Giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa động cơ đốt trong nghề lắp đặt vận hành bảo dưỡng bơm quạt máy nén khí cao đẳng

Giáo trình cung cấp kiến thức về bảo dưỡng và sửa chữa động cơ đốt trong cho nghề lắp đặt, vận hành bơm, quạt, máy nén khí cao đẳng.

• Tác giả: Lê Duy Nam
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Bảo Dưỡng – Sửa Chữa Động Cơ Đốt Trong
• Đề tài: Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Đốt Trong
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
• 1. BÀI 1: NGUYÊN LÝ ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG
• 1.1. Khái niệm chung
• 1.2. Nguyên lý làm việc của động cơ 4 kỳ
• 1.3. Nguyên lý hoạt động của động cơ 2 kỳ
• 2. BÀI 2: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA CƠ CẤU TRỤC KHUỶU – THANH TRUYỀN
• 2.1. Thân máy và nắp máy
• 2.2. Nhóm piston và thanh truyền
• 2.3. Trục khuỷu – bánh đà
• 2.4. Bảo dưỡng sửa chữa cơ cấu Trục khuỷu – Thanh truyền
• 3. BÀI 3: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA CƠ CẤU PHÂN PHỐI KHÍ
• 3.1. Nhiệm vụ và phân loại
• 3.2. Cơ cấu phân phối khí kiểu xu páp
• 3.3. Cấu tạo các chi tiết trong cơ cấu phân phối khí
• 3.4. Bảo dưỡng sửa chữa cơ cấu phân phối khí
• 4. BÀI 4: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG CUNG CẤP NHIÊN LIỆU
• 4.1. Hệ thống nhiên liệu động cơ xăng
• 4.2. Hệ thống cung cấp nhiên liệu động cơ diesel
• 4.3. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống cung cấp nhiên liệu
• 5. BÀI 5: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG BÔI TRƠN ĐỘNG CƠ
• 5.1. Nhiệm vụ của hệ thống bôi trơn
• 5.2. Phân loại hệ thống bôi trơn
• 5.3. Cấu tạo hệ thống bôi trơn
• 5.4. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống bôi trơn
• 6. BÀI 6: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG LÀM MÁT ĐỘNG CƠ
• 6.1. Nhiệm vụ và phân loại hệ thống làm mát
• 6.2. Cấu tạo các thiết bị trong hệ thống làm mát bằng nước
• 6.3. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống làm mát
• 7. BÀI 7: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG ĐÁNH LỬA
• 7.1. Nhiệm vụ và yêu cầu của hệ thống đánh lửa
• 7.2. Phân loại hệ thống đánh lửa
• 7.3. Cấu tạo và hoạt động của hệ thống đánh lửa thường
• 7.4. Cấu tạo và hoạt động của hệ thống đánh lửa điện tử
• 7.5. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống đánh lửa
• 8. BÀI 8: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG KHỞI ĐỘNG ĐỘNG CƠ
• 8.1. Nhiệm vụ và yêu cầu của hệ thống khởi động
• 8.2. Các phương án khởi động động cơ
• 8.3. Cấu tạo, hoạt động hệ thống khởi động bằng điện
• 8.4. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống khởi động
• 9. BÀI 9: VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG
• 9.1. An toàn trong vận hành máy phát điện
• 9.2. Qui trình vận hành máy phát điện
• 9.3. Vận hành máy phát điện
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Đốt Trong

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Đốt Trong là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo kỹ thuật viên cho ngành công nghiệp dầu khí. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và quy trình bảo dưỡng các loại động cơ đốt trong. Động cơ đốt trong được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp đến giao thông vận tải. Việc nắm vững kiến thức này giúp học viên có thể thực hiện bảo trì và sửa chữa hiệu quả, đảm bảo an toàn và hiệu suất cho các thiết bị.

1.1. Khái Niệm Về Động Cơ Đốt Trong

Động cơ đốt trong là thiết bị biến đổi năng lượng hóa học của nhiên liệu thành cơ năng thông qua quá trình đốt cháy. Động cơ này có thể được phân loại thành động cơ xăng và động cơ diesel, mỗi loại có cấu tạo và nguyên lý hoạt động riêng.

1.2. Vai Trò Của Giáo Trình Trong Đào Tạo

Giáo trình này không chỉ cung cấp lý thuyết mà còn bao gồm phần thực hành, giúp học viên có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tế. Điều này rất quan trọng trong việc phát triển kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Dưỡng Động Cơ Đốt Trong

Bảo dưỡng động cơ đốt trong gặp nhiều thách thức do sự phức tạp trong cấu tạo và hoạt động của chúng. Các vấn đề thường gặp bao gồm sự hao mòn của các chi tiết máy, sự cố trong hệ thống nhiên liệu và bôi trơn. Những thách thức này đòi hỏi kỹ thuật viên phải có kiến thức vững vàng và kỹ năng thực hành tốt để xử lý kịp thời.

