1. Khó khăn khi hình thành kỹ năng kỹ xảo vận động

Quá trình hình thành kỹ năng - kỹ xảo vận động trong bóng chuyền là một thách thức cơ bản. Mục tiêu là giúp người học nắm vững động tác đến mức tự động hóa, ổn định ngay cả khi mệt mỏi hay căng thẳng tâm lý. Tuy nhiên, giai đoạn ban đầu thường gặp nhiều khó khăn. Người học có xu hướng khuếch tán các quá trình hưng phấn ở vỏ bán cầu đại não, dẫn đến căng thẳng cơ bắp thừa và các cử động không cần thiết. Việc loại bỏ những thói quen xấu này đòi hỏi phương pháp sư phạm chính xác. Một giáo trình bóng chuyền hiệu quả phải chia quá trình học thành các giai đoạn rõ ràng, từ làm quen, học chi tiết đến hoàn thiện. Nếu nền móng ban đầu không vững chắc, người học sẽ khó đạt tới trình độ điêu luyện kỹ thuật, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận dụng trong thi đấu thực tế.

2.2. Yêu cầu chuyên môn cao đối với vận động viên

Bóng chuyền hiện đại đặt ra những yêu cầu chuyên môn rất cao đối với vận động viên. Đây là môn thể thao đối kháng tập thể, nơi thành tích không phải là tổng hợp hành động của các cá nhân riêng lẻ. Thay vào đó, nó phụ thuộc vào sự phối hợp ăn ý giữa các mắt xích trong đội. Một VĐV cần có khả năng quan sát toàn diện tình huống thi đấu, phân tích nhanh, đưa ra quyết định tối ưu và thực hiện hành động đáp lại một cách kịp thời và hiệu quả. Các tình huống trên sân thay đổi liên tục, đòi hỏi người chơi phải có "sức nhanh của các phản ứng phức tạp, định hướng thị giác, tính quan sát, tư duy chiến thuật". Do đó, việc đào tạo không chỉ tập trung vào kỹ thuật bóng chuyền mà còn phải rèn luyện khả năng thi đấu thông minh và linh hoạt, đáp ứng được áp lực từ đối phương.

III. Phương pháp giảng dạy kỹ thuật bóng chuyền hiệu quả

Một phương pháp giảng dạy bóng chuyền hiệu quả phải được cấu trúc một cách hệ thống, bám sát các giai đoạn hình thành kỹ năng vận động của người học. Theo giáo trình bóng chuyền được phân tích, quá trình này được chia thành ba giai đoạn chính, mỗi giai đoạn có mục tiêu và nhiệm vụ riêng. Giai đoạn đầu tiên là giảng dạy ban đầu, tập trung vào việc hình thành kỹ năng cơ bản. Ở giai đoạn này, mục tiêu là giúp người học nắm vững "khâu cơ bản của kĩ thuật động tác ở những nét chung". Các phương pháp chủ yếu được sử dụng là giảng giải, thị phạm kết hợp với các công cụ trực quan như hình ảnh, sơ đồ. Người học được thực hiện động tác lặp lại nhiều lần trong điều kiện đơn giản để tạo cảm giác vận động và loại bỏ các cử động thừa. Giai đoạn thứ hai là giảng dạy đi sâu, nhằm làm chính xác hóa động tác đến từng chi tiết. Nhiệm vụ của giai đoạn này là giúp người học hiểu sâu hơn về quy luật chuyển động, thực hiện động tác chính xác về không gian, thời gian và dùng sức. Các bài tập bắt đầu được phức tạp hóa dần, mô phỏng các tình huống thi đấu đơn giản để tăng độ khó và yêu cầu về chất lượng. Phương pháp tập luyện biến đổi và phương pháp thi đấu được áp dụng để nâng cao khả năng thích ứng. Giai đoạn cuối cùng là củng cố và hoàn thiện, mục tiêu là đạt được sự ổn định và tự động hóa kỹ năng. Các bài tập được thiết kế sát với điều kiện thi đấu thực tế, yêu cầu thực hiện kỹ thuật bóng chuyền với tốc độ cao, dưới áp lực đối kháng và cả khi mệt mỏi. Việc sử dụng đa dạng các phương pháp như tập luyện vòng tròn, trò chơi và thi đấu giúp người học đạt được độ tin cậy cao trong kỹ thuật và sự linh hoạt khi vận dụng.

3.1. Các giai đoạn giảng dạy kỹ thuật động tác cơ bản

Giảng dạy kỹ thuật động tác trong bóng chuyền được chia thành ba giai đoạn cốt lõi. Giai đoạn 1: Giảng dạy ban đầu, mục tiêu là xây dựng khái niệm chung và nắm vững khâu cơ bản của động tác. Phương pháp chính là giảng giải, thị phạm và cho người học tập thử để tạo cảm giác vận động. Giai đoạn 2: Giảng dạy đi sâu, tập trung vào việc làm chính xác động tác tới từng chi tiết, hợp lý hóa cấu trúc và loại bỏ động tác thừa. Điều kiện tập luyện được làm phức tạp dần, như thay đổi tư thế chuẩn bị hoặc kết hợp nhiều kỹ thuật. Giai đoạn 3: Củng cố và hoàn thiện, nhằm ổn định kỹ xảo, thực hiện động tác một cách tự động và bền vững ngay cả trong điều kiện thi đấu căng thẳng. Các bài tập thi đấu và trò chơi vận động được sử dụng rộng rãi để nâng cao tính ổn định và hiệu quả của kỹ thuật.

3.2. Vận dụng phương pháp tập luyện đa dạng linh hoạt

Để giải quyết các nhiệm vụ giảng dạy, việc vận dụng đa dạng các phương pháp tập luyện là cực kỳ quan trọng. Phương pháp tập luyện hoàn chỉnh được dùng cho các kỹ thuật đơn giản, trong khi phương pháp tập luyện phân đoạn phù hợp với các động tác phức tạp, cho phép tập trung vào khâu khó nhất. Ngoài ra, các phương pháp hỗ trợ như phương pháp điều chỉnh (sử dụng tín hiệu, định hướng thị giác) và phương pháp vận động trực quan (giáo viên hỗ trợ trực tiếp) giúp người học sửa lỗi nhanh hơn. Trong giai đoạn hoàn thiện, phương pháp lặp lại trong điều kiện thay đổi, phương pháp trò chơi và phương pháp thi đấu giúp hình thành kỹ xảo linh hoạt, tăng độ tin cậy và khả năng ứng biến của VĐV. Sự kết hợp sáng tạo các phương pháp này là chìa khóa của một phương pháp giảng dạy bóng chuyền thành công.

