PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giao tiếp là nhu cầu cơ bản trong đời sống tinh thần của con người. Nhờ giao tiếp, mỗi người gia nhập vào các mối quan hệ xã hội, tổng hoà các quan hệ xã hội tạo thành bản chất con người, lĩnh hội nền văn hoá xã hội tạo thành tâm lí, ý thức, nhân cách. Đối với trẻ em, giao tiếp có vai trò quan trọng giúp trẻ có thêm những kiến thức về thế giới xung quanh, phong tục, tập quán, văn hoá của dân tộc.
Từ đó trẻ sẽ áp dụng vào cuộc sống một cách có hiệu quả, phù hợp với các chuẩn mực xã hội. Ở trường mầm non, trò chơi đóng vai theo chủ đề là một trong những hoạt động chủ đạo, giúp trẻ giao tiếp với cô giáo, bạn bè mới, tăng sự tự tin trong các hoạt động, làm giảm các biểu hiện nhút nhát, thiếu tự tin. Các kỹ năng giao tiếp nếu được vận dụng tốt thông qua trò chơi, đặc biệt là trò chơi đóng vai theo chủ đề sẽ có ảnh hưởng tích cực đến sự hình thành nhân cách của trẻ mẫu giáo và làm tiền đề cho trẻ trong những hoạt động học tập ở lứa tuổi tiếp theo. Do tầm quan trọng của các trò chơi đóng vai theo chủ đề đối với sự phát triển tâm lý, đặc biệt là phát triển các kỹ năng giao tiếp ở trẻ mẫu giáo, người giáo viên mầm non cần phải quan tâm tới việc đưa trẻ vào những hoạt động trò chơi tái hiện lại những hành động, những hành vi ứng xử, học cách biểu lộ thái độ trong các mối quan hệ xã hội với các tình huống khác nhau của đời sống.
Bản tính xã hội hay tính cách ở mỗi con người đều bắt nguồn từ cuộc sống giao tiếp. Trẻ 5-6 tuổi là tuổi chuẩn bị vào lớp 1, cần được trang bị kiến thức và kỹ năng mềm cho việc học tập và giao tiếp ở cấp tiểu học. Tuy nhiên trong thực tế, trẻ 5- 6 tuổi, còn bộc lộ những hạn chế, yếu kém nhất định. Một số hạn chế của trẻ được chỉ ra như: nhút nhát, rụt rè, ngại giao tiếp; không hiểu lời nói của đối tượng giao tiếp; không biết kiềm chế cảm xúc của mình khi giao tiếp, không biết khởi xướng chủ đề giao tiếp; khó diễn đạt ý nghĩ của mình trong giao tiếp; một số trẻ chỉ biết sử dụng tiếng “mẹ đẻ” khi giao tiếp; không thể thuyết phục được đối tượng khi giao tiếp; không biết nghe và lắng nghe đối tượng giao 2 tiếp.
Việc phát hiện ra những mức độ biểu hiện cơ bản của kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề và nâng cao kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi là một việc làm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn. Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi lựa chọn: “Giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề” làm đề tài cho khóa luận của mình. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài đề xuất một số biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở trường mầm non. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tượng nghiên cứu Biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề. Phạm vi nghiên cứu 3. Nội dung nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu một số kỹ năng giao tiếp trong trò chơi đóng vai theo chủ đề như: làm việc nhóm, giải quyết vấn đề thuộc chủ đề: Gia đình, Động vật, Nghề nghiệp, Quê hương đất nước- Bác Hồ tại trường mầm non Thanh Vân- Phường Vân Cơ- Thành phố Việt Trì- Tỉnh Phú Thọ. Khách thể nghiên cứu Qúa trình giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề.
Nhiệm vụ nghiên cứu 4. Nghiên cứu những vấn đề lý luận liên quan đến kỹ năng giao tiếp, giáo dục kỹ năng giao tiếp và trò chơi đóng vai theo chủ đề làm cơ sở nội dung và các biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề. Điều tra thực trạng giáo dục kỹ năng giao tiếp và cách thức thực hiện giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non hiện nay. Đề xuất các biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp đối với trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề.
Thực nghiệm sư phạm, kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất. Phƣơng pháp nghiên cứu 5. Phương pháp nghiên cứu lí luận Tìm hiểu những vấn đề cơ bản qua các công trình nghiên cứu, sách, báo và các tài liệu có liên quan về kỹ năng giao tiếp, giáo dục kỹ năng giao tiếp, những biểu hiện về kỹ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo, …Từ đó chọn lọc để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 5.
