SỞ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI ĐỒNG THÁP TRƯỜNG TRUNG CẤP THÁP MƯỜI GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu – thanh truyền và bộ phận cố định của động cơ NGHỀ: Kỹ thuật máy nông nghiệp TRÌNH ĐỘ: Trung cấp Tháp Mười 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các tiêu đề đích về đào tạo và tham khảo. Mọi tiêu đề đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với tiêu đề đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Hiện nay, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới, lĩnh vực cơ khí chế tạo nói chung và nghề Công nghệ ôtô ở Việt Nam nói riêng đã có những bước phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng đóng góp cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Việc biên soạn giáo trình Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu - thanh truyền và bộ phận cố định của động cơ nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy của đội ngũ giáo viên cũng như học tập của học sinh nghề KỸ THUẬT MÁY NÔNG NGHIỆP tạo sự thống nhất trong quá trình đào tạo nghề Kỹ thuật máy nông nghiệp đáp ứng nhu cầu thực tế sản xuất của các doanh nghiệp của mọi thành phần kinh tế là vấn đề cấp thiết cần thực hiện.
Nội dung biên soạn theo hình thức tích hợp giữa lý thuyết và thực hành với những kiến thức, kỹ năng nghề được bố trí kết hợp khoa học nhằm đảm bảo tốt nhất mục tiêu đề ra của từng môn học, mô-đun. Trong quá trình biên soạn, tác giả đã tham khảo nhiều chuyên gia đào tạo nghề Công nghệ ôtô để cố gắng đưa những kiến thức và kỹ năng cơ bản nhất phù hợp với thực tế sản xuất, đặc biệt dễ nhớ, dễ hiểu không ngoài mục đích nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất hiện nay. Trong quá trình biên soạn mặc dù có rất nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy cô giáo và các bạn học sinh để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.
3 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU.3 Bài 1: Tháo lắp, nhận dạng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền 6 1. Tháo lắp, nhận dạng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại. Đặc điểm cấu tạo.
Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng. Phương pháp tháo, lắp bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.14 Bài 2:Bảo dưỡng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. Bảo dưỡng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. Nội dung bảo dưỡng.
Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng. Phương pháp bảo dưỡng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.21 Bài 3: Sửa chữa bộ phận cố định của động cơ. Sửa chữa bộ phận cố định của động cơ. Nguyên nhân sai hỏng của bộ phận cố định động cơ.
Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng. Phương pháp sửa chữa sai hỏng.27 Bài 4: Sửa chữa xy lanh. Sửa chữa xy lanh. Nhiệm vụ của xy lanh.
Cấu tạo và nguyên lý làm việc của xy lanh. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng. Phương pháp sửa chữa xy lanh.32 Bài 5: Sửa chữa nhóm pít tông. Sửa chữa nhóm pít tông.
Nhiệm vụ của nhóm pít tông. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của nhóm pít tông. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng.37 Bài 6: Sửa chữa nhóm thanh truyền. Sửa chữa nhóm thanh truyền.
Nhiệm vụ của nhóm thanh truyền. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của nhóm thanh truyền. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng. Phương pháp sửa chữa.42 Bài 7: Sửa chữa nhóm trục khuỷu.
Sửa chữa nhóm trục khuỷu. Nhiệm vụ của nhóm trục khuỷu. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của nhóm trục khuỷu. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp đề phòng.
Phương pháp sửa chữa.48 5 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu - thanh truyền và bộ phận cố định của động cơ. Vị trí, tính chất của mô đun: - Vị trí: Trước khi học mô đun này học sinh phải hoàn thành: MĐ 15. - Tính chất: Là mô đun chuyên môn. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Giúp cho học viên hiểu được cấu tạo và nhiệm vụ của trục khuỷu, nhận dạng được những sai hỏng thường gặp và biện pháp khắc phục.
Mục tiêu mô đun: - Về kiến thức: Trình bày đúng nhiệm vụ, cấu tạo cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định động cơ. - Về kỹ năng: + Phân tích được hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và trình bày đúng các phương pháp kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định động cơ. + Thực hiện được các công việc: Tháo, lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định động cơ đúng quy trình đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và an toàn. + Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ và thiết bị tháo, lắp, đo kiểm tra trong quá trình bảo dưỡng và sửa chữa.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Rèn luyện được tính kỷ luật, nghiêm túc, có tinh thần trách nhiệm cao trong học tập. + Chủ động và tích cực thực hiện nhiệm vụ trong quá trình học. + Thực hiện đúng quy trình an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp. Nội dung của mô đun: 6 BÀI 1: THÁO LắP, NHậN DạNG Bộ PHậN Cố ĐịNH VÀ CƠ CấU TRụC KHUỷU THANH TRUYềN Gới thiệu: Sơ lược về các bộ phận chính của động cơ như cơ cấu trục khuỷu, thanh truyền và qui trình tháo lắp.
Mục tiêu của bài: - Trình bày đúng nhiệm vụ, cấu tạo chung, lực tác dụng lên thân máy, nắp máy và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. - Tháo lắp bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền đúng quy trình, quy phạm và đúng yêu cầu kỹ thuật. - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề máy nông nghiệp. - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên.
