MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ở Việt Nam, nông thôn là nơi sinh sống và làm việc của khoảng 67,64% dân số. Nó là nơi cung cấp lương thực, thực phẩm cho đời sống của người dân, nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khẩu… Nhận thấy vai trò rất quan trọng của nông thôn cho nên Đảng và Nhà nước ta đã và đang ban hành chính sách để phát triển nông thôn, qua đó nâng cao đời sống của người dân là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước. Phát triển nông thôn phải phát triển toàn diện về mọi mặt.
Phát triển nông thôn cần có một chiến lược. Vì vậy để phát triển các vùng nông thôn một cách toàn diện và bền vững, nhà nước ta đã đưa ra chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 - 2020 trong phạm vi cả nước về tất cả các mặt với mục đích thay đổi bộ mặt của các vùng nông thôn. Nông thôn mới có năm nội dung cơ bản: Thứ nhất là nông thôn có làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; Hai là sản xuất bền vững, theo hướng hàng hóa; Ba là đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; Bốn là bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; Năm là xã hội nông thôn được quản lý tốt và dân chủ. Để xây dựng nông thôn với năm nội dung đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ký Quyết định số 491/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới bao gồm 19 tiêu chí.
Phát triển nông thôn toàn diện và đang là vấn đề cấp bách trên phạm vi cả nước hiện nay. Nghị quyết đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ định hướng phát triển nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn tới là “ tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa, gắn với phát triển kinh tế với xây dựng nông thôn mới, giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa nông thôn 2 với thành thị giữa các vùng, miền góp phần giữ vững ổn định chính trị xã hội, phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ an ninh quốc phòng”. Xã Danh Sỹ là một xã nằm ở phía Đông của huyện Thạch An, cách trung tâm thành phố Cao Bằng khoảng 45km. Danh Sỹ là xã vùng 3 của huyện Thạch An sản xuất nông nghiệp là ngành sản xuất chính.
Trong những năm qua xã đã đẩy mạnh các chương trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn như chương trình bê tông hóa kênh mương, làm đường giao thông liên xóm, xây dựng trường học, trạm y tế và các thiết chế văn hóa, thể dục thể thao, chuyển đổi cơ cấu mùa vụ, cây trồng vật nuôi, phát triển các làng nghề…theo hướng xây dựng nông thôn mới. Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng kết quả đạt được vẫn còn khiêm tốn, cơ sở hạ tầng của xã còn nhiều bất cập và xây dựng thiếu quy hoạch Danh Sỹ vẫn là một xã nghèo, kinh tế của xã vẫn là thuần nông, sản xuất hàng hóa chưa phát triển, đời sống của nhân dân còn hết sức khó khăn. Xây dựng mô hình nông thôn mới cấp xã phát triển theo quy hoạch là gắn nông nghiệp với phát triển nhanh tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ bền vững. kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn được cải thiện, hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển, bản sắc văn hóa được bảo tồn và phát huy, môi trường sinh thái nông thôn xanh - sạch - đẹp, chất lượng hệ thống chính trị cơ sở được nâng cao.
Xuất phát từ những thực trạng trên em tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Thực trạng và một số giải pháp xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Danh Sỹ - huyện Thạch An - tỉnh Cao Bằng” để làm đề tài tốt nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng nông thôn trên địa bàn xã Danh Sỹ - huyện Thạch An - tỉnh Cao Bằng. Từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương để xây dựng mô hình nông thôn mới cấp xã trong thời kỳ hội nhập hiện nay.
Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa một số kiến thức, lý luận và thực tiễn về chương trình phát triển nông thôn - Đánh giá thực trạng địa bàn xã Danh Sỹ theo bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới - Đề xuất những giải pháp nhằm thực hiện thành công chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Danh Sỹ - huyện Thạch An - tỉnh Cao Bằng. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Là cơ hội tốt cho sinh viên khảo sát thực tế, áp dụng những kiến thức lý thuyết vào thực tiễn, và có cơ hội gặp gỡ, học tập, trao đổi kiến thức với những người có kinh nghiệm và người dân địa phương. Đồng thời đề tài cũng là cơ sở cho việc hình thành các ý tưởng cho các dự án, đề tài nghiên cứu khoa học.
Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng và đưa ra các giải pháp cho vùng nông thôn trên địa bàn xã. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã Danh Sỹ có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện từng tiêu chí của địa phương. 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học 2.