IV. Hướng dẫn kỹ thuật cơ bản trong giáo trình bóng chuyền

Nền tảng của mọi VĐV bóng chuyền đều bắt đầu từ việc nắm vững các kỹ thuật cơ bản. Giáo trình bóng chuyền luôn dành một phần quan trọng để hướng dẫn chi tiết các động tác này, trong đó tư thế chuẩn bị (TTCB) và di chuyển là tiền đề cho mọi hành động trên sân. Mục đích của TTCB là tạo điều kiện thuận lợi nhất để quan sát, phán đoán và di chuyển kịp thời đến vị trí đánh bóng. Có ba loại TTCB chính: thấp (dùng trong phòng thủ), trung bình (cơ bản nhất, dùng khi đỡ phát bóng) và cao (chuẩn bị chuyền hai hoặc chắn bóng). Di chuyển trong bóng chuyền rất đa dạng, bao gồm đi, chạy, nhảy, lăn, ngã, với các biến thể như bước lướt, bước chéo, bước xoạc. Việc nắm chắc kỹ thuật di chuyển giúp người chơi chiếm lĩnh không gian và tạo ra tư thế đánh bóng tối ưu. Kỹ thuật tiếp theo là chuyền bóng cao tay, một trong những kỹ thuật cốt lõi, vừa mang tính phòng thủ vừa giữ vai trò tổ chức tấn công. Yếu lĩnh động tác đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa chân, thân và tay. Người thực hiện phải ở TTCB, hai tay đưa lên cao phía trước mặt, các ngón tay mở tự nhiên tạo thành hình túi để đón bóng. Khi chuyền, toàn thân vươn lên, duỗi mạnh các khớp gối, khuỷu tay và cổ tay để đẩy bóng đi theo hướng mong muốn. Các ngón trỏ và ngón giữa là bộ phận đẩy bóng chính. Việc thực hiện chính xác kỹ thuật bóng chuyền này quyết định chất lượng của một pha tổ chức tấn công, đòi hỏi sự tập luyện kiên trì để đạt đến độ chuẩn xác và ổn định.

4.1. Kỹ thuật tư thế chuẩn bị và phương pháp di chuyển

Tư thế chuẩn bị (TTCB) và di chuyển là nền tảng của kỹ thuật bóng chuyền. TTCB được chia thành ba loại: thấp, trung bình và cao, tùy thuộc vào tình huống thi đấu. Tư thế trung bình là phổ biến nhất, với hai chân mở rộng bằng vai, gối khuỵu, trọng tâm dồn đều, thân hơi ngả về trước để sẵn sàng di chuyển. Di chuyển là khâu trung gian giữa TTCB và tư thế đánh bóng, bao gồm các hình thức như bước thường, bước lướt, bước chéo, chạy, và bật nhảy. Kỹ thuật di chuyển đòi hỏi tốc độ xuất phát nhanh, quãng đường ngắn và khả năng dừng đột ngột. Nắm vững các phương pháp này giúp người chơi luôn chiếm được vị trí thuận lợi để thực hiện các động tác kỹ thuật tiếp theo một cách hiệu quả.

4.2. Kỹ thuật chuyền bóng cao tay bằng hai tay chuẩn xác

Chuyền bóng cao tay là kỹ thuật cơ bản và quan trọng để tổ chức tấn công. Để thực hiện, người chơi phải nhanh chóng di chuyển đến dưới bóng và vào TTCB. Hai tay đưa lên cao trước mặt, bàn tay khum, các ngón tay xòe tự nhiên, ngón trỏ và ngón cái tạo thành hình tam giác. Điểm tiếp xúc bóng ở phía sau và dưới tâm bóng. Động tác chuyền là một chuỗi phối hợp đồng bộ: chân đạp đất duỗi khớp gối, thân người vươn lên, tay duỗi khớp khuỷu và gập cổ tay để đẩy bóng đi. Các ngón trỏ và giữa chịu lực đẩy chính, các ngón còn lại giúp điều chỉnh hướng bóng. Sau khi bóng rời tay, toàn thân tiếp tục vươn theo bóng để đảm bảo độ chính xác. Kỹ thuật này đòi hỏi cảm giác bóng tốt và sự tập luyện thường xuyên.

V. Ứng dụng bóng chuyền mini từ giáo trình cho trẻ em

Một ứng dụng thực tiễn quan trọng được đề cập trong giáo trình bóng chuyền là mô hình bóng chuyền mini. Đây là phương pháp giảng dạy được điều chỉnh đặc biệt cho trẻ em từ 9 đến 13 tuổi, nhằm giới thiệu môn thể thao một cách vui vẻ, phù hợp với đặc điểm thể chất và tâm lý lứa tuổi. Mục tiêu của bóng chuyền mini là làm cho trẻ em làm quen và yêu thích bóng chuyền từ sớm, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai. Thay vì áp dụng ngay luật và kỹ thuật phức tạp của bóng chuyền người lớn, bóng chuyền mini chia quá trình học thành nhiều bước nhỏ, bắt đầu từ những hoạt động đơn giản như bắt, ném bóng, và các trò chơi vận động cơ bản. Điều này giúp các em xây dựng cảm giác không gian, thời gian và phối hợp vận động một cách tự nhiên. Phương pháp giảng dạy bóng chuyền cho trẻ em theo mô hình này được cấu trúc theo từng bước. Ban đầu, các em học luật chơi đơn giản với đội hình ít người (2x2, 3x3), sân và lưới có kích thước nhỏ hơn. Các kỹ thuật cơ bản như chuyền bóng, đệm bóng, phát bóng thấp tay được giới thiệu tuần tự. Khi các em đã nắm vững, chương trình sẽ nâng cao dần với các kỹ thuật phức tạp hơn như phát bóng cao tay, đập bóng, và các nguyên tắc chiến thuật cơ bản. Việc áp dụng bóng chuyền mini không chỉ giúp phát hiện và bồi dưỡng tài năng từ sớm mà còn góp phần phát triển phong trào bóng chuyền quần chúng. Nó tạo ra một môi trường học tập không áp lực, nơi trẻ em có thể "vui chơi và học tập bóng chuyền một cách thoải mái", từ đó hình thành niềm đam mê bền vững với môn thể thao này.

