Thực Trạng Và Giải Pháp Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Nam Tuấn, Huyện Hòa An, Tỉnh Cao Bằng

Việt Nam là một nước nông nghiệp, với hơn 70% dân số sống ở nông thôn. 98 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Hoàng Thị Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Nhằm Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Nam Tuấn, Huyện Hòa An, Tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Các khái niệm về nông thôn
• 2.2.1. Khái niệm nông thôn
• 2.2.2. Khái niệm Phát triển nông thôn
• 2.3. Các vấn đề về nông thôn
• 2.3.1. Đặc trưng của vùng nông thôn
• 2.3.2. Những vấn đề tồn tại ở nông thôn Việt Nam hiện nay
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Các phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.3.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Những đặc điểm cơ bản của xã Nam Tuấn
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.1.2. Khí hậu, thời tiết
• 4.1.1.3. Tài nguyên rừng và khoáng sản
• 4.1.1.4. Tài nguyên khác
• 4.1.1.5. Tài nguyên đất
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của xã Nam Tuấn
• 4.1.2.1. Điều kiện kinh tế
• 4.1.2.2. Phát triển các ngành kinh tế
• 4.1.2.3. Điều kiện văn hóa xã hội
• 4.2. Đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới của xã Nam Tuấn
• 4.2.1. Thực trạng nông thôn xã Nam Tuấn
• 4.2.1.1. Nhóm tiêu chí về quy hoạch
• 4.2.1.2. Nhóm tiêu chí về văn hoá-xã hội-môi trường
• 4.2.1.3. Nhóm tiêu chí về hệ thống chính trị an ninh trật tự xã hội
• 4.2.2. Phân tích SWOT về những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trên địa bàn xã Nam Tuấn
• 4.2.3. Tổng hợp kết quả so sánh hiện trạng xã Nam Tuấn với bộ tiêu chí Quốc gia về NTM
• 4.2.3.1. Các tiêu chí đã đạt
• 4.2.3.2. Các tiêu chí chưa đạt chuẩn so với bộ tiêu chí Quốc gia
• 4.2.4. Mức độ tham gia của người dân trong quá trình xây dựng NTM trên địa bàn xã Nam Tuấn
• 4.3. Các giải pháp thực hiện chương trình nông thôn mới trên địa bàn xã Nam Tuấn
• 4.3.1. Nguyên tắc về NTM
• 4.3.2. Một số giải pháp cụ thể để thực hiện các tiêu chí xây dựng chương trình NTM tại xã Nam Tuấn
• 4.3.2.1. Xây dựng quy hoạch
• 4.3.2.2. Xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội
• 4.3.2.3. Phát triển kinh tế và các tổ chức sản xuất
• 4.3.2.4. Văn hoá, xã hội và môi trường
• 4.3.2.5. Nâng cao chất lượng và vai trò của các tổ chức chính trị
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Nam Tuấn Cao Bằng

Việt Nam là một nước nông nghiệp, với hơn 70% dân số sống ở nông thôn. Sự khác biệt về thu nhập và mức sống giữa thành thị và nông thôn ngày càng lớn, đặc biệt ở khu vực miền núi. Phát triển nông thôn có vai trò quan trọng trong sự phát triển chung của quốc gia. Chính phủ các nước, đặc biệt là các nước đang phát triển, ngày càng quan tâm đến vấn đề này. Quan điểm tập trung phát triển đô thị đã dẫn đến sự lạc hậu của nông thôn, gây suy thoái kinh tế và làm chậm lại tốc độ tăng trưởng. Sự giàu có của nông thôn sẽ hỗ trợ và thúc đẩy quá trình tăng trưởng của đô thị, thúc đẩy phát triển chung. Đảng và Nhà nước đã đưa ra những chính sách nông nghiệp và phát triển nông thôn có những bước đột phá. Nghị quyết 26 NQ/TW của hội nghị lần thứ 7 ban chấp hành trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân nông thôn được ban hành ngày 5/8/2008. Xã Nam Tuấn đang từng bước triển khai xây dựng mô hình nông thôn mới. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập chưa phát huy được hết tiềm năng sẵn có.

1.1. Tầm quan trọng của phát triển nông thôn bền vững

Phát triển nông thôn không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề xã hội, văn hóa và môi trường. Sự phát triển bền vững của nông thôn đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, sự chủ động của người dân và sự hỗ trợ của Nhà nước. Theo Nguyễn Duy Hoan (2007), phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá trình này, trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác.

1.2. Mục tiêu và tiêu chí xây dựng nông thôn mới

Mục tiêu của xây dựng nông thôn mới là nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn, thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn. Tiêu chuẩn để một xã đạt nông thôn mới bao gồm 19 tiêu chí, đánh giá trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực từ quy hoạch, đến hoàn thiện cơ sở hạ tầng, cơ chế, chính sách. Chính phủ đã ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và dự thảo văn kiện đại hội XI đã đề ra mục tiêu số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới đến năm 2015 đạt 20% và đến năm 2020 đạt 50%.

