Giao Rừng Cho Cá Nhân và Hộ Gia Đình Theo Pháp Luật Bảo Vệ và Phát Triển Rừng Ở Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Giao rừng cho cá nhân hộ gia đình theo pháp luật bảo vệ và phát triển rừng ở việt nam từ thực tiễn, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Ngô Vinh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Phương
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Giao Rừng Cho Cá Nhân, Hộ Gia Đình Theo Pháp Luật Bảo Vệ Và Phát Triển Rừng Ở Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT GIAO RỪNG CHO CÁ NHÂN, HỘ GIA ĐÌNH
• 1.1. Sự cần thiết giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình
• 1.2. Khái niệm, đặc trưng và vai trò của pháp luật về giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình theo luật bảo vệ và phát triển rừng
• 1.3. Khung pháp luật về giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình theo pháp luật bảo vệ và phát triển rừng
• 1.4. Yếu tố tác động đến việc giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình theo pháp luật bảo vệ và phát triển rừng
• 1.5. Phương thức quản lý việc giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình theo pháp luật bảo vệ và phát triển rừng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ GIAO RỪNG CHO CÁ NHÂN, HỘ GIA ĐÌNH TẠI TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật về giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình
• 2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình tại tỉnh Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIAO RỪNG CHO CÁ NHÂN, HỘ GIA ĐÌNH VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI TẠI TỈNH QUẢNG NAM
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả về giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình trên địa bàn tỉnh Quảng Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giao Rừng Lợi Ích và Pháp Lý Tại Quảng Nam

Chỉ thị số 15CT/CTCW năm 1961 xác định rừng là tài sản toàn dân, do Nhà nước quản lý. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc quản lý tập trung không mang lại hiệu quả cao. Đến những năm 1990, chủ trương xã hội hóa lâm nghiệp ra đời, mở đường cho việc giao rừng cho các thành phần kinh tế khác nhau, trong đó có cá nhân và hộ gia đình. Giao rừng không chỉ là phân chia trách nhiệm mà còn là trao quyền quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Điều này giúp cải thiện sinh kế cho người dân, nâng cao độ che phủ rừng và giảm thiểu tình trạng khai thác trái phép. Giao rừng và đất rừng được xác định là giải pháp chính sách cho sự chuyển biến cơ bản trong công tác quản lý bảo vệ rừng. Xã hội hóa lâm nghiệp theo nghĩa chung nhất là quá trình huy động sự tham gia và đóng góp của các thành phần kinh tế và các lực lượng xã hội vào nghề rừng.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Chính Sách Giao Rừng Ở Việt Nam

Từ Pháp lệnh bảo vệ rừng năm 1972 đến Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, chính sách giao rừng đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Ban đầu, vai trò của người dân còn hạn chế, chủ yếu là lao động thời vụ. Sau đó, Luật Đất đai năm 1993 và các chính sách mở cửa đã thúc đẩy quá trình giao đất, giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình và tổ chức. Luật Lâm nghiệp năm 2017 tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, phân biệt các hình thức sở hữu rừng và khuyến khích quản lý rừng bền vững. Luật BVPTR năm 1991 cũng thể chế hóa bước chuyển biến này khi xác định: “Nhà nước giao rừng, đất trồng rừng cho tổ chức, cá nhân - dưới đây gọi là chủ rừng - để bảo vệ, phát triển và sử dụng rừng ổn định, lâu dài theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước”.

1.2. Vai Trò Của Giao Rừng Trong Phát Triển Kinh Tế Xã Hội

Giao rừng không chỉ có ý nghĩa về mặt môi trường mà còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là ở các vùng miền núi. Việc giao rừng giúp người dân có nguồn sinh kế ổn định, giảm thiểu tình trạng phá rừng làm nương rẫy và tạo điều kiện cho phát triển các mô hình kinh tế lâm nghiệp bền vững. Giao đất, giao rừng là một trong những chủ trương trọng tâm Nhà nước nhằm xã hội hóa công tác bảo vệ rừng, góp phần xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội một cách bền vững.

II. Thách Thức Khi Giao Rừng Pháp Lý và Thực Tiễn Tại Quảng Nam

Mặc dù chủ trương giao rừng mang lại nhiều lợi ích, nhưng quá trình thực hiện vẫn còn gặp nhiều thách thức. Diện tích rừng lớn, địa hình phức tạp, trình độ dân trí còn hạn chế và tình trạng khai thác trái phép vẫn diễn ra là những rào cản lớn. Bên cạnh đó, khung pháp lý chưa hoàn thiện, cơ chế giám sát còn lỏng lẻo và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ cũng gây khó khăn cho việc quản lý và bảo vệ rừng. Tình trạng hầu như “vô chủ” tài nguyên rừng đặt ra cho ngành lâm nghiệp trước hết đòi hỏi cấp bách phải xác định chủ thể quản lý rừng cụ thể.

2.1. Khó Khăn Về Pháp Lý Trong Quản Lý Rừng Được Giao

Một trong những khó khăn lớn nhất là sự chồng chéo, thiếu đồng bộ của các văn bản pháp luật liên quan đến giao rừng. Quyền và nghĩa vụ của chủ rừng chưa được quy định rõ ràng, gây khó khăn cho việc thực thi. Ngoài ra, thủ tục hành chính còn rườm rà, phức tạp, gây tốn kém thời gian và chi phí cho người dân. Luật BVPTR năm 2004 đã cho thấy bước phát triển mới của xã hội hóa lâm nghiệp khi công nhận quyền sở hữu rừng của chủ rừng sản xuất là rừng trồng. Nhìn chung, quyền và lợi ích của các chủ rừng đặc dụng, phòng hộ và rừng sản xuất là rừng tự nhiên vẫn còn hạn chế.