5.1. Đặc điểm và tầm quan trọng của bóng chuyền mini

Bóng chuyền mini, ra đời từ năm 1960, là một phương pháp giảng dạy được thiết kế riêng cho trẻ em (9-13 tuổi). Đặc điểm của nó là điều chỉnh luật chơi, kích thước sân và đội hình (2x2, 3x3, 4x4) cho phù hợp với lứa tuổi. Tầm quan trọng của bóng chuyền mini rất lớn: nó giúp trẻ em làm quen và yêu thích môn thể thao từ nhỏ, hình thành các kỹ năng - kỹ xảo vận động cơ bản một cách dễ dàng hơn so với khi lớn tuổi. Đây cũng là con đường hiệu quả để phát hiện sớm các tài năng, tạo nền tảng cho việc đào tạo VĐV đỉnh cao trong tương lai. Theo Liên đoàn Bóng chuyền Quốc tế, phát triển bóng chuyền mini là yếu tố "sống còn" để môn thể thao này ngày càng lớn mạnh.

5.2. Các bước giảng dạy bóng chuyền mini cho người mới bắt đầu

Quá trình giảng dạy bóng chuyền mini được chia thành các bước liên tục. Bước 1 (9-10 tuổi): Xây dựng cơ sở ban đầu, làm quen với bóng qua các hoạt động ném, bắt và trò chơi vận động. Thi đấu 2x2 với luật đơn giản. Bước 2 (10-12 tuổi): Tập kỹ thuật chuyền bóng, đệm bóng, giới thiệu phát bóng thấp tay. Bắt đầu trang bị nguyên tắc chiến thuật cơ bản. Bước 3 (11-13 tuổi): Giới thiệu kỹ thuật phát bóng cao tay, đập bóng, chắn bóng. Nâng cao năng lực kỹ-chiến thuật với đội hình 3x3 và 4x4. Quá trình này giúp các em chuyển tiếp một cách tự nhiên lên bóng chuyền 6x6 của người lớn. Đây là một phương pháp giảng dạy bóng chuyền có hệ thống và hiệu quả cho lứa tuổi học đường.

VI. Tương lai giáo trình bóng chuyền Phát triển và hội nhập

Tương lai của giáo trình bóng chuyền gắn liền với sự phát triển không ngừng của môn thể thao này trên phạm vi toàn cầu. Bóng chuyền hiện đại không còn là một trò chơi với các kỹ thuật đơn lẻ, mà đã trở thành một môn khoa học đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thể chất, kỹ thuật, chiến thuật và tâm lý. Các giáo trình bóng chuyền trong tương lai cần phải cập nhật liên tục để phản ánh những xu hướng phát triển mới. Một trong những xu hướng đó là sự tiến hóa của kỹ thuật và chiến thuật. Lịch sử đã chứng minh điều này, từ sự xuất hiện của "chắn bóng tập thể" cho đến các chiến thuật tấn công phức tạp như "đan chéo", "đập chồng". Do đó, chương trình giảng dạy không thể chỉ dừng lại ở các kỹ thuật cơ bản mà phải giới thiệu và phân tích các phương án chiến thuật hiện đại, giúp người học có tư duy thi đấu linh hoạt và sáng tạo. Bên cạnh đó, vai trò của khoa học công nghệ trong huấn luyện ngày càng trở nên quan trọng. Việc phân tích video, sử dụng các thiết bị đo lường hiệu suất và ứng dụng y học thể thao cần được tích hợp vào giáo trình bóng chuyền như một phần không thể thiếu. Điều này giúp cá nhân hóa chương trình tập luyện, tối ưu hóa hiệu quả và phòng ngừa chấn thương cho VĐV. Cuối cùng, sự phát triển của bóng chuyền Việt Nam phụ thuộc nhiều vào vai trò định hướng của Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam (VFV). Việc xây dựng một hệ thống giáo trình chuẩn hóa, thống nhất từ cấp độ học đường, phong trào đến chuyên nghiệp là nhiệm vụ cấp thiết. Điều này không chỉ giúp nâng cao mặt bằng chung của bóng chuyền trong nước mà còn tạo điều kiện để các đội tuyển quốc gia tự tin hội nhập và cạnh tranh tại các giải đấu quốc tế, khẳng định vị thế của bóng chuyền Việt Nam trên bản đồ thế giới.

6.1. Xu hướng phát triển kỹ thuật và chiến thuật hiện đại

Bóng chuyền là môn thể thao luôn vận động và phát triển. Kỹ thuật và chiến thuật liên tục có những bước tiến nhảy vọt. Từ việc xuất hiện chắn bóng tập thể, các hình thức tấn công mới như đập nhanh, đập lao, đập trên tay chắn đã ra đời. Các chiến thuật bóng chuyền cũng trở nên đa dạng hơn với các bài tấn công phối hợp động tác giả, tấn công "đan chéo", "đập chồng". Một giáo trình bóng chuyền hiện đại phải nắm bắt và cập nhật những xu hướng này, không chỉ dạy những gì đã có mà còn phải dự báo và định hướng cho tương lai, giúp người học thích ứng với tốc độ và sự phức tạp của thi đấu đỉnh cao.

6.2. Vai trò của Liên đoàn Bóng chuyền trong định hướng

Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam (VFV), thành viên của FIVB và AVC, đóng vai trò then chốt trong việc định hướng sự phát triển của môn thể thao này trong nước. Nhiệm vụ của Liên đoàn không chỉ là tổ chức các giải đấu mà còn bao gồm việc xây dựng một hệ thống đào tạo bài bản, bắt đầu từ một giáo trình bóng chuyền thống nhất và khoa học. Việc chuẩn hóa chương trình giảng dạy từ lứa tuổi thanh thiếu niên, thông qua các câu lạc bộ và trường học, đến các đội tuyển quốc gia sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc. Sự đầu tư vào công tác huấn luyện, khoa học kỹ thuật và hợp tác quốc tế sẽ giúp bóng chuyền Việt Nam phát triển mạnh mẽ, đủ sức cạnh tranh ở các đấu trường khu vực và châu lục.