II. Thực Trạng Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Nam Tuấn Hòa An

Xã Nam Tuấn nằm ở phía Đông Bắc của huyện Hoà An, có tỉnh lộ 203 (đường Hồ Chí Minh) chạy qua, cách trung tâm huyện 10 km, có tổng diện tích tự nhiên là 3.702,04 ha, chiếm 5,61% diện tích của huyện. Xã Nam Tuấn đang từng bước triển khai xây dựng mô hình nông thôn mới. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì chúng ta cần nhìn nhận rằng trước những yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, yêu cầu của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước, nông nghiệp nông thôn xã, sản xuất nông nghiệp vẫn còn nhiều bất cập chưa phát huy được hết tiềm năng sẵn có.

2.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của xã Nam Tuấn

Xã Nam Tuấn có vị trí địa lý thuận lợi, có tỉnh lộ 203 chạy qua, tạo điều kiện giao thương với các vùng lân cận. Tuy nhiên, điều kiện tự nhiên cũng có những khó khăn nhất định, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Về kinh tế - xã hội, xã Nam Tuấn còn nhiều hạn chế, thu nhập bình quân đầu người còn thấp, cơ sở hạ tầng còn yếu kém. Bảng 4.1 trong tài liệu gốc cho thấy hiện trạng sử dụng đất đai của xã Nam Tuấn năm 2013, phản ánh cơ cấu kinh tế chủ yếu vẫn là nông nghiệp.

2.2. Đánh giá các tiêu chí nông thôn mới đã đạt và chưa đạt

Việc đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Nam Tuấn cần dựa trên bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Cần xác định rõ những tiêu chí nào đã đạt, những tiêu chí nào chưa đạt, và nguyên nhân của tình trạng đó. Bảng 4.10 đến 4.15 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin chi tiết về hiện trạng các nhóm tiêu chí, giúp đánh giá khách quan và toàn diện.

2.3. Mức độ tham gia của người dân vào xây dựng nông thôn mới

Sự tham gia của người dân là yếu tố then chốt để xây dựng nông thôn mới thành công. Cần đánh giá mức độ tham gia của người dân vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới, từ việc đóng góp ý kiến, tham gia các phong trào, đến việc đóng góp kinh phí. Bảng 4.16 và 4.17 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin về sự hiểu biết và tham gia của người dân, giúp đánh giá hiệu quả công tác tuyên truyền và vận động.

III. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Tại Nam Tuấn Cao Bằng

Để phát triển kinh tế nông thôn tại Nam Tuấn, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, tập trung vào việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, và tạo việc làm cho người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức kinh tế, và người dân.

3.1. Ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp

Việc ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Cần khuyến khích người dân áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, từ việc sử dụng giống mới, phân bón hợp lý, đến việc áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến.

3.2. Phát triển du lịch cộng đồng gắn với sản phẩm OCOP

Du lịch cộng đồng là một trong những tiềm năng lớn của xã Nam Tuấn. Cần khai thác các lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, văn hóa truyền thống để phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân. Đồng thời, cần phát triển các sản phẩm OCOP đặc trưng của địa phương, để phục vụ du khách và quảng bá hình ảnh của xã.

3.3. Hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Việc phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) sẽ tạo thêm việc làm cho người dân, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Cần có chính sách hỗ trợ DNVVN về vốn, công nghệ, và thị trường, để các DNVVN có thể phát triển bền vững.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Sống Tại Nông Thôn Nam Tuấn

Nâng cao chất lượng sống của người dân nông thôn là một trong những mục tiêu quan trọng của xây dựng nông thôn mới. Cần có những giải pháp đồng bộ để cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao trình độ dân trí, và bảo vệ môi trường.

4.1. Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn

Cơ sở hạ tầng nông thôn mới đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng sống của người dân. Cần đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế, và các công trình công cộng khác.

4.2. Nâng cao trình độ dân trí và chất lượng nguồn nhân lực

Việc nâng cao trình độ dân trí và chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế - xã hội nông thôn. Cần tăng cường đầu tư cho giáo dục, đào tạo nghề, và nâng cao nhận thức của người dân về các vấn đề xã hội.

4.3. Bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu

Môi trường nông thôn Nam Tuấn cần được bảo vệ để đảm bảo sức khỏe của người dân và sự phát triển bền vững của địa phương. Cần có các giải pháp để xử lý chất thải, bảo vệ nguồn nước, và ứng phó với biến đổi khí hậu.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Cao Bằng

Để xây dựng nông thôn mới thành công, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Nhà nước, thông qua các chính sách hỗ trợ nông thôn mới phù hợp. Các chính sách này cần tập trung vào việc cung cấp nguồn vốn xây dựng nông thôn mới, khuyến khích đầu tư, và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia vào quá trình xây dựng nông thôn mới.

5.1. Các chính sách ưu đãi về vốn và tín dụng

Cần có các chính sách ưu đãi về vốn và tín dụng cho các doanh nghiệp và người dân tham gia vào các dự án xây dựng nông thôn mới. Các chính sách này cần đảm bảo nguồn vốn được sử dụng hiệu quả và đúng mục đích.

5.2. Chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp và nông thôn

Cần có các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp và nông thôn, đặc biệt là các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản, và du lịch nông thôn.

5.3. Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm

Cần có các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm cho người dân nông thôn, để người dân có thể tham gia vào các hoạt động kinh tế mới và nâng cao thu nhập.

VI. Kết Luận và Tầm Nhìn Phát Triển Nông Thôn Mới Nam Tuấn

Xây dựng nông thôn mới là một quá trình lâu dài và đầy thách thức. Tuy nhiên, với sự quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền, và người dân xã Nam Tuấn, cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước, chắc chắn xã Nam Tuấn sẽ đạt được những thành tựu to lớn trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, góp phần vào sự phát triển chung của huyện Hòa An và tỉnh Cao Bằng.