2.2. Thực Trạng Khai Thác Trái Phép và Lấn Chiếm Đất Rừng

Tình trạng khai thác lâm sản trái phép và lấn chiếm đất rừng vẫn diễn ra phức tạp, gây thiệt hại lớn cho tài nguyên rừng. Nguyên nhân chủ yếu là do đời sống của người dân còn khó khăn, nhận thức về pháp luật còn hạn chế và lực lượng chức năng còn mỏng, chưa đủ sức răn đe. Bên cạnh đó, sự tiếp tay của một số cán bộ thoái hóa, biến chất cũng làm cho tình hình trở nên nghiêm trọng hơn. Đối với những hộ nông dân của các xã miền núi tỉnh Quảng Nam thì đất rừng là nguồn sống, nguồn việc làm, là địa bàn gắn bó cả cuộc đời của người dân.

2.3. Hạn Chế Về Nguồn Lực và Năng Lực Quản Lý Rừng

Nguồn lực đầu tư cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng còn hạn chế. Trang thiết bị lạc hậu, đội ngũ cán bộ thiếu và yếu về chuyên môn, nghiệp vụ. Năng lực quản lý của các chủ rừng còn yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Điều này dẫn đến tình trạng rừng bị suy thoái, chất lượng giảm sút. Diện tích rừng rộng đến hàng trăm, hàng nghìn km, điều kiện đi lại chia cắt bởi sông, suối gặp nhiều khó khăn, đối tượng khai thác lâm sản trái phép ngày càng tinh vi, xảo nguyệt, dẫn đến hiện tượng khai thác, mua bán, vận chuyển lâm sản trái phép còn xảy ra, chưa ngăn chặn triệt để.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Giao Rừng Tại Quảng Nam

Để nâng cao hiệu quả công tác giao rừng, cần có những giải pháp đồng bộ về pháp lý, kinh tế và xã hội. Hoàn thiện khung pháp lý, quy định rõ quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tăng cường đầu tư cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ và chủ rừng. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho người dân. Luật Lâm nghiệp năm 2017 đã đề xuất một số giải pháp cho các bất cập của xã hội hóa lâm nghiệp và quản lý rừng bền vững thời gian qua.

3.1. Sửa Đổi Bổ Sung Các Văn Bản Pháp Luật Liên Quan

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến giao rừng, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi. Quy định rõ ràng, cụ thể về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, đặc biệt là quyền sử dụng, hưởng lợi và chuyển nhượng. Bổ sung các quy định về xử lý vi phạm, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Việc phân biệt các hình thức sở hữu rừng (rừng thuộc sở hữu toàn dân, rừng thuộc sở hữu riêng, và rừng thuộc sở hữu chung) giúp xác định một cách phù hợp quyền và nghĩa vụ liên quan của các tổ chức và cá nhân được giao rừng và đất rừng.

3.2. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát và Xử Lý Vi Phạm

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về giao rừng. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là khai thác lâm sản trái phép, lấn chiếm đất rừng và sử dụng rừng sai mục đích. Phát huy vai trò của cộng đồng trong việc giám sát, bảo vệ rừng. Nỗ lực cân bằng các mặt môi trường, kinh tế và xã hội của quản lý rừng bền vững được nhấn mạnh qua các quy định tận thu lâm sản và khai thác lâm sản bền vững; khuyến khích nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi giá trị lâm nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Giao Rừng Hiệu Quả Tại Quảng Nam

Quảng Nam đã triển khai nhiều mô hình giao rừng hiệu quả, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và góp phần bảo vệ tài nguyên rừng. Các mô hình này tập trung vào việc phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững, gắn bảo vệ rừng với nâng cao đời sống của người dân. Cần nhân rộng các mô hình này để phát huy tối đa hiệu quả của công tác giao rừng. Thông qua các chương trình, dự án người dân được hưởng nhiều cơ chế, chính sách tạo điều kiện trong việc chăm sóc, quản lý bảo vệ rừng theo tổ nhóm hộ, từng bước gắn kết mối quan hệ giữa người dân, với chủ rừng và các cơ quan chức năng quản lý được kịp thời.

4.1. Mô Hình Giao Rừng Kết Hợp Phát Triển Du Lịch Sinh Thái

Mô hình này khai thác tiềm năng du lịch sinh thái của rừng, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân. Du khách được tham gia các hoạt động khám phá rừng, tìm hiểu về văn hóa bản địa và thưởng thức các sản phẩm đặc sản của địa phương. Mô hình này vừa bảo vệ rừng, vừa phát triển kinh tế, tạo việc làm cho người dân. Từ đó, người dân hạn chế việc phát rừng làm nương rẫy, lấy củi, đốt than, đặc biệt là ngăn chặn được tình trạng tự thỏa thuận để cho lâm tặc khai thác gỗ trái phép.