Nội dung chính

Phân tích và Tổng quan Học thuật: Giáo trình Bóng chuyền (Toàn tập: Lý thuyết & Lịch sử)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bóng chuyền là tài liệu giảng dạy chuyên ngành do Nguyễn Viết Minh (Chủ biên) và Hồ Đắc Sơn biên soạn, được Nhà xuất bản Đại học Sư phạm phát hành (ấn bản in lần thứ hai). Cuốn sách được xây dựng trong khuôn khổ Dự án Đào tạo Giáo viên Trung học cơ sở (THCS) Loan No 1718 - VIE (SF), bám sát khung Chương trình đào tạo giáo viên THCS chuyên ngành Giáo dục thể chất (GDTC) do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành năm 2002. Trong cấu trúc chương trình đào tạo sư phạm thể dục thể thao, môn học Bóng chuyền giữ vị trí học phần chuyên môn cốt lõi, cung cấp toàn diện hệ thống lý luận, kỹ thuật động tác, chiến thuật thi đấu và nghiệp vụ sư phạm.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                CẤU TRÚC TỔNG THỂ GIÁO TRÌNH BÓNG CHUYỀN                 |
+-------------------------------------------------------------------------+
| Chương I   : Lí thuyết bóng chuyền                                      |
| Chương II  : Kĩ thuật bóng chuyền                                       |
| Chương III : Chiến thuật bóng chuyền                                    |
| Chương IV  : Phương pháp tổ chức thi đấu và trọng tài bóng chuyền       |
| Chương V   : Kiểm tra, đánh giá                                         |
+-------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu đào tạo (learning outcomes) của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học:

• Tri thức lịch sử và xu hướng phát triển của môn bóng chuyền trên thế giới và tại Việt Nam.
• Cơ sở sinh - cơ học của các chuyển động thể thao, bản chất hoạt động thi đấu mang tính tập thể và đối kháng.
• Hệ thống kỹ năng - kỹ xảo thực hành động tác từ tư thế chuẩn bị, di chuyển, chuyền bóng, phát bóng, đệm bóng, đập bóng, chắn bóng đến các kỹ thuật lăn ngã cứu bóng.
• Năng lực giảng dạy, xây dựng tiến trình tập luyện cho học sinh phổ thông và học sinh lứa tuổi bóng chuyền mini (9–13 tuổi).
• Nghiệp vụ tổ chức giải đấu, điều hành trọng tài và phương pháp kiểm tra đánh giá trình độ thể lực, kỹ thuật chuyên môn.

Điểm đặc trưng của giáo trình nằm ở tính quy chuẩn sư phạm, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết nền tảng và hệ thống bài tập thực hành được mô hình hóa bằng ký hiệu, sơ đồ hướng dẫn cụ thể, cho phép giảng viên linh hoạt điều chỉnh bài tập phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình được cấu trúc thành 5 chương tuần tự, phản ánh tiến trình sư phạm từ lý luận đến thực hành kỹ năng và quản lý thi đấu:

[Chương I: Lý thuyết & Lịch sử]
[Chương II: Kỹ thuật động tác & Bài tập]
[Chương III: Chiến thuật thi đấu]
[Chương IV: Tổ chức thi đấu & Trọng tài]
[Chương V: Kiểm tra & Đánh giá]

• Chương I - Lí thuyết bóng chuyền: Trình bày lịch sử phát sinh, phát triển của bóng chuyền thế giới từ mốc sáng lập năm 1895 của William G. Morgan tại Springfield (Mỹ) qua các kỳ Thế vận hội (từ Olympic Tokyo 1964); phân tích lịch sử bóng chuyền Việt Nam từ giai đoạn 1920–1922 qua các mốc kháng chiến đến giai đoạn thành lập Hội Bóng chuyền Việt Nam (1961) và Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam (VFV - 1991). Chương này cũng làm rõ đặc điểm môn học, tác động sinh lý - thể lực của tập luyện, phương pháp giảng dạy kỹ thuật chung và phương pháp huấn luyện bóng chuyền mini.
• Chương II - Kĩ thuật bóng chuyền: Đi sâu vào kỹ thuật động tác cơ bản gồm tư thế chuẩn bị (cao, trung bình, thấp), các kiểu di chuyển (bước thường, bước lướt, bước nhảy, bước chéo, bước xoạc, chạy, nhảy, lăn ngã, cá nhảy), kỹ thuật chuyền bóng cao tay bằng hai tay, chuyền bóng thấp tay (đệm bóng), phát bóng, đập bóng và chắn bóng.
• Chương III - Chiến thuật bóng chuyền: Hệ thống hóa các sơ đồ tổ chức phối hợp thi đấu tấn công (chiến thuật 2 chuyền, đan chéo, đập chồng, tấn công hàng sau) và phòng thủ (yểm hộ đập bóng, yểm hộ chắn bóng, bao sân).
• Chương IV - Phương pháp tổ chức thi đấu và trọng tài bóng chuyền: Cung cấp phương pháp xây dựng điều lệ, lập lịch thi đấu vòng tròn, loại trực tiếp và quy trình điều hành của tổ trọng tài trên sân.
• Chương V - Kiểm tra, đánh giá: Quy định tiêu chuẩn, chỉ số định lượng và định tính nhằm đánh giá trình độ thể lực, mức độ nắm vững kỹ thuật và năng lực thi đấu của người học.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống kiến thức nền tảng dựa trên các nguyên lý khoa học thể dục thể thao:

1. Cơ sở sinh lý học vận động: Quá trình hình thành kỹ năng - kỹ xảo vận động được phân tích qua 3 giai đoạn:
   • Giai đoạn hình thành kỹ năng ban đầu: Đặc trưng bởi sự lan tỏa của các phản xạ vận động và hiện tượng căng thẳng cơ bắp do sự khuếch tán hưng phấn ở vỏ bán cầu đại não.
   • Giai đoạn đi sâu: Tập trung chính xác hóa trình tự động tác, loại bỏ cử động thừa, tối ưu hóa nhịp điệu và biên độ chuyển động.
   • Giai đoạn củng cố và hoàn thiện: Kỹ năng vận động chuyển hóa thành kỹ xảo tự động hóa mang tính ổn định và bền vững trước các yếu tố ngoại cảnh hoặc trạng thái mệt mỏi.
2. Cơ sở động học và cơ học: Xác định các thông số chuyển động chính xác:
   • Tư thế chuẩn bị trung bình yêu cầu góc tạo bởi đùi và cẳng chân đạt $90^\circ - 120^\circ$.
   • Tư thế chuẩn bị cao có góc khớp gối đạt $120^\circ - 145^\circ$.
   • Động tác chuyền bóng cao tay dựa trên nguyên lý vươn duỗi liên hoàn từ trục khớp cổ chân, khớp gối lên khớp khuỷu, lòng bàn tay tạo hình túi ô van, ngón cái chịu lực hoãn xung, ngón trỏ và ngón giữa bật đẩy chính, ngón áp út và ngón út điều chỉnh hướng.
3. Nguyên tắc hệ thống thi đấu: Xem xét đội bóng như một chính thể liên kết động, thành tích thi đấu không phải phép cộng cơ học của từng cá nhân mà phụ thuộc vào tính tương tác và mức độ phối hợp giữa các mắt xích chiến thuật.

