Giáo Trình AutoCAD Nghề Lắp Đặt, Vận Hành Và Bảo Dưỡng Bơm, Quạt, Máy Nén Khí Trình Độ Cao Đẳng

Giáo trình AutoCAD cho nghề lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí trình độ cao đẳng, cung cấp kiến thức chuyên sâu và thực tiễn.

• Tác giả: Lê Anh Dũng
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Lắp Đặt, Vận Hành Và Bảo Dưỡng Bơm, Quạt, Máy Nén Khí
• Đề tài: Giáo Trình AutoCAD Cho Nghề Lắp Đặt, Vận Hành Và Bảo Dưỡng Bơm, Quạt, Máy Nén Khí
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: AUTOCAD
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.1. GIỚI THIỆU AUTO CAD:
• 1.2. KHỞI ĐỘNG AUTO CAD:
• 1.3. CẤU TRÚC MÀN HÌNH ĐỒ HỌA:
• 1.4. THANH CÔNG CỤ (TOOLBAR)
• 1.5. ĐIỀU KHIỂN CÁC DANH MỤC (MENU BAR)
• 1.6. CÁC CHỨC NĂNG CỦA CÁC HỘP THOẠI VỀ FILE:
• 1.7. GHI BẢN VẼ THÀNH FILE (LỆNH SAVE,SAVE AS, QSAVE)
• 1.8. XUẤT BẢN VẼ THÀNH FILE (LỆNH EXPORT)
• 1.9. MỞ BẢN VẼ CÓ SẴN TRÊN ĐĨA (LỆNH OPEN)
• 1.10. THOÁT KHỎI AUTOCAD: (LỆNH QUIT, HAY EXIT)
• 2. CHƯƠNG 2: NHẬP ĐIỂM TRONG AUTOCAD 2D
• 2.1. TẠO BẢN VẼ MỚI :
• 2.2. CÁC ĐỐI TƯỢNG 2D CỦA AUTO CAD
• 2.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP NHẬP TỌA ĐỘ ĐIỂM
• 3. CHƯƠNG 3: SỬ DỤNG CÁC LỆNH VẼ TRONG AUTOCAD
• 3.1. VẼ ĐOẠN THẲNG (LỆNH LINE)
• 3.2. VẼ ĐƯỜNG TRÒN (LỆNH CIRCLE)
• 3.3. VẼ CUNG TRÒN (LỆNH ARC)
• 3.4. VẼ ĐIỂM LỆNH POINT
• 3.5. VẼ HÌNH ĐA GIÁC ĐỀU (LỆNH POLYGON)
• 3.6. VẼ HÌNH CHỮ NHẬT LỆNH RECTANGLE
• 3.7. VẼ HÌNH CHỮ NHẬT (LỆNH RECTANG)
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC LỆNH HIỆU CHỈNH BẢN VẼ TRONG AUTOCAD
• 4.1. DỜI ĐỐI TƯỢNG LỆNH MOVE
• 4.2. XÉN MỘT PHẦN ĐỐI TƯỢNG LỆNH TRIM
• 4.3. XÉN MỘT PHẦN ĐỐI TƯỢNG GIỮA HAI ĐIỂM CHỌN LỆNH BREAK
• 4.4. KÉO DÀI ĐỐI TƯỢNG LỆNH EXTEND
• 4.5. QUAY ĐỐI TƯỢNG QUANH 1 ĐIỂM LỆNH ROTATE
• 4.6. PHÉP TỈ LỆ LỆNH SCALE
• 4.7. THAY ĐỔI CHIỀU DÀI ĐỐI TƯỢNG LỆNH LENGTHEN
• 4.8. PHÉP DỜI VÀ KÉO DÀI ĐỐI TƯỢNG LỆNH STRETCH
• 5. CHƯƠNG 5: GHI VÀ HIỆU CHỈNH VĂN BẢN TRONG BẢN VẼ AUTOCAD
• 5.1. TẠO KIỂU CHỮ ( LỆNH STYLE )
• 5.2. NHẬP ĐOẠN VĂN BẢN VÀO BẢN VẼ LỆNH MTEXT
• 5.3. KIỂM TRA LỔI CHÍNH TẢ ( LỆNH SPELL )
• 6. CHƯƠNG 6: GHI VÀ HIỆU CHỈNH KÍCH THƯỚC TRONG BẢN VẼ AUTOCAD
• 6.1. THÀNH PHẦN KÍCH THƯỚC
• 6.2. TRÌNH TỰ GHI KÍCH THƯỚC
• 6.3. CÁC NHÓM LỆNH GHI VÀ HIỆU CHỈNH KÍCH THƯỚC
• 6.4. GHI KÍCH THƯỚC THEO ĐƯỜNG DẪN (LỆNH LEADER )
• 6.5. GHI KÍCH THƯỚC BÁN KÍNH
• 6.6. GHI KÍCH THƯỚC ĐƯỜNG KÍNH
• 6.7. GHI TỌA ĐỘ ĐIỂM LỆNH: DIMORDINATE
• 6.8. GHI CHUỖI KÍCH THƯỚC SONG SONG LỆNH: DIMBASELINE
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình AutoCAD Cho Nghề Lắp Đặt Vận Hành Và Bảo Dưỡng Bơm Quạt Máy Nén Khí

Giáo trình AutoCAD cho nghề lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí là tài liệu quan trọng giúp sinh viên nắm vững các khái niệm cơ bản và ứng dụng phần mềm AutoCAD trong thiết kế kỹ thuật. Tài liệu này được biên soạn dựa trên nhu cầu thực tế của ngành cơ khí và các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.