6.1. Tổng kết các giải pháp và kiến nghị

Cần tổng kết lại các giải pháp đã được đề xuất, đánh giá hiệu quả của các giải pháp, và đưa ra những kiến nghị cụ thể để thực hiện các giải pháp một cách hiệu quả nhất.

6.2. Tầm nhìn phát triển nông thôn mới Nam Tuấn đến năm 2030

Cần xây dựng một tầm nhìn phát triển nông thôn mới Nam Tuấn đến năm 2030, với những mục tiêu cụ thể và rõ ràng, để định hướng cho quá trình phát triển của xã trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng Nông thôn mới được xác định là một chiến lược quan trọng nhằm giải quyết toàn diện các vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn (tam nông) trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Thực tiễn giai đoạn đầu thế kỷ XXI cho thấy trên 70% dân số Việt Nam sinh sống tại khu vực nông thôn, trong khi khoảng cách phát triển và mức sống giữa đô thị với nông thôn, cũng như giữa các vùng miền núi và đồng bằng ngày càng nới rộng. Để định hướng phát triển nông thôn bền vững, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, khẳng định phương châm "Nhà nước và nhân dân cùng làm". Tiếp đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí, đặt mục tiêu đến năm 2015 có 20% và đến năm 2020 có 50% số xã trên cả nước đạt chuẩn nông thôn mới.

Tại tỉnh Cao Bằng, xã Nam Tuấn (huyện Hòa An) là một trong những xã được lựa chọn làm điểm triển khai mô hình nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2015. Xã Nam Tuấn nằm ở phía Đông Bắc huyện Hòa An, có Tỉnh lộ 203 (đường Hồ Chí Minh) chạy qua, cách trung tâm huyện 10 km, tổng diện tích tự nhiên là 3.702,04 ha. Mặc dù địa phương đã đạt được những chuyển biến bước đầu về hạ tầng và tổ chức sản xuất, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều thách thức đặc thù của vùng trung du miền núi: kinh tế thuần nông chiếm tỷ trọng áp đảo, sản xuất phân tán, cơ sở hạ tầng giao thông và thủy lợi chưa đồng bộ, trình độ dân trí chưa đồng đều. Nhằm phân tích thực trạng và xây dựng các giải pháp khả thi thúc đẩy tiến độ hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới, tác giả Hoàng Thị Hiền thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Phát triển nông thôn tại Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên (năm 2014) dưới sự hướng dẫn của PGS. Dương Văn Sơn.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác lập rõ ràng theo hai cấp độ:

• Mục tiêu chung: Bước đầu đánh giá thực trạng phát triển nông thôn, đề xuất một số giải pháp để xây dựng nông thôn mới của xã Nam Tuấn, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng theo những tiêu chí mới đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa phương.
  2. Đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Nam Tuấn, từ đó phân tích khó khăn, thuận lợi trong xây dựng nông thôn mới của địa phương.
  3. Đề xuất một số giải pháp trong xây dựng nông thôn mới tại xã Nam Tuấn nói riêng và tỉnh Cao Bằng nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề xây dựng nông thôn mới tại xã Nam Tuấn, huyện Hoà An, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn xã Nam Tuấn, huyện Hoà An, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành thu thập dữ liệu và khảo sát thực địa từ tháng 2 năm 2014 đến tháng 5 năm 2014; các số liệu thống kê kinh tế - xã hội và hiện trạng sử dụng đất tập trung vào giai đoạn 2011 - 2013 và định hướng đến năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống lý luận về phát triển nông thôn, các mô hình phát triển cộng đồng và hệ thống chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam về xây dựng nông thôn mới:

• Cơ sở lý thuyết và khái niệm: Tác giả tiếp cận các khái niệm kinh điển về nông thôn và phát triển nông thôn từ định nghĩa của Ngân hàng Thế giới (1975), quan điểm của Mai Thanh Cúc (2005), Tô Duy Hợp (2000) và Nguyễn Duy Hoan (2007). Phát triển nông thôn được xác định là quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường nhằm nâng cao chất lượng đời sống của cư dân nông thôn. Khái niệm và đặc trưng mô hình nông thôn mới được kế thừa từ các nghiên cứu của Phạm Xuân Sơn (2008), Đặng Kim Sơn (2008) và Đinh Ngọc Lan (2010), nhấn mạnh 5 nội dung cơ bản: làng xã văn minh, sạch đẹp; sản xuất bền vững theo hướng hàng hóa; đời sống người dân nâng cao; giữ gìn bản sắc văn hóa; xã hội ổn định, quản lý dân chủ.
• Văn bản quy phạm pháp luật và căn cứ quản lý: Khung tiêu chí đánh giá dựa trên Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ quy định Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới với 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm (Quy hoạch; Hạ tầng kinh tế - xã hội; Kinh tế và tổ chức sản xuất; Văn hóa - xã hội - môi trường; Hệ thống chính trị an ninh trật tự xã hội). Các căn cứ thực hiện khác bao gồm: Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008; Thông báo số 238/TB-TW ngày 07/4/2009; Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010; Quyết định số 193/QĐ-TTg ngày 02/02/2010; Thông tư số 07/2010/TT-BNNPTNT; Văn bản số 1416/BNN-KTHT ngày 27/5/2009; Văn bản số 221/TB-VPCP ngày 20/8/2010; Quyết định số 27/QĐ-TTg năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ.
• Tổng kết kinh nghiệm thực tiễn: Khóa luận lược khảo kinh nghiệm quốc tế về phát triển nông thôn tại Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Hà Lan, Ixaren; đồng thời điểm lại tiến trình thí điểm mô hình nông thôn mới tại Việt Nam từ 14 xã điểm quốc gia năm 2001 (lên 18 xã năm 2004) đến 11 xã điểm toàn quốc năm 2008 theo Nghị quyết 26-NQ/TW.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp tiếp cận: Áp dụng phương pháp tiếp cận có sự tham gia của người dân (PRA) và các đối tác liên quan trong toàn bộ quá trình thu thập thông tin, đánh giá hiện trạng, nhận diện tiềm năng và rào cản.
• Phương pháp thu thập thông tin:
  • Thu thập thông tin thứ cấp: Sử dụng phương pháp phân tích tài liệu để khai thác dữ liệu từ các báo cáo định kỳ, niên giám thống kê của UBND xã Nam Tuấn, báo cáo quy hoạch sử dụng đất đai, tài liệu tổng kết của Ban chỉ đạo nông thôn mới huyện Hòa An và tỉnh Cao Bằng.
  • Thu thập thông tin sơ cấp: Kết hợp phương pháp quan sát thực địa với bộ công cụ PRA, bao gồm phỏng vấn bán cấu trúc và thảo luận nhóm tập trung tại các cuộc họp thôn, UBND xã. Đề tài tiến hành điều tra khảo sát trực tiếp 45 nông hộ tại 3 thôn (mỗi thôn 15 hộ), đại diện cho các điều kiện địa hình, đặc điểm kinh tế - xã hội và tiến độ xây dựng nông thôn mới của toàn xã.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:
  • Xử lý số liệu: Dữ liệu định lượng từ khảo sát và thống kê thứ cấp được tổng hợp, xử lý bằng phần mềm Microsoft Office Excel.
  • Phân tích số liệu: Áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu số liệu hiện trạng với Bộ tiêu chí quốc gia, phương pháp phân tích ma trận SWOT (Strengths - Điểm mạnh, Weaknesses - Điểm yếu, Opportunities - Cơ hội, Threats - Thách thức) và kỹ thuật phân tích ý kiến tham vấn cộng đồng.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm: Báo cáo tổng hợp quy hoạch sử dụng đất xã Nam Tuấn; các báo cáo kinh tế - xã hội của UBND xã Nam Tuấn giai đoạn 2012 - 2013; tài liệu ngành nông nghiệp tỉnh Cao Bằng và huyện Hòa An; dữ liệu điều tra thực tế từ 45 hộ gia đình nông thôn trên địa bàn.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Nội dung phần mở đầu tập trung luận giải tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về tam nông, gắn với bối cảnh cụ thể của xã Nam Tuấn - một trong ba xã điểm của huyện Hòa An trong thực hiện Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Tác giả chỉ rõ khoảng cách phát triển giữa các vùng miền núi, yêu cầu cấp bách của chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp sang sản xuất hàng hóa và tính chất phức tạp của việc huy động nguồn lực địa phương. Phần này cũng trình bày chi tiết mục tiêu chung, 3 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học trong việc rèn luyện phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn cung cấp cơ sở dữ liệu tham mưu cho chính quyền địa phương xã Nam Tuấn và huyện Hòa An.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan tài liệu làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của phát triển nông thôn:

• Khái quát các khái niệm về nông thôn, tính tương đối của không gian nông thôn trong mối liên hệ với các đô thị nhỏ và thị trấn, cùng các đặc trưng cơ bản về cơ cấu lao động, hạ tầng, trình độ tiếp cận thị trường và đời sống văn hóa.
• Phân tích 5 vấn đề tồn tại lớn của nông thôn Việt Nam: kinh tế thuần nông chịu nhiều rủi ro thiên tai; cơ sở hạ tầng yếu kém (281 xã trên toàn quốc chưa có đường ô tô đến trung tâm, kênh mương kiên cố hóa mới đạt 19%, nước sạch đạt chuẩn y tế chỉ khoảng 30%); gia tăng dân số gây áp lực thu nhập; tình trạng thiếu việc làm do chuyển đổi đất nông nghiệp (mất 300.000 ha đất nông nghiệp trong 20 năm); sự thiếu hụt kiến thức khoa học kỹ thuật và thông tin chuyển giao.
• Trình bày mô hình nông thôn mới xã hội chủ nghĩa theo Nghị quyết 26-NQ/TW và Quyết định 800/QĐ-TTg, nêu chi tiết nội dung 19 tiêu chí chuẩn quốc gia theo Quyết định 491/QĐ-TTg.
• Tổng kết kinh nghiệm quốc tế (chuyển dịch cơ cấu tại Nhật Bản và Đài Loan, nông nghiệp công nghệ cao tại Hà Lan và Ixaren, công nghệ sinh học tại Trung Quốc) và thực tiễn triển khai thí điểm tại Việt Nam (các xã điểm quốc gia giai đoạn 2001 - 2004 và 11 xã điểm năm 2008), cùng thực tế khởi động chương trình tại tỉnh Cao Bằng và huyện Hòa An.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này xác định khung thiết kế nghiên cứu:

• Giới hạn đối tượng nghiên cứu là quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Nam Tuấn; phạm vi khảo sát thực địa từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2014.
• Làm rõ nội dung nghiên cứu gồm 3 mảng lớn: điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của xã; đánh giá thực trạng nông thôn theo 19 tiêu chí NTM và phân tích SWOT; đề xuất hệ thống giải pháp tổ chức thực hiện.
• Trình bày hệ thống phương pháp tiếp cận có sự tham gia (PRA), phương pháp thu thập thứ cấp qua văn bản thống kê, phương pháp thu thập sơ cấp thông qua quan sát thực địa và phỏng vấn bảng hỏi bán cấu trúc đối với mẫu đại diện 45 nông hộ tại 3 thôn; quy trình xử lý số liệu bằng Microsoft Excel và các kỹ thuật so sánh, thống kê mô tả, phân tích SWOT.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh các số liệu thực chứng thu thập tại địa bàn:

• Đặc điểm tự nhiên của xã Nam Tuấn: Diện tích tự nhiên 3.702,04 ha, tiếp giáp huyện Hà Quảng (phía Bắc), xã Đức Long (phía Nam), xã Đại Tiến (phía Đông), xã Dân Chủ (phía Tây). Địa hình chia 3 dạng: vùng núi đá phía Bắc (cao 500 - 800 m), vùng đồi đất thấp phía Nam và Đông Nam (cao 400 - 500 m), vùng thung lũng bằng phẳng phía Nam dọc sông Nà Đán (cao trung bình 300 m). Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 22 - 23°C (cao nhất tháng 6 là 39,9°C, thấp nhất tháng 12 là 8,2°C), lượng mưa trung bình 1.400 mm/năm (70 - 80% tập trung từ tháng 6 đến tháng 9), độ ẩm trung bình 77 - 85%. Nguồn nước mặt phong phú từ sông Nà Đán và hệ thống đầm hồ, trữ lượng nước ngầm dồi dào. Tài nguyên rừng đạt 2.551,16 ha (rừng phòng hộ 2.351,16 ha, rừng sản xuất 200,00 ha). Đất đai gồm 7 nhóm chính, trong đó đất đỏ vàng trên đá sét và biến chất (Fs) chiếm tỷ lệ lớn nhất (36,2%).
• Điều kiện kinh tế - xã hội: Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2013 đạt 14% (tăng so với mức 12% của năm 2012). Tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 3.175,19 tấn (tăng 141,61 tấn so với năm 2012). Cơ cấu kinh tế năm 2013 gồm: nông nghiệp chiếm 80%, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chiếm 10%, thương mại - dịch vụ chiếm 10%. Sản xuất cây vụ đông xuân có bước chuyển biến với cây thuốc lá là cây trồng hàng hóa chủ lực (diện tích 441 ha, chiếm 74,71% diện tích đất lúa hàng năm, năng suất 21,1 tạ/ha, sản lượng 930,51 tấn). Hệ thống thủy lợi được đầu tư cơ bản với 72 km kênh mương đã được bê tông hóa.
• Đánh giá hiện trạng xây dựng nông thôn mới: Theo kết quả rà soát của ngành nông nghiệp tỉnh Cao Bằng, xã Nam Tuấn đã hoàn thành 14/19 tiêu chí nông thôn mới (năm 2010 đạt 12/19 tiêu chí; tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn mới năm 2010 là 11,2%, không còn nhà dột nát, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng còn 14%, 100% trẻ em đúng độ tuổi đi học, bình quân lương thực đầu người đạt 650 kg/năm). Các tiêu chí còn gặp khó khăn tập trung vào hạ tầng giao thông liên thôn, cơ sở vật chất văn hóa, trường học đạt chuẩn quốc gia, chợ nông thôn và tỷ lệ lao động qua đào tạo. Xã đang lập dự toán thi công đường giao thông nông thôn và 2 trạm biến áp 320KVA.
• Phân tích SWOT và mức độ tham gia của cộng đồng: Xác định các điểm mạnh về vị trí giao thông có Tỉnh lộ 203 chạy qua, tài nguyên đất và rừng lớn, nguồn nước thuận lợi; điểm yếu về địa hình chia cắt, xói mòn mùa mưa, sản xuất còn manh mún; cơ hội từ chính sách hỗ trợ thí điểm của tỉnh và huyện; thách thức từ nguồn vốn đối ứng và nhận thức của một bộ phận người dân. Kết quả khảo sát 45 hộ phản ánh mức độ hiểu biết và sự sẵn sàng đóng góp ngày công, hiến đất làm đường của cộng đồng dân cư.
• Hệ thống giải pháp đề xuất: Xây dựng quy hoạch chi tiết; đầu tư hoàn thiện kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; phát triển kinh tế hộ gắn với hợp tác xã và chuỗi nông sản hàng hóa; nâng cao chất lượng văn hóa, y tế, bảo vệ môi trường; củng cố hệ thống chính trị cơ sở.