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                CƠ CHẾ TIẾP XÚC BÓNG TRONG KỸ THUẬT CHUYỀN CAO TAY                  |
+--------------------+---------------------------------------------------------------+
| Ngón cái           | Hơi ưỡn ra sau, đóng vai trò chịu lực hoãn xung chính.        |
| Ngón trỏ, ngón giữa| Đóng vai trò tạo lực bật đẩy chính đưa bóng theo hướng chuyền.|
| Ngón áp út, ngón út| Giữ phía bên của bóng, thực hiện chức năng định hướng bay.    |
| Cấu trúc bàn tay   | Hai bàn tay khum xòe tạo hình ô van, ngón trỏ - cái tạo tam   |
|                    | giác quan sát.                                                |
+--------------------+---------------------------------------------------------------+

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật cơ bản: Thực hiện chuẩn xác các tư thế di chuyển xuất phát nhanh, phanh dừng đột ngột, kỹ thuật đệm bóng bước một, chuyền bóng bước hai, phát bóng bay, đập bóng các cự ly và kỹ thuật ngã lăn qua vai, ngã sấp đón bóng (cá nhảy tiếp đất bằng ngực).
• Kỹ năng phân tích và tư duy chiến thuật: Khả năng định hướng thị giác, ước lượng quỹ đạo và tốc độ bay của bóng trong không gian để chọn vị trí đón bóng tối ưu; phân tích ý đồ tấn công/phòng thủ của đối phương.
• Kỹ năng sư phạm và nghiệp vụ chuyên môn: Thiết kế giáo án, điều hành tiến trình tập luyện theo phương pháp phân đoạn hoặc hoàn chỉnh, phát hiện và sửa chữa các lỗi sai động tác cơ bản, sử dụng còi và khẩu lệnh trọng tài.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng quan điểm tiếp cận sư phạm thể thao phân kỳ, chia nhỏ quá trình giảng dạy kỹ thuật thành 4 giai đoạn logic:

Phương pháp huấn luyện chuyên biệt

• Phương pháp giảng giải và thị phạm: Giảng viên làm mẫu kết hợp phân tích ngắn gọn, sử dụng học cụ trực quan (sa bàn, sơ đồ, phim ảnh).
• Phương pháp phân đoạn và hoàn chỉnh: Đối với kỹ thuật phức tạp (như động tác cá nhảy hoặc phối hợp đập bóng), nội dung được chia thành từng phần (tập ngã lăn ngực tĩnh, ngã trượt có người giữ cổ chân, sau đó mới kết hợp đệm bóng khi di chuyển). Các kỹ thuật đơn giản được luyện tập toàn bộ ngay từ đầu.
• Phương pháp điều chỉnh và thông tin: Sử dụng tín hiệu ánh sáng, âm thanh hoặc mốc vạch sân để định hướng chạy đà và vị trí giậm nhảy; thông báo ngay kết quả (điểm rơi, lực tác động) để người học tự điều chỉnh.
• Phương pháp lặp lại biến đổi: Tăng dần độ khó qua việc thay đổi tư thế ban đầu, rút ngắn thời gian chuẩn bị, tăng số lượng bóng hoặc bổ sung yếu tố đối kháng.

Chương trình bóng chuyền mini (9–13 tuổi)

Giáo trình vạch rõ tiến trình 4 bước huấn luyện cho học sinh phổ thông:

• Bước 1 - Cơ sở (9–10 tuổi): Làm quen bóng, sân, lưới qua các trò chơi ném, bắt, lăn bóng; thi đấu đội hình $2 \times 2$ và $3 \times 3$ với luật đơn giản.
• Bước 2 - Cơ bản (10–12 tuổi): Tập chuyền, đệm bóng vào vị trí cố định và di động; phát bóng thấp tay; thi đấu $2 \times 2$.
• Bước 3 - Giới thiệu và hoàn thiện (10–12 tuổi): Phát bóng cao tay, đập bóng, phòng thủ cơ bản, thi đấu đội hình $3 \times 3$ và $4 \times 4$.
• Bước 4 - Chuyển tiếp lên bóng chuyền người lớn (11–13 tuổi): Hoàn thiện chắn bóng, di chuyển phòng thủ phức tạp, thi đấu đội hình tiêu chuẩn $6 \times 6$.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Chuẩn hóa hệ thống quy ước chuyên ngành: Tài liệu thống nhất các chữ viết tắt (GDTC, GV, HS, HLV, LVD, TDTT, RLTT, TTCB, SV, VĐV) cùng hệ thống ký hiệu trực quan trong biểu đồ bài tập:
   • $\odot$: Học sinh, sinh viên, người tập.
   • $\otimes$: Vị trí bóng.
   • $\longrightarrow$: Đường bóng bay hoặc đường di chuyển trong không gian.
   • $\text{“---”}$: Đường di chuyển của huấn luyện viên/giáo viên hoặc học sinh trên mặt đất.
2. Hệ thống hóa lịch sử và luật thi đấu qua các thời kỳ: Cung cấp chi tiết các mốc biến đổi kích thước sân bãi, chiều cao lưới và quy tắc ghi điểm:
   • Năm 1897: Sân $7,5 \times 15,1\text{ m}$ ($25 \times 50\text{ feet}$), lưới cao $1,98\text{ m}$ ($6,5\text{ feet}$), bóng chu vi $63,5 - 68,5\text{ cm}$, trọng lượng $340\text{ g}$.
   • Mốc thay đổi luật: 1912 (thay người sau phát bóng hỏng), 1918 (đội hình 6 người, hiệp 15 điểm), 1922 (giới hạn 3 lần chạm bóng), 1951 (xuất hiện vạch tấn công $3\text{ m}$), 1965 (cho phép chắn bóng qua lưới và chạm bóng lần hai).
3. Tư liệu lịch sử bóng chuyền Việt Nam: Ghi nhận các dữ kiện từ năm 1920–1922 (phổ biến trong học sinh người Hoa ở Hà Nội, Hải Phòng với luật 4 lần chạm bóng, sân $18 \times 9\text{ m}$); trận đấu năm 1927; giải Bắc Kỳ năm 1928; sự hình thành Đoàn Thể Công (1954); hội nghị Thái Bình năm 1963 đề ra phương châm "Nhanh, chuẩn, biến hóa trên cơ sở không ngừng nâng cao sức mạnh"; đại hội đổi tên thành Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam (1991) gồm 6 tiểu ban chuyên môn.
4. Chi tiết hóa các lỗi sai kỹ thuật thường gặp: Liệt kê cụ thể nguyên nhân sai sót trong từng động tác (như dồn trọng tâm vào một chân, mở khuỷu tay quá rộng, không ưỡn ngực khi ngã cá nhảy) kèm hướng dẫn bài tập khắc phục tương ứng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                         ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG VÀ PHẠM VI ỨNG DỤNG                      |
+--------------------+---------------------------------------------------------------+
| Sinh viên          | Ngành Giáo dục Thể chất tại các trường Cao đẳng Sư phạm,      |
|                    | Đại học Sư phạm thể dục thể thao.                             |
| Giáo viên phổ thông| Giáo viên GDTC cấp THCS và THPT sử dụng làm tài liệu thiết kế |
|                    | giáo án và tổ chức tập luyện nội/ngoại khóa.                  |
| Huấn luyện viên    | Huấn luyện viên các câu lạc bộ thanh thiếu niên, cán bộ phụ   |
|                    | trách phong trào TDTT cơ sở.                                  |
| Điều kiện tiên     | Nắm vững kiến thức đại cương về giải phẫu, sinh lý vận động   |
| quyết              | và lý luận thể dục thể thao cơ bản.                           |
+--------------------+---------------------------------------------------------------+

