PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. Lịch sử phát triển của xã hội loài người cho thấy rằng từ cổ đại đến hiện đại, từ phương Đông đến phương Tây nhân loại luôn luôn cần đến đạo đức. Chúng ta sẽ không hình dung nổi một xã hội mà ở đó thiếu sự hiện diện của đạo đức.
Xã hội càng phát triển, càng tiến bộ thì nhân loại càng cần đến đạo đức. Ngày nay để xây dựng xã hội mới, chúng ta đang cần có những con người mới. Những con người phát triển toàn diện cả đức và tài. Tuy nhiên, trong quan hệ giữa đức và tài, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn lưu ý, nhắc nhở chúng ta phải coi trọng cả tài và đức nhưng phải lấy đức là gốc.
Bởi lẽ tài năng chỉ có thể phát triển lâu bền trên nền của đức và tài năng chỉ có thể hướng thiện trên gốc của đức. Nhìn nhận, đánh giá vai trò, tầm quan trọng của đạo đức đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến vấn đề này. Thủ tướng chính phủ đã phê duyệt đề án tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 - 2020 với mục tiêu: “tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam nhằm tạo chuyển biến căn bản về đạo đức, lối sống phát triển toàn diện; yêu gia đình, có đạo đức trong sáng, lối sống văn hóa; yêu nước, tự hào dân tộc”. Trong bài phát biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh: “Giáo dục lý tưởng cách mạng, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống văn hoá cho thế hệ trẻ vừa là nhiệm vụ cấp thiết trước mắt, thường xuyên, vừa là nhiệm vụ cơ bản, chiến lược, lâu dài, đòi hỏi phải có sự quan tâm, đầu tư thoả đáng.
Đầu tư cho giáo dục, trong đó có giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hoá cho thế hệ trẻ là đầu tư cho phát triển, đầu tư cho tương lai của đất nước”. Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là trách nhiệm của toàn xã hội trong đó nhà trường giữ vai trò quan trọng. Bộ giáo dục và đào tạo đã đề ra một trong những nhiệm vụ của ngành là: “tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, ứng xử văn hóa cho học sinh” (Chỉ thị số 2919 /CT-BGDDT). Để đạt được mục tiêu đó, Bộ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các trường học thực hiện tốt công tác giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua nhiều hình thức khác nhau.
Tư vấn học đường là một hoạt động cần thiết trong các trường học hiện nay, với mục tiêu “ Hỗ trợ học sinh rèn luyện kỹ năng sống; tăng cường ý chí, niềm tin, bản lĩnh, thái độ ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ xã hội; rèn luyện sức khỏe thể chất và tinh thần, góp phần xây dựng và hoàn thiện nhân cách”(Trích thông tư 31/2017/TT- BGDĐT) thì hoạt động tư vấn học đường không chỉ để chia sẻ, tương tác, giải đáp những băn khoăn hay trợ giúp về tâm lý mà còn góp phần giáo dục đạo đức cho học sinh. 1 skkn Thực hiện công văn hướng dẫn của Sở Giáo dục và đào tạo Nghệ An, công tác tư vấn tâm lý học đường đã được triển khai thực hiện. Ở các trường phổ thông đã thành lập tổ tư vấn tâm lý học đường hoạt động dưới sự chỉ đạo của ban giám hiệu, xây dựng phòng tư vấn tâm lý và tổ chức nhiều hoạt động tập thể để thực hiện công tác tư vấn tâm lý cho học sinh. Dù thời gian triển khai chưa dài song hoạt động này đã mang lại những tín hiệu tích cực, góp phần quan trọng trong việc định hướng hành động và phát triển nhân cách của học sinh.
Là giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân vừa là giáo viên chủ nhiệm và từng là thành viên của tổ công tác tư vấn tâm lý học đường tại trường, tôi đã tham gia tích cực trong việc tư vấn cho học sinh. Với sự chỉ đạo của ban giám hiệu và sự phối kết hợp giữa các tổ chức trong nhà trường đã giúp cho hoạt động này đạt được những thành công nhất định. Để góp phần vào việc nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường THPT nói chung và trường THPT Nguyễn Đức Mậu nói riêng, tôi đã mạnh dạn xây dựng sáng kiến kinh nghiệm với đề tài “Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua hoạt động tư vấn học đường ở trường THPT Nguyễn Đức Mậu”. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ.
TVHD là vấn đề không còn xa lạ với các nước phát triển nhưng ở Việt Nam, đây còn là một vấn đề nóng bỏng đang nhận được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu. Qua tìm hiểu tôi được biết đã có nhiều tác giả nghiên cứu vấn đề này ở nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau: - “Giao tiếp ứng xử tâm lý tuổi học đường” của tác giả Nguyễn Công Khanh, Nguyễn Minh Đức, NXB Thanh niên, 2007. - “Tư vấn tâm lý học đường” của tác giả Nguyễn Thị Oanh, Nxb Giáo dục, năm 2007. - “Tư vấn học đường - Những vấn đề căn bản” của tác giả Lê Hồng Minh, Nguyễn Trọng Thuyết, NXB Thanh niên, 2016.