Các khái niệm về nông thôn - Khái niện nông thôn Cho đến nay. Có thể nói chưa có định nghĩa nào chuẩn xác và được chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn, có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn, và khi nói về nông thôn người ta thường đặt nó trong mối tương quan với đô thị. Trong từ điển tiếng việt của Viện Ngôn Ngữ học, nông thôn dược định nghĩa là khu vực tập trung chủ yếu dân cư làm nghề nông nghiệp. Thành thị được định nghĩa là khu vực dân cư làm các ngành nghề ngoài nông nghiệp.
Hai định nghĩa nêu trên mới chỉ nói lên một số đặc điểm cơ bản khác nhau giữa nông thôn và thành thị. Thực tế sự khác nhau giữa nông thôn và thành thị không phải chỉ ở đặc điểm nghề nghiệp của dân cư, mà còn khác nhau về mặt tự nhiên, kinh tế và xã hội. Về tự nhiên, nông thôn là vùng đất đai rộng lớn, thường bao quanh các đô thị. Những vùng đất đai này khác nhau về địa hình, khí hậu, thủy văn… Về kinh tế, nông thôn chủ yếu là nông nghiệp (nông, lâm, ngư nghiệp).
cơ sở hạ tầng nông thôn lạc hậu, thấp kém hơn đô thị. Trình độ phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật, trình độ sản xuất hàng hóa…cũng kém hơn thành thị. Về xã hội, trình độ học vấn, điều kiện cho giáo dục, y tế, đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn thấp hơn dân cư thành thị. Tuy nhiên những di sản văn hóa, phong tục tập quán cổ truyền ở nông thôn lại thường phong phú hơn thành thị.[3] 5 Như vậy, khái niện về nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới.
Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam , nhìn nhận dưới góc độ quản lý , có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”.[5] - Hộ nông dân Trong khi có rất nhiều khái niệm khác nhau về hộ nông dân thì ta chỉ có thể tìm hiểu về một số khái niệm. Và dưới đây là 1 trong những khái niệm đó: “Hộ nông dân là hộ gia đình mà hoạt động sản xuất chủ yếu của họ là nông nghiệp. Ngoài các hoạt động nông nghiệp, hộ nông dân còn có thể tiến hành thêm các hoạt động khác như: Tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ,.v…”[2] - Kinh tế hộ nông dân Khi nhắc đến khái niệm kinh tế hộ nông dân thì ta có thể nhắc đến khái niệm sau:“Kinh tế hộ nông dân là loại hình kinh tế trong đó các hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào lao động gia đình và mục đích của loại hình kinh tế này trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của hộ gia đình.
Ngoài ra có thể tiến hành trao đổi, bán cho người khác khi sản phẩm đó đối với họ là không cần thiết.”[2] - Khái niện phát triển nông thôn Khái niệm phát triển nông thôn là sự phát triển tổng hợp của tất cả các hoạt động có mỗi liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất , kinh tế, công nghệ văn hóa, xã hội, thể chất và môi trường. Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải được đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình phát triển quốc gia. Sự phát triển của các vùng nông thôn sự 6 đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế nói riêng và sự phát triển chung của đất nước. Như vậy, có rất nhiều quan điểm khái niện về phát triển nông thôn.
Trong điều kiện của Việt Nam, tổng hợp các quan điểm từ các chiến lược phát triển kinh tế xã hội của chính phủ, thuật ngữ này có thể hiểu như sau: “Phát tiển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá tŕnh này , trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác”. Các vấn đề nông thôn hiện nay Nói đến các vấn đề trong nông thôn là vấn đề không bao giờ lỗi thời ở Việt Nam. Trước để hiểu được các vấn đề nóng, bức xúc ở nông thôn thì trước tiên ta phải hiểu được những đặc trưng ở vùng nông thôn.
Đặc trưng của vùng nông thôn Nông thôn là vùng sinh sống và làm việc của một cộng đồng dân cư bao gồm chủ yếu là nông dân, là vùng chủ yếu sản xuất nông nghiệp. Các hoạt động sản xuất và dịch vụ chủ yếu phục vụ cho nông nghiệp, cho cộng đồng nông thôn. Mật độ dân cư nông thôn thấp hơn so với thành thị. Nông thôn có cơ cấu hạ tầng, có trình độ tiếp cận thị trường, trình độ sản xuất hàng hóa thấp hơn so với thành thị.