BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI VÀ THỦY LỢI GIÁO TRÌNH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG TÀI NGUYÊN HIỆU QUẢ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo quyết định số 546 ngày 11 tháng 8 năm 2020) NĂM 2020 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI NÓI ĐẦU Giáo trình “Bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên” là sản phẩm của chương trình hợp tác “Đổi mới đào tạo nghề Việt Nam” giữa Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Việt Nam) với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (Bộ Hợp tác kinh tế và phát triển, CHLB Đức). Giáo trình này được các giảng viên nòng cốt của trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (VCMI) biên soạn với sự hỗ trợ của Chương trình “Đổi mới đào tạo nghề Việt Nam” trên cơ cơ sở chương trình mô đun và đề cương giảng dạy mô đun Xanh đã được giới thiệu và triển khai thí điểm tại một số cở sở giáo dục nghề nghiệp thuộc các địa phương và với các ngành nghề khác nhau từ năm 2019 đến nay.
Nội dung chính của giáo trình bao gồm những kiến thức cơ bản, cần thiết về bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên cũng như hướng dẫn tổ chức thực hiện các hình thức thực hành để người học có cơ hội củng cố những kiến thức đã lĩnh hội, đồng thời có thể áp dụng những kiến thức đó vào trong thực tiễn. Giáo trình cũng tạo điểm nhấn bằng các lời ghi nhớ, các lưu ý hoặc chỉ dẫn. Các hình ảnh, hình vẽ đồ họa không chỉ có tính minh họa cho nội dung mà còn có tác dụng làm tăng tính trực quan, sinh động của các bài học. Cấu trúc nội dung của giáo trình được trình bày bám sát chương trình mô đun gồm 4 bài, cụ thể: Bài 1: Sử dụng hiệu quả tài nguyên và năng lượng Bài 2: Quản lý chất thải Bài 3: Xử lý chất độc hại đúng cách và thân thiện với môi trường Các bài từ 1 đến 3 cung cấp cho người học kiến thức cơ bản, cần thiết về các chủ đề đã xác định, hướng dẫn tổ chức thực hiện các bài tập khảo sát thực tế cũng như hướng dẫn nội dung thảo luận trước khi kiểm tra kết thúc bài học.
Để kiểm tra đánh giá kết quả học tập, giáo trình còn có một ngân hàng đề thi, kiểm tra theo phương pháp trắc nghiệm khách quan, kèm theo là các bộ đề kiểm tra mẫu kết thúc các bài học và bộ đề thi mẫu kết thúc mô đun để giáo viên có thể nghiên cứu áp dụng. Đây là lần đầu tiên giáo trình “Bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên” được giới thiệu rộng rãi trong các trường thuộc hệ thống Giáo dục nghề nghiệp trên cả nước nên không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi xin chân thành cám ơn và sẵn sàng tiếp nhận các ý kiến đóng góp từ các nhà quản lý giáo dục nghề nghiệp, các thầy cô giáo cũng như từ các bạn học sinh/sinh viên và các đối tượng học viên khác để có thể hoàn thiện giáo trình trong những lần tái bản tiếp theo. 3 4 MỤC LỤC TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN.
5 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN. 7 BÀI 1: SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG VÀ TÀI NGUYÊN HIỆU QUẢ. Tài nguyên và sử dụng tài nguyên hiệu quả. Tổng quan về tài nguyên.
Ảnh hưởng của việc khai thác và sử dụng tài nguyên đến môi trường. Sử dụng tài nguyên hiệu quả. Năng lượng và sử dụng hiệu quả năng lượng .Tổng quan về năng lượng. Ảnh hưởng của việc sản xuất và tiêu thụ năng lượng đến môi trường.
Sử dụng năng lượng hiệu quả. Bài tập dự án. Phương pháp và hình tức tổ chức. Các bước tiến hành khảo sát thực tế.
Lập hồ sơ khảo sát. 49 ĐỀ KIỂM TRA KẾT THÚC BÀI 1. 55 BÀI 2: QUẢN LÝ CHẤT THẢI. Các loại chất thải và tác động của các loại chất thải đến môi trường.
Các loại chất thải. Định nghĩa về chất thải. Tác động của chất thải đến môi trường. Phân loại chất thải.
Tổng quan về quản lý chất thải. Bài tập dự án. Lựa chọn đề tài khảo sát. Về hồ sơ khảo sát.
76 MỘT SỐ VÍ DỤ VỀ MẪU PHIẾU KHẢO SÁT CHỦ ĐỀ CHẤT THẢI. 77 ĐỀ KIỂM TRA KẾT THÚC BÀI 2. Khái niệm và phân loại chất nguy hiểm. Quy định ghi nhãn hóa chất.
Ảnh hưởng của chất độc hại đến môi trường. Ô nhiễm không khí. Ô nhiễm môi trường nước. Ô nhiễm môi trường đất.
Những tác hại của hóa chất độc tới sức khoẻ con người. Lưu trữ và sử dụng an toàn chất độc hại. Sử dụng an toàn chất độc hại. Xử lý sự cố hóa chất.
