Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Nghề Công Nghệ Ô Tô

Giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa động cơ ô tô trình độ cao đẳng, cung cấp kiến thức chuyên sâu cho sinh viên ngành công nghệ ô tô.

• Tác giả: Nguyễn Văn Tiên
• Người hướng dẫn: Ban Giám Hiệu Trường Cao Đẳng Cơ Điện - Xây Dựng và Nông Lâm Trung Bộ
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cơ Điện - Xây Dựng và Nông Lâm Trung Bộ
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô Cao Đẳng
• Loại tài liệu: Mô Đun

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: THÁO- LẮP, NHẬN DẠNG HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ
• 2. BÀI 2: SỬA CHỮA NHÓM XUPÁP
• 3. BÀI 3: SỬA CHỮA CƠ CẤU DẪN VÀ TRUYỀN ĐỘNG XUPÁP
• 4. BÀI 4: THÁO LẮP, NHẬN DẠNG BỘ PHẬN CỐ ĐỊNH VÀ CƠ CẤU TRỤC KHUỶU - THANH TRUYỀN
• 5. BÀI 5: SỬA CHỮA BỘ PHẬN CỐ ĐỊNH CỦA ĐỘNG CƠ
• 6. BÀI 6: SỬA CHỮA BỘ PHẬN CƠ CẤU TRỤC KHUỶU - THANH TRUYỀN CỦA ĐỘNG CƠ
• 7. BÀI 7: THÁO LẮP, NHẬN DẠNG HỆ THỐNG BÔI TRƠN
• 8. BÀI 8: SỬA CHỮA HỆ THỐNG BÔI TRƠN
• 9. BÀI 9: THÁO LẮP, NHẬN DẠNG HỆ THỐNG LÀM MÁT
• 10. BÀI 10: SỬA CHỮA HỆ THỐNG LÀM MÁT

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô Cao Đẳng

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô Cao Đẳng là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo nghề Công nghệ ô tô. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành cho sinh viên. Với sự phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp ô tô, việc có một giáo trình chuẩn mực là rất cần thiết. Giáo trình này được biên soạn dựa trên chương trình khung của Tổng cục dạy nghề, nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo chất lượng cao.

1.1. Mục tiêu của Giáo Trình Bảo Dưỡng Động Cơ Ô Tô

Mục tiêu chính của giáo trình là cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của động cơ ô tô. Sinh viên sẽ được trang bị kỹ năng cần thiết để thực hiện bảo trì và sửa chữa động cơ một cách hiệu quả.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế cho sinh viên cao đẳng ngành Công nghệ ô tô, các giảng viên và những người làm việc trong lĩnh vực sửa chữa ô tô. Nó cũng có thể hữu ích cho những ai muốn tìm hiểu sâu hơn về công nghệ ô tô.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô

Ngành công nghiệp ô tô đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo trì và sửa chữa động cơ. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ động cơ mới yêu cầu kỹ thuật viên phải liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng. Ngoài ra, việc thiếu tài liệu chuẩn mực cũng là một vấn đề lớn trong đào tạo nghề.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và giáo trình chuẩn

Nhiều cơ sở đào tạo hiện nay vẫn thiếu tài liệu và giáo trình chuẩn cho việc giảng dạy. Điều này dẫn đến việc sinh viên không được trang bị đầy đủ kiến thức cần thiết cho công việc sau này.

2.2. Công nghệ động cơ ngày càng phức tạp

Công nghệ động cơ ô tô ngày càng phát triển với nhiều tính năng hiện đại. Điều này đòi hỏi kỹ thuật viên phải có kiến thức sâu rộng và khả năng làm việc với các thiết bị công nghệ cao.

III. Phương Pháp Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô Hiệu Quả

Để đảm bảo động cơ ô tô hoạt động hiệu quả, việc áp dụng các phương pháp bảo dưỡng và sửa chữa đúng cách là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ của động cơ mà còn tiết kiệm chi phí cho người sử dụng.

3.1. Quy trình bảo dưỡng định kỳ

Bảo dưỡng định kỳ là một trong những phương pháp quan trọng giúp duy trì hiệu suất hoạt động của động cơ. Quy trình này bao gồm kiểm tra, thay dầu, và vệ sinh các bộ phận của động cơ.

3.2. Sửa chữa khi có dấu hiệu hư hỏng

Khi phát hiện dấu hiệu hư hỏng, việc sửa chữa kịp thời là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp khắc phục sự cố mà còn ngăn ngừa các hư hỏng nghiêm trọng hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Bảo Dưỡng Động Cơ Ô Tô

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô không chỉ là tài liệu học tập mà còn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các kỹ thuật viên trong ngành. Việc áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ sửa chữa ô tô.