2.1. Vấn Đề Hao Mòn Chi Tiết Máy

Hao mòn là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự cố động cơ. Việc kiểm tra và thay thế các chi tiết hao mòn kịp thời là rất cần thiết để duy trì hiệu suất hoạt động.

2.2. Sự Cố Trong Hệ Thống Nhiên Liệu

Hệ thống nhiên liệu có thể gặp phải các vấn đề như tắc nghẽn, rò rỉ hoặc hỏng hóc. Những sự cố này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất động cơ và cần được khắc phục nhanh chóng.

III. Phương Pháp Bảo Dưỡng Động Cơ Đốt Trong Hiệu Quả

Để bảo dưỡng động cơ đốt trong hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc lập kế hoạch bảo trì định kỳ, sử dụng các thiết bị kiểm tra chuyên dụng và đào tạo kỹ thuật viên là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu suất và tuổi thọ của động cơ.

3.1. Lập Kế Hoạch Bảo Trì Định Kỳ

Kế hoạch bảo trì định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn và giảm thiểu rủi ro hỏng hóc. Việc này bao gồm kiểm tra định kỳ các hệ thống và thay thế các bộ phận cần thiết.

3.2. Sử Dụng Thiết Bị Kiểm Tra Chuyên Dụng

Sử dụng các thiết bị kiểm tra hiện đại giúp phát hiện nhanh chóng các sự cố và đánh giá tình trạng kỹ thuật của động cơ. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí sửa chữa.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Bảo Dưỡng Động Cơ

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Đốt Trong không chỉ là tài liệu học tập mà còn là nguồn tham khảo quý giá cho các kỹ thuật viên trong ngành. Việc áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tế giúp nâng cao hiệu quả công việc và đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Tế

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp bảo trì hiện đại giúp giảm thiểu sự cố và tăng cường hiệu suất động cơ. Các kỹ thuật viên đã có thể cải thiện đáng kể quy trình làm việc của mình.

4.2. Đào Tạo Kỹ Thuật Viên Chuyên Nghiệp

Giáo trình cung cấp nền tảng kiến thức vững chắc cho các kỹ thuật viên, giúp họ tự tin hơn trong công việc. Đào tạo liên tục là cần thiết để cập nhật các công nghệ mới và phương pháp bảo trì hiệu quả.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Bảo Dưỡng Động Cơ Đốt Trong

Tương lai của bảo dưỡng động cơ đốt trong sẽ tiếp tục phát triển với sự tiến bộ của công nghệ. Việc áp dụng công nghệ thông tin và tự động hóa trong bảo trì sẽ giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu chi phí. Các kỹ thuật viên cần phải không ngừng học hỏi và cập nhật kiến thức để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành.

5.1. Xu Hướng Công Nghệ Trong Bảo Dưỡng

Công nghệ IoT và AI đang dần được áp dụng trong bảo trì động cơ, giúp theo dõi tình trạng và dự đoán sự cố trước khi xảy ra. Điều này sẽ tạo ra một bước tiến lớn trong ngành bảo trì.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Liên Tục

Đào tạo liên tục là yếu tố then chốt để kỹ thuật viên có thể làm chủ công nghệ mới và nâng cao tay nghề. Các chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với xu hướng phát triển của ngành.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH BẢO DƯỠNG – SỬA CHỮA ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bảo dưỡng – Sửa chữa Động cơ đốt trong (mã mô đun: MECM54109) là tài liệu đào tạo chuyên môn thuộc khối kiến thức và kỹ năng nghề cho trình độ Cao đẳng. Tài liệu được ban hành chính thức theo Quyết định số 207/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 03 năm 2022 của Trường Cao đẳng Dầu khí (thuộc Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam), do nhóm tác giả gồm Lê Duy Nam (Chủ biên), Nguyễn Thành Danh và Bùi Việt An biên soạn.

Trong chương trình đào tạo nghề Lắp đặt – Vận hành – Bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí cũng như các lớp nghề Sửa chữa Thiết bị Dầu khí, mô đun MECM54109 được bố trí giảng dạy sau các môn học cơ sở như Dung sai, Vật liệu cơ khí, Vẽ kỹ thuật, Cơ kỹ thuật, Điện kỹ thuật cơ bản, Nhiệt kỹ thuật và đứng trước giai đoạn Thực tập sản xuất (MECM54210) cùng Khóa luận tốt nghiệp (MECM63222).