Giáo trình Bóng chuyền được thiết kế cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất: Sử dụng làm tài liệu học tập bắt buộc cho học phần Bóng chuyền tại các trường Cao đẳng Sư phạm và Đại học Sư phạm. Tài liệu cung cấp cơ sở để sinh viên chuẩn bị cho các kỳ thi lý thuyết, kiểm tra kỹ thuật thực hành và thực tập sư phạm.
• Giảng viên và giáo viên thể dục: Làm căn cứ sư phạm để phân phối chương trình, xây dựng giáo án giảng dạy lý thuyết, thị phạm kỹ thuật và lựa chọn bài tập bổ trợ phù hợp với trình độ học sinh.
• Huấn luyện viên phong trào và cán bộ TDTT cơ sở: Tham khảo phương pháp xây dựng tiến trình huấn luyện vận động viên trẻ, phương pháp tổ chức giải đấu và công tác trọng tài.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn phục vụ đối tượng chính nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho giảng viên và sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất tại các trường Cao đẳng Sư phạm theo chương trình đào tạo giáo viên THCS của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giáo viên thể dục phổ thông và huấn luyện viên cơ sở.

2. Người học cần đáp ứng các kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần có nền tảng thể lực chung, nắm được các nguyên lý cơ bản về giải phẫu sinh lý thể dục thể thao, nguyên lý vệ sinh vận động và phương pháp giảng dạy thể dục cơ bản.

3. Giáo trình phân loại các tư thế chuẩn bị trong bóng chuyền như thế nào?

Giáo trình chia tư thế chuẩn bị thành 3 loại dựa vào độ gập khớp gối: tư thế chuẩn bị thấp, tư thế chuẩn bị trung bình (góc đùi và cẳng chân $90^\circ - 120^\circ$) và tư thế chuẩn bị cao (góc đùi và cẳng chân $120^\circ - 145^\circ$).

4. Quá trình tiếp thu kỹ thuật động tác bóng chuyền gồm những giai đoạn nào?

Theo giáo trình, quá trình hình thành kỹ năng - kỹ xảo vận động gồm 3 giai đoạn:

1. Giai đoạn giảng dạy ban đầu (hình thành kỹ năng thực hiện nét chính động tác).
2. Giai đoạn giảng dạy đi sâu (chính xác hóa chi tiết và tối ưu hóa cấu trúc cơ học).
3. Giai đoạn củng cố và hoàn thiện (tự động hóa kỹ xảo trong điều kiện phức tạp và thi đấu).

5. Phương pháp giảng dạy bóng chuyền cho lứa tuổi nhỏ (mini) được chia thành các bước nào?

Bóng chuyền mini (9–13 tuổi) được chia thành 4 bước:

• Bước 1: Bóng chuyền mini cơ sở (9–10 tuổi, làm quen bóng, thi đấu $2 \times 2, 3 \times 3$).
• Bước 2: Bóng chuyền mini cơ bản (10–12 tuổi, học đệm, chuyền, phát bóng thấp tay).
• Bước 3: Hoàn thiện bóng chuyền mini (10–12 tuổi phần A và 11–13 tuổi phần B, thi đấu $3 \times 3, 4 \times 4$).
• Bước 4: Chuyển tiếp lên bóng chuyền người lớn (thi đấu $6 \times 6$).

---

Kết luận

Giáo trình Bóng chuyền (Nguyễn Viết Minh chủ biên, Hồ Đắc Sơn) là công trình đào tạo chuẩn hóa về môn bóng chuyền thuộc Dự án Đào tạo Giáo viên THCS. Cuốn sách cung cấp hệ thống tri thức hoàn chỉnh từ lịch sử phát triển, lý luận sinh - cơ học, hệ thống kỹ - chiến thuật đến phương pháp giảng dạy bóng chuyền phổ thông và bóng chuyền mini. Lộ trình học tập đề xuất là tiếp cận tuần tự từ lý luận chung, nắm vững kỹ thuật tư thế chuẩn bị và di chuyển, tiến tới kỹ thuật chuyền, đệm, phát, đập bóng, sau đó thực hành chiến thuật nhóm/đội hình và ứng dụng vào công tác trọng tài, tổ chức thi đấu và kiểm tra đánh giá thể lực. Người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình với việc sử dụng các sơ đồ bài tập, học cụ trực quan và tập luyện thực tế trên sân bãi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Li THUYET BONG CHUYEN Chuang I. KI THUAT BONG CHUYEN Chuang Ill. CHIEN THUAT BONG CHUYEN Chuang IV.