- “Tư vấn tâm lý” của tác giả Nguyễn Công Khanh, NXB Đại học sư phạm, 2016. - “Tìm hiểu vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong tư vấn tâm lý học sinh ở một số trường THPT” của tác giả Nguyễn Thị Trang, Hà Nội, 2007. - Tâm lý học đường và sự cần thiết trợ giúp tâm lý trong nhà trường phổ thông hiện nay, của tác giả Lê Thục Anh, Nghệ An, 2017. - Nhà trường phổ thông và hoạt động tư vấn, của tác giả Nguyễn Văn Hồng, Sơn La, 2020.
Những nghiên cứu trên đây tập trung nhiều vào vấn đề tâm lý và tư vấn tâm lý cho học sinh chứ chưa có tác giả nào đi sâu vào tìm hiểu việc giáo dục đạo đức cho học thông qua hoạt động TVHD. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. Xác định một số biện pháp giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua hoạt động tư vấn học đường ở trường THPT Nguyễn Đức Mậu góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua hoạt động TVHD. - Nghiên cứu thuận lợi và khó khăn khi thực hiện TVHD tại đơn vị. - Xác định một số biện pháp giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua hoạt động TVHD ở trường THPT Nguyễn Đức Mậu. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua hoạt động TVHD ở trường THPT Nguyễn Đức Mậu. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Hoạt động tư vấn học đường ở trường THPT Nguyễn Đức Mậu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
- Phương pháp lý luận: sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phân tích, tổng hợp, so sánh… để giải quyết vấn đề. - Phương pháp thực tiễn: Phương pháp điều tra, phương pháp quan sát, phương pháp thống kê, phương pháp tổng kết kinh nghiệm. TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI. Giáo dục đạo đức học sinh là đề tài đã được nhiều tác giả nghiên cứu ở nhiều góc độ với nhiều giải pháp khác nhau.
Tuy nhiên giáo dục đạo đức học sinh thông qua TVHD chưa được các tác giả nghiên cứu cụ thể mặc dù những năm gần đây tư vấn học đường đã được triển khai trong các nhà trường. Trong đề tài này tôi đã đề ra những giải pháp để giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua TVHD, đó là: - Nâng cao nhận thức của giáo viên về công tác TVHD thông qua các diễn đàn. - Nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ TVHD bằng việc mời chuyên gia nói chuyện chuyên đề. - Đa dạng hóa các hình thức TVHD.
- Đảm bảo tốt các điều kiện cần thiết để giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua TVHD. Đồng thời đề tài đã phân tích cụ thể mục đích, cách thực hiện, đánh giá hiệu quả của từng giải pháp và kinh nghiệm để thực hiện các giải pháp. 3 skkn Những giải pháp mà đề tài đưa ra đã đáp ứng nhu cầu tư vấn của học sinh trường THPT Nguyễn Đức Mậu, giúp các em giải tỏa tâm lý, hạn chế áp lực, căng thẳng trong cuộc sống để tập trung học tập và rèn luyện đạo đức. Áp dụng vào thực tế đơn vị, tôi thấy đề tài đã phát huy hiệu quả khi chất lượng giáo dục đạo đức học sinh của nhà trường ngày càng tốt hơn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1. Các khái niệm cơ bản. Trong giáo trình “Đạo đức học”, tác giả Trần Hậu Kiểm định nghĩa:“Đạo đức là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình vì lợi ích xã hội hạnh phúc của con người trong mối quan hệ giữa con người và con người, giữa cá nhân và tập thể hay toàn xã hội”. Đạo đức hiểu theo nghĩa chung nhất là một hình thái ý thức xã hội, bao gồm những nguyên tắc, chuẩn mực, định hướng giá trị được xã hội thừa nhận, có tác dụng chi phối, điều chỉnh hành vi của con người trong quan hệ với người khác và toàn xã hội.
* Giáo dục đạo đức. Theo giáo sư Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “ Giáo dục đạo đức là quá trình biến những chuẩn mực đạo đức từ những đòi hỏi bên ngoài xã hội thành những đòi hỏi bên trong của bản thân, thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người được giáo dục”. Giáo dục đạo đức là quá trình hình thành và phát triển ý thức, tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen đạo đức của học sinh dưới những tác động có mục đích có kế hoạch được lựa chọn về nội dung, phương pháp, phương tiện phù hợp với đối tượng giáo dục và sự phát triển kinh tế - xã hội nhất định. Giáo dục đạo đức trong nhà trường phổ thông là một quá trình giáo dục bộ phận trong quá trình giáo dục tổng thể và có quan hệ biện chứng với các bộ phận giáo dục khác như: giáo dục trí tuệ, thẩm mỹ, thể chất, giáo dục lao động và hướng nghiệp, giúp học sinh hình thành và phát triển nhân cách toàn diện.
* Tư vấn học đường. Theo từ điển Bách khoa Việt Nam: tư vấn được xem là quá trình mà một cá nhân dựa trên sự hiểu biết của mình về một lĩnh vực nào đó đưa ra những hướng dẫn, chỉ bảo, lời khuyên.