1.1. Mục tiêu của giáo trình AutoCAD

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng AutoCAD trong thiết kế và bảo trì các thiết bị cơ khí. Nội dung bao gồm các khái niệm cơ bản, lệnh vẽ và hiệu chỉnh bản vẽ.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế cho sinh viên ngành cơ khí, kỹ thuật viên và những người làm việc trong lĩnh vực lắp đặt và bảo trì thiết bị cơ khí.

II. Những thách thức trong việc sử dụng AutoCAD cho nghề cơ khí

Việc sử dụng AutoCAD trong ngành cơ khí gặp nhiều thách thức, từ việc làm quen với giao diện phần mềm đến việc áp dụng các lệnh vẽ phức tạp. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả công việc và chất lượng bản vẽ.

2.1. Khó khăn trong việc làm quen với giao diện

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc làm quen với giao diện của AutoCAD, điều này có thể dẫn đến việc sử dụng không hiệu quả các công cụ có sẵn.

2.2. Thách thức trong việc áp dụng lệnh vẽ

Việc áp dụng các lệnh vẽ phức tạp trong AutoCAD đòi hỏi người dùng phải có kiến thức vững về kỹ thuật và khả năng tư duy logic.

III. Phương pháp học hiệu quả với giáo trình AutoCAD

Để học hiệu quả với giáo trình AutoCAD, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập tích cực, bao gồm thực hành thường xuyên và tham gia các buổi thảo luận nhóm. Điều này giúp củng cố kiến thức và nâng cao kỹ năng sử dụng phần mềm.

3.1. Thực hành thường xuyên

Thực hành là cách tốt nhất để nắm vững các lệnh và công cụ trong AutoCAD. Sinh viên nên dành thời gian để thực hành các bài tập trong giáo trình.

3.2. Tham gia thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm giúp sinh viên trao đổi kiến thức và giải quyết các vấn đề khó khăn trong quá trình học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của AutoCAD trong ngành cơ khí

AutoCAD được ứng dụng rộng rãi trong ngành cơ khí, từ thiết kế bản vẽ kỹ thuật đến lập kế hoạch bảo trì thiết bị. Việc sử dụng AutoCAD giúp nâng cao hiệu quả công việc và giảm thiểu sai sót trong quá trình thiết kế.

4.1. Thiết kế bản vẽ kỹ thuật

AutoCAD cho phép kỹ sư thiết kế các bản vẽ kỹ thuật chính xác, từ đó tạo ra các sản phẩm chất lượng cao.

4.2. Lập kế hoạch bảo trì thiết bị

Sử dụng AutoCAD trong lập kế hoạch bảo trì giúp xác định các vấn đề tiềm ẩn và lên kế hoạch sửa chữa hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình AutoCAD

Giáo trình AutoCAD cho nghề lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí là tài liệu thiết yếu cho sinh viên ngành cơ khí. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cập nhật để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành công nghiệp.

5.1. Cập nhật nội dung giáo trình

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phản ánh các công nghệ mới và xu hướng trong ngành cơ khí.

5.2. Định hướng phát triển nghề nghiệp

Sinh viên cần nắm vững kiến thức và kỹ năng từ giáo trình để có thể phát triển nghề nghiệp trong lĩnh vực cơ khí.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH

Giáo trình môn học AutoCAD (Mã số: CG19MH01) được ban hành theo Quyết định số 189/QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 03 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu Khí, trực thuộc Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam. Tài liệu được tổ chức biên soạn bởi tập thể giảng viên Tổ bộ môn Cơ khí, với thành phần ban biên soạn gồm: Lê Anh Dũng (Chủ biên), Trần Nam An và An Đình Quân.

Trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng cho các nghề "Lắp đặt - Vận hành - Bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí" và "Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí", AutoCAD là môn học kỹ thuật cơ sở bắt buộc. Học phần có khối lượng 3 tín chỉ với tổng thời lượng 60 giờ định mức (gồm 28 giờ lý thuyết, 29 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 3 giờ kiểm tra). Môn học được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các học phần đại cương và các môn cơ sở ngành như Vẽ kỹ thuật, Cơ kỹ thuật, Dung sai và Vật liệu cơ khí.