PHUONG PHAP TO CHUC THI BAU VA TRONG TAI BONG CHUYEN Chuong V. KIEM TRA, DANH GIA Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song vì điều kiện còn han chế và tài liệu tham khảo hiếm nên cuốn giáo trình khó tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình biên soạn. Chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy giáo, cô giáo, huấn luyện viên và bạn đọc xa gần để cuốn sách ngày càng hoàn thiện. NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM Chuong | Li THUYET BONG CHUYEN | -LICH SU PHAT SINH, PHAT TRIEN CUA MON BONG CHUYEN 1.

Sự hình thành và phát triển môn Bóng chuyên trên thế giới Ngày nay đa số các nhà sử học đều cho rảng : Bóng chuyền ra đời ở nước Mĩ khoảng năm 1895, do một GV thể thao có tên là WiHam-Morgan nghĩ ra. Lúc mới xuất hiện luật chơi còn rất đơn giản, nó được sử dụng như một trò chơi vận động trong HS. Để thực hiện trò chơi, ông đã dùng lưới quần vợt mắc cao 6 bộ (1 bộ = 0,324§m), độ cao tương đương 1,95m và dùng ruột quả bóng rổ để người chơi chuyên qua lưới, sau đó dùng quả bóng rổ để chuyển qua lưới. Lần đầu tiên tổ chức thi đấu bóng chuyền vào tháng 6 năm 1896 tại Springfield.

Năm 1897 ở MI, Luật Bóng chuyên ra đời gôm có 10 điều : 1. Đánh đấu sân. Kích thước sân : 25 x 50 fat (7,5 x 15,1m). Kích thước lưới : 2 x 27 fút (0,61m x 8,2m) ; chiều cao lưới : 6,5 fút (198cm).

Bóng : Ruột bóng bằng cao su, vỏ bóng bằng da hay chất tổng hợp tương tự. Chu vi bóng 25 — 27 diumop (63,5 — 68,5cm) ; trọng lượng bóng 340 gam. Phát bóng : Cầu thủ phát bóng đứng một chân trên vạch biên ngang và đánh bóng bằng bàn tay mở. Nếu lần đầu phát bóng phạm lỗi thì được phát bóng lại.

Tính điểm : Mỗi một lần đối phương không đỡ được phát bóng thì bên phát bóng được 1 điểm (chỉ có bên phát bóng mới được điểm). Trong thời gian thi đấu (trừ phát bóng) bóng chạm lưới coi như phạm luật. Bóng rơi vào vạch giới hạn là phạm luật. Không hạn chế số lượng người tập (người chơi).

Trong khoảng thời gian từ năm 1895 đến năm 1920 bóng chuyển dần dần được du nhập vào các nước khác và được phát triển rộng rãi ra các châu : Mĩ, Âu, Á. Trong quá trình đó Luát Bóng chuyền cũng được thay đổi và hoàn thiện dần. Năm 1912, các VĐV nghiệp dư thành lập hiệp hội và năm 1913 tại Paradiát tổ chức giải vô địch bóng chuyền, 3 năm một lần. Đến lần thứ 10 thì tổ chức này giải tán vì Nhật muốn cho Mãn Châu tham gia và Tưởng Giới Thạch phản đối.

Năm 1923 bóng chuyền vào Triều Tiên. Bóng chuyển vào châu Âu theo đường quân đội Mĩ, đầu tiên ở Pháp, năm 1914 vào Anh, 1920 — 1921 vào Liên Xô, Tiệp Khắc (trước đây)“, Ba Lan và phát triển nhanh ở các nước châu Âu (nhất là ở Liên Xô, Tiệp Khắc, Pháp). Năm 1928 tại Mátxcơva trong chương trình đại hội Thể dục thể thao đã có bóng chuyền. — Nam 1922 tai Brooklyn (nước Mi) chính thức tổ chức giải vô địch bóng chuyền và quyết định đưa môn Bóng chuyền vào chương trình Thế vận hội lần thứ VIII sẽ tổ chức vào năm 1924 tại Thủ đô Pari (nước Pháp).

Cùng với sự phát triển của phong trào bóng chuyền, luật thi đấu cũng được thay đổi. Năm 1900 mỗi hiệp kết thúc ở điểm 21. Chiều cao của lưới là 7 pút (2,13 m) các đường biên được tính trong sân. Nam 1912, diện tích sân là 35 x 60 pút (10,6m x 18,2m) chiều cao lưới 7,5 pút (2,28m), chiều rộng lưới là 3 pút (0,91m).

Sau khi phát bóng hỏng thì thay đấu thủ. Năm 1917 : Chiều cao lưới được nâng lên 8 pút (2,43m). Năm 1918 : Đội hình mỗi đội có 6 người, điểm mỗi hiệp là 15. Năm 1921 : Có thêm đường kẻ giữa sân.

Nam 1922 : Mỗi đội chi được chạm bóng 3 lần. Năm 1923 : Diện tích sân bóng chuyền là : 30 x 60 pút (9,1m x 18,2m). Năm 1925 : Khi ở tỉ số 14 — 14, đội nào hơn 2 điểm trước thì đội đó thắng hiệp đó. Luật lệ thay đổi có tác dụng thúc đẩy các mặt kĩ thuật và chiến thuật phát triển.

Từ một trò chơi được hình thành từ các động tác tự nhiên với mục đích nghỉ ngơi tích cực, bóng chuyền trở thành một môn thể thao. (1) Liên Xô và Tiệp Khắc (trước đây) khí các nước này là một quốc gia thống nhất. Từ đây trở đi chúng tôi không nhắc lại nữa (B.T) 6 Năm 1928 tại Liên xô, trong chương trình đại hội Thể dục thể thao (tổ chức tại Mátxcova) đã có môn Bóng chuyền. Từ năm 1929 đến năm 1939, kĩ thuật và chiến thuật bóng chuyền có những bước tiến nhảy vọt.

Chấn bóng tập thể xuất hiện, thúc đẩy sự phát triển các hình thức tấn công mới. Bóng chuyển trở thành môn thể thao mang tính tập thể hơn. Điều đó được thể hiện rất rõ trong cách sắp xếp các đấu thủ trên sân, trong việc tổ chức tấn công và phòng thủ, trong việc yểm hộ người đập bóng và người chắn bóng. Năm 1934 : Tại cuộc họp ở Stốckhôm (Thụy Điển), hội nghị da dé nghị thành lập Uỷ ban kĩ thuật bóng chuyền.