Phần 5: Kết luận và khuyến nghị

Nội dung chương tổng hợp lại những kết quả đạt được của quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Nam Tuấn sau giai đoạn triển khai thí điểm. Đưa ra các khuyến nghị cụ thể đối với UBND tỉnh Cao Bằng và huyện Hòa An về việc ưu tiên phân bổ ngân sách hỗ trợ các công trình hạ tầng trọng điểm, tăng cường tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật nông nghiệp, và khuyến nghị UBND xã Nam Tuấn nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban quản lý xây dựng nông thôn mới và Ban giám sát cộng đồng.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp bức tranh chi tiết về hiện trạng tài nguyên đất đai và cấu trúc kinh tế của xã Nam Tuấn trong giai đoạn thực hiện đề tài thông qua các bảng thống kê trích xuất trực tiếp:

Hiện trạng sử dụng đất đai của xã Nam Tuấn năm 2013 (Bảng 4.1 trong văn bản):

Loại đất	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
Tổng diện tích đất tự nhiên	3.702,04	100,00
1. Đất nông nghiệp	3.388,67	91,54
- Đất sản xuất nông nghiệp	830,41	22,43
+ Đất trồng cây hàng năm	733,72	19,82
Trong đó: Đất trồng lúa	590,25	15,94
Đất trồng cây hàng năm khác	106,94	2,89
+ Đất trồng cây lâu năm	133,22	3,60
- Đất lâm nghiệp	2.551,16	63,51
+ Đất rừng sản xuất	200,00	5,40
+ Đất rừng phòng hộ	2.351,16	63,51
- Đất nuôi trồng thuỷ sản	7,10	0,19
2. Đất phi nông nghiệp	269,48	7,28
- Đất ở tại nông thôn	58,57	1,58
- Đất chuyên dùng	151,20	4,08
+ Đất trụ sở cơ quan công trình sự nghiệp	0,79	0,02
+ Đất quốc phòng	28,66	0,77
+ Đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp	1,03	0,03
+ Đất có mục đích công cộng	102,72	2,77
- Đất nghĩa trang, nghĩa địa	2,49	0,07
- Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng	57,22	1,55
3. Đất chưa sử dụng	43,89	1,19
- Đất bằng chưa sử dụng	0,44	0,01
- Đất đồi núi chưa sử dụng	43,45	1,17

Cơ cấu các ngành kinh tế xã Nam Tuấn năm 2013 (Bảng 4.2 trong văn bản):

Lĩnh vực sản xuất	Tỷ trọng cơ cấu (%)
Sản xuất nông nghiệp	80,00
Sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp	10,00
Dịch vụ, thương mại, ngành nghề khác	10,00
Tổng giá trị sản xuất	100,00

Các kết quả định lượng và phát hiện chính:

• Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2013 của xã đạt 14% (tăng 2% so với năm 2012).
• Tổng sản lượng lương thực có hạt năm 2013 đạt 3.175,19 tấn, tăng 141,61 tấn so với năm 2012.
• Cây thuốc lá khẳng định vị thế cây công nghiệp ngắn ngày hàng hóa chủ lực với diện tích gieo trồng 441 ha (chiếm 74,71% diện tích đất trồng lúa), năng suất bình quân 21,1 tạ/ha, sản lượng thu hoạch đạt 930,51 tấn.
• Hệ thống hạ tầng thủy lợi phục vụ tưới tiêu cơ bản được kiên cố hóa với 72 km kênh mương được đổ bê tông.
• Đánh giá theo 19 tiêu chí nông thôn mới: Xã Nam Tuấn đạt 14/19 tiêu chí hoàn thành theo đánh giá của ngành nông nghiệp tỉnh Cao Bằng; giữ vững kết quả xóa nhà dột nát, phổ cập giáo dục cho trẻ đúng độ tuổi đạt 100%, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng duy trì ở mức 14%, mức lương thực bình quân đạt 650 kg/người/năm.

Giải pháp tác giả đề xuất:

• Nhóm giải pháp quy hoạch: Tiếp tục rà soát, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất chi tiết, quy hoạch phát triển hạ tầng kỹ thuật và khu dân cư theo chuẩn mới.
• Nhóm giải pháp hạ tầng kinh tế - xã hội: Tập trung nguồn lực xây dựng giao thông nông thôn (lập dự toán hoàn thiện đường trục thôn, đường liên xã), đầu tư lắp đặt 2 trạm biến áp 320KVA đảm bảo điện áp sinh hoạt và sản xuất, kiên cố hóa các phai đập và hệ thống kênh mương nội đồng còn lại.
• Nhóm giải pháp kinh tế và tổ chức sản xuất: Mở rộng diện tích các giống lúa, ngô lai năng suất cao, thâm canh cây thuốc lá chất lượng cao gắn với hợp đồng bao tiêu sản phẩm; củng cố các hợp tác xã nông nghiệp và phát triển các mô hình kinh tế trang trại, gia trại.
• Nhóm giải pháp văn hóa - xã hội và môi trường: Tăng cường tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề; bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc Tày, Nùng, H'Mông; xây dựng quy chế thu gom rác thải sinh hoạt, bảo vệ lưu vực sông Nà Đán và nguồn nước ngầm.
• Nhóm giải pháp hệ thống chính trị: Bồi dưỡng chuẩn hóa đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; thực hiện công khai, minh bạch các khoản đóng góp theo Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; phát huy vai trò của Ban giám sát cộng đồng do nhân dân bầu ra.