4.2. Mô Hình Giao Rừng Kết Hợp Trồng Cây Dược Liệu

Mô hình này tận dụng diện tích đất trống dưới tán rừng để trồng các loại cây dược liệu có giá trị kinh tế cao. Người dân được hỗ trợ kỹ thuật, giống vốn để phát triển sản xuất. Sản phẩm được tiêu thụ thông qua các hợp đồng liên kết với doanh nghiệp. Mô hình này vừa bảo vệ rừng, vừa tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Song, diện tích rừng hầu hết tập trung ở các huyện, xã miền núi, đời sống nhân dân ở đây còn gặp nhiều khó khăn, trình độ văn hóa thấp, nhận thức của người dân về pháp luật bảo vệ và phát triển rừng còn nhiều hạn chế, mà nhất là người đồng bào dân tộc thiểu số, nên một số hộ nhân dân chiếm đất lâm nghiệp để trồng nông sản, hoặc trồng rừng để phát triển kinh tế.

V. Nghiên Cứu Giao Rừng Kết Quả và Đề Xuất Cho Tương Lai

Nghiên cứu về giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình tại Quảng Nam cho thấy những kết quả tích cực, nhưng cũng còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả công tác giao rừng. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Bản thân nhận thấy vấn đề giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình trong thực tiễn còn nhiều phức tạp. Trong khi đó Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế ưu đãi để người dân ở niềm núi tập trung phát triển kinh tế rừng, quản lý rừng, bảo vệ môi trường rừng ngay sau khi Luật đất đai năm 2013 có hiệu lực, hơn lúc nào cần có một công trình nghiên cứu về giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình theo pháp luật bảo vệ và phát triển rừng để phát triển rừng trong thời gian đến là hết sức cần thiết.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Xã Hội và Môi Trường

Cần có những đánh giá khách quan, toàn diện về hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của công tác giao rừng. Đánh giá tác động của giao rừng đến thu nhập, đời sống của người dân, đến độ che phủ rừng, đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái. Từ đó, có những điều chỉnh, bổ sung phù hợp để nâng cao hiệu quả của chính sách. Việc chọn đề tài “Giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình theo pháp luật bảo vệ và phát triển rừng ở Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam” để nghiên cứu để bảo vệ luận văn không trùng lặp các công trình đã nghiên cứu, và là có ý nghĩa lý luận thực tiễn tại địa phương.

5.2. Đề Xuất Chính Sách và Giải Pháp Cụ Thể

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, cần đề xuất những chính sách và giải pháp cụ thể để hoàn thiện công tác giao rừng. Các chính sách và giải pháp này cần phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Đồng thời, cần có sự tham gia của các nhà khoa học, các chuyên gia và cộng đồng trong quá trình xây dựng chính sách. Vì vậy, tác giả nghiên cứu luận văn để tìm giải pháp và đưa ra định hướng để giải quyết vấn đề giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình theo pháp luật bảo vệ và phát triển rừng ở Việt Nam, một cách toàn diện.

VI. Tương Lai Giao Rừng Hướng Đến Quản Lý Bền Vững Tại Quảng Nam

Giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình là một chủ trương đúng đắn, cần được tiếp tục phát huy và hoàn thiện. Để đạt được mục tiêu quản lý rừng bền vững, cần có sự thay đổi về tư duy và hành động, từ quản lý tập trung sang quản lý phân tán, từ khai thác tận thu sang bảo vệ và phát triển. Đồng thời, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Có thể khẳng định rằng, giao đất, giao rừng là một trong những chủ trương trọng tâm Nhà nước nhằm xã hội hóa công tác bảo vệ rừng, góp phần xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội một cách bền vững.

6.1. Phát Triển Lâm Nghiệp Đa Mục Tiêu và Bền Vững

Cần chuyển đổi từ lâm nghiệp đơn thuần sang lâm nghiệp đa mục tiêu, kết hợp bảo vệ rừng với phát triển kinh tế, xã hội và môi trường. Khuyến khích các mô hình kinh tế lâm nghiệp bền vững, tạo ra giá trị gia tăng cao và góp phần nâng cao đời sống của người dân. Đồng thời, cần bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ các dịch vụ hệ sinh thái và ứng phó với biến đổi khí hậu. Chính sách mở cửa của công cuộc đổi mới tạo điều thuận lợi trong việc triển khai các dự án lâm nghiệp hợp tác với nước ngoài và sự du nhập các khái niệm lâm nghiệp quốc tế như quản lý rừng bền vững.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý và Bảo Vệ Rừng

Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ và chủ rừng về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Trang bị kiến thức, kỹ năng về lâm nghiệp bền vững, quản lý tài nguyên thiên nhiên và phát triển cộng đồng. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư cho công tác quản lý, bảo vệ rừng, trang bị các phương tiện, thiết bị hiện đại và ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý rừng. Đề xuất chuyển nền sản xuất lâm nghiệp dựa trên khai thác gỗ sang bảo vệ vốn rừng của Tổng cục Lâm nghiệp Việt Nam (1991) và việc thể chế hóa hệ thống phân loại 3 loại rừng (đặc dụng, phòng hộ và sản xuất) của Luật BVPTR năm 1991 đã đặt cơ sở bước đầu cho quản lý rừng bền vững trong cải cách lâm nghiệp quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên rừng là bài toán chiến lược gắn liền với an ninh môi trường và phát triển kinh tế xã hội tại Việt Nam. Tỉnh Quảng Nam sở hữu tổng diện tích tự nhiên với 608.302,3 ha rừng và đất lâm nghiệp, chiếm trên 70% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, cùng tỷ lệ che phủ rừng đạt 57,38% vào năm 2018. Mặc dù diện tích che phủ tăng trưởng tích cực, địa phương vẫn đối mặt với áp lực lớn từ nạn khai thác gỗ trái phép, phá rừng làm nương rẫy và tranh chấp đất đai kéo dài. Vấn đề cốt lõi nảy sinh từ sự bất cập trong phân quyền, cơ chế hưởng lợi và sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai và lâm nghiệp.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về pháp luật giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình; đánh giá toàn diện thực trạng thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2014–2018; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 244 đơn vị hành chính cấp xã thuộc 15 huyện, thị xã và thành phố của tỉnh, tập trung trọng điểm vào việc phân bổ 116.259,92 ha đất lâm nghiệp đã giao cho hộ gia đình và cá nhân. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế chia sẻ lợi ích, giải quyết xung đột pháp lý giữa quyền sử dụng đất và quyền sở hữu rừng, đồng thời nâng cao hiệu quả sinh kế cho người dân miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Quản trị Tài nguyên Chung và Lý thuyết Quyền Tài sản trong kinh tế học thể chế để làm rõ vai trò của việc phân quyền quản lý rừng cho khu vực tư nhân và hộ gia đình. Nghiên cứu kết hợp Khung phân tích Xã hội hóa Lâm nghiệp và Quản lý rừng bền vững nhằm đánh giá sự chuyển dịch từ nền lâm nghiệp nhà nước độc quyền sang nền lâm nghiệp đa thành phần.

Hệ thống lý luận tập trung vào các khái niệm then chốt:

• Giao rừng: Hành vi pháp lý hành chính của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trao quyền quản lý, sử dụng rừng cho chủ thể xác định mà không thu tiền sử dụng hoặc có thu tiền theo quy định pháp luật.
• Chủ rừng: Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư được Nhà nước giao rừng, cho thuê rừng, công nhận quyền sử dụng rừng hoặc nhận chuyển nhượng rừng hợp pháp.
• Quyền tài sản đối với rừng: Tập hợp các quyền năng bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt và hưởng hoa lợi, lợi tức phát sinh từ diện tích rừng được giao gắn liền với quyền sử dụng đất lâm nghiệp.
• Dịch vụ môi trường rừng: Hoạt động cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng nhằm tạo nguồn thu tài chính tái đầu tư cho công tác bảo vệ và phát triển vốn rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2014–2018 được thu thập từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Nam, kết hợp các báo cáo kinh tế xã hội và số liệu quản lý địa chính tại huyện Đại Lộc cùng các ban quản lý rừng đặc dụng trên địa bàn.

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật: Mổ xẻ các điều khoản của Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, Luật Đất đai năm 2013, Luật Lâm nghiệp năm 2017 cùng các nghị định hướng dẫn thi hành như Nghị định số 23/2006/NĐ-CP và Nghị định số 156/2018/NĐ-CP.
• Phương pháp thống kê mô tả và so sánh đối chiếu: Xử lý số liệu biến động diện tích rừng, cơ cấu giao rừng cho các nhóm chủ thể, đánh giá chênh lệch tỷ lệ phân bổ qua từng năm.
• Phương pháp quy nạp và diễn dịch: Tổng hợp các bất cập thực tế tại cơ sở để rút ra các kết luận có tính bản chất về mặt thể chế.

Quy mô dữ liệu bao trùm toàn bộ diện tích rừng được giao tại địa phương, trong đó khảo sát chuyên sâu tại các khu vực trọng điểm với tổng diện tích 4.900 ha thuộc dự án bảo vệ hệ sinh thái rừng KfW và các lâm phận phòng hộ đầu nguồn. Việc lựa chọn phương pháp phân tích luật học kết hợp phân tích số liệu thực chứng giúp đảm bảo đánh giá chính xác tính khả thi và độ tương thích giữa quy định pháp luật thực định với điều kiện thực tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2014–2018 cho thấy bốn phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, hộ gia đình và cá nhân là chủ thể nhận bàn giao đất lâm nghiệp lớn nhất trên toàn tỉnh. Tính đến ngày 31/12/2018, tổng diện tích đất lâm nghiệp đã giao cho hộ gia đình và cá nhân đạt 116.259,92 ha, chiếm 37% tổng diện tích đất lâm nghiệp được giao của toàn tỉnh. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với diện tích giao cho các tổ chức kinh tế (chiếm 29%) và các cơ quan nhà nước gồm các ban quản lý rừng (chiếm 28%).

Thứ hai, cơ cấu loại rừng giao cho hộ gia đình có sự mất cân đối lớn về chất lượng tài nguyên. Trong 116.259,92 ha đất đã giao cho hộ, đất rừng sản xuất chiếm 69,5%, đất rừng phòng hộ chiếm 29,8%, diện tích còn lại thuộc rừng đặc dụng. Đáng chú ý, rừng tự nhiên chiếm tới 53% tổng diện tích có rừng giao cho hộ, nhưng trên 70% diện tích này là rừng nghèo kiệt với trữ lượng gỗ bình quân chỉ đạt khoảng 69 m3/ha, phân bố chủ yếu ở địa hình đồi núi dốc, chia cắt phức tạp.

Thứ ba, tồn tại sự bất bình đẳng và xung đột pháp lý gay gắt giữa quyền sử dụng đất và quyền sử dụng rừng. Luật Đất đai năm 2013 trao cho hộ gia đình đầy đủ quyền chuyển nhượng, thế chấp, cho thuê, tặng cho quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, Luật Lâm nghiệp năm 2017 lại không cho phép hộ gia đình chuyển nhượng, cho thuê hoặc thế chấp quyền sử dụng đối với rừng tự nhiên là rừng sản xuất. Quyền năng khai thác lâm sản từ rừng tự nhiên bị hạn chế dưới 50% so với các quyền năng áp dụng cho đất trồng rừng sản xuất là rừng trồng.

