CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC GIAO NHẬN VÀ VẬN TẢI HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG 1.Tổng quan về tổ chức giao nhận và vận tải hàng hóa bằng đường hàng không Đặc điểm nổi bật của buôn bán quốc tế là người mua và người bán ở các quốc gia khác nhau. Để hàng hóa từ người bán đến tay người mua phải thông qua vận tải hàng hóa quốc tế. Giao nhận là một khâu quan trọng trong vận tải hàng hóa quốc tế. Vậy giao nhận là gì? 1.1 Khái niệm dịch vụ giao nhận vận tải hàng hóa bằng đường hàng không Trong mậu dịch quốc tế, hàng hóa cần phải vận chuyển đến nhiều nước khác nhau, từ nước người bán đến nước người mua.
Trong trường hợp đó, nghiệp vụ giao nhận là tổ chức việc di chuyển và thực hiện các thủ tục liên quan đến việc vận chuyển Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế FIATA, dịch vụ giao nhận được định nghĩa là “bất cứ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ hoặc có liên quan đến dịch vụ trên kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán,thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Theo điều 163 luật Thương mại Việt Nam : “Dịch vụ giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển , lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo ủy thác Sinh viên: Hà Thị Hồng Vân 4 Lớp: CQ54/05.06 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính của chủ hàng , của người vận tải hoặc người làm dịch vụ giao nhận khác(gọi chung là khách hàng ).” Như vậy, về cơ bản giao nhận hàng hóa là tập hợp những công việc có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng ( người gửi hàng ) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng ). Giao nhận và vận tải hàng hóa bằng đường hàng không là tập hợp các nghiệp vụ liên quan đến qúa trình vận tải hàng không nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hoá từ nơi gửi hàng tới nơi nhận hàng. Giao nhận và vận tải bằng đường hàng không thực chất là tổ chức quá trình chuyên chở và giải quyết các thủ tục liên quan đến qúa trình chuyên chở hàng hoá bằng đường hàng không 1.
Đặc điểm của dịch vụ giao nhận vận tải hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bằng đường hàng không Giao nhận vận tải hàng không có vị trí quan trọng đối với nền kinh tế thế giới nói chung và TMQT nói riêng.Vận tải hàng không chiếm 20%-30% tổng kinh ngạch của buôn bán quốc tế, nhưng chỉ chiếm khoảng 1% tổng khối lượng hàng hóa chuyên chở quốc tế. Đây là phương thức mà hàng được chuyển bằng máy bay chở hàng chuyên dụng ( Cargo Aircraft/ Freighter), hoặc chở trong phần bụng của máy bay hành khách (Passenger Plane) Vận tải hàng không chiếm vị trí số một trong chuyên chở hàng hóa cần giao khẩn cấp, dễ thối, hàng cứu trợ khẩn cấp,súc vật hoang dã và loại hàng nhạy cảm với thời gian. Vận tải hàng không có vị trí quan trọng trong giao lưu kinh tế giữa các nước, là cầu nối giữa các nền văn hóa của các dân tộc, là phương tiện chính trong du lịch quốc tế Sinh viên: Hà Thị Hồng Vân 5 Lớp: CQ54/05.06 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Vận tải hàng không có những đặc điểm chung của một phương thức vận tải, ngoài ra còn có các đặc trưng riêng sau: Thứ nhất, tuyến đường trong vận tải hàng không cao, thời gian vận chuyển ngắn. Tốc độ vận tải hàng không gấp 27 lần vận tải đường biển, 10 lần oto và 8 lần tàu hỏa.
Trung bình máy bay chở hàng hoặc chở khách có tốc độ bình quân vào khoảng 800-1000km/h, rất cao so với các phương thức phổ biến khác như tàu biển(12-25 hải lí/giờ). Tàu hỏa(ở Việt Nam chỉ khoảng 60- 80km/h) Thứ hai, vận tải hàng không luôn đòi hỏi sử dụng công nghệ cao, không cho phép sai sót dù cho nhỏ nhất. Vận tải hàng không đáp ứng được các nhu cầu đặc biệt về chính trị, xã hội … trong từng thời điểm mà không phương thức vận tải nào đáp ứng được,như viện trợ khẩn cấp để cứu đói, bão, động đất… Thứ ba, vận tải hàng không cung cấp các dịch vụ có tiêu chuẩn chất lượng nâng cao hẳn so với các phương thức vận tải khác và được đơn giản hóa các về thủ tục, giấy tờ do máy bay bay thẳng, ít qua các trạm kiểm tra, kiểm soát… 1.Vai trò của dịch vụ giao nhận vận tải hàng hóa bằng đường hàng không Trong xu thế quốc tế hoá đời sống xã hội hiện nay, cũng như là sự mở rộng giao lưu hợp tác thương mại giữa các nước, đã khiến cho giao nhận và vận tải hàng không ngày càng có vai trò quan trọng và nó có những vai trò nổi bật sau đây: Một là,Giao nhận vận tải hàng hóa bằng đường hàng không không bị cản trở bởi bề mặt địa hình như đường bộ hay đường thủy, do đó có thể kết nối được gần như các quốc gia trên thế giới. Sinh viên: Hà Thị Hồng Vân 6 Lớp: CQ54/05.06 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Hai là,dịch vụ nhanh chóng đúng giờ , nhờ vào tốc đọ vận chuyển nhanh vì vậy phù hợp với việc giao nhận và vận tải hàng hóa có giá trị cao hoặc dễ hư hỏng.
