Luận văn thạc sĩ giải pháp chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ nhằm nâng cao năng suất chất lượng cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ nâng cao năng suất chất lượng cây trồng.

• Tác giả: Phạm Hữu Duệ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Ngọc Ca
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Giải Pháp Thúc Đẩy Nghiên Cứu Khoa Học và Chuyển Giao Công Nghệ Tại Đồng Bằng Sông Hồng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN VĂN
• 1.1. Cơ sở lý luận về chính sách
• 1.1.1. Khái niệm chính sách
• 1.1.2. Khái niệm chính sách khoa học và công nghệ
• 1.1.3. Tác động của chính sách
• 1.2. Cơ sở lý luận về nghiên cứu khoa học
• 1.2.1. Khái niệm nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Phân loại kết quả nghiên cứu khoa học
• 1.3. Cơ sở lý luận về chuyển giao công nghệ
• 1.3.1. Khái niệm công nghệ
• 1.3.2. Khái niệm chuyển giao công nghệ
• 1.3.3. Chính sách chuyển giao công nghệ
• 1.4. Tác động của chính sách (đã phân tích) đến năng suất, chất lượng cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa
• 1.4.1. Hệ thống chính sách đã ban hành
• 1.4.2. Đánh giá tác động của chính sách đến năng xuất, chất lượng cây trồng
• 1.5. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI CÂY TRỒNG Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 2.1. Khái quát về nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ vùng Đồng bằng sông Hồng
• 2.1.1. Đặc điểm khái quát về Đồng bằng sông Hồng
• 2.1.2. Mạng lưới nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ vùng Đồng bằng sông Hồng
• 2.1.3. Kết quả nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ nổi bật trong trồng trọt vùng Đồng bằng sông Hồng
• 2.1.3.1. Các hình thức chuyển giao công nghệ trong nông nghiệp ở Đồng bằng sông Hồng
• 2.1.3.2. Kết quả nghiên cứu khoa học nổi bật trong trồng trọt vùng Đồng bằng sông Hồng
• 2.2. Những hạn chế của chính sách nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đối với cây trồng vùng đồng bằng sông Hồng
• 2.2.1. Đầu tư cho lĩnh vực nông nghiệp còn thấp
• 2.2.2. Đầu tư cho các chương trình KH&CN chưa đáp ứng yêu cầu
• 2.2.3. Nhân lực KH&CN tập trung đông nhưng còn bất cập
• 2.2.4. Các chương trình, đề tài chưa thực sự phát huy thế mạnh của vùng đồng bằng sông Hồng
• 2.3. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế của chính sách nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đối với cây trồng vùng đồng bằng sông Hồng
• 2.3.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.3.2. Nguyên nhân chủ quan
• 2.4. Những khó khăn trong trồng trọt ở vùng Đồng bằng sông Hồng
• 2.4.1. Khả năng cạnh tranh thấp
• 2.4.2. Các nguồn lực cho tăng trưởng nông nghiệp có xu hướng giảm, nông nghiệp tăng trưởng kém bền vững
• 2.4.3. Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp còn yếu kém
• 2.4.4. Thể chế kinh tế nông thôn chậm đổi mới
• 2.4.5. Cơ cấu sản xuất chưa hợp lý
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 3.1. Bài học kinh nghiệm của các nước qua chính sách khoa học và công nghệ trong nông nghiệp
• 3.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu tạo cơ sở xây dựng nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa
• 3.2.1. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong trồng trọt trên phạm vi cả nước
• 3.2.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong trồng trọt tại Đồng bằng sông Hồng
• 3.3. Các điều kiện nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa
• 3.3.1. Điều kiện tồn tại của sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa
• 3.3.2. Nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa
• 3.4. Chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa ở vùng đồng bằng sông Hồng
• 3.4.1. Nhiệm vụ chung của KH&CN phục vụ phát triển nông nghiệp
• 3.4.2. Nhóm giải pháp về chính sách KH&CN
• 3.4.3. Nhóm giải pháp về chính sách cho công tác khuyến nông
• 3.4.4. Nhóm giải pháp về tổ chức sản xuất
• 3.4.5. Nhóm giải pháp về chính sách hỗ trợ
• 3.5. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Khoa Học và Chuyển Giao Công Nghệ ĐBSH

Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) là vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ (CGCN) là hai yếu tố then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng, và sức cạnh tranh của các ngành kinh tế, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Vùng ĐBSH, với truyền thống canh tác lâu đời, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất để thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản. Việc thúc đẩy liên kết vùng ĐBSH trong nghiên cứu và CGCN là rất quan trọng để tận dụng tối đa nguồn lực và kinh nghiệm của các địa phương. Theo tài liệu, “phát triển nông nghiệp đã gắn với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người”.