Đóng góp của nghiên cứu: Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm phản ánh trung thực điều kiện tự nhiên, quỹ đất đai, cơ cấu kinh tế và thực trạng hoàn thành từng tiêu chí nông thôn mới tại một xã điểm vùng miền núi phía Bắc. Công trình đóng góp luận cứ khoa học và thực tiễn trực tiếp cho UBND xã Nam Tuấn và Ban chỉ đạo nông thôn mới huyện Hòa An trong việc định hướng lộ trình đầu tư công và huy động nội lực cộng đồng giai đoạn 2011 - 2015.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thời gian khảo sát thực tế diễn ra trong khoảng thời gian ngắn (từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2014), chưa bao quát hết chu kỳ sản xuất nông nghiệp cả năm của tất cả các loại cây trồng vụ hè thu và vụ đông.
• Phạm vi chọn mẫu sơ cấp dừng lại ở 45 hộ gia đình tại 3 thôn; do địa bàn xã miền núi rộng (3.702,04 ha) và địa hình chia cắt phức tạp, mẫu khảo sát chưa thể phản ánh hết đặc thù sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại các thôn vùng núi cao xa trung tâm.
• Nguồn số liệu thứ cấp về môi trường và cơ sở hạ tầng ở một số thôn xóm chưa đồng bộ, chủ yếu dựa trên báo cáo hành chính tổng hợp của xã.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô điều tra nông hộ trên toàn bộ các thôn, bản của xã Nam Tuấn, đặc biệt là các xóm vùng cao núi đá phía Bắc để đánh giá sâu hơn sự chênh lệch thu nhập và khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội.
• Nghiên cứu chuỗi giá trị và liên kết tiêu thụ sản phẩm hàng hóa chủ lực (cây thuốc lá) tại địa phương nhằm tìm giải pháp nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập bền vững cho nông hộ.
• Theo dõi, đánh giá tiến độ hoàn thiện 5 tiêu chí chưa đạt chuẩn của xã Nam Tuấn sau năm 2014, phân tích hiệu quả vận hành của các công trình hạ tầng sau khi đưa vào khai thác sử dụng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng sau:

• Sinh viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý đất đai và Khuyến nông: Tham khảo phương pháp tiếp cận nghiên cứu có sự tham gia của người dân (PRA), kỹ thuật thiết kế bảng hỏi bán cấu trúc và phương pháp xử lý số liệu thống kê mô tả phục vụ khóa luận tốt nghiệp.
• Cán bộ quản lý kinh tế - xã hội, cán bộ nông nghiệp cấp xã, huyện: Tham khảo mô hình phân tích hiện trạng 19 tiêu chí nông thôn mới tại địa bàn miền núi, cách đánh giá tiềm năng đất đai và xây dựng cơ chế giám sát cộng đồng trong thi công hạ tầng cơ sở.
• Các nghiên cứu tương tự về khu vực miền núi phía Bắc: Kế thừa hệ thống số liệu thực địa năm 2013 của xã Nam Tuấn để so sánh đối chiếu sự chuyển biến về cơ cấu kinh tế và sử dụng đất qua các giai đoạn phát triển.

Nội dung có giá trị tham khảo cao nhất trong văn bản là hệ thống số liệu chi tiết về hiện trạng sử dụng đất đai (Bảng 4.1), cơ cấu các ngành kinh tế (Bảng 4.2), số liệu sản xuất cây thuốc lá hàng hóa và quy trình tổ chức phân cấp đầu tư, giám sát cộng đồng tại huyện Hòa An.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận được thực hiện tại địa bàn nào và có vị trí địa lý ra sao? Nghiên cứu được tiến hành tại xã Nam Tuấn, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Xã nằm ở phía Đông Bắc huyện Hòa An, có Tỉnh lộ 203 (đường Hồ Chí Minh) chạy qua, cách trung tâm huyện 10 km, tổng diện tích tự nhiên là 3.702,04 ha, tiếp giáp huyện Hà Quảng ở phía Bắc, xã Đức Long ở phía Nam, xã Đại Tiến ở phía Đông và xã Dân Chủ ở phía Tây.

Cơ cấu sử dụng đất đai của xã Nam Tuấn năm 2013 có đặc điểm gì nổi bật? Theo Bảng 4.1 trong khóa luận, trong tổng diện tích tự nhiên 3.702,04 ha của xã Nam Tuấn, đất nông nghiệp chiếm tới 91,54% (3.388,67 ha). Trong đó, diện tích lớn nhất là đất lâm nghiệp với 2.551,16 ha (chiếm 63,51%, gồm 2.351,16 ha rừng phòng hộ và 200,00 ha rừng sản xuất); đất sản xuất nông nghiệp là 830,41 ha (chiếm 22,43%, trong đó đất trồng lúa là 590,25 ha). Đất phi nông nghiệp chiếm 7,28% (269,48 ha) và đất chưa sử dụng còn 1,19% (43,89 ha).

Cây trồng hàng hóa nào giữ vai trò chủ lực trong sản xuất nông nghiệp của xã Nam Tuấn theo số liệu đề tài? Cây thuốc lá là cây trồng vụ đông xuân chủ lực, mang lại sản lượng và thu nhập cao nhất trên địa bàn xã. Diện tích gieo trồng cây thuốc lá đạt 441 ha (chiếm 74,71% diện tích đất trồng lúa hàng năm), năng suất bình quân đạt 21,1 tạ/ha và tổng sản lượng đạt 930,51 tấn.