Chủ tịch đầu tiên của Uỷ ban này là ông Ravích Máclốpsky (Chủ tịch Hội Bóng chuyển Ba Lan), thành phần tiểu ban gồm 13 nước châu Âu, 5 nước châu Mĩ và 4 nước châu Á. Tiểu ban đã quyết định lấy Luật Bóng chuyển của Mĩ làm cơ sở cho luật thì đấu bóng chuyền và có thay đổi một vài điều, như : — Lấy đơn vị mét làm đơn vị đo lường thống nhất. — Phần thân thể chạm bóng chỉ được tính từ thắt lưng trở lên. - Đấu thủ chấn bóng không được chạm bóng lần thứ 2, khi chưa có người khác chạm bóng.

— Chiều cao của lưới nữ là 2,24m. — Vi tri phat bóng được thu hẹp lại. Ngoài ra tiểu ban còn quyết định đưa môn bóng chuyền vào chương trình thi đấu Thế vận hội năm 1940. Sau chiến tranh Thế giới lần thứ hai, theo sáng kiến của Hội Bóng chuyền Tiệp Khác, Ba Lan, Pháp, đã thành lập một uỷ ban khác.

Theo quyết định của uỷ ban này, Hội nghị Bóng chuyền Quốc tế đầu tiên được tổ chức vào tháng 4 nam 1947 tại Pari — Thủ đô nước Pháp. Tham gia hội nghị có 14 nước. Hội nghị đã quyết định thành lập Hiệp hội bóng chuyền Quốc tế, viết tat 1a : FIVB. Su kiện này chứng tỏ bóng chuyền là môn thể thao có tầm thế giới.

Năm 1948 : Lần đầu tiên Hiệp hội Bóng chuyền Quốc tế tổ chức giải vô địch bóng chuyền (nam) châu Âu ở Rom (Italia), có 6 đội tham gia, đội Tiệp Khấc đoạt chức vô địch. Tháng 9 năm 1949 : tại Praha (Tiệp Khác) tổ chức Giải vô địch Bóng chuyền thế giới lần thứ nhất cho các đội nam và vô địch châu Âu cho các đội nữ. 2 đội bóng chuyền (nam, nữ) Liên Xô đều giành chức vô địch. Năm 1952 : Tại Mátxcơva tổ chức Giải vô địch Bóng chuyền thế giới lần thứ hai các đội bóng chuyền nam và vô địch Thế giới lần thứ nhất các đội bóng chuyền nữ.

Các đội tuyển bóng chuyền (nam, nữ) Liên Xô đều giành chức vô địch. Lần đầu tiên có đại diện các nước châu Á tham gia (Ấn Độ). - Thời kì 1948 — 1968 : Bóng chuyển phát triển rất mạnh trên phạm vi toàn thế giới. Các giải vô địch thế giới, vô địch châu Âu, cúp châu Âu.

được tiến hành thường xuyên và ngày càng thu hút nhiều đội đại biểu các nước tham gia, nhu : Giải vô địch thế giới năm 1956 tại Pháp có 17 đội bóng chuyền nữ và 24 đội bóng chuyển nam tham gia. Trong đó: châu Á có 3 đội là Ấn Độ, CHND Trung Hoa, CHDCND Triều Tiên và châu MI có các đội: MI, Braxin, Cu Ba. Năm 1964: Bóng chuyền chính thức được đưa vào chương trình Thế vận hội Ở Tôkyô (Nhật Bản), đội bóng chuyền nam Liên Xô và đội bóng chuyền nữ Nhật Bản giành chức vô địch. Luật Bóng chuyên vẫn không ngừng được hoàn thiện.

— Năm 1949: Mỗi hiệp đấu được tạm ngừng 3 lần để hội ý và cho phép chắn bóng tập thể. — Năm 1951: Có đường hạn chế tấn công (vạch 3m) và cho phép đổi vị trí trên sân sau khi phát bóng. — Năm 1952 : Bỏ lần tạm ngừng thứ 3 (mỗi hiệp chỉ được tạm ngừng 2 lần). — Năm 1957 : Để nâng cao tính hấp dẫn và vẻ đẹp của môn thể thao bóng chuyền, luật quy định giảm số lần thay người từ 12 lần xuống 4 lần.

Giảm thời gian thay người từ 1 phút xuống còn 30 giây. Cấm không được làm động tác che khuất đấu thủ phát bóng. Ngoài ra, Hiệp hội Bóng chuyển Quốc tế còn quy định Luật Bóng chuyên sẽ được thay đổi 4 năm I lần. — Năm 1961 : Luat cho phép tăng số lần thay người trong một hiệp lên 6 lần người.

— Nam 1965 : Luật cho phép qua tay chắn bóng và người tham gia chan bóng được đánh bóng lần thứ 2 ngay sau khi chấn chạm bóng nhằm nâng cao khả năng phòng thủ và sự liên tục của trận đấu. Trong thời gian nay (1948 — 1968), ki, chién thuat béng chuyén cing: được phát triển cao : —Kĩ thuật đập bóng giãn biên, đập nhanh, đập lao, đập trên tay chắn đã xuất hiện. - Chiến thuật tấn công cũng phát triển như chiến thuật tấn công 2 chuyền phối hợp với động tác giả. Chiến thuật tấn công 3 người do hàng sau đan lên tổ chức (chuyền 2), chiến thuật tấn công "đan chéo", "đập chồng”, đập với động tác giả.

— Chiến thuật phát bóng cũng đã xuất hiện trong thời kì này, đặc biệt là lối phát bóng cao tay nghiêng mình bay của đội bóng chuyền nữ Nhật Bản. _ Đi đôi với cải tiến kĩ — chiến thuật phát bóng, kĩ thuật đệm bóng cũng xuất hiện và được sử dụng chủ yếu trong chuyền bước một (đỡ phát bóng và đập bóng). Các kĩ thuật lãn ngã cứu bóng trong phòng thủ cũng ra đời. Năm 1965, lần đầu tiên tổ chức Cúp bóng chuyền Thế giới giữa các đội bóng chuyền nam đã có đặc trưng là đa số các đội đã trẻ hoá đội hình.

Tại giải này đội tuyển Liên Xô giành chức vô địch. Đây là giải chính thức đầu tiên áp dụng theo luật thi đấu mới và điều này cho thấy tác dụng của chắn bóng tăng lên rõ rệt.