Về chuẩn đầu ra, giáo trình hướng đến ba nhóm mục tiêu:

• Kiến thức (A1–A3): Trình bày khái niệm, thuật ngữ chuyên ngành; mô tả cấu tạo, nguyên lý vận hành của động cơ xăng, diesel 2 kỳ và 4 kỳ; đọc hiểu bản vẽ cấu tạo và sơ đồ nguyên lý các cơ cấu, hệ thống.
• Kỹ năng (B1–B2): Thao tác tháo lắp thành thạo; đo kiểm, đánh giá tình trạng kỹ thuật của các chi tiết then chốt (thân máy, xi lanh, piston, thanh truyền, trục khuỷu, trục cam); xác định phương án phục hồi hoặc thay thế theo kích thước sửa chữa (code); bảo dưỡng các hệ thống phụ trợ và vận hành động cơ cỡ nhỏ và vừa.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Tuân thủ quy trình an toàn lao động, làm việc nhóm và bảo đảm vệ sinh công nghiệp trong môi trường xưởng kỹ thuật.

Chương trình có thời lượng 4 tín chỉ (tương đương 120 giờ), bao gồm 6 giờ lý thuyết, 110 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 4 giờ kiểm tra thực hành. Cấu trúc giáo trình phân chia thành 9 bài học chuyên đề, tiếp cận từ nhiệt động học đại cương đến kỹ thuật bảo dưỡng cơ cấu máy, các hệ thống chức năng và quy trình vận hành máy phát điện công nghiệp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân bổ kiến thức qua 9 bài chuyên đề theo tiến trình logic từ cấu trúc động lực học đến các hệ thống chức năng:

• Bài 1: Nguyên lý động cơ đốt trong (6 giờ): Giới thiệu định nghĩa động cơ nhiệt, phân loại động cơ đốt trong (xăng, diesel, gas, cháy cưỡng bức, tự cháy); các thông số chu trình công tác ($V_c, V_h, V_{max}$, tỷ số nén $\varepsilon = V_{max} / V_c$); chu trình làm việc 4 kỳ và 2 kỳ; công thức xác định góc lệch công tác $\text{Góc LCT} = \frac{180^\circ \cdot n}{i}$ (với $n$ là số hành trình của piston trong một chu trình, $i$ là số xi lanh); thứ tự làm việc của động cơ nhiều xi lanh (ví dụ: động cơ 4 xi lanh 1-3-4-2; động cơ 6 xi lanh 1-5-3-6-2-4; động cơ 8 xi lanh 1-5-4-8-6-3-7-2).
• Bài 2: Bảo dưỡng sửa chữa cơ cấu trục khuỷu – thanh truyền (20 giờ): Trình bày kết cấu thân máy, lót xi lanh khô/ướt; nắp máy, buồng đốt thống nhất và ngăn cách; nhóm piston, xéc măng khí/dầu, chốt piston; nhóm thanh truyền, bạc lót đầu to; trục khuỷu, bánh đà; quy trình tháo lắp nắp máy động cơ Jeep F4, tháo lắp nhóm piston - thanh truyền động cơ IH6.
• Bài 3: Bảo dưỡng sửa chữa cơ cấu phân phối khí (14 giờ): Phân loại cơ cấu phân phối khí kiểu xu páp (xu páp đặt, xu páp treo), van trượt (động cơ xăng 2 kỳ) và kiểu phối hợp (động cơ diesel 2 kỳ); phương án dẫn động trục cam (bánh răng, trục, xích, đai); cấu tạo xu páp, con đội (hình nấm, con lăn, thủy lực) và trục cam.
• Bài 4: Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống cung cấp nhiên liệu (20 giờ): Hệ thống nhiên liệu xăng dùng bộ chế hòa khí, hệ thống phun xăng điện tử (EFI đa điểm); hệ thống nhiên liệu diesel dùng bơm cao áp PE (bộ điều tốc, bơm tiếp vận kiểu piston, bơm PE điều khiển điện tử, vòi phun); phương pháp đo điện trở kim phun, kiểm tra lưu lượng, dạng chùm tia phun và rò rỉ nhiên liệu.
• Bài 5: Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống bôi trơn động cơ (8 giờ): Nhiệm vụ, phân loại bôi trơn cưỡng bức, cấu tạo bầu lọc dầu bôi trơn, hệ thống đèn báo áp suất dầu.
• Bài 6: Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống làm mát động cơ (8 giờ): Cấu tạo hệ thống làm mát bằng nước tuần hoàn cưỡng bức, két nước, bơm nước, cấu tạo và hoạt động của van hằng nhiệt.
• Bài 7: Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống đánh lửa (13 giờ): Hệ thống đánh lửa thường dùng vít điều khiển; hệ thống đánh lửa bán dẫn và điện tử sử dụng cảm biến điện từ loại nam châm đứng yên.
• Bài 8: Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống khởi động động cơ (7 giờ): Phân loại phương án khởi động, cấu tạo máy khởi động điện, rơ le gài khớp, sơ đồ đấu dây hệ thống khởi động.
• Bài 9: Vận hành động cơ đốt trong (8 giờ): Quy tắc an toàn, quy trình vận hành và kiểm tra thông số kỹ thuật trên tổ máy phát điện F.114 / WINSON.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết kỹ thuật dựa trên các nguyên lý nhiệt động và cơ học chính xác:

• Nguyên lý chuyển hóa năng lượng: Quá trình giãn nở nhiệt của môi chất sinh công trong không gian kín; diễn biến các kỳ nạp, nén, nổ, thải; các thông số áp suất cuối nén (động cơ diesel đạt khoảng $30\text{ kg/cm}^2$, nhiệt độ $600^\circ\text{C}$), áp suất cháy cực đại (đạt tới $70\text{ kg/cm}^2$, nhiệt độ $2500^\circ\text{C}$).
• Nguyên lý bôi trơn và bao kín buồng cháy: Sự phân bố tải trọng trên thân thanh truyền hình tam giác; khe hở lắp ghép bạc lót trục khuỷu, bạc đầu to thanh truyền (độ căng lắp ghép $0{,}03 - 0{,}04\text{ mm}$); nguyên lý bao kín của xéc măng khí và xéc măng dầu gạt nhớt.
• Dung sai hình học và giới hạn sửa chữa: Tiêu chuẩn độ cong vênh bề mặt nắp máy tối đa cho phép ($0{,}01\text{ mm} / 100\text{ mm}$ chiều dài); độ mài mòn xi lanh cho phép tối đa ($0{,}3\text{ mm}$); độ côn, độ méo cổ trục và cổ biên ($\le 0{,}25\text{ mm}$); độ cong trục khuỷu ($\le 0{,}1\text{ mm}$); độ dịch dọc trục khuỷu ($0{,}1 - 0{,}3\text{ mm}$); quy tắc gia công sửa chữa phục hồi theo các cấp code ($0{,}25\text{ mm}$ mỗi cấp, tối đa 4 cấp sửa chữa).

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện hệ thống kỹ năng thực hành phân định rõ ràng:

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Sử dụng các dụng cụ đo lường cơ khí chính xác như pan me đo trong, pan me đo ngoài, đồng hồ so, căn lá, thước cặp; thao tác vam ép xéc măng, thiết bị nắn trục khuỷu trên bàn ép thủy lực, thiết bị kiểm tra kim phun nhiên liệu và bình ắc quy điều khiển.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đo đạc và tính toán độ côn ($|A - B|$), độ méo ($|A - A'|$), độ mài mòn lớn nhất của xi lanh; phân tích tình trạng khe hở dầu cổ trục, cổ biên; xác định nguyên nhân rạn nứt nắp máy qua phương pháp thấm dầu hoặc siêu âm; kiểm tra góc phun sớm và góc đánh lửa sớm.
• Năng lực thực hành nghề (Practical competencies): Lập quy trình công nghệ tháo - lắp tổng thành cơ cấu máy; xác định đúng nguyên tắc xiết lực nắp máy, gối đỡ trục khuỷu đối xứng từ trong ra ngoài; cân chỉnh hệ thống cấp nhiên liệu diesel PE; thực hiện quy trình khởi động, hòa tải và dừng máy an toàn cho cụm động cơ phát điện.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm của môn học lấy thực hành xưởng làm trọng tâm. Tổng thời lượng 120 giờ được phân bổ với $91{,}7%$ dành cho rèn luyện kỹ năng thao tác (110 giờ thực hành, bài tập, thảo luận; 4 giờ kiểm tra thực hành; 16 giờ ôn tập và thi kết thúc mô đun) và $5{,}0%$ lý thuyết (6 giờ).

Hoạt động sư phạm và học tập

• Đối với giảng viên: Áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực bao gồm thuyết trình ngắn gọn các nguyên lý lý thuyết, nêu vấn đề kỹ thuật thực tế, hướng dẫn quy trình công nghệ, phân chia nhóm nhỏ và giám sát thao tác tháo lắp, đo kiểm trên mô hình và động cơ thực nghiệm.
• Đối với người học: Thực hiện học tập kết hợp cá nhân và làm việc nhóm (mỗi nhóm từ 8–10 sinh viên). Sinh viên bắt buộc nghiên cứu tài liệu và giáo trình trước khi lên lớp, phân công nhiệm vụ giải quyết từng phần nội dung trong nhóm, viết báo cáo kỹ thuật và tham gia thảo luận chuyên đề.
• Thực hành và bài tập tình huống: Thao tác trực tiếp trên các đối tượng động cơ cụ thể như động cơ Jeep F4 (tháo lắp nắp máy), động cơ IH6 (tháo lắp nhóm piston – thanh truyền và trục khuỷu); thực hiện đo kiểm độ méo, độ côn lòng xi lanh; kiểm tra vết nứt nắp máy; căn chỉnh khe hở nhiệt xu páp; kiểm tra dạng chùm tia và độ kín khít của vòi phun dầu.