Thứ tư, công tác quản lý hồ sơ địa chính và giao rừng trên thực địa phát sinh nhiều sai lệch. Sự thay đổi cơ quan đầu mối quản lý qua các giai đoạn từ ngành kiểm lâm sang cơ quan tài nguyên và môi trường đã dẫn đến tình trạng sai lệch số liệu đo đạc thực địa so với hồ sơ lưu trữ, gây khó khăn cho việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và làm gia tăng các vụ tranh chấp ranh giới.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh mâu thuẫn giữa mục tiêu xã hội hóa lâm nghiệp và các rào cản pháp lý bảo hộ tài nguyên. Khi hộ gia đình nhận phần lớn là rừng tự nhiên nghèo kiệt nhưng lại bị hạn chế quyền khai thác và quyền định đoạt tài sản, động lực kinh tế để đầu tư bảo vệ rừng bị triệt tiêu đáng kể. Các phát hiện này tương đồng với kết quả nghiên cứu tại Thừa Thiên Huế và Lạng Sơn, khẳng định rằng nếu không có cơ chế chia sẻ lợi ích thỏa đáng, người dân miền núi khó có thể sống và làm giàu từ rừng.

Để trực quan hóa các phát hiện trên trong các báo cáo phân tích, dữ liệu có thể được thể hiện qua hai mô hình biểu đồ:

• Biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu diện tích đất lâm nghiệp phân bổ theo chủ thể tại Quảng Nam: Hộ gia đình và cá nhân (37%), Tổ chức kinh tế (29%), Cơ quan nhà nước (28%), Cộng đồng dân cư (7%), Ủy ban nhân dân cấp xã (5%) và các tổ chức khác (4%).
• Bảng ma trận so sánh đối chiếu quyền tài sản giữa Luật Đất đai năm 2013 và Luật Lâm nghiệp năm 2017 đối với ba loại đất: đất nông nghiệp, đất rừng trồng và đất rừng tự nhiên, làm nổi bật sự hạn chế quyền năng của chủ rừng tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các bất cập thể chế và nâng cao giá trị chuỗi sản xuất lâm nghiệp, nghiên cứu đưa ra bốn nhóm giải pháp đồng bộ:

Thứ nhất, hoàn thiện các quy định của Luật Lâm nghiệp về quyền tài sản đối với rừng tự nhiên sản xuất.

• Hành động: Sửa đổi, bổ sung các điều khoản quy định về quyền của chủ rừng là hộ gia đình theo hướng cho phép thế chấp, góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng rừng tự nhiên sản xuất và mở rộng hạn ngạch khai thác tận thu lâm sản phụ.
• Chỉ số mục tiêu: Đảm bảo ít nhất 80% hộ gia đình nhận rừng tự nhiên được tiếp cận nguồn vốn tín dụng hợp pháp từ tài sản rừng trước năm 2025.
• Cơ quan thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường trình Quốc hội xem xét.

Thứ hai, số hóa và đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu địa chính và lâm nghiệp.

• Hành động: Ứng dụng công nghệ Hệ thống thông tin địa lý (GIS) và dữ liệu viễn thám để đo đạc, số hóa ranh giới, rà soát và cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp gắn liền với hồ sơ giao rừng.
• Chỉ số mục tiêu: Xử lý dứt điểm 100% tình trạng sai lệch số liệu trên toàn bộ 116.259,92 ha đất đã giao cho hộ dân; hoàn thành trong giai đoạn 2021–2024.
• Cơ quan thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam, Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm tỉnh.

Thứ ba, mở rộng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và hỗ trợ đầu tư sản xuất.

• Hành động: Triển khai hiệu quả Nghị định số 75/2015/NĐ-CP, tăng mức trợ cấp khoán bảo vệ rừng và đẩy mạnh các nguồn thu từ dịch vụ hấp thụ carbon của rừng.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng mức thu nhập bình quân từ rừng cho hơn 31.000 hộ nghèo tại các huyện miền núi thêm 20% đến 30% mỗi năm.
• Cơ quan thực hiện: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Quảng Nam, Ủy ban nhân dân các huyện miền núi.

Thứ tư, thiết lập chuỗi liên kết quản lý rừng bền vững và cấp chứng chỉ rừng.

• Hành động: Hướng dẫn các nhóm hộ gia đình thành lập hợp tác xã lâm nghiệp để xây dựng phương án quản lý rừng bền vững và đạt chứng chỉ rừng quốc tế.
• Chỉ số mục tiêu: Đạt 20.000 ha rừng trồng sản xuất của hộ gia đình được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững vào năm 2025.
• Cơ quan thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam cùng các hiệp hội chế biến gỗ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị tham khảo chuyên sâu cho các nhóm đối tượng sau:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp: Cung cấp luận cứ thực tiễn từ cấp cơ sở cho các chuyên gia tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tổng cục Lâm nghiệp trong quá trình xây dựng các thông tư, nghị định hướng dẫn thi hành Luật Lâm nghiệp năm 2017.
• Chính quyền địa phương và cán bộ quản lý lâm nghiệp tại Quảng Nam và khu vực miền Trung: Giúp Ủy ban nhân dân cấp huyện, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Hạt Kiểm lâm nắm vững quy trình xử lý xung đột ranh giới đất đai, thủ tục giao đất gắn liền với giao rừng đồng bộ theo Nghị định số 156/2018/NĐ-CP.
• Các viện nghiên cứu, giảng viên và học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Quản lý đất đai: Làm tài liệu chuyên khảo phục vụ giảng dạy và nghiên cứu về chế định quyền tài sản, thể chế quản lý tài nguyên thiên nhiên và chính sách xã hội hóa ngành lâm nghiệp.
• Các tổ chức phi chính phủ và các đơn vị thực hiện dự án phát triển quốc tế: Cung cấp bức tranh thực tế về đời sống sinh kế vùng đệm để thiết kế các dự án viện trợ bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Thẩm quyền quyết định giao rừng cho cá nhân và hộ gia đình thuộc về cấp nào?