1.1. Vai trò của Nghiên Cứu Khoa Học và CGCN trong phát triển ĐBSH

Nghiên cứu khoa học đóng vai trò cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc phát triển các công nghệ mới, giống cây trồng vật nuôi có năng suất và chất lượng cao, quy trình sản xuất tiên tiến. CGCN giúp đưa những kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn sản xuất, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, giảm chi phí sản xuất và tăng thu nhập cho người dân. Sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ giúp tạo ra một chu trình khép kín từ nghiên cứu đến ứng dụng, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao cho vùng ĐBSH. Ứng dụng rộng rãi khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp giúp ĐBSH nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.2. Tiềm năng Phát Triển Khoa Học Công Nghệ của vùng Đồng Bằng Sông Hồng

ĐBSH sở hữu tiềm năng lớn cho phát triển khoa học và công nghệ. Vùng có nhiều trường đại học, viện nghiên cứu lớn, tập trung nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao. Nguồn lực đất đai, khí hậu, và đa dạng sinh học phong phú cũng tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới trong lĩnh vực nông nghiệp. Bên cạnh đó, sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, cùng với các cơ chế chính sách khoa học công nghệ khuyến khích đổi mới sáng tạo, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển khoa học công nghệ tại ĐBSH. Các chính sách hỗ trợ, đầu tư khoa học công nghệ hợp lý sẽ giúp vùng khai thác tối đa tiềm năng và lợi thế của mình.

II. Thực Trạng Nghiên Cứu Khoa Học và Chuyển Giao Công Nghệ Tại ĐBSH

Mặc dù có nhiều tiềm năng, hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ tại ĐBSH vẫn còn gặp nhiều thách thức. Đầu tư cho phát triển khoa học công nghệ ĐBSH còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Hạ tầng khoa học công nghệ còn yếu kém, thiếu các phòng thí nghiệm hiện đại, trung tâm nghiên cứu ứng dụng và khu trình diễn công nghệ. Theo luận văn, “Việc áp dụng công nghệ và kỹ thuật tiên tiến, hiện đại trong sản xuất nông nghiệp đã được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, nhưng kết quả mang lại chưa tương xứng”. Liên kết vùng ĐBSH trong nghiên cứu và CGCN còn lỏng lẻo, chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp.

2.1. Hạn chế về Đầu tư cho Nghiên Cứu Khoa Học và CGCN ĐBSH

Mức đầu tư khoa học công nghệ cho nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ ở ĐBSH còn thấp so với yêu cầu phát triển. Nguồn vốn chủ yếu từ ngân sách nhà nước, trong khi nguồn vốn từ doanh nghiệp và các thành phần kinh tế khác còn hạn chế. Cơ chế tài chính cho nghiên cứu khoa học chưa thực sự khuyến khích các nhà khoa học và doanh nghiệp tham gia. Điều này dẫn đến thiếu hụt kinh phí cho các dự án nghiên cứu, thử nghiệm và CGCN, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng của các hoạt động phát triển khoa học công nghệ.

2.2. Yếu Kém về Hạ Tầng và Nguồn Nhân Lực Khoa Học Công Nghệ

Hạ tầng khoa học công nghệ tại ĐBSH còn lạc hậu, thiếu các trang thiết bị hiện đại, đồng bộ. Các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu ứng dụng, khu trình diễn công nghệ còn ít và chưa đáp ứng được yêu cầu của nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Nguồn nhân lực khoa học công nghệ tuy đông nhưng chất lượng chưa cao, thiếu đội ngũ chuyên gia giỏi, có kinh nghiệm thực tiễn. Cần có chính sách thu hút và đào tạo nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu phát triển của vùng.

2.3. Thiếu Liên Kết Giữa Nghiên Cứu Khoa Học và Ứng Dụng Thực Tiễn

Sự liên kết giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp còn yếu, dẫn đến khó khăn trong việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất. Các kết quả nghiên cứu khoa học thường chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và người dân. Cần có các cơ chế khuyến khích sự hợp tác giữa các bên, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất, kinh doanh. Chính sách thúc đẩy liên kết vùng ĐBSH sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng, đẩy nhanh quá trình chuyển giao công nghệ.

III. Giải Pháp Chính Sách Thúc Đẩy Nghiên Cứu Khoa Học ĐBSH

Để thúc đẩy nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ tại ĐBSH, cần có các giải pháp chính sách đồng bộ và hiệu quả. Tăng cường đầu tư khoa học công nghệ từ ngân sách nhà nước và các nguồn vốn khác, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên của vùng. Xây dựng và nâng cấp hạ tầng khoa học công nghệ, đảm bảo các điều kiện cần thiết cho hoạt động nghiên cứu khoa học và CGCN. Theo tài liệu, “Việc lựa chọn đề tài ‘Giải pháp chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa’ với mục đích chỉ rõ những bất cập, tồn tại, hạn chế về chính sách”.