Phương pháp và trọng số đánh giá

Quy trình đánh giá kết quả học tập tuân thủ Quy chế đào tạo Cao đẳng hệ chính quy theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội và hướng dẫn của Trường Cao đẳng Dầu khí:

Thành phần đánh giá	Hình thức và công cụ	Trọng số	Thời điểm kiểm tra	Chuẩn đầu ra đánh giá
Kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1)	Viết, trắc nghiệm, thuyết trình hoặc báo cáo kỹ thuật	Kết hợp: 40%	Sau 15 giờ học	A1, A2, A3, B1, B2, B3, C1, C2
Kiểm tra định kỳ (Hệ số 2)	Tự luận, trắc nghiệm hoặc báo cáo thực hành		Sau 45 giờ học	A4, B4, C3
Thi kết thúc môn học	Viết tự luận, trắc nghiệm và thao tác thực hành	60%	Sau 120 giờ học	Đánh giá tổng hợp toàn bộ chuẩn đầu ra (A1–A5, B1–B5, C1–C3)

Điểm tổng kết môn học được chấm theo thang điểm 10, làm tròn một chữ số thập phân, sau đó quy đổi sang điểm chữ và thang điểm 4 theo quy chế đào tạo tín chỉ.

Quy định chuyên cần và tự học

• Người học phải tham dự tối thiểu $70%$ số giờ giảng lý thuyết và $100%$ các buổi học thực hành. Sinh viên vắng quá $30%$ số tiết lý thuyết không đủ điều kiện dự thi và phải đăng ký học lại mô đun.
• Hoàn thành đầy đủ các bài kiểm tra định kỳ, kiểm tra thường xuyên và chủ động thực hiện kế hoạch tự học tại xưởng hoặc thư viện theo hướng dẫn của giảng viên.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình tích hợp các nội dung kỹ thuật từ các hệ thống truyền thống đến các công nghệ điều khiển điện tử ứng dụng trong công nghiệp:

• Mở rộng nội dung kỹ thuật: Bên cạnh kết cấu chế hòa khí và hệ thống đánh lửa cơ khí bằng tiếp điểm (delco), giáo trình cập nhật chi tiết nguyên lý hệ thống phun xăng điện tử đa điểm (EFI), sơ đồ mạch điện điều khiển kim phun, hệ thống đánh lửa bán dẫn dùng cảm biến điện từ loại nam châm đứng yên, và cụm bơm cao áp diesel PE có tích hợp bộ điều khiển điện tử.
• Tính thực chứng và dữ liệu đo kiểm chuẩn mực: Các bảng quy trình công nghệ (quy trình tháo lắp nắp máy Jeep F4 gồm 12 bước, quy trình tháo lắp trục khuỷu động cơ IH6 gồm 11 bước) đều nêu rõ loại dụng cụ tương ứng (clê, tròng, tuýp lực, vam chuyên dụng, pan me, đồng hồ so) và yêu cầu kỹ thuật định lượng (lực mở đều $1/6 - 1/4$ vòng, dung sai độ cong $0{,}01\text{ mm} / 100\text{ mm}$, khe hở dầu $0{,}04 - 0{,}065\text{ mm}$, mức mài mòn tối đa $0{,}3\text{ mm}$).
• Liên kết thực tiễn ngành dầu khí: Các bài học vận hành (Bài 9) được xây dựng dựa trên các tổ máy phát điện công nghiệp thực tế (như dòng WINSON / F.114) thường sử dụng làm nguồn động lực phụ trợ tại các giàn khoan, xí nghiệp và nhà máy thuộc Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam.
• Cơ sở tham chiếu học thuật: Nội dung được hiệu chỉnh từ ý kiến đóng góp của các kỹ sư chuyên môn đang công tác tại các đơn vị thành viên của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và trích dẫn từ các tài liệu tham khảo chuyên ngành tại Việt Nam.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế phục vụ các đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo kỹ thuật:

• Sinh viên hệ Cao đẳng: Sinh viên chuyên ngành Lắp đặt – Vận hành – Bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí và ngành Sửa chữa Thiết bị Dầu khí tại Trường Cao đẳng Dầu khí.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học cơ sở trong chương trình đào tạo gồm:
  • Nhóm vẽ và thiết kế: Vẽ kỹ thuật 1 & 2 (MECM52003, MECM62012), Autocad (MECM63013).
  • Nhóm cơ học và nhiệt động: Cơ kỹ thuật (MECM64011), Nhiệt kỹ thuật (PETR52002), Nguyên lý – Chi tiết máy (MECM62015).
  • Nhóm công nghệ chế tạo và đo lường: Dung sai (MECM53001), Vật liệu cơ khí (MECM53002), Gia công nguội cơ bản (MECM53104), Gia công cắt gọt kim loại (MECM54105), Điện kỹ thuật cơ bản (ELEI53055).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm đề cương và giáo án khung chuẩn để tổ chức giảng dạy lý thuyết chuyên đề và phân trạm hướng dẫn thực hành kỹ năng nghề sửa chữa động cơ đốt trong.
• Cán bộ kỹ thuật và thợ sửa chữa: Phục vụ làm tài liệu tham khảo tra cứu quy trình tháo lắp, bảng thông số khe hở kỹ thuật, phương án sửa chữa theo code và quy trình vận hành an toàn máy phát điện tại các nhà máy, xí nghiệp công nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ đào tạo trình độ Cao đẳng cho sinh viên ngành Lắp đặt – Vận hành – Bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí và nghề Sửa chữa Thiết bị Dầu khí của Trường Cao đẳng Dầu khí, đồng thời dùng làm tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên bảo trì cơ khí tại các xí nghiệp công nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở kỹ thuật gồm: Vẽ kỹ thuật, Dung sai, Vật liệu cơ khí, Cơ kỹ thuật, Nhiệt kỹ thuật, Điện kỹ thuật cơ bản, Gia công nguội và Nguyên lý – Chi tiết máy để có khả năng đọc bản vẽ cơ khí, hiểu chu trình nhiệt động và thao tác đo kiểm dung sai chính xác.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình thiết kế theo kết cấu mô đun thực hành chuyên sâu (110/120 giờ thực hành, chiếm $91{,}7%$ thời lượng), tập trung vào các bảng quy trình công nghệ tháo lắp trên động cơ cụ thể (Jeep F4, IH6), cung cấp chi tiết định lượng các thông số kiểm tra sửa chữa theo code và tích hợp quy trình vận hành tổ máy phát điện công nghiệp WINSON / F.114.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần nghiên cứu bài đọc trước khi lên lớp, tham gia học nhóm từ 8–10 người để phân tích cấu tạo chi tiết, đối chiếu các thông số dung sai hình học với các phép đo thực tế trong xưởng, đồng thời bảo đảm tham dự đầy đủ $100%$ thời lượng thực hành tháo lắp và kiểm tra động cơ.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình đề xuất các tài liệu tham khảo chính yếu:

• Bảo dưỡng sửa chữa động cơ xăng – Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
• Bảo dưỡng sửa chữa động cơ diesel – Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
• Phun xăng điện tử – Nhà xuất bản Hà Nội.
• Các mô hình cắt bổ động cơ, phim ảnh kỹ thuật và trang thiết bị thực hành tại xưởng chuyên môn hóa của Trường Cao đẳng Dầu khí.

---

Kết luận

Giáo trình Bảo dưỡng – Sửa chữa Động cơ đốt trong (mã số MECM54109) cung cấp toàn bộ nền tảng lý thuyết nhiệt động, cấu tạo cơ cấu máy và hệ thống quy chuẩn kỹ thuật đo kiểm, bảo dưỡng sửa chữa động cơ xăng và diesel công nghiệp. Tài liệu định hình vị trí trung tâm trong khung chương trình đào tạo nghề hệ Cao đẳng tại Trường Cao đẳng Dầu khí, kết nối các kiến thức cơ sở ngành với năng lực thực tế trước khi người học bước vào giai đoạn thực tập sản xuất và khóa luận tốt nghiệp. Việc kết hợp chặt chẽ giữa giáo trình này với các tài liệu bổ trợ về phun xăng điện tử và động cơ diesel chuyên sâu giúp người học hoàn thiện đầy đủ kỹ năng nghề nghiệp theo các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TẬP ĐOÀN DẦU KHÍ QUỐC GIA VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ  GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: BẢO DƯỠNG – SỬA CHỮA ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG NGHỀ: LẮP ĐẶT-VẬN HÀNH-BẢO DƯỠNG BƠM, QUẠT, MÁY NÉN KHÍ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành theo Quyết định số 207/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 03 năm 2022 của Trường Cao đẳng Dầu khí) Bà Rịa - Vũng Tàu, năm 2022 (Lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. Trang 2 LỜI GIỚI THIỆU Động cơ đốt trong là thiết bị được dùng rất nhiều trong các ngành kinh tế của đất nước.Trong công nghiệp dầu khí cũng được sử dụng nhiều trong các hệ thống công nghệ của các nhà máy, xí nghiệp. Trường cao đẳng dầu khí ngay từ những năm đầu thành lập đã đưa nghề Bảo dưỡng và sửa chữa Động cơ vào trong chương trình đào tạo để kịp thời cung cấp thợ lành nghề cho các xí nghiệp trong ngành cũng như trong xã hội.

Giáo trình Sửa Chữa Bảo Dưỡng Động Cơ Đốt Trong được các giáo viên bộ môn chính thức sử dụng để giảng dạy cho các lớp nghề Sửa Chữa Thiết Bị Dầu Khí hệ Cao đẳng của Trường Cao Đẳng Dầu Khí. Sử dụng giáo trình này, giáo viên có thể trang bị cho học sinh các kiến thức cơ bản về cấu tạo, vận hành và bảo dưỡng – sửa chữa các loại động cơ được sử dụng trong hệ thống công nghệ của các nhà máy. Nội dung của giáo trình gồm hai phần lý thuyết và thực hành. Qua nội dung các bài học giúp cho học viên hiểu những nội dung cơ bản về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và từng bước làm quen với kết cấu của từng loại động cơ thông dụng.