Xã Nam Tuấn đạt được bao nhiêu tiêu chí nông thôn mới tại thời điểm nghiên cứu? Theo đánh giá của ngành nông nghiệp tỉnh Cao Bằng được trích dẫn trong khóa luận, xã Nam Tuấn đã hoàn thành 14/19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Trước đó, vào năm 2010 xã đã đạt 12 tiêu chí, tỷ lệ hộ nghèo theo tiêu chí mới là 11,2%, không còn nhà dột nát, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng là 14% và 100% trẻ em trong độ tuổi được đến trường.

Tác giả đã sử dụng cỡ mẫu và phương pháp điều tra sơ cấp nào để thu thập ý kiến người dân? Tác giả đã sử dụng phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) kết hợp với bảng hỏi phỏng vấn bán cấu trúc và quan sát thực địa. Cỡ mẫu điều tra sơ cấp gồm 45 hộ gia đình tại 3 thôn (mỗi thôn chọn 15 hộ), đại diện cho các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tiến độ xây dựng nông thôn mới của toàn xã.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Hiền đã phản ánh một cách có hệ thống thực trạng triển khai Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới tại xã điểm Nam Tuấn, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2011 - 2015. Thông qua sự kết hợp giữa các phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và điều tra thực địa có sự tham gia (PRA), nghiên cứu đã phân tích chi tiết điều kiện tự nhiên, hiện trạng sử dụng 3.702,04 ha đất đai, tốc độ tăng trưởng kinh tế 14% và việc hoàn thành 14/19 tiêu chí chuẩn quốc gia. Các giải pháp quy hoạch, phát triển hạ tầng, mở rộng diện tích cây thuốc lá hàng hóa và nâng cao năng lực hệ thống chính trị cơ sở do đề tài đề xuất là những luận cứ thực tiễn có giá trị đóng góp cho công tác quản lý và định hướng phát triển nông thôn tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Với đặc điểm của một nước nông nghiệp, Việt Nam có tới trên 70% dân số sống và làm việc ở nông thôn. Cùng với tốc độ đô thị hóa ngày càng cao thì sự khác biệt về thu nhập và mức sống ngày càng lớn. Thậm chí mức độ phát triển không đồng đều đã và đang diễn ra giữa các khu vực nông thôn, đặc biệt là khu vực miền núi.

PTNT có vai trò và vị trí quan trọng trong sự phát triển chung của mỗi quốc gia. Công cuộc PTNT ngày càng được Chính phủ các nước trên khắp thế giới, nhất là các nước đang phát triển đặc biệt quan tâm. Ở các quốc gia kém phát triển vấn đề này càng được nhấn mạnh trong những năm gần đây. Quan điểm tập trung phát triển các vùng đô thị của nhiều quốc gia đã dẫn đến sự lạc hậu của các vùng nông thôn.

Chính sự lạc hậu này là một trong những nguyên nhân tạo nên sự suy thoái kinh tế, đã và đang làm chậm lại tốc độ tăng trưởng của các khu vực đô thị và cả nền kinh tế của quốc gia. Sự giàu có của các vùng nông thôn sẽ hỗ trợ và thúc đẩy mạnh quá trình tăng trưởng và phát triển của các thành phố và khu vực đô thị, thúc đẩy quá trình phát triển chung của đất nước. Trước yêu cầu phát triển và hội nhập, mục tiêu đẩy nhanh CNH - HĐH đất nước đòi hỏi phải có nhiều chính sách đột phá và giải quyết toàn diện các vấn đề về kinh tế, xã hội, văn hóa của nông thôn. Giải quyết tốt vấn đề về nông dân, nông nghiệp và nông thôn có ý nghĩa chiến lược đối với sự ổn định và phát triển của đất nước.

Có thể nói trong những năm gần đây Đảng và Nhà nước đã đưa ra những chính sách NN & PTNT có những bước đột phá và đã có những thay đổi căn bản. Đó là việc xem NNNT là mặt trận hàng đầu, chú trọng các 2 chương trình xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư, chú trọng đến các mặt hàng nông sản để đảm bảo chất lượng phục vụ trong nước và nhu cầu xuất khẩu. Bên cạnh đó, Nhà nước phối hợp với các tổ chức quốc tế, các tổ chức xã hội trong nước trong nỗ lực xóa đói, giảm nghèo và cải thiện môi trường sống ở vùng nông thôn. Tuy vậy, các chính sách của Nhà nước đối với nông nghiệp nông thôn chưa thực sự có hiệu quả, thiếu tính bền vững ở nhiều mặt, có thể nói là chưa đáp ứng được yêu cầu CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn.

Trước tình hình đó Đảng ta đã đưa ra nghị quyết 26 NQ/TW của hội nghị lần thứ 7 ban chấp hành trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân nông thôn được ban hành ngày 5/8/2008. Sau 20 năm đổi mới, đây là lần đầu tiên Đảng ta có một quyết định toàn diện về nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong điều kiện kinh tế thị trường, hội nhập. Với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” xây dựng nông thôn mới chính là một cuộc cách mạng phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, sự tham gia của người dân, giúp người dân hiểu rõ trách nhiệm, quyền lợi chủ động tham gia, tích cực thực hiện nông thôn mới. Trên tinh thần đó, Chính phủ đã ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và dự thảo văn kiện đại hội XI đã đề ra mục tiêu số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới đến năm 2015 đạt 20% và đến năm 2020 đạt 50%.