Theo Điều 23 Luật Lâm nghiệp năm 2017, Ủy ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền quyết định giao rừng, cho thuê rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng và thu hồi rừng đối với hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư thôn.

Hộ gia đình được giao rừng sản xuất là rừng tự nhiên có được phép thế chấp ngân hàng không?

Luật Lâm nghiệp năm 2017 không cho phép hộ gia đình thế chấp giá trị quyền sử dụng đối với rừng tự nhiên được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng. Hộ gia đình chỉ được quyền thế chấp giá trị quyền sử dụng đất lâm nghiệp theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 hoặc thế chấp giá trị rừng sản xuất là rừng trồng do mình tự đầu tư.

Thủ tục giao đất gắn liền với giao rừng cho hộ gia đình mất bao nhiêu thời gian?

Theo Điều 36 Nghị định số 156/2018/NĐ-CP, trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan tiếp nhận chuyển hồ sơ đến cơ quan lâm nghiệp chuyên ngành. Cơ quan lâm nghiệp có ý kiến bằng văn bản trong 05 ngày làm việc, và Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định giao rừng trong thời hạn quy định thống nhất với thủ tục đất đai.

Tại sao tỷ lệ che phủ rừng ở Quảng Nam đạt trên 57% nhưng sinh kế của hộ nhận rừng tự nhiên vẫn khó khăn?

Mặc dù diện tích che phủ đạt 57,38%, nhưng hơn 70% diện tích rừng tự nhiên giao cho hộ gia đình là rừng nghèo với trữ lượng chỉ khoảng 69 m3/ha. Đồng thời, khung pháp lý cấm khai thác chính gỗ rừng tự nhiên khiến người dân không có nguồn thu trực tiếp từ lâm sản mà chỉ trông cậy vào tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Giao rừng và giao khoán rừng khác nhau như thế nào về bản chất pháp lý?

Giao rừng là quan hệ pháp luật hành chính giữa Nhà nước và người dân, xác lập danh hiệu chủ rừng với quyền sử dụng lâu dài theo Luật Lâm nghiệp. Giao khoán rừng là quan hệ hợp đồng dân sự giữa ban quản lý rừng hoặc công ty lâm nghiệp với hộ nhận khoán để thực hiện công việc bảo vệ rừng có hưởng thù lao.

Kết luận

• Hộ gia đình và cá nhân tại Quảng Nam quản lý 116.259,92 ha đất lâm nghiệp, giữ tỷ trọng lớn nhất với 37% tổng diện tích được giao toàn tỉnh.
• Hơn 70% diện tích rừng tự nhiên giao cho hộ gia đình là rừng nghèo, gây trở ngại lớn cho việc phát triển sinh kế dưới các quy định bảo vệ nghiêm ngặt.
• Bất cập giữa quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 2013 và quyền sử dụng rừng theo Luật Lâm nghiệp năm 2017 là điểm nghẽn thể chế lớn nhất cần tháo gỡ.
• Công tác quản lý địa chính cần được chuẩn hóa bằng công nghệ số nhằm khắc phục tình trạng sai lệch dữ liệu hồ sơ và giải quyết tranh chấp thực địa.
• Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và hỗ trợ đầu tư theo Nghị định số 75/2015/NĐ-CP là đòn bẩy quan trọng để người dân miền núi sống được từ rừng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã chỉ rõ sự xung đột quyền tài sản đối với tài nguyên rừng từ thực tiễn địa phương và xây dựng hệ thống giải pháp thể chế có tính khả thi cao. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2021 đến 2025, các cơ quan chức năng cần khẩn trương hoàn thiện các văn bản hướng dẫn dưới luật, đẩy mạnh cấp chứng chỉ rừng và số hóa dữ liệu quản lý. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và địa phương quan tâm có thể tiếp cận toàn văn công trình để ứng dụng các giải pháp này vào thực tiễn quản trị tài nguyên rừng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT GIAO RỪNG CHO CÁ NHÂN, HỘ GIA ĐÌNH 1. Sự cần thiết giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình Chỉ thị số 15CT/CTCW được Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành ngày 10/3/1961 xác định: “Rừng là tài sản của toàn dân, phải do nhà nước thống nhất quản lý”[5]. Khi đó, Nhà nước tập trung quản lý tài nguyên rừng thông qua hệ thống các lâm trường quốc doanh. Các lâm trường nhận kinh phí từ ngân sách quốc gia để thực hiện nhiệm vụ khai thác và trồng rừng theo các chỉ tiêu kế hoạch chi tiết do trung ương ban hành.Năm 1991, Bộ Lâm nghiệp công bố Báo cáo Tổng quan Lâm nghiệp Việt Nam với đề xuất chuyển lâm nghiệp “từ một ngành kinh tế chỉ có nhà nước và tập thể được kinh doanh rừng sang một nền lâm nghiệp xã hội với sự tham gia của các thành phần kinh tế và nhiều lực lượng xã hội”; và “từ một ngành kinh tế có nhiệm vụ khai thác tài nguyên tự nhiên là chính trở thành một ngành kinh tế có nhiệm vụ cơ bản là xây dựng vốn rừng, sản xuất lâm sản” [5].