Giáo trình trang bị cho học viên những kiến thức về an toàn khi sử dụng và vận hành máy, một số kỹ năng phán đoán và xử lý những sự cố thông thường. Từ đó có thể lập được qui trình tháo lắp, bảo dưỡng và sửa chữa các loại động cơ theo yêu cầu. Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo và trích dẫn từ nhiều tài liệu của nhiều tác giả trong và ngoài nước được liệt kê tại mục Danh mục tài liệu tham khảo. Chúng tôi chân thành cảm ơn các tác giả của các tài liệu mà chúng tôi đã tham khảo.

Đồng thời chúng tôi cũng chân thành cảm ơn các thầy cô trong bộ môn, các đồng nghiệp đang công tác tại các đơn vị thành viên của tập đoàn dầu khí Việt nam đã đóng góp ý kiến, giúp chúng tôi hoàn thiện giáo trình này. Tuy nhiên, giáo trình cũng không thể tránh khỏi những sai sót nhất định. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, phản hồi từ quý đồng nghiệp, các bạn người học và bạn đọc. Xin trân trọng cảm ơn.

BRVT, ngày 01 tháng 03 năm 2022 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Lê Duy Nam 2. Nguyễn Thành Danh 3. Bùi Việt An Trang 3 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU .4 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ .6 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN .8 BÀI 1: NGUYÊN LÝ ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG.

Khái niệm chung. Nguyên lý làm việc của động cơ 4 kỳ. Nguyên lý hoạt động của động cơ 2 kỳ .22 BÀI 2: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA CƠ CẤU TRỤC KHUỶU – THANH TRUYỀN. Thân máy và nắp máy.

Nhóm piston và thanh truyền. Trục khuỷu – bánh đà. Bảo dưỡng sửa chữa cơ cấu Trục khuỷu – Thanh truyền .35 BÀI 3: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA CƠ CẤU PHÂN PHỐI KHÍ. Nhiệm vụ và phân loại.

Cơ cấu phân phối khí kiểu xu páp. Cấu tạo các chi tiết trong cơ cấu phân phối khí. Bảo dưỡng sửa chữa cơ cấu phân phối khí .51 BÀI 4: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG CUNG CẤP NHIÊN LIỆU. Hệ thống nhiên liệu động cơ xăng.

Hệ thống cung cấp nhiên liệu động cơ diesel. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống cung cấp nhiên liệu .72 BÀI 5: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG BÔI TRƠN ĐỘNG CƠ. Nhiệm vụ của hệ thống bôi trơn. Phân loại hệ thống bôi trơn.

Cấu tạo hệ thống bôi trơn. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống bôi trơn.86 BÀI 6: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG LÀM MÁT ĐỘNG CƠ. Nhiệm vụ và phân loại hệ thống làm mát. Cấu tạo các thiết bị trong hệ thống làm mát bằng nước.

Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống làm mát .93 BÀI 7: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG ĐÁNH LỬA. Nhiệm vụ và yêu cầu của hệ thống đánh lửa. Phân loại hệ thống đánh lửa. Cấu tạo và hoạt động của hệ thống đánh lửa thường.

Cấu tạo và hoạt động của hệ thống đánh lửa điện tử. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống đánh lửa .99 BÀI 8: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA HỆ THỐNG KHỞI ĐỘNG ĐỘNG CƠ. Nhiệm vụ và yêu cầu của hệ thống khởi động. Các phương án khởi động động cơ.

Cấu tạo, hoạt động hệ thống khởi động bằng điện. Bảo dưỡng sửa chữa hệ thống khởi động .104 BÀI 9: VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG. An toàn trong vận hành máy phát điện. Qui trình vận hành máy phát điện.