Về mục tiêu đào tạo (Learning Outcomes), giáo trình xác lập ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Kiến thức (A1–A6): Trình bày các khái niệm cơ bản của phần mềm đồ họa AutoCAD 2D; xác định tọa độ điểm; mô tả thanh công cụ layer và vùng làm việc; nhận biết các lệnh hiệu chỉnh bản vẽ; trình bày phương pháp tạo lập văn bản và thiết lập kích thước kỹ thuật.
• Kỹ năng (B1–B5): Vẽ các thực thể hình học cơ bản (đoạn thẳng, đường tròn, cung tròn, đa giác) bằng phương pháp nhập tọa độ chính xác; vận hành thành thạo hệ thống lệnh vẽ và lệnh hiệu chỉnh; thiết lập thuộc tính đường nét và quản lý lớp vẽ (layer); ghi chú văn bản và kích thước theo đúng tiêu chuẩn bản vẽ kỹ thuật.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1–C3): Rèn luyện tính cẩn thận, kỷ luật và tác phong công nghiệp; hình thành năng lực làm việc độc lập và kỹ năng hướng dẫn chuyên môn cho người khác.

Giáo trình được cấu trúc theo 6 bài học logic, kết hợp giữa việc diễn giải nguyên lý của từng nhóm lệnh và bài tập thực hành ứng dụng cụ thể trong bản vẽ cơ khí dầu khí.

---

NỘI DUNG KIẾN THỨC CỐT LÕI

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 6 bài học có mối liên kết chặt chẽ:

  Bài 1: Khái niệm cơ bản (4 giờ LT)
  Bài 2: Nhập điểm trong AutoCAD 2D (2 giờ: 1 LT + 1 TH)
  Bài 3: Sử dụng các lệnh vẽ trong AutoCAD (12 giờ: 6 LT + 5 TH + 1 KT)
  Bài 4: Các lệnh hiệu chỉnh bản vẽ trong AutoCAD (20 giờ: 9 LT + 11 TH)
  Bài 5: Ghi và hiệu chỉnh văn bản (8 giờ: 4 LT + 3 TH + 1 KT)
  Bài 6: Ghi và hiệu chỉnh kích thước (14 giờ: 4 LT + 9 TH + 1 KT)

• Bài 1: Các khái niệm cơ bản (4 giờ lý thuyết): Khái quát về hệ thống CAD (Computer Aided Design / Drafting), quy trình khởi động phần mềm AutoCAD 2004, cấu trúc màn hình đồ họa (Graphics Area, Menu Bar, Toolbar, Command Line, Crosshairs, Status Line). Phân tích 5 phương pháp nhập lệnh: bàn phím (Type in), thực đơn kéo xuống (Pulldown menu), thanh công cụ (Toolbar), thực đơn màn hình (Screen menu) và thực đơn ngữ cảnh (Shortcut menu). Giới thiệu chức năng hộp thoại khởi tạo tệp mới (Create New Drawing, định dạng mẫu *.dwt) và các lệnh quản trị tệp tin: SAVE, SAVEAS, QSAVE, EXPORT, OPEN, QUIT, EXIT.
• Bài 2: Nhập điểm trong AutoCAD 2D (2 giờ: 1 giờ lý thuyết, 1 giờ thực hành): Hướng dẫn định dạng bản vẽ mới qua các tùy chọn Start From Scratch (Metric/English), Use A Template, Use A Wizard. Phân loại các đối tượng đồ họa 2D cơ bản. Hướng dẫn 4 phương pháp xác định tọa độ điểm: nhập khoảng cách trực tiếp kết hợp chế độ ORTHO (Direct Distance), nhập góc cưỡng bức (Angle Override <góc), nhập điểm tương đối so với một mốc bất kỳ (From), và phương pháp dò tìm điểm trực giao (Tracking / tk).
• Bài 3: Sử dụng các lệnh vẽ trong AutoCAD (12 giờ: 6 giờ lý thuyết, 5 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra): Cú pháp và tham số của các lệnh vẽ cơ bản:
  • LINE (l): Vẽ đoạn thẳng liên tiếp, các tham số Close, Undo.
  • CIRCLE (c): Vẽ đường tròn qua tâm và bán kính/đường kính (Center, Radius/Diameter), qua 3 điểm (3P), qua 2 điểm đường kính (2P), hoặc tiếp xúc 2 đối tượng kèm bán kính (Ttr).
  • ARC (a): Vẽ cung tròn qua 3 điểm, vẽ theo tâm (Start, Center, End/Angle/Length), hoặc theo 2 điểm (Start, End, Angle/Direction/Radius).
  • POINT: Vẽ điểm đơn/đa điểm; điều khiển dạng hiển thị và kích thước bằng biến hệ thống pdmode, pdsize và hộp thoại Point Style (DDPTYPE).
  • PLINE (pl): Vẽ đa tuyến phối hợp giữa đoạn thẳng và cung tròn, thay đổi bề dày nét vẽ (Width, Halfwidth).
  • POLYGON (pol): Vẽ đa giác đều nội tiếp (Inscribed) hoặc ngoại tiếp (Circumscribed) đường tròn.
  • RECTANGLE (rec): Vẽ hình chữ nhật với các tùy chọn vát mép (Chamfer), bo góc (Fillet), độ dày nét (Width).
• Bài 4: Các lệnh hiệu chỉnh bản vẽ trong AutoCAD (20 giờ: 9 giờ lý thuyết, 11 giờ thực hành): Nhóm công cụ hiệu chỉnh hình học Modify:
  • MOVE (m): Di dời đối tượng dựa trên điểm cơ sở (Base point) và độ dời (Displacement).
  • TRIM (tr): Cắt tỉa đối tượng giao nhau bằng cạnh cắt (Cutting edges), hỗ trợ phím Shift để kéo dài (Extend).
  • BREAK: Ngắt/xén một phần đối tượng giữa hai điểm chọn (First point, Second break point).
  • EXTEND (ex): Kéo dài đối tượng tới đối tượng biên (Boundary edges).
  • ROTATE (ro): Xoay đối tượng quanh tâm quay theo góc nhập trực tiếp hoặc góc tham chiếu (Reference).
  • SCALE (sc): Thu phóng kích thước đối tượng theo hệ số tỷ lệ (Scale factor) hoặc chiều dài tham chiếu (Reference).
  • LENGTHEN (len): Thay đổi chiều dài thực thể qua các tùy chọn gia số (Delta), phần trăm (Percent), tổng chiều dài (Total), hoặc kéo động (Dynamic).
  • STRETCH (s): Co giãn đối tượng bằng phương thức chọn vùng cửa sổ giao nhau (Crossing Window hoặc Crossing Polygon).
• Bài 5: Ghi và hiệu chỉnh văn bản trong bản vẽ AutoCAD (8 giờ: 4 giờ lý thuyết, 3 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra): Tạo kiểu chữ bằng lệnh STYLE (quản lý font TrueType *.ttf như VNI-Times và font vector *.shx như romans.shx, simplex.shx kết hợp bộ dấu vn.shx; các hiệu ứng Width factor, Oblique angle). Nhập văn bản đơn dòng bằng TEXT (xác lập điểm canh lề Justify), nhập đoạn văn bản phức hợp bằng MTEXT qua hộp thoại Multiline Text Editor, chèn ký tự đặc biệt bằng Character Map hoặc mã điều khiển ký tự (%%c cho đường kính $\varnothing$, %%d cho độ $^\circ$, %%p cho dung sai $\pm$, %%u cho gạch chân). Hiệu chỉnh chữ bằng DDEDIT và kiểm tra lỗi chính tả bằng SPELL.
• Bài 6: Ghi và hiệu chỉnh kích thước trong bản vẽ AutoCAD (14 giờ: 4 giờ lý thuyết, 9 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra): Khái quát các thành phần kích thước (đường gióng, đường kích thước, chữ số kích thước, đầu mũi tên). Thiết lập kiểu kích thước kỹ thuật bằng hộp thoại Dimension Style Manager (chuẩn kích thước MISO-25). Thực thi các lệnh đo kích thước: ghi chú dẫn LEADER, đo bán kính (DIMRADIUS), đường kính (DIMDIAMETER), tọa độ điểm (DIMORDINATE), và chuỗi kích thước song song xuất phát từ đường chuẩn (DIMBASELINE).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp các nguyên lý cơ sở về mô hình hóa hình học 2D bằng máy tính:

• Nguyên lý không gian tọa độ Descartes ($X, Y$) và tọa độ cực ($R < \alpha$), phân biệt giữa tọa độ tuyệt đối và tọa độ tương đối.
• Cơ chế quản lý thực thể hình học theo cấu trúc dữ liệu đối tượng (Objects) trong môi trường đồ họa vector.
• Quy chuẩn biểu diễn bản vẽ kỹ thuật cơ khí theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và tiêu chuẩn ISO thông qua việc thiết lập kiểu chữ kỹ thuật (romans.shx), tỷ lệ bản vẽ và quy cách ghi kích thước chi tiết máy (MISO-25).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Thao tác nhập lệnh nhanh qua bàn phím (phím tắt l, c, tr, rec, pl, m); sử dụng các chế độ truy bắt điểm chính xác; thiết lập các thông số in ấn, khổ giấy (A3: $420 \times 297\text{ mm}$), tỷ lệ và xuất tệp tin bản vẽ.
• Kỹ năng phân tích: Khả năng đọc hiểu bản vẽ chi tiết máy; phân tích kết cấu hình học để lựa chọn trình tự dựng hình và hiệu chỉnh tối ưu; kiểm soát dung sai và thông số kích thước cơ khí.
• Năng lực thực tiễn: Tạo lập hoàn chỉnh các bản vẽ cơ khí 2D phục vụ quá trình bảo dưỡng, sửa chữa và chế tạo các cụm chi tiết máy thuộc hệ thống bơm, quạt, máy nén khí và thiết bị công nghệ dầu khí.

---

PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP

Phương pháp giảng dạy của học phần tuân thủ mô hình đào tạo kỹ thuật tích hợp:

• Đối với giảng viên: Áp dụng phương pháp dạy học tích cực, kết hợp thuyết trình ngắn gọn về mặt lý thuyết với việc thao tác mẫu (thị phạm) trực tiếp trên máy vi tính qua máy chiếu (Projector). Giảng viên hướng dẫn thường xuyên, phân chia nhóm nhỏ, theo dõi quá trình thực hành, kiểm tra kỹ năng thao tác lệnh và tổ chức rút kinh nghiệm cho từng bài học.
• Đối với người học: Thực hiện học tập kết hợp giữa làm việc cá nhân và thảo luận nhóm (mỗi nhóm gồm 2 sinh viên cùng thực hành trên thiết bị). Sinh viên có trách nhiệm chuẩn bị bài trước khi đến lớp, nghiên cứu tài liệu chuyên ngành, theo dõi giảng viên làm mẫu và độc lập hoàn thành các bài tập đồ họa kỹ thuật được giao.