Xã hội hóa lâm nghiệp theo nghĩa chung nhất là quá trình huy động sự tham gia và đóng góp của các thành phần kinh tế và các lực lượng xã hội vào nghề rừng. Mặc dù khái niệm này xuất hiện và trở nên phổ biến trong thập niên 1990, song từ trước đó, ý tưởng về sự tham gia của các lực lượng xã hội vào lâm nghiệp đã được Pháp lệnh bảo vệ rừng năm 1972 đề cập khi xác định: “Việc bảo vệ rừng phải do nhà nước và toàn dân cùng làm”[30]. Tuy nhiên, vai trò của người dân tham gia vào hoạt động lâm nghiệp thời kỳ này còn rất hạn chế, chủ yếu là lao động thời vụ cho các lâm trường quốc doanh. Vào những năm 80, tài nguyên rừng mặc dù là tài sản công hữu và được nhà nước tập trung quản lý vẫn bị tàn phá nghiêm trọng.

Tình trạng hầu như “vô chủ” 8 tài nguyên rừng đặt ra cho ngành lâm nghiệp trước hết đòi hỏi cấp bách phải xác định chủ thể quản lý rừng cụ thể. Giao rừng và đất rừng được xác định là giải pháp chính sách cho sự chuyển biến cơ bản trong công tác quản lý bảo vệ rừng: “Rừng và đất rừng là tài sản quốc gia thuộc sở hữu toàn dân, nhưng cần được giao cho từng Liên hiệp lâm công nghiệp, lâm trường, nông trường, hợp tác xã, từng hộ nông dân và các tổ chức kinh tế-xã hội khác quản lý kinh doanh theo quy hoạch, kế hoạch và pháp luật của nhà nước” [31]. Công cuộc đổi mới về kinh tế và xã hội từ năm 1986 đã cung cấp những tiền đề quan trọng cho xã hội hóa lâm nghiệp. Việc chuyển từ một nền kinh tế nhà nước kế hoạch hóa tập trung sang một nền kinh tế theo định hướng thị trường đã giải phóng lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp vốn dựa trên các nông trường quốc doanh và hợp tác xã.

Sự ra đời của Luật Đất đai năm 1993 cùng với việc tự do thông thương các sản phẩm nông nghiệp đã thúc đẩy quá trình giao đất nông nghiệp và lâm nghiệp cho các cá thể, hộ gia đình và tổ chức. Chính sách mở cửa của Việt Nam đối với thế giới cũng tạo điều kiện cho ngành lâm nghiệp phát triển hợp tác quốc tế, qua đó các khái niệm về phân cấp, phân quyền trong lâm nghiệp, quản trị, đa dạng sinh học và quản lý rừng bền vững được du nhập vào Việt Nam. Với những tiền đề quan trọng này, Báo cáo Tổng quan Lâm nghiệp Việt Nam năm 1991 đã đề xuất chuyển đổi lâm nghiệp Việt Nam từ lâm nghiệp nhà nước sang lâm nghiệp xã hội với sự tham gia của các thành phần kinh tế vào nghề rừng. Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 1991 cũng thể chế hóa bước chuyển biến này khi xác định: “Nhà nước giao rừng, đất trồng rừng cho tổ chức, cá nhân - dưới đây gọi là chủ rừng - để bảo vệ, phát triển và sử dụng rừng ổn định, lâu dài theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước”[35].

Sau hàng thập kỷ của lâm nghiệp nhà nước, đây là luật lâm nghiệp đầu tiên của Việt Nam công nhận danh hiệu chủ rừng đối với các đối tượng được giao 9 rừng và đất rừng, bao gồm cả thành phần ngoài quốc doanh. Chính sách mở cửa của công cuộc đổi mới tạo điều thuận lợi trong việc triển khai các dự án lâm nghiệp hợp tác với nước ngoài và sự du nhập các khái niệm lâm nghiệp quốc tế như quản lý rừng bền vững. Đề xuất chuyển nền sản xuất lâm nghiệp dựa trên khai thác gỗ sang bảo vệ vốn rừng của Tổng cục Lâm nghiệp Việt Nam (1991) và việc thể chế hóa hệ thống phân loại 3 loại rừng (đặc dụng, phòng hộ và sản xuất) của Luật BVPTR năm 1991 đã đặt cơ sở bước đầu cho quản lý rừng bền vững trong cải cách lâm nghiệp quốc gia.Sự xuất hiện và phổ biến của hai khái niệm xã hội hóa lâm nghiệp và quản lý rừng bền vững đánh dấu bước chuyển biến quan trọng của lâm nghiệp Việt Nam dưới thời kỳ đổi mới. Quá trình phát triển và thể chế hóa nội dung của hai khái niệm này trong các văn bản pháp lý lâm nghiệp phản ánh các thay đổi căn bản của chính sách nghề rừng đối với chủ thể quản lý rừng và công tác bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng.