Nội dung chính: 1. Tháo lắp, nhận dạng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền 1. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại. - Bộ phận cố định gồm: Nắp máy; thân máy; xy lanh và đáy dầu (cát te).
- Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền gồm: Pit tông, chốt pit tông, xéc măng, thanh truyền, trục khuỷu và bánh đà. Nắp máy: - Nhiệm vụ: + Đậy kín lỗ xilanh cùng với đỉnh pittông và xy lanh tạo thành buồng cháy của động cơ. + Làm giá đỡ cho một số chi tiết như xu páp, bu gi (động cơ xăng), vòi phun (động cơ diesel). + Cùng với thân máy giải nhiệt động cơ.
- Phân loại: + Nắp máy đúc liền thành một khối: Sử dụng phổ biến. + Nắp máy đúc rời cho từng xi lanh: Ít sử dụng. Thân máy: 7 - Nhiệm vụ: Thân máy (khối xi lanh) là bộ phận dùng để lắp đặt và bố trí hầu hết các cụm chi tiết của động cơ như: xy lanh, nhóm trục khuỷu, nhóm pit tông, thanh truyền, trục cam, bơm nhiên liệu, bơm dầu, bơm nước. - Phân loại: -Theo số xi lanh: +Thân động cơ một xi lanh; + Thân động cơ nhiều xi lanh.
-Theo cách bố trí xi lanh: + Thân động cơ bố trí xi lanh một hàng ; +Thân động cơ bố trí xi lanh 2 hàng hình chữ V. -Theo phương pháp làm mát: + Thân động cơ được làm mát bằng không khí. + Thân động cơ được làm mát bằng nước. 8 Hình 1-1: Bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền 1.
Xy lanh: - Nhiệm vụ: Xy lanh cùng với đỉnh pittông, mặt dưới của nắp máy tạo thành buồng cháy và dẫn hướng cho pittông chuyển động. - Phân loại: + Xy lanh đúc liền với thân máy + Xy lanh rời (ống lót xy lanh hay sơ mi) 1. Đáy dầu (Cát te): - Nhiệm vụ: Các te hay hộp trục khuỷu dùng để chứa dầu bôi trơn động cơ ở động cơ và che kín phần dưới động cơ. - Phân loại: Theo vật liệu chế tạo: + Các te bằng gang; + Các te bằng tole.
Pít tông: Pit tông là bộ phận chuyển động trực tiếp tiếp nhận lực tác dụng của khí cháy, qua chốt pit tông và thanh truyền làm quay trục khuỷu để sinh công. Ngoài ra pit tông cùng với nắp máy, xi lanh tạo thành buồng cháy. Chốt pít tông: Chốt pit tông (ắc pit tông) có công dụng như một bản lề nối pit tông với 9 đầu nhỏ thanh truyền. Xéc măng: - Xéc măng khí: Bao kín buồng cháy, ngăn không cho khí cháy lọt xuống các te.
Ngoài ra xéc măng khí còn có tác dụng truyền nhiệt từ pit tông, qua xi lanh ra ngoài. - Xéc măng dầu: Bao kín buồng cháy, ngăn không cho dầu bôi trơn từ dưới các te sục lên buồng cháy và phân bố đều dầu bôi trơn trên mặt xi lanh để giảm ma sát giữa pit tông, xéc măng với xi lanh. Thanh truyền: Thanh truyền hay tay biên có công dụng nối pit tông với trục khuỷu, đồng thời truyền và biến chuyển động tịnh tiến của pit tông thành chuyển động quay cho trục khuỷu. Trục khuỷu: - Nhiệm vụ: Trục khuỷu là một trong những chi tiết quan trọng của động cơ, có công dụng tiếp nhận chuyển động tịnh tiến của pit tông qua thanh truyền thành chuyển động quay để dẫn động các bộ phận công tác như: máy bơm nước, máy phát điện, bánh xe chủ động của ô tô, máy kéo.
- Phân loại: Có hai loại trục khuỷu: trục khuỷu liền và trục khuỷu ghép. Bánh đà: - Nhiệm vụ: Bánh đà lắp ở đuôi trục khuỷu có công dụng tích trữ năng lượng làm cho trục khuỷu quay đều. Ngoài ra bánh đà còn là nơi lắp các chi tiết của cơ cấu khởi động như vành răng khởi động. Bánh đà của động cơ mô tô, xe máy còn có công dụng như: một phần của máy phát điện (vô lăng ma nhê tíc), một phần của quạt gió hay một phần của cơ cấu cam ngắt mạch điện … - Phân loại: Theo kết cấu bánh đà được chia thành các loại sau: + Bánh đà dạng đĩa.
+ Bánh đà dạng vành. + Bánh đà dạng chậu. + Bánh đà dạng vành có nan hoa. Đặc điểm cấu tạo 1.
Nắp máy: - Nắp máy của động cơ diesel làm mát bằng nước thường đúc bằng gang hợp kim.