Bên cạnh đó, giảm thiểu tổn thất phát sinh do làm hỏng hàng , đổ vỡ hay trộm cắp vặt gây ra. Ba là, Phí bảo hiểm vận chuyển thấp hơn do ít rủi ro hơn các phương thức vận chuyển khác. Phí lưu kho thường tối thiểu do đặc tính hàng hóa và tốc độ xử lí thủ tục nhanh chóng. Người giao nhậntrong giao nhận vận tải hàng hóa bằngđường hàng không 1.1 Khái niệm của người giao nhận Người chuyển chở theo hợp đồng ủy thác và hành động vì lợi ích của người ủy thác mà bản thân anh ta không phải là người chuyên chở.
Người giao nhận cũng đảm nhiệm thực hiện mọi công việc liên quan đến hợp đồng giao nhận như: bải quản, lưu kho, trung chuyển, làm thủ tục hải quan, kiểm hóa,. Theo luật 164 Luật Thương Mại Việt Nam năm : Người giao nhận là thương nhân có giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh về dịch vụ giao nhận hàng hóa. Người giao nhận có thể là chủ hàng khi chủ hàng tự đứng ra đảm nhận công việc giao nhận hàng hóa của mình, có thể là đại lý hàng hóa , công ty xếp dỡ hay kho hàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kì người nào khác có đăng kí kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa. Vậy người giao nhận là người hoạt động theo hợp đồng ủy thác với chủ hàng, bảo vệ lợi ích của chủ hàng, lo việc vận tải nhưng chưa hẳn là người vận tải, có thể sử dụng thuê mướn người vận tải hoặc trực tiếp tham gia vận Sinh viên: Hà Thị Hồng Vân 7 Lớp: CQ54/05.06 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính tải.
Nhưng anh taký hợp đồng ủy thác giao nhận với chủ hàng là người giao nhận chứ không phải người vận tải. Ở các nước khác nhau tên người giao nhận có khác nhau nhưng đều có chung một tên giao dịch quốc tế là người giao nhận hàng hóa quốc tế ( international freight forwarding ) và cùng làm dịch vụ giao nhận. Do chưa có luật lệ quốc tế quy định về địa vị pháp lý của người giao nhận nên ở các nước khác nhau thì địa vị pháp lý của người giao nhận khác nhau. Theo các nước sử dụng luật Common law: Người giao nhận có thể lấy danh nghĩa của người ủy thác (người gửi hàng hay người giao nhận ) thì địa vị người giao nhận dựa trên khái niệm về đại lý.
Hay có thể đảm nhiệm vai trò của người ủy thác, tự chịu trách nhiệm trong quyền hạn của chính mình.Theo các nước sử dụng luật Civil law: có quy định khác nhau nhưng thông thường người giao nhận lấy danh nghĩa của người giao dịch cho công việc của người ủy thác, họ vừa là người ủy thác, vừa là đại lý.2 Vai trò người giao nhận trong thương mại quốc tế Ngày nay cùng với sự mở rộng trong thương mại quốc tế thì các phương thức vận tải ngày càng phát triển, người giao nhận không chỉ làm đại lý, người nhận ủy thác mà còn cung cấp dịch vụ vận tải và đóng vai trò như một vai chính – người chuyên chở. Người giao nhận đã đóng vai trò: Một là môi giới hải quan: người giao nhận thay mặt người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu làm thủ tục hải quan như một môi giới hải quan Hai là đại lý: Người giao nhận đóng vai trò như một đại lý của người chuyên chở đểthực hiện các hoạt động khác nhau như: nhận hàng, giao hàng, lập chứng từ, làm thủ tục hải quan, lưu kho,.trên cơ sở hợp đồng ủy thác. Ba là người gom hàng: người chuyển chở đóng vai trò là đại lý hoặc người chuyên chở. Đặc biệt là không thể thiếu trong vận tải container nhằm Sinh viên: Hà Thị Hồng Vân 8 Lớp: CQ54/05.06 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính thu gom hàng lẻ thành hàng nguyên để tân dụng sức chở của container và giảm cước vận tải.
Bốn là người chuyển chở: Trong nhiều trường hợp người giao nhận đóng vai trò là người chuyển chở hoặc trong trường hợp người giao nhận cung cấp vận tải đa phương thức.3 Phạm vi và trách nhiệm của người giao nhận Phạm vi của người giao nhận: Thường thì người giao nhận sẽ thay mặt người gửi hàng hoặc người nhận hàng thực hiện quá trình vận chuyển hàng hóa qua các công đoạn. Người giao nhận có thể làm các dịch vụ trực tiếp hay thông qua những đại lý mà họ thuê, những dịch vụ này bao gồm: Một là,thay mặt người gửi hàng (người xuất khẩu):Theo những chỉ dẫn của người gửi hàng, người giao nhận sẽ: - Chọn tuyến đường, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp, lưu cước với người chuyên chở đã chọn lọc.