Trong khi Pháp lệnh bảo vệ rừng năm 1972 chỉ khái quát chung sự tham gia của toàn dân vào công tác bảo vệ rừng, Luật BVPTR năm 1991 xác định chính sách giao, khoán rừng và đất rừng cho các cá nhân, tổ chức là giải pháp chính của xã hội hóa lâm nghiệp và thể chế hóa danh hiệu chủ rừng với các đối tượng được giao rừng và đất rừng trong nỗ lực đảm bảo mỗi khu rừng đều có chủ cụ thể. Tuy nhiên, danh hiệu chủ rừng với các quyền và lợi ích hạn chế đã khơi dậy vấn đề quyền sử dụng và sở hữu rừng. Luật BVPTR năm 2004 đã cho thấy bước phát triển mới của xã hội hóa lâm nghiệp khi công nhận quyền sở hữu rừng của chủ rừng sản xuất là rừng trồng. Nhìn chung, quyền và lợi ích của các chủ rừng đặc dụng, phòng hộ và rừng sản xuất là rừng tự nhiên vẫn còn hạn chế [30].

Luật Lâm nghiệp năm 2017 đã đề xuất một số giải pháp cho các bất cập của xã hội hóa lâm nghiệp và quản lý rừng bền vững thời gian qua. Việc phân 10 biệt các hình thức sở hữu rừng (rừng thuộc sở hữu toàn dân, rừng thuộc sở hữu riêng, và rừng thuộc sở hữu chung) giúp xác định một cách phù hợp quyền và nghĩa vụ liên quan của các tổ chức và cá nhân được giao rừng và đất rừng. Nỗ lực cân bằng các mặt môi trường, kinh tế và xã hội của quản lý rừng bền vững được nhấn mạnh qua các quy định tận thu lâm sản và khai thác lâm sản bền vững; khuyến khích nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi giá trị lâm nghiệp; gắn bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học rừng với nâng cao giá trị dịch vụ môi trường rừng, ứng phó với biến đổi khí hậu, đồng thời góp phần đảm bảo an ninh môi trường, xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế- xã hội vùng miền núi [39]. Có thể khẳng định rằng, giao đất, giao rừng là một trong những chủ trương trọng tâm Nhà nước nhằm xã hội hóa công tác bảo vệ rừng, góp phần xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội một cách bền vững.

Chủ trương này giúp cho các tổ chức, cộng đồng dân cư và các hộ gia đình, cá nhân ở những địa phương có nhiều quỹ đất lâm nghiệp và rừng có được cơ hội để nhận đất và rừng nhằm quản lý, bảo vệ và sản xuất. Việc này góp phần nâng cao thu nhập cho cộng đồng, sử dụng hiệu quả hơn quỹ đất lâm nghiệp cũng như nâng cao chất lượng công tác bảo vệ rừng của các địa phương tham gia thực hiện chính sách này.Với phương châm làm cho mỗi cánh rừng đều có chủ, xóa đói giảm nghèo cho người dân miền núi và người dân có thể sống được từ rừng, nhiều chính sách đã được Nhà nước ban hành. Trong đó, chính sách giao đất giao rừng cho các chủ thể khác nhau để cùng bảo vệ, hưởng lợi đã được thực hiện hơn 30 năm qua.Từ chính sách đúng đắn đó, Nhà nước đã huy động được rất nhiều chủ thể trong xã hội tham gia bảo vệ và phát triển rừng, đặc biệt và hiệu quả nhất là sự tham gia của những người dân miền núi đang sống gần rừng và phụ thuộc vào rừng.Chính sách giao đất, giao rừng cũng phát huy được hiệu quả trong công tác bảo vệ rừng, hạn chế được tình 11 trạng suy giảm diện tích rừng và tăng chất lượng rừng. Cùng với đó, Nhà nước cũng đã huy động được một nguồn lực tài chính rất lớn để hỗ trợ người dân quản lý bảo vệ rừng thông qua chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Chính sách này đã tạo một nguồn động lực giúp người dân tăng cường thực hiện công tác bảo vệ rừng tự nhiên sau nhiều năm nhận rừng.Việc giao đất, giao rừng và công nhận quyền hợp pháp lâu dài đã tạo tâm lý ổn định cho người nhận, tạo động lực cho cộng đồng và hộ gia đình huy động nguồn lực vào bảo vệ và phát triển rừng. Nếu như trước đây, công tác bảo vệ rừng ở các địa phương gặp rất nhiều khó khăn thì từ khi thực hiện chính sách giao đất, giao rừng cho cộng đồng dân cư và hộ gia đình thì người dân ngày càng tham gia nhiều vào công tác bảo vệ và phát triển vốn rừng, nhiều cộng đồng nhận khoán đã xây dựng hương ước bảo vệ rừng, đời sống của người dân trong thôn, xóm được cải thiện, người dân rất tích cực trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng. Thông qua việc khoán rừng, đã góp phần nâng cao ý thức cho người dân trong công tác bảo vệ rừng, bên cạnh đó góp phần tăng thu nhập tạo động lực cho người dân gắn bó bảo vệ rừng, từng bước thay đổi nhận thức của nhân dân về vai trò và tác dụng của rừng, nâng tỷ lệ che phủ rừng, cải thiện môi trường sống trên địa bàn. Khái niệm, đặc trưng và vai trò của pháp luật về giao rừng cho cá nhân, hộ gia đình theo luật bảo vệ và phát triển rừng 1.