3.1. Tăng Cường Đầu Tư và Phát Triển Hạ Tầng Khoa Học Công Nghệ

Cần tăng cường đầu tư khoa học công nghệ từ ngân sách nhà nước và các nguồn vốn khác, ưu tiên cho các lĩnh vực có tiềm năng và lợi thế của vùng ĐBSH. Xây dựng và nâng cấp hạ tầng khoa học công nghệ, bao gồm các phòng thí nghiệm hiện đại, trung tâm nghiên cứu ứng dụng, khu trình diễn công nghệ. Phát triển các khu công nghệ cao, khu nông nghiệp công nghệ cao để thu hút đầu tư và phát triển công nghệ mới. Cơ chế tài chính cần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và các nhà khoa học tham gia vào hoạt động phát triển khoa học công nghệ.

3.2. Hoàn Thiện Cơ Chế Chính Sách Khuyến Khích Đổi Mới Sáng Tạo

Cần hoàn thiện các cơ chế chính sách khoa học công nghệ khuyến khích đổi mới sáng tạo. Tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp và nhà khoa học tham gia vào hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Hỗ trợ bảo hộ sở hữu trí tuệ, khuyến khích đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích. Xây dựng các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và các dự án nghiên cứu khoa học có tính khả thi cao.

3.3. Đẩy Mạnh Hợp Tác và Liên Kết Vùng Trong Khoa Học Công Nghệ

Đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu và liên kết vùng ĐBSH trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Thành lập các tổ chức, diễn đàn để các nhà khoa học, doanh nghiệp và các địa phương trao đổi thông tin, kinh nghiệm và hợp tác nghiên cứu khoa học. Xây dựng các chương trình, dự án liên kết vùng ĐBSH trong các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo. Thúc đẩy chuyển giao công nghệ giữa các địa phương trong vùng, tạo điều kiện cho các địa phương tiếp cận và ứng dụng công nghệ mới.

IV. Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Nông Nghiệp thông qua CGCN ĐBSH

Ứng dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp giúp nâng cao năng suất, chất lượng, giảm chi phí sản xuất và tăng thu nhập cho người dân. Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao, sản xuất các sản phẩm nông sản an toàn, chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế. Theo luận văn, “Sản xuất nông nghiệp ngày nay không chỉ đơn thuần là cung cấp lương thực, thực phẩm để nuôi sống con người, mà nhiều quốc gia lấy đó là thế mạnh để phát triển quốc gia mình”.

4.1. Ứng dụng Công Nghệ Sinh Học và Công Nghệ Thông Tin ĐBSH

Ứng dụng công nghệ sinh học trong việc tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng bệnh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, kết nối thị trường. Phát triển các hệ thống canh tác thông minh, sử dụng các cảm biến, thiết bị tự động để theo dõi, điều khiển các yếu tố môi trường, đảm bảo năng suất và chất lượng cây trồng.

4.2. Phát Triển Nông Nghiệp Công Nghệ Cao và Sản Xuất Nông Sản Sạch

Phát triển các khu nông nghiệp công nghệ cao, thu hút đầu tư vào các dự án sản xuất nông sản sạch, an toàn. Xây dựng các chuỗi giá trị nông sản, kết nối sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế như VietGAP, GlobalGAP để nâng cao giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Hỗ trợ doanh nghiệp và người dân xây dựng thương hiệu sản phẩm, quảng bá sản phẩm trên thị trường.

V. Phát Triển Nguồn Nhân Lực KHCN cho Nghiên Cứu và CGCN ĐBSH

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khoa học công nghệ là yếu tố then chốt để thúc đẩy nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ tại ĐBSH. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ khoa học và kỹ thuật. Theo luận văn, “Việt Nam hiện đang là nước nông nghiệp, với nền trồng lúa nước lâu đời, được tích lũy kinh nghiệm từ ngàn năm và đã trở thành quốc gia sản xuất lúa gạo lớn vào bậc nhất thế giới”.

5.1. Đào Tạo và Bồi Dưỡng Nguồn Nhân Lực KHCN Chất Lượng Cao

Xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ khoa học và kỹ thuật. Mời các chuyên gia giỏi trong và ngoài nước tham gia giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu. Tạo điều kiện cho cán bộ khoa học đi học tập, nghiên cứu ở nước ngoài để tiếp cận các công nghệ tiên tiến. Khuyến khích các trường đại học, viện nghiên cứu liên kết với doanh nghiệp để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu thực tế.

5.2. Thu Hút và Sử Dụng Hiệu Quả Nguồn Nhân Lực KHCN

Có các chính sách thu hút các nhà khoa học giỏi, các chuyên gia đầu ngành về làm việc tại ĐBSH. Tạo môi trường làm việc thuận lợi, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Có cơ chế đánh giá, khen thưởng xứng đáng đối với các cán bộ khoa học có đóng góp xuất sắc. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực KHCN.

VI. Định Hướng Tương Lai Phát Triển Khoa Học và CGCN tại ĐBSH

ĐBSH cần tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ để phát triển bền vững. Tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, công nghiệp chế biến, dịch vụ logistics. Theo luận văn, “Đứng trước yêu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hiện đại, chất lượng và hiệu quả, tăng tính cạnh tranh, không chỉ bảo đảm