Vận hành máy phát điện F.111 TÀI LIỆU THAM KHẢO .121 Trang 5 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Nguyên lý cấu tạo động cơ xăng 4 kỳ .2: Chu trình làm việc của động cơ xăng 4 kỳ. 3: Chu trình làm việc của động cơ diesel 4 kỳ .4: Nguyên lý cấu tạo động cơ xăng 2 kỳ .5: Chu trình làm việc của động cơ xăng 2 kỳ và pha phối khí .6: Chu trình làm việc của động cơ diesel 2 kỳ .1: Xi lanh liền và lót xi lanh rời.2: Thân máy của động cơ đốt trong .3: Một số kiểu piston .4: Cấu tạo xéc măng khí và xéc măng dầu. 5: Nhóm piston – thanh truyền. 6: Trục khuỷu của động cơ đốt trong .1: Phân loại cơ cấu phân phối khí.2: Cơ cấu phân phối khí kiểu xu páp treo .3: Cấu tạo cơ cấu phân phối khí .4: Các phương án dẫn động trục cam .5: Xupap đông cơ đốt trong .6: Con đội con lăn và dạng nấm .7: Trục cam dẫn động xu páp .8: Các chi tiết của cơ cấu phân phối khí .1: Sơ đồ hệ thống nhiên liệu động cơ xăng trên ôtô .2: Cấu tạo bộ chế hòa khí .4: Sơ đồ khối hệ thống phun xăng điện tử .5: Bố trí vòi phun xăng trong hệ thống phun xăng đa điểm .6: Hình dáng bên ngoài các vòi phun xăng.8: Bộ giảm rung động .9: Hệ thống nhiên liệu dùng bơm PE có van an toàn ở bơm cao áp .10: Hệ thống nhiên liệu dùng bơm PE có van an toàn lắp ở lọc thứ cấp .11: Cấu tạo một phân bơm của bơm cao áp PE.12: Hoạt động của bơm cao áp PE.

13: Định lượng nhiên liệu của bơm cao áp PE. 14: Bộ điều tốc trên bơm cao áp PE .15: Cấu tạo vòi phun dầu .16: Bơm tiếp vận nhiên liệu diesel kiểu piston .17: Bơm cao áp PE điều khiển bằng điện tử .18: Đo điện trở kim phun .19: Kiểm tra lưu lượng phun .20: Dùng ắc quy điều khiển kim phun .21: Kiểm tra chùm tia phun của kim phun .22: Sự rò rỉ nhiên liệu ở đầu kim phun .23: Đấu đèn LED để kiểm tra kim phun .1: Nguyên lý hoạt động của bộ lọc dầu bôi trơn .2: Hệ thống báo nguy bôi trơn động cơ .1: Hệ thống làm mát kiểu cưỡng bức .3: Van hằng nhiệt.1: Nguyên lý hệ thống đánh lửa thường .2: Cảm biến điện từ loại nam châm đứng yên. 3: Hoạt động của cảm biến đánh lửa.4: Nguyên lý hoạt động của hệ thống đánh lửa bán dẫn .1: Cấu tạo chung của hệ thống khởi động bằng động cơ điện. 2: Nguyên lý hoạt động của hệ thống khởi động bằng điện.

3: Cấu tạo máy khởi động điện .4: Sơ đồ đấu dây hệ thống khởi động. 2: Bảng điều khiển máy phát điện F.114 Trang 7 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN 1. Tên mô đun: Sửa chữa bảo dưỡng động cơ đốt trong 2. Mã mô đun: MECM54109 3.

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: 3. Vị trí: Là mô đun thuộc kỹ năng nghề của chương trình đào tạo. Môn đun Sửa chữa – Bảo dưỡng Động cơ đốt trong được dạy trước mô đun thực tập sản xuất và sau các môn học, mô đun như: Vẽ kỹ thuật, cơ kỹ thuật. Tính chất: Mô đun Bảo dưỡng – Sửa chữa Động cơ đốt trong trang bị những kiến thức cơ bản về bảo dưỡng và sửa chữa các loại động cơ đốt trong được sử dụng trong hệ thống công nghệ của nhà máy.

Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Mô đun còn trang bị những kiến thức cơ bản về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các loại động cơ. Trang bị cho học viên những kiến thức về an toàn trong công tác bảo dưỡng – sửa chữa và vận hành động cơ đốt trong, một số kỹ năng phán đoán và xử lý những sự cố thông thường. Từ đó có thể lập được qui trình bảo dưỡng và sửa chữa các loại động cơ theo yêu cầu. Mục tiêu của mô đun: 4.

Về kiến thức: A1. Trình bày được các khái niệm, các thuật ngữ cơ bản về động cơ đốt trong A2. Hiểu được cấu tạo và hoạt động của các loại động cơ đốt trong A3. Đọc được các bản vẽ cấu tạo, bản vẽ sơ đồ hoạt động của các cơ cấu và hệ thống trên động cơ đốt trong.

Về kỹ năng: B1. Tháo lắp thành thạo một số động cơ xăng và động cơ diesel thông dụng B2. Kiểm tra, đánh giá đúng tình trạng kỹ thuật của các chi tiết quan trọng của động cơ như trục khuỷu, xi lanh, trục cam.và đưa ra được phương án sửa chữa hợp lý nhất cho các chi tiết máy. Bảo dưỡng được các cơ cấu, hệ thống trên động cơ.

Vận hành được các động cơ xăng và động cơ diesel cỡ nhỏ và vừa. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: C1. Rèn luyện tác phong làm việc khoa học, làm việc theo nhóm. Rèn luyên ý thức làm việc an toàn và vệ sinh công nghiệp Trang 8 5.

Nội dung của mô đun: 5.