4.1. Thực hành tại xưởng sửa chữa

Sinh viên có cơ hội thực hành tại các xưởng sửa chữa ô tô, nơi họ có thể áp dụng kiến thức đã học vào thực tế. Điều này giúp họ tự tin hơn khi ra trường.

4.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ sửa chữa

Việc áp dụng giáo trình vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ sửa chữa ô tô, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Giáo Trình Bảo Dưỡng Động Cơ Ô Tô

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô Cao Đẳng là một tài liệu cần thiết cho việc đào tạo nghề. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ ô tô, giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu thực tế.

5.1. Cần thiết phải cập nhật giáo trình

Để đảm bảo giáo trình luôn phù hợp với thực tiễn, việc cập nhật nội dung là rất cần thiết. Điều này giúp sinh viên có được kiến thức mới nhất về công nghệ ô tô.

5.2. Tương lai của ngành Công nghệ ô tô

Ngành Công nghệ ô tô sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Việc đào tạo chất lượng cao sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp này.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô Cao Đẳng do tác giả Nguyễn Văn Tiên biên soạn, được phát hành dưới sự hỗ trợ và quản lý của Ban giám hiệu Trường Cao đẳng Cơ điện - Xây dựng và Nông lâm Trung bộ. Tài liệu được xây dựng căn cứ theo khung chương trình đào tạo mô-đun chuyên môn nghề Công nghệ ô tô do Tổng cục Dạy nghề ban hành, nhằm đáp ứng nhu cầu chuẩn hóa tài liệu giảng dạy và đào tạo kỹ thuật viên ngành cơ khí động lực trình độ cao đẳng nghề.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, mô-đun Bảo dưỡng và sửa chữa cơ động cơ là học phần chuyên môn cốt lõi, cung cấp kiến thức nền tảng và kỹ năng gia công, phục hồi các hệ thống cơ khí chính trong động cơ đốt trong. Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

• Trang bị kiến thức về nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các cơ cấu, hệ thống trong động cơ ô tô.
• Rèn luyện kỹ năng thực hành tháo lắp, quy trình đo kiểm, phát hiện các dạng hư hỏng, hao mòn cơ học.
• Hình thành năng lực sửa chữa, gia công phục hồi và hiệu chỉnh các thông số kỹ thuật theo đúng tiêu chuẩn thiết kế của nhà sản xuất.

Cấu trúc giáo trình gồm 10 bài học chuyên đề, phân chia mạch lạc từ các cụm cơ cấu truyền động, phân phối khí đến các hệ thống phụ trợ như bôi trơn và làm mát. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận mô-đun hóa, tích hợp lý thuyết kỹ thuật chuyên ngành song song với các bảng hướng dẫn quy trình công nghệ tháo lắp, kiểm tra và sửa chữa chi tiết.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

flowchart TD
    A["Động cơ đốt trong ô tô"] --> B["Cơ cấu phân phối khí &amp; Nhóm Xu páp<br>(Bài 1, 2, 3)"]
    A --> C["Bộ phận cố định &amp; Cơ cấu Trục khuỷu - Thanh truyền<br>(Bài 4, 5, 6)"]
    A --> D["Hệ thống phụ trợ động cơ<br>(Bài 7, 8, 9, 10)"]

    B --> B1["Tháo lắp, nhận dạng cơ cấu xupáp đặt / treo"]
    B --> B2["Kiểm tra, mài rà xupáp, thay thế đế &amp; lò xo"]
    B --> B3["Sửa chữa con đội, cò mổ, trục cam &amp; dẫn động"]

    C --> C1["Kiểm tra nắp máy, thân xilanh, ống lót"]
    C --> C2["Sửa chữa piston, xéc-măng, chốt, thanh truyền, trục khuỷu"]

    D --> D1["Hệ thống bôi trơn: Bơm dầu, bầu lọc, két làm mát"]
    D --> D2["Hệ thống làm mát: Két nước, van hằng nhiệt, bơm nước"]

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân bổ qua 10 bài học trọng tâm với tiến trình logic từ tổng thể đến chi tiết:

• Bài 1: Tháo - Lắp, Nhận dạng Hệ thống Phân phối khí: Trình bày nhiệm vụ, yêu cầu làm việc và phân loại cơ cấu phân phối khí (kiểu van trượt, kiểu xupáp đặt, kiểu xupáp treo và kiểu hỗn hợp trên động cơ hai kỳ quét thẳng). Giới thiệu biểu đồ pha phân phối khí, góc mở sớm và đóng muộn của xupáp, khái niệm góc trùng điệp tại điểm chết trên (ĐCT), kèm bảng thông số pha phân phối khí của các dòng động cơ như Toyota (Innova, Zace, 2NZ-FE), Honda (D50, D240, CMD-14), Zin 130, Kamaz, Citroen, Mercedes, Renault. Thiết lập bảng quy trình tháo rời cơ cấu xupáp treo và xupáp đặt.
• Bài 2: Sửa chữa Nhóm Xu páp: Đi sâu vào phân loại xupáp (tán bằng, tán lõm, tán lồi, xupáp thân rỗng chứa bột natri nóng chảy ở 97°C trên động cơ Zil 130/131). Phân tích cấu tạo đế xupáp, lò xo xupáp (thép C65, C65A, 50XΦA), ống dẫn hướng và móng hãm. Trình bày phương pháp kiểm tra độ cong thân xupáp, độ mòn, độ đảo tán, độ mòn ống dẫn hướng; quy trình kỹ thuật mài mặt côn tán xupáp, mài và thay mới đế xupáp (kỹ thuật co ngót trong nước đá 30 phút, ép độ dôi 0,05 - 0,1 mm), kỹ thuật rà xupáp bằng bột rà thô (30 µm), rà tinh (10 - 20 µm) và phương pháp thử độ kín khít bằng xăng, dầu nhờn hoặc khí nén.
• Bài 3: Sửa chữa Cơ cấu Dẫn và Truyền động Xu páp: Khảo sát nhiệm vụ, phân loại con đội (hình nấm, hình trụ, con lăn, con đội thủy lực tự khử khe hở nhiệt). Phân tích cấu tạo cò mổ, trục cam (chế tạo bằng thép 45, thấm cacbon 0,7 - 2 mm, độ cứng 52 - 65 HRC) với các dạng biên dạng cam (tiếp tuyến, cam lồi, cam lõm) và ba phương án dẫn động (bánh răng, xích, dây đai). Trình bày quy trình kiểm tra độ cong, độ đảo trục cam, độ mòn vấu cam, mòn cổ trục, mòn rãnh then và khe hở bạc trục cam.
• Bài 4 - Bài 6: Bộ phận Cố định và Cơ cấu Trục khuỷu - Thanh truyền: Hướng dẫn quy trình tháo lắp, nhận dạng, bảo dưỡng và kiểm tra sửa chữa các chi tiết tĩnh (nắp máy, thân xilanh, đáy dầu) và các chi tiết chuyển động (piston, xéc-măng, chốt piston, thanh truyền, trục khuỷu, bánh đà). Phân tích hiện tượng biến dạng nắp máy, mòn côn, mòn ô van xilanh và phương pháp gia công cơ khí phục hồi.
• Bài 7 - Bài 8: Hệ thống Bôi trơn: Giới thiệu cấu tạo, nguyên lý hoạt động của sơ đồ mạch dầu bôi trơn cưỡng bức. Trình bày phương pháp tháo lắp, kiểm tra, sửa chữa bơm dầu bôi trơn (bơm bánh răng, bơm rotor), bầu lọc dầu và két làm mát dầu.
• Bài 9 - Bài 10: Hệ thống Làm mát: Cung cấp kiến thức về hệ thống làm mát bằng chất lỏng tuần hoàn cưỡng bức; kỹ thuật kiểm tra, bảo dưỡng két nước làm mát, nắp két nước (van áp suất và van chân không), van hằng nhiệt và bơm nước.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập cơ sở lý thuyết kỹ thuật vững chắc qua các nội dung:

• Lý thuyết nhiệt động học và chu trình công tác: Cơ chế nạp khí mới và thải khí cháy, sự cần thiết của góc mở sớm/đóng muộn của xupáp để nâng cao hệ số nạp và công suất động cơ.
• Động học và động lực học cơ cấu cơ khí: Quy luật chuyển động nâng hạ của vấu cam tác động lên con đội, đũa đẩy, giàn cò mổ; hiện tượng cộng hưởng dao động xoắn trên lò xo xupáp.
• Nguyên lý thủy lực tự động: Cơ chế điền đầy dầu bôi trơn áp suất cao qua van bi một chiều trong thân con đội thủy lực nhằm tự động triệt tiêu khe hở nhiệt xupáp khi động cơ vận hành.
• Công nghệ vật liệu và nhiệt luyện: Tính chất chịu nhiệt, chống mòn của thép hợp kim, gang dẻo, lớp mạ crôm, công nghệ tôi cứng thấm cacbon bề mặt cổ trục, thân xupáp chứa natri tản nhiệt.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu hướng tới việc rèn luyện các kỹ năng chuyên môn kỹ thuật cụ thể:

• Kỹ năng đo lường và kiểm tra cơ khí chính xác: Sử dụng panme đo ngoài, panme đo trong, đồng hồ so chỉ thị kim, khối chữ V, thước cặp, dưỡng mẫu để xác định độ côn, độ ô van, độ cong, độ đảo và độ dịch chuyển dọc trục.
• Kỹ năng thực hành quy trình tháo lắp: Tuân thủ thứ tự nới và siết bulông nắp máy, nắp giàn cò mổ (nới đối xứng từ ngoài vào trong, siết từ trong ra ngoài) nhằm tránh biến dạng chi tiết.
• Kỹ năng gia công sửa chữa phục hồi: Thao tác vận hành máy mài xupáp, máy mài/dao doa đế xupáp, kỹ thuật rà tiếp xúc mặt côn bằng bột rà, kỹ năng kiểm tra độ kín buồng đốt bằng phương pháp thẩm thấu chất lỏng hoặc áp suất khí nén.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm tích hợp lý thuyết với hướng dẫn kỹ năng thực hành theo từng bước (Step-by-step). Mỗi đơn vị bài học đều đi từ nhận dạng hình thể, sơ đồ kết cấu đến phân tích hiện tượng sai hỏng, bảng trình tự các bước thực hiện có quy định rõ dụng cụ chuyên dùng và yêu cầu kỹ thuật tương ứng.

flowchart LR
    L1["Nhận dạng cấu tạo & nguyên lý"] --> L2["Tháo rỡ & vệ sinh chi tiết"]
    L2 --> L3["Đo kiểm bằng dụng cụ chính xác"]
    L3 --> L4["Phân loại & gia công sửa chữa"]
    L4 --> L5["Lắp ráp & cân chỉnh khe hở kỹ thuật"]

• Bài tập và thực hành xưởng: Tài liệu bố trí các nội dung thực hành trực tiếp tại xưởng trên các mô hình động cơ và xe ô tô thực tế. Học viên được phân công thực hiện các thao tác từ đơn giản như tháo giàn cò mổ, kiểm tra lò xo đến các bài phức tạp như rà kín xupáp, đo độ đảo trục cam, lắp đặt bánh răng phối khí đúng dấu cam.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết hợp giữa kiểm tra hiểu biết lý thuyết (nhận dạng chi tiết, phân tích nguyên nhân hư hỏng) và kiểm tra kỹ năng thực hành thao tác (đúng quy trình an toàn lao động, chọn đúng dụng cụ khẩu/vam chuyên dùng, mức độ chính xác của kích thước sau sửa chữa, độ kín khít của cụm chi tiết khi thử xăng/dầu).
• Hướng dẫn tự học: Học viên có thể sử dụng các bảng thông số kỹ thuật (góc mở xupáp của các hãng xe, bảng dung sai đường kính thân xupáp với ống dẫn hướng: 0,04 - 0,09 mm đối với xupáp hút; 0,06 - 0,08 mm đối với xupáp xả) để tự đo kiểm, so sánh và đưa ra phương án xử lý (dùng tiếp, sửa chữa hay thay mới).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu có những điểm nhấn học thuật và kỹ thuật mang tính ứng dụng cao:

• Hệ thống dữ liệu kỹ thuật thực nghiệm phong phú: Cung cấp số liệu chính xác về góc pha phân phối khí của nhiều dòng xe phổ biến và động cơ chuyên dụng như Toyota Innova (mở sớm 52°, đóng muộn 64°), Toyota Zace (15°/51°), Toyota 2NZ-FE (2°/43°), Zil 130 (31°/73°), Kamaz (10°/46°), Mercedes (9°30'/44°30').
• Tích hợp các giải pháp kỹ thuật đa dạng: Phân tích chuyên sâu các giải pháp kết cấu từ cổ điển đến hiện đại, bao gồm giải pháp xupáp rỗng chứa 50-60% natri tản nhiệt trên động cơ Zil, kết cấu con đội con lăn giảm ma sát và con đội thủy lực tự động điều chỉnh khe hở nhiệt.
• Quy chuẩn hóa dung sai sửa chữa: Đưa ra các định mức cơ khí định lượng chuẩn xác như:
  • Chiều dày mép tán xupáp $a \ge 1\text{ mm}$ (sau sửa chữa $a \ge 0{,}5\text{ mm}$).
  • Độ cong thân xupáp cho phép $\le 0{,}03\text{ mm}$, độ đảo tán $\le 0{,}025\text{ mm}$.
  • Độ cong trục cam nắn lại cho phép $\le 0{,}025\text{ mm}$, độ cứng bề mặt cam tôi $52 - 65\text{ HRC}$.
  • Chiều rộng vết tiếp xúc mặt bệ xupáp sau mài đạt $1{,}8 - 2{,}7\text{ mm}$.
  • Thời gian kiểm tra độ kín khít bằng xăng (3 phút), bằng dầu nhờn (5 phút).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo nghề và kỹ thuật:

Nhóm đối tượng	Mục đích sử dụng	Yêu cầu tiên quyết / Cách thức khai thác
Sinh viên Cao đẳng nghề	Tài liệu học tập chính khóa mô-đun Sửa chữa động cơ	Cần hoàn thành học phần Cơ sở kỹ thuật cơ khí, Dung sai đo lường, Vẽ kỹ thuật
Học viên Trung cấp nghề	Tài liệu học tập và rèn luyện kỹ năng thực hành xưởng	Tập trung vào quy trình tháo lắp, sử dụng dụng cụ đo và rà lắp cụm chi tiết
Giảng viên chuyên ngành	Xây dựng giáo án lý thuyết tích hợp và phiếu hướng dẫn thực hành	Sử dụng cấu trúc bài học và bảng tiêu chuẩn kỹ thuật làm chuẩn đánh giá kỹ năng
Kỹ thuật viên, thợ sửa chữa ô tô	Tài liệu tham khảo tra cứu quy trình và thông số kỹ thuật	Tra cứu dung sai sửa chữa, góc phối khí, cách chẩn đoán hư hỏng tại garage

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với chương trình đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho mô-đun Bảo dưỡng và sửa chữa cơ động cơ thuộc chương trình đào tạo nghề Công nghệ ô tô ở trình độ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề theo khung của Tổng cục Dạy nghề.

2. Người học cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Học viên cần nắm vững các kiến thức về Nguyên lý động cơ đốt trong, Vẽ kỹ thuật cơ khí, Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật, cùng các kiến thức cơ bản về an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt so với các tài liệu lý thuyết động cơ thông thường?

Tài liệu tập trung sâu vào kỹ năng thực hành sửa chữa cơ khí, cung cấp các quy trình tháo lắp chi tiết dạng bảng biểu, nêu rõ dụng cụ cần dùng (khẩu 12, 14, 17, vam xupáp, panme, đồng hồ so) và định mức dung sai sai hỏng định lượng phục vụ trực tiếp cho công việc tại xưởng.

4. Làm thế nào để tự học và rèn luyện kỹ năng qua giáo trình này hiệu quả?

Học viên cần kết hợp đọc kỹ lý thuyết nguyên lý và cấu tạo trước khi vào xưởng, đối chiếu trực tiếp các bước trong bảng quy trình tháo lắp khi thực hành trên mô hình động cơ và ghi chép lại kích thước đo kiểm thực tế so với bảng tiêu chuẩn cho phép.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào cần kết hợp khi học tập?

Người học nên kết hợp với cẩm nang bảo trì (Service Manual) của các hãng xe cụ thể (như Toyota, Honda, Hyundai...), tài liệu tra cứu danh mục mã phụ tùng và các tài liệu hướng dẫn an toàn thiết bị gia công cơ khí tại xưởng.

---

Kết luận

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Động Cơ Ô Tô Cao Đẳng của tác giả Nguyễn Văn Tiên là tài liệu kỹ thuật có cấu trúc hoàn chỉnh, gắn liền kiến thức cấu tạo động cơ đốt trong với quy trình công nghệ bảo dưỡng và sửa chữa thực tế. Nội dung sách phản ánh đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, định mức đo kiểm cơ khí và phương pháp xử lý sai hỏng của các hệ thống cơ khí động lực.

Để hoàn thành tốt mô-đun học tập, người học nên tuân thủ lộ trình: nắm vững nguyên lý hoạt động $\rightarrow$ thực hành tháo lắp đúng trình tự $\rightarrow$ đo kiểm chẩn đoán sai lệch kích thước $\rightarrow$ thực hiện gia công phục hồi và cân chỉnh khe hở kỹ thuật. Tài liệu này đóng vai trò nền tảng giúp học viên hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp và tự tin làm việc tại các cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa ô tô chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI GIỚI THIỆU Sản xuất ô tô trên thế giới ngày càng tăng vƣợt bậc, ô tô trở thành phƣơng tiện vận chuyển quan trọng về hành khách và hàng hóa cho các ngành kinh tế quốc dân, đồng thời trở thành phƣơng tiện giao thông tƣ nhân ở các nƣớc có nền kinh tế phát triển. Ngay ở nƣớc ta ô tô tƣ nhân cũng đang phát triển cùng với sự tăng trƣởng của nền kinh tế. Hiện nay ở nƣớc ta, sách dùng cho học sinh trong các cơ sở đào tạo nghề còn thiếu về số lƣợng, chƣa chuẩn mực về chất lƣợng. Dựa theo chƣơng trình khung do Tổng cục dạy nghề ban hành, các đầu sách hiện có chƣa đáp ứng đƣợc các yêu cầu đào tạo.

Mặt khác, để đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, yêu cầu chất lƣợng đào tạo nghề phải không ngừng đƣợc nâng cao để đáp ứng đƣợc nhu cầu ngày càng khắc khe của thị trƣờng lao động. Xuất phát từ các lý do trên và sự giúp đỡ tận tình của Ban giám hiệu Trƣờng Cao đẳng Cơ điện- Xây dựng và Nông lâm Trung bộ, chúng tôi tiến hành biên soạn mô đun: Bảo dƣỡng và sửa chữa cơ động cơ để phục vụ cho đào tạo nghề Công nghệ ô tô hệ cao đẳng nghề. Trong quá trình biên soạn, mặc dù rất cố gắng, nhƣng không tránh khỏi những sơ suất, rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp của độc giả để cải tiến trong những lần biên soạn sau. Để hoàn thành bộ tài liệu này, ngoài sự cố gắng của ban biên soạn, còn đƣợc sự giúp đỡ của Ban giám hiệu, cán bộ công nhân viên Trƣờng Cao đẳng Cơ điện- Xây dựng và Nông lâm Trung bộ.

Ban biên soạn xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, cán bộ công nhân viên Trƣờng Cao đẳng Cơ điện- Xây dựng và Nông lâm Trung Bộ đã tài trợ và hỗ trợ cho chúng tôi hoàn thành bộ tài liệu này. Biên soạn Nguyễn Văn Tiên 1 L N I DUNG Trang BÀI 1: THÁO- LẮP, NHẬN DẠNG HỆ THỐNG PH N PHỐI H. Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại………………………………………. Quy trình và yêu cầu kỹthuật khi tháo, lắp cơ cấu phân phối khí ….

10 BÀI 2: SỬA CHỮA NHÓM XU PÁP………………………………… 19 I. Hiện tƣợng, nguyên nhân hƣ hỏng, phƣơng pháp kiểm tra các chi 27 tiết……………………………………………………………………… III. Sửa chữa các chi tiết……………………………………………… 31 BÀI 3: SỬA CHỮA CƠ CẤU DẪN VÀ TRUYỀN Đ NG XU PÁP. Hiện tƣợng, nguyên nhân hƣ hỏng, phƣơng pháp kiểm tra, sửa 44 chữa hƣ hỏng của các chi tiết ………………………………………….

Trục Cam ………………………………………………………… 46 IV. Hiện tƣợng, nguyên nhân hƣ hỏng, phƣơng pháp kiểm tra, sửa 49 chữa trục cam và cơ cấu dẫn động…………………………………… BÀI 4: THÁO LẮP, NHẬN DẠNG B PHẬN CỐ ĐỊNH VÀ CƠ 77 CẤU TRỤC KHUỶU -THANH TRUYỀN…………………………… I. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại……………………………………. Đặc điểm cấu tạo…………………………………………………….

80 BÀI 5: SỬA CHỮA B PHẬN CỐ ĐỊNH CỦA Đ NG CƠ………… 108 I. Nội dung bảo dƣỡng………………………………………………… 108 II. Bảo dƣỡng bộ phận cô'định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền……. 109 BÀI 6: SỬA CHỮA B PHẬN CƠ CẤU TRỤC HUỶU- THANH 112 TRU ỀN CỦA Đ NG CƠ…………………………………………… I.

Hiện tƣợng, nguyên nhân sai hỏng của bộ phận cố định động cơ…. Phƣơng pháp kiểm tra xác định các sai hỏng………………………. Quy trình sửa chữa các sai hỏng…………………………………. Thực hành sửa chữa tại xƣởng sửa chữa trên các xe ô tô………… 119 V.

Thanh truyền …………………………………………………… 145 VIII. 163 BÀI 7: THÁO LẮP, NHẬN DẠNG HỆ THỐNG BÔI TRƠN………. Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại hệ thống bôi trơn……………………. Cấu tạo, nguyên lý làm việc của hệ thống bôi trơn………………….

187 BÀI 8: SỬA CHỮA HỆ THỐNG BÔI TRƠN………………………… 190 I. Bơm dầu bôi trơn…………………………………………………… 190 II. Cấu tạo, nguyên lý làm việc………………………………………… 190 III. Hiện tƣợng, nguyên nhân hƣ hỏng và phƣơng pháp kiểm tra bảo 193 dƣỡng sửa chữa bơm dầu……………………………………………….

Bảo dƣỡng sửa chữa két làm mát dầu và bầu lọc dầu……………. 197 2 BÀI 9: THÁO LẮP, NHẬN DẠNG HỆ THỐNG LÀM MÁT………. Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại………………………………………. Cấu tạo và nguyên lý làm việc……………………………………… 205 BÀI 10: SỬA CHỮA HỆ THỐNG LÀM MÁT……………………….

ét nƣớc, nắp két nƣớc và van hằng nhiệt…………………………. ét nƣớc, nắp két nƣớc và van hằng nhiệt………………………. 211 3 I : TH - LẮ HẬ G HỆ TH G H H I H I. v : Cơ cấu phân phối khí (viết tắt là:CCPP ) có nhiệm vụ thực hiện quá trình thay đổi khí.

Thải sạch khí đã cháy ra khỏi xilanh và nạp đầy hỗn hợp hoặc khí mới vào trong xilanh để động cơ làm việc đƣợc liên tục. Yêu c u: + Đóng mở cửa nạp và cửa thải đúng thời điểm. + Độ mở phải lớn để dòng khí dễ lƣu thông. + hi đóng phải kín để tránh lọt khí.

+ Làm việc êm dịu, có khả năng chống mài mòn tốt. + Dễ điều chỉnh, sửa chữa. : Cơ cấu phân phối khí gồm có 3 loại: - Cơ cấu phân phối khí kiểu van trƣợt - Cơ cấu phân phối khí xupáp kiểu đặt - Cơ cấu phân phối khí kiểu xupáp treo II. ấu t và gu ý t độ g 1.Cơ cấu phân phối khí kiểu xupap đặt 1.

Cấu tạo: Hình1- 1: Sơ đồ cấu tạocơ cấu phân phối khí kiểu xupáp đặt 1. Ống dẫn huớng; 4. Bulông điều chỉnh; 7. Nguyên lý hoạt động: - hi động cơ làm việc, trục khuỷu động cơ thông qua cặp bánh răng dẫn động làm cho trục cam và vấu cam (9) quay theo.

- hi cam quay từ vị trí thấp nhất tới vị trí đỉnh cao nhất của vấu, cam tiếp xúc với con đội (8), đẩy con đội đi lên, đẩy xupáp đi lên mở cửa nạp (hoặc xả). Lúc này lò xo (4) của xupáp bị nén lại. - hi cam quay từ vị trí đỉnh cao nhất về vị trí thấp nhất, nó vẫn tiếp xúc với con đội, lò xo (4) giãn ra và nhờ sức căng của lòxo đẩy xupáp chuyển động đóng kín cửa nạp (xả). ết thúc quá trình nạp (xả) của động cơ.Cơ cấu kiểu xupap treo 2.Sơ đồ cấu tạo: Hình1- 2: Cơ cấu phân phối khí kiểu xupáp treo 1.

ống dẫn hƣớng, 4. Trục cò mổ, vít chỉnh khe hở nhiệt, 10.Nguyên lý hoạt động: Nguyên lý làm việc của cơ cấu này tƣơng tự nhƣ cơ cấu xu páp đặt nhƣng có thêm chi tiết truyền lực trung gian từ con đội đến xu páp là đũa đẩy và giàn cò mổ(còn gọi là đòn gánh. Biểu đồ pha phân phối khí của xupáp: a. Tác dụng của biểu đồ : - Thể hiện góc mở sớm,đóng muộn của xupáp xả và hút.

+Mở sớm và đóng muộn của xupáp hút: 5 Xupáp hút có góc mở sớm trƣớc thời điểm Piston lên đến đúng ĐCT,góc mở này kéo dài thêm nên hút thêm đƣợc một lƣợng khí (hoặc HHNL) vào trong xilanh,do đó tăng đƣợc công suất động cơ, xupáp hút sẽ đóng muộn sau khi Piston đã xuống và qua ĐCD một góc nhất định theo thiết kế. +Mở sớm và đóng muộn của xupáp xả: éo dài thời gian xả khí đã cháy ra ngoài cho sạch,đồng thời cũng nhờ khí nạp vào đẩy khí cháy ra đƣợc tốt hơn, xupáp xả đóng muộn khi Piston lên và qua ĐCT một góc muộn theo thiết kế. Mục đích: Trong quá trình hoạt động của 2 xupáp, sẽ có một góc trùng nhau(tính tại ĐCT). Góc trùng nhau này( còn gọi là góc trùng điệp),giúp xác định thời điểm mà cả 2 xupáp đều chƣa đóng kín hẳnvà chƣa mở hẳn.Biết đƣợc góc này sẽ giúp cho ta điều chỉnh chính xác khe hở nhiệt đuôi xupáp các máy, và đặt cam(khi sửa chữa) đƣợc chính xác, đảm bảo công suất của động cơ theo thiết kế.

Biểu đồ pha phối khí: Hình1-3. Góc mở sớm, đóng muộn của xupáp Góc trùng nhau giữa hai Xupáp xả và hút. Chú thích: 2.Góc mở sớm của Xupáp hút trước khi Piston đến ĐCT 2. Góc đóng muộn của xupáp xả sau khi Piston đã qua ĐCT 2-2.Gọi là góc mở sớm(hút) và góc đóng muộn (xả): Thời điểm trùng nhau của 2 6 xupáp (gọilà góctrùng nhau của 2 xupáp tại ĐCT).

Bảng thông số góc mở sớm, đóng muộn của xupáp hút và xả một số động cơ ôtô: TT Động cơ Xupáp hút (góc độ : o ) Xupáp xả( góc độ :o) Mở sớm Đóng muộn Mở sớm Đóng muộn 1 Tôyota 52 64 44 8 Inôva 2 Tôyota 15 51 49 17 Zace 3 Zin 130 31 73 67 47 4 Tôyota 2 43 34 2 2NZ-PE 5 Hon đa 10 46 56 10 D50 6 Hon đa 16 54 46 18 D240 7 Tôyota 7KE 15 51 49 17 (ZACE) 8 Hon đa 17 56 56 17 CMD-14 9 KAMAZ 10 46 66 10 10 CITROEN 8 38 45 6 11 MERCDES 9,30 44,30 44,30 7,30 12 RENAULT 11,30 35,30 31 15 1. So sánh ƣu nhƣợc điểm giữa cơ cấu phân phối khí xupáp treo và xupáp đặt: iểu Xupáp đặt iểu Xupáp treo 1.Ƣu điểm - Cấu tạo nhỏ gọn,ít chi tiết trung gian. - Có buồng cháy nhỏ gọn,và khả 7 - Giảm đƣợc chiều cao của động cơ nên năng chống kích nổ cao. làm việc chắc chắn ít tiếng ồn - Có khả năng làm tăng công suất - Quá trình bôi trơn tốt nên các chi tiết có cho động cơ.

tuổi thọ cao, làm việc ổn định. - hả năng tản nhiệt tốt. - Chuyển động của cơ cấu dễ dàng,chính - Dễ điều chỉnh khe hở nhiệt của xác. Xupáp,thực hiện bảo dƣỡng và sửa - Nắp máy chế tạo đơn giản hơn nên giảm chữa cơ cấu đơn giản.

đƣợc giá thành. -Tăng hiệu suất nạp khí và đẩy sạch khí thải ra khỏi buồng đốt.Nhƣợc điểm: 2.Nhƣợc điểm: - hó bảo dƣỡng và điều chỉnh khe hở - Cấu tạo của cơ cấu phức tạp do nhiệt xúp pap. có nhiều chi tiết trung gian. - Hiệu suất nạp khí(hỗn hợp khí nạp) thấp - Làm tăng chiều cao của động cơ.

hơn, thải khí đã cháy ra ngoài kém hơn do - Có khoảng cách dẫn động lớn,nên kết cấu. dễ gây tiếng ồn khi hoạt động và - hả năng chống kích nổ kém hơn,kết cấu quá trình buồng đốt phức tạp,hiệu suất công tác của bôi trơn khó khăn. động cơ không cao. - Nắp máy có cấu tạo phức tạp nên chế tạo khó khăn hơn,giá thành cao.

Cơ cấu phân phối khí dùng van trƣợt: Loại cơ cấu có nhiều ƣu điểm nhƣ: - Tiết diện lƣu thông lớn, dễ làm mát, ít tiếng ồn. - Do kết cấu khá phức tạp, giá thành cao nên ngƣời ta chỉ sử dụng cho các loại xe đặc biệt nhƣ động cơ xe đua. Cơ cấu phân phối khí hỗn hợp: Cơ cấu phân phối khí kiểu hỗn hợp dùng cửa nạp và xupáp xả, sử dụng trên động cơ hai kỳ quét thẳng trên động cơ ôtô, máy kéo, tàu thuỷ, tàu hỏa. 8 Hình1- 4: Cơ cấu quét thẳng qua xupáp thải 1.

Bơm quét khí Đặc điểm: - Cửa quét đặt xung quanh xilanh theo hƣớng tiếp tuyến. - Xupáp thải đƣợc đặt trên nắp xilanh.