Bài tập dự án. Phương pháp. Các bước tiến hành khảo sát thực tế. Hướng dẫn nội dung thảo luận.
105 ĐỀ THI KẾT THÚC MÔ ĐUN. 109 NGÂN HÀNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN. 115 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 127 DANH MỤC DẪN NGUỒN HÌNH ẢNH TRONG GIÁO TRÌNH.
128 6 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên Mã mô đun: MD 07 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: Mô đun "Bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên" là một mô đun có tính phổ quát, có mối liên hệ hữu cơ với hầu hết các mô đun đào tạo khác trong chương trình đào tạo nghề, đặc biệt nhìn từ góc độ bảo vệ môi trường, sử dụng một cách tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên và năng lượng trong đào tạo nghề. Mô đun này được dùng giảng dạy cho tất cả các ngành nghề đào tạo và có thể đưa vào giảng dạy ở bất kỳ thời điểm nào của khóa học. Tuy nhiên, nếu lựa chọn bài tập dự án kiến tạo có yêu cầu gắn với kỹ năng nghề chuyên môn thì nên bố trí mô đun này sau một số mô đun nghề có liên quan đến việc chế tạo sản phẩm dự án. - Tính chất: Là mô đun thuộc nhóm các môn học và mô đun đào tạo chung.
Đây là mô đun đào tạo bắt buộc. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Mô đun "Bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên" trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng cơ bản và cần thiết trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, làm tiền đề cho việc sử dụng tài nguyên và năng lượng tiết kiệm, hiệu quả cũng như quản lý rác thải và chất độc hại đúng cách ngay trong quá trình học tập, trong đời sống hiện tại và trong hoạt động nghề nghiệp tương lai. Mục tiêu mô đun: - Kiến thức: + Trình bày được các khái niệm cơ bản về tài nguyên, năng lượng, chất thải và chất độc hại; + Phân biệt, nhận diện được các dạng khác nhau về tài nguyên, năng lượng, chất thải và chất độc hại theo cách phân loại phổ biến; + Giải thích được các tác động đến môi trường của việc khai thác và sử dụng tài nguyên, năng lượng, ảnh hưởng của chất thải và chất độc hại đến môi trường; + Trình bày được các biện pháp sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên và năng lượng cũng như các biện pháp quản lý chất thải và chất độc hại. - Kỹ năng: + Sử dụng một cách tiết kiệm và hiệu quả năng lượng và tài nguyên trong quá trình học tập; + Áp dụng nguyên tắc 3R trong việc thu gom, lưu trữ và xử lý chất thải; + Thực thi các biện pháp an toàn trong lưu trữ và sử dụng chất độc hại; + Phát triển các kỹ năng mềm về thực hiện dự án trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Tự giác, chủ động trong việc bảo vệ môi trường, sử dụng một cách tiết kiệm và hiệu quả năng lượng và tài nguyên; 7 + Phê phán những hành động sai trái về thu gom rác thải và xử lý chất độc hại, lãng phí năng lượng điện, vật tư trong đào tạo; + Tuyên truyền và lan tỏa về ý thức bảo vệ môi trường. 8 BÀI 1: SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG VÀ TÀI NGUYÊN HIỆU QUẢ Mã bài: MD 07 -01 Giới thiệu: Hiện nay, việc khai thác tài nguyên cũng như sử dụng hợp lý có hiệu quả nguồn tài nguyên đang là vấn đề cấp thiết đối với nước ta và nhiều nước trên thế giới. Việc khai thác và sử dụng một cách hợp lý và hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên, sao cho vừa đáp ứng nhu cầu của xã hội vừa đảm bảo duy trì lâu dài nguồn tài nguyên cho thế hệ con cháu mai sau là vấn đề cần xem xét một cách thấu đáo. Cũng như tài nguyên, năng lượng là thành phần cốt lõi của nền kinh tế hiện đại.
Sự vận hành của một nền kinh tế không chỉ đòi hỏi lao động, vốn mà còn cả năng lượng đáp ứng cho quá trình sản xuất, giao thông vận tải, thông tin liên lạc. Việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sẽ làm giảm chi phí cho xã hội, đóng góp vào việc bảo vệ môi trường xanh và bền vững. Nội dung của bài này đề cập những vấn đề cơ bản nhất về chủ đề tài nguyên và năng lượng bao gồm: Các khái niệm và các cách phân loại tài nguyên, năng lượng; sự tác động của việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, sản xuất và sử dụng năng lượng đến môi trường cũng như những biện pháp cơ bản trong việc sử dụng một cách tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên và năng lượng. Mục tiêu của bài: Sau khi học xong bài học này người học có khả năng: - Trình bày được khái niệm tài nguyên, năng lượng; - Phân biệt được các dạng tài nguyên, năng lượng phổ biến; - Giải thích được tác động của việc sử dụng tài nguyên, năng lượng đối với môi trường; - Trình bày được các biện pháp sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên và năng lượng; - Sử dụng một cách tiết kiệm các loại tài nguyên và năng lượng trong học tập.
Nội dung bài: 2. Tài nguyên và sử dụng tài nguyên hiệu quả 2. Tổng quan về tài nguyên a.