Phương pháp điều tra Sử dụng phiếu điều tra Anket để khảo sát ý kiến các giáo viên, phụ huynh về tình hình giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi tại trường mầm non hiện nay. Thu thập thông tin cần thiết về thực trạng giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề. Phương pháp quan sát - Mục đích quan sát: Quan sát trực tiếp hoạt động của giáo viên và trẻ tại cơ sở thực nghiệm. - Nguyên tắc quan sát: Đảm bảo tính tự nhiên khi quan sát không ảnh hưởng đến tâm lý khách thể, nhóm sinh viên, giảng viên và tiến trình học tập của trẻ.
- Nội dung quan sát: Chúng tôi tiến hành quan sát các trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non để đánh giá mức độ kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi và tìm hiểu mục đích, nội dung, phương pháp của giáo viên trong quá trình tổ chức các hoạt động cho trẻ ở trường mầm non liên quan đến kỹ năng giao tiếp. Phương pháp đàm thoại Trò chuyện trực tiếp với trẻ và ghi lại những nhận thức, mức độ hiểu biết thực tại về kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi làm cơ sở điểm xuất phát và đề xuất các biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non sao cho có hiệu quả mong muốn. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm Thu thập, lấy ý kiến của cán bộ quản lí ngành mầm non có kinh nghiệm về vấn đề giáo dục trẻ 5-6 tuổi để có được các thông tin khoa học và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu nhằm kiểm chứng một cách khách quan các giả thuyết khoa học, các biện pháp đề xuất thực nghiệm. Phương pháp thực nghiệm sư phạm Tổ chức thực nghiệm một số nội dung, đồng thới áp dụng các biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non.
Đây là phương pháp quan trọng nhất nhằm kiểm nghiệm hiệu quả của việc giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề. Phương pháp xử lý số liệu toán học Thông tin xử lí bằng phương pháp toán học thống kê, biểu đồ để xử lí các kết quả điều tra bằng phiếu hỏi và kết quả thực nghiệm sư phạm. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 6. Ý nghĩa khoa học Làm rõ cơ sở lí luận về việc giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề, vai trò của việc giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ ở trường mầm non.
Các kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm sáng tỏ hơn những vấn đề lí luận giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi và các mối quan hệ ảnh hưởng qua lại giữa giáo dục kỹ năng giao tiếp với sự hình thành phát triển nhân cách toàn diện của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non. Ý nghĩa thực tiễn Đưa ra được biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề. Đề tài là tài liệu tham khảo cần thiết cho sinh viên ngành giáo dục mầm non và giáo viên mầm non quan tâm đến vấn đề giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề. 6 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Cơ sở lí luận của đề tài 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Lịch sử nghiên cứu trên thế giới Tác giả Kak Hai Nodich [11] người Đức đã nêu rõ ngôn ngữ của trẻ có một vai trò quan trọng và quá trình phát triển ngôn ngữ ở từng giai đoạn. Trong mỗi giai đoạn, nhiệm vụ của người lớn là giúp trẻ thâm nhập vào thế giới ngôn ngữ phong phú và đa dạng, dẫn dắt trẻ từ những âm thanh “gừ, gừ” ở tuổi sơ sinh đến sử dụng, nắm vững ngôn ngữ thành thạo, điều đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển KNGT và trí tuệ của trẻ.
Trẻ sơ sinh chưa có ngôn ngữ, chưa biết cách giao tiếp, các bậc phụ huynh cần phải bắt đầu công việc can thiệp như: luyện âm, luyện giọng, luyện hơi sau đó đến luyện nói. Bằng những ví dụ, cách làm cụ thể, thiết thực tác giả đã giúp các bậc phụ huynh có con ở giai đoạn lứa tuổi này có thêm những kiến thức cơ bản trong việc giáo dục và dạy dỗ giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp. Để nâng cao khả năng giao tiếp cho trẻ, tác giả Linda Maget [12] đã giới thiệu những kỹ năng giao tiếp xã hội, giúp trẻ giải quyết những trở ngại trong việc kết giao bạn bè. Muốn giúp trẻ giao tiếp phải tạo môi trường giao tiếp cho trẻ, phải cho trẻ học, chơi với bạn thì mới làm xuất hiện, nảy sinh nhu cầu giao tiếp.
Tác giả đã giúp cho phụ huynh có con ở lứa tuổi mẫu giáo biết cách lựa chọn môi trường giáo dục phù hợp để trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp. Tác giả Steven Gutstin cho rằng để giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp cần phải hình thành và phát triển mối quan hệ xã hội [13], giúp trẻ hiểu được bản thân trẻ (tên gọi, các bộ phận cơ thể), hiểu được mối quan hệ giữa trẻ và các đồ vật trong gia đình (tên gọi, đặc điểm, cách sử dụng), mối quan hệ giữa trẻ và các sự vật, hiện tượng trong thế giới xung quanh.