                   CƠ CẤU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP (CG19MH01)

Phương pháp kiểm tra và đánh giá kết quả học tập được thực hiện theo Quy chế đào tạo cao đẳng hệ chính quy (Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13/3/2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội):

• Trọng số điểm môn học:
  • Điểm đánh giá quá trình (chiếm 40% tổng điểm môn học): Bao gồm 01 cột điểm kiểm tra thường xuyên (hệ số 1, thực hiện sau 35 giờ học) và 01 cột điểm kiểm tra định kỳ (hệ số 2, thực hiện sau 45 giờ học) theo hình thức lý thuyết kết hợp bài tập thực hành.
  • Điểm thi kết thúc môn học (chiếm 60% tổng điểm môn học): Thực hiện sau 60 giờ đào tạo bằng hình thức bài thi tổng hợp lý thuyết và kỹ năng thực hành trên máy tính.
• Thang điểm: Điểm đánh giá thành phần và điểm thi kết thúc môn chấm theo thang điểm 10 (làm tròn đến một chữ số thập phân), sau đó quy đổi sang điểm chữ và thang điểm 4 theo quy định đào tạo tín chỉ.
• Quy định chuyên cần: Người học phải tham dự tối thiểu 70% thời lượng lý thuyết (vắng quá 31% phải học lại) và tham gia 100% thời lượng thực hành (vắng quá 1% số tiết thực hành không đủ điều kiện dự thi, phải học lại môn học).

---

ĐIỂM NỔI BẬT VÀ CẬP NHẬT

Giáo trình môn học AutoCAD mang các đặc trưng kỹ thuật và tính cập nhật chuyên ngành:

• Định hướng ứng dụng vào ngành cơ khí dầu khí: Nội dung giáo trình không đi sâu vào lý thuyết đồ họa thuần túy mà gắn liền với yêu cầu thực tế sản xuất của nghề Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí và Lắp đặt - Bảo dưỡng thiết bị quay (bơm, quạt, máy nén). Các bài tập vẽ tập trung vào việc thể hiện kết cấu chi tiết cơ khí và sơ đồ lắp ráp.
• Hệ thống hóa phương pháp điều khiển và nhập liệu: Tài liệu chuẩn hóa chi tiết 5 phương thức nhập lệnh và 4 phương thức nhập điểm tọa độ, giúp người học tối ưu hóa tốc độ vẽ và độ chính xác hình học thông qua các dòng nhắc lệnh (Command prompt).
• Chuẩn hóa quy cách trình bày bản vẽ tiếng Việt: Giáo trình hướng dẫn cụ thể phương pháp thiết lập font chữ kỹ thuật romans.shx phối hợp tệp dấu vn.shx (sử dụng tiền tố dấu nháy đơn ' trên phím Tab cho các ký tự tiếng Việt) và font TrueType VNI-Times. Tài liệu cũng phân tích chi tiết bảng mã ký tự đặc biệt (%%c, %%d, %%p, %%u, %%o) và cách cấu hình công cụ Character Map trong hệ điều hành Windows.
• Tích hợp tài liệu tham khảo học thuật: Nội dung kế thừa và chuẩn hóa kiến thức từ các tài liệu chuyên khảo uy tín trong nước, bao gồm bộ giáo trình Sử dụng AutoCAD 2004 (Tập 1, 2) và Thiết kế mô hình ba chiều với AutoCAD 2008 của tác giả Nguyễn Hữu Lộc (NXB Thành phố Hồ Chí Minh), cùng hệ thống tài liệu Command Reference AutoCAD.

---

ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH

Tài liệu được xây dựng để phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo nghề nghiệp và sản xuất:

• Sinh viên cao đẳng nghề: Dành cho sinh viên năm thứ hai chuyên ngành "Lắp đặt - Vận hành - Bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí" và "Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí" tại Trường Cao đẳng Dầu Khí. Điều kiện tiên quyết: Sinh viên phải hoàn thành môn Tin học đại cương (MHCB19MH10) và các môn học cơ sở gồm Vẽ kỹ thuật 1 & 2 (CK19MH01, CK19MH02), Dung sai (CK19MH05), Vật liệu cơ khí (CK19MH04), Cơ kỹ thuật (CK19MH03).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm căn cứ chuyên môn để lập đề cương bài giảng, giáo án lý thuyết, phiếu bài tập thực hành phòng máy và xây dựng ngân hàng đề kiểm tra đánh giá thường xuyên, định kỳ và thi kết thúc môn.
• Kỹ thuật viên và công nhân kỹ thuật: Phù hợp làm tài liệu tham khảo, tự học và tra cứu nhanh cho các kỹ thuật viên vận hành, bảo dưỡng tại các nhà máy lọc dầu, trạm nén khí và nhà máy công nghiệp khi cần đọc hiểu, hiệu chỉnh và hoàn thiện bản vẽ thiết bị trên phần mềm AutoCAD.

---

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế trực tiếp cho sinh viên trình độ cao đẳng nghề cơ khí (thuộc các ngành vận hành, bảo dưỡng bơm, quạt, máy nén khí và chế biến dầu khí) cùng các kỹ thuật viên cơ sở cần trang bị kỹ năng vẽ kỹ thuật 2D trên máy tính.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn này?

Người học cần hoàn thành khối kiến thức tin học cơ bản (sử dụng hệ điều hành Windows, thao tác bàn phím và tệp tin) và các môn học cơ sở ngành bắt buộc gồm: Vẽ kỹ thuật 1 và 2 (đọc hiểu hình chiếu, hình cắt, mặt cắt), Cơ kỹ thuật, Dung sai lắp ghép và Vật liệu cơ khí.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu AutoCAD khác?

Giáo trình tập trung vào việc ứng dụng trực tiếp trong lĩnh vực cơ khí dầu khí; hướng dẫn cụ thể việc xử lý font chữ tiếng Việt kỹ thuật chuẩn TCVN (romans.shx phối hợp vn.shx), thiết lập hệ thống kích thước chuẩn công nghiệp MISO-25 và hệ thống bài tập gắn liền với kết cấu chi tiết cơ khí.

4. Làm sao để tự học giáo trình này hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc hiểu lý thuyết cú pháp lệnh và dòng nhắc (Prompt), quan sát bảng biểu tóm tắt tham số của từng chương, sau đó thực hành trực tiếp trên máy vi tính cài đặt AutoCAD, tuân thủ đúng quy trình: dựng hình học $\rightarrow$ hiệu chỉnh hình dạng $\rightarrow$ ghi chú văn bản $\rightarrow$ đo kích thước $\rightarrow$ xuất bản vẽ.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Các tài liệu tham khảo chính được nêu trong giáo trình gồm có: bộ sách Sử dụng AutoCAD 2004 (Tập 1, 2) và Thiết kế mô hình ba chiều với AutoCAD 2008 của tác giả Nguyễn Hữu Lộc (Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh), tài liệu trợ giúp Command Reference AutoCAD, cùng hệ thống phiếu học tập và giáo án thực hành tại phòng máy của nhà trường.

---

KẾT LUẬN

Giáo trình môn học: AutoCAD (Mã số: CG19MH01) của Trường Cao đẳng Dầu Khí là tài liệu học thuật kỹ thuật cơ sở, chuẩn hóa toàn diện các kiến thức và kỹ năng thiết kế bản vẽ 2D trên máy tính.

Lộ trình học tập được định hình khoa học: bắt đầu từ việc nắm vững giao diện và các phương pháp nhập tọa độ chính xác; tiếp nối bằng kỹ thuật dựng hình qua các lệnh Line, Arc, Circle, Pline, Polygon, Rectangle; thành thạo 8 lệnh hiệu chỉnh hình học cơ bản; và hoàn thiện bản vẽ bằng hệ thống văn bản và kích thước theo quy chuẩn MISO-25.

Tài liệu là cơ sở học tập cho sinh viên chuyên ngành kỹ thuật cơ khí dầu khí, kết hợp đồng bộ với các tài liệu chuyên khảo của tác giả Nguyễn Hữu Lộc và hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 1. GIỚI THIỆU AUTO CAD: CAD là chữ viết tắt của Computer Aided Design hay Computer Aided Drafting. KHỞI ĐỘNG AUTO CAD: - Double Click vào biểu tượng AutoCAD trên Desktop. - Chọn Start\ All Programs\ AutoDesk\ AutoCAD \ AutoCAD 2004.

CẤU TRÚC MÀN HÌNH ĐỒ HỌA: Hình 1-1: Màn hình đồ họa Autocad 2004 Menu gọi tắt (shortcut menu) • Giúp truy xuất lệnh liên quan tới hoạt động hiện thời một cách nhanh chóng. Trang 14 • Để gọi shortcut menu, nhấp chuột phải (right – click) tại các vùng khác nhau của màn hình gồm: - Vùng bản vẽ (drawing area). - Cửa sổ lệnh. - Nút trên thanh công cụ.

- Các nút trên thanh trạng thái (status bar) nằm ở đáy màn hình. - Các tab Model, Layout. - Vị trí bất kỳ nếu đang thực thi lệnh ZOOM hoặc PAN. • Nội dung của shortcut menu phụ thuộc vào ngữ cảnh (context), vị trí right – click.

vị trí right-click Hình 1-2.: Các dạng shortcut menu 1. THANH CÔNG CỤ (TOOLBAR) • Chứa các nút (button) tương ứng các lệnh AutoCAD. • Các nút có dấu tam giác ở góc phải phía dưới tượng trưng cho thanh công cụ thu nhỏ (flyout). • Màn hình ban đầu có sẵn bốn thanh công cụ là: Trang 15 Hình 1-3.

:Standard toolbar Hình 1-4.: Object Properties toolbar Hình 1-5.: Draw toolbar Hình 1. Modify toolbar • Truy xuất lệnh từ thanh công cụ: dùng mouse click lên biểu tượng tương ứng trên thanh công cụ (toolbars). Thí dụ: Vẽ vòng tròn xác định theo tâm và bán kính. o Click nút trên Draw toolbar, xuất hiện các dòng nhắc (prompt) trong cửa sổ lệnh: Command: _circle Specify center point for circle or [3P/2P/Ttr (tan tan radius)]: Specify radius of circle or [Diameter]: Chú ý: Từ _circle cho biết nút trên tương ứng với việc gọi lệnh “CIRCLE”.

• Bật / tắt các thanh công cụ trên màn hình: o View menu > Toolbars > hộp thoại Customize: chọn / hủy chọn tên các thanh công cụ. o Shortcut menu: right – click trên một nút của thanh công cụ bất kỳ. • Bố trí thanh công cụ trên màn hình: dùng mouse kéo – thả toolbar tới vị trí thích hợp. Toolbar có hai kiểu vị trí: o Docked: đính toolbar vào các cạnh của màn hình, tên toolbar không thể hiện.

o Floating: có vị trí bất kỳ trên màn hình, tên toolbar được thể hiện Trang 16 1. ĐIỀU KHIỂN CÁC DANH MỤC (MENU BAR) Thanh menu Hình 1-6.: Menu bar • Mỗi menu tương ứng với một nhóm lệnh của AutoCAD, mỗi mục chọn (option) trong menu tương ứng với việc gọi lệnh thực thi. • Mục chọn của menu có dấu tam giác bên phải tương ứng với menu con (submenu), có dấu “. “ tương ứng với hộp thoại (dialog box) • Để chọn một mục của menu có 2 cách: o Lần lượt click tên menu, click chọn option trong danh sách thả xuống, hoặc o Nhấn tổ hợp phím Alt + ký tự gạch dưới của tên menu, phối hợp các phím , → để chọn.

Thí dụ: Vẽ vòng tròn theo tâm và bán kính: o Draw menu > Circle > Center, Radius hoặc: o Alt + D > Circle > Center, Radius Xuất hiện dòng nhắc trong cửa sổ lệnh: Command: _circle Specify center point for circle or [3P/2P/Ttr (tan tan radius)]: Chú ý: Từ _circle cho biết mục chọn trên tương ứng với việc gọi lệnh “CIRCLE”.: Vẽ circle từ menu bar Trang 17 - Graphics Area (Vùng đồ họa): là vùng thực hiện các lệnh vẽ. - Menu Bar (Thanh Menu lệnh): nằm ngang phía trên vùng đồ họa, gồm các menu: File, Edit, View,… Mỗi menu chứa một nhóm lệnh (hay danh mục), ta có thể gọi lệnh tương ứng từ các menu này. Nếu danh mục nào có dấu thì sẽ có thêm một danh sách các lựa chọn khác, hay các lệnh con tương ứng. - Tools Bar (Thanh công cụ) gồm có nhiều nút lệnh trên mỗi thanh công cụ, mỗi nút lệnh là biểu tượng của một lệnh.

- Crosshairs (Cursor) giao điểm của hai sợi tóc theo phương X – Y, tọa độ điểm được thông báo ở góc trái màn hình. Status Line (Dòng trạng thái): nằm ngang phía dưới vùng đồ họa, thể hiện các trạng thái SNAP, GRID, ORTHO,… Những trạng thái này nếu ở chế độ ON thì “chìm xuống”, còn OFF thì “nổi lên”. Command Line (Dòng nhập lệnh): tất cả các thông báo lệnh đều xuất hiện tại đây. Dùng để nhập các lệnh bằng phương pháp nhập lệnh thủ công (type in).

- Pulldown Menu (Danh mục kéo xuống của một menu): tại đây có thể chọn lệnh trực tiếp. - Screen Menu (Menu màn hình): có cấu trúc tương tự như Menu Bar, nằm bên trái của Graphics Area, mặc định menu này không xuất hiện, để xuất hiện menu này ta thực hiện các bước sau: Từ Menu Bar\ Tools\ Options\ Display\Chọn ô Display Screen Menu\ Apply\ OK. Chữ in hoa: Tên Menu. - Chữ đầu in hoa, ở sau có dấu hai chấm: Tên Lệnh.

- Chữ đầu in hoa, ở sau không có dấu hai chấm: Tên Lựa chọn. Đối với AutoCAD 2004 ta có 5 phương pháp nhập lệnh: - · Type in: nhập lệnh trực tiếp từ bàn phím. - · Pulldown menu: gọi lệnh từ danh mục kéo xuống. - · Tools bar: gọi lệnh từ các nút biểu tượng của lệnh.

- · Screen menu: gọi lệnh từ menu màn hình. CÁC CHỨC NĂNG CỦA CÁC HỘP THOẠI VỀ FILE: Hình 1-8.: Hộp thoại Create New Drawing Nếu hộp thoại trên không xuất hiện khi mở bản vẽ mới, cần tiến hành xác lập như sau: o Mở hộp thoại Options bằng một trong các cách sau: ✓ Tools menu: Options ✓ Shortcut menu: right – click trong command window (ở dòng nhắc “Command:” và không có đối tượng nào đang được chọn), hoặc trong drawing area rồi chọn Options. ✓ Command: options o Chọn tab System, chọn Show traditional startup dialog trong listbox Startup, rồi click Apply OK.: Hộp thoại Options • Bản vẽ mới ban đầu được tạo dựa trên một số xác lập tiêu chuẩn: o Kiểu đơn vị (unit type), độ chính xác (precision) – số chữ số sau dấu thập phân. o Kiểu kích thước (dimension style).

o Vùng giới hạn bản vẽ (drawing limits). o Khung tên, khung bản vẽ. o Xác lập khổ giấy, máy in. Các xác lập nói trên thường được cất trong các bản vẽ mẫu có kiểu file là *.

• Tạo bản vẽ mới dựa trên các xác lập có sẵn của bản vẽ mẫu: Trong hộp thoại Create New Drawing: o Click nút Use a Template, o Chọn bản vẽ mẫu thích hợp trong danh sách hoặc dùng nút Browse để duyệt file.3 o Click OK Trang 20 1. GHI BẢN VẼ THÀNH FILE (LỆNH SAVE,SAVE AS, QSAVE) • Save: • Nội dung hiện thời sẽ thay thế nội dung trước đó của file. • Save As: • Cất nội dung soạn thảo vào một file bản vẽ khác, nội dung ban đầu của bản vẽ hiện thời được giữ nguyên.: Hộp thoại Save Drawing As 1. XUẤT BẢN VẼ THÀNH FILE (LỆNH EXPORT) - Cho phép xuất dữ liệu của bản vẽ sang các dạng file khác, nhờ đó cho phép trao đổi dữ liệu giữa các phần mềm khác nhau.

MỞ BẢN VẼ CÓ SẴN TRÊN ĐĨA (LỆNH OPEN) Trang 21 Xuất hiện hộp thoại Select File.: Hộp thoại Select File Trong hộp thoại Select File cần chỉ định đúng file bản vẽ cần mở, click Open. THOÁT KHỎI AUTOCAD: (LỆNH QUIT, HAY EXIT) - Lệnh Quit dùng để đóng bản vẽ (Close – có thông báo yêu cầu Save) và thoát khỏi AutoCAD 2004, Dùng để thoát khỏi AutoCAD sau khi đã Close các bản vẽ. - Lệnh Exit tương tự, nhưng có thông báo yêu cầu Save các thay đổi của bản vẽ. Xét về qúa trình thoát khỏi AutoCAD, hai lệnh này hoàn toàn giống nhau.

❖ TÓM TẮT CHƯƠNG 1: 1. GIỚI THIỆU AUTO CAD: 2. KHỞI ĐỘNG AUTO CAD: 3. CẤU TRÚC MÀN HÌNH ĐỒ HỌA: 4.

THANH CÔNG CỤ (TOOLBAR) 5. ĐIỀU KHIỂN CÁC DANH MỤC (MENU BAR) 6. CÁC CHỨC NĂNG CỦA CÁC HỘP THOẠI VỀ FILE: 7. GHI BẢN VẼ THÀNH FILE (LỆNH SAVE,SAVE AS, QSAVE) 8.

XUẤT BẢN VẼ THÀNH FILE (LỆNH EXPORT) 9. MỞ BẢN VẼ CÓ SẴN TRÊN ĐĨA (LỆNH OPEN) 10. THOÁT KHỎI AUTOCAD: (LỆNH QUIT, HAY EXIT) ❖ CÂU HỎI VÀ TÌNH HUỐNG THẢO LUẬN CHƯƠNG 1: 1. Trình bày tác dụng của thanh công cụ (TOOLBAR)? 2.

Trình bày cấu trúc màn hình đồ hoạ trên autocad 2d? Trang 22 CHƯƠNG 2: NHẬP ĐIỂM TRONG AUTOCAD 2D ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu về nhập điểm trong phần mềm autocad 2d ❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2 Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Xác định được toạ độ của các điểm trong hệ toạ độ đề các, toạ độ cực; ➢ Về kỹ năng: - Vẽ được các đoạn thẳng, đường tròn bằng phương pháp nhập toạ độ và bằng phương thức truy bắt điểm; ➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập, làm việc độc lập; - Làm việc theo mức độ thành thạo, độc lập, và có thể hướng dẫn người khác; - Chủ động và sáng tạo trong công việc ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, làm mẫu, hướng dẫn thường xuyên, theo dõi, rút kinh nghiệm cho người học); yêu cầu người học thực hiện theo giáo viên hướng dẫn (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (Chương 2) trước buổi học; theo dõi giáo viên làm mẫu, làm theo, rút kinh nghiệm đề thực tập lần sau đạt được các yêu cầu của Chương 2. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Phòng học lý thuyết - Trang thiết bị máy móc: Projetor, máy vi tính cài phần mềm autocad, bảng, phấn. - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phiếu học tập.

- Các điều kiện khác: Không ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. ✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: Trang 23 + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập.

- Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: 01 ✓ Kiểm tra định kỳ: không ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2. TẠO BẢN VẼ MỚI : - Vào File\ New xuất hiện hộp thoại Create New Drawing H ì n h 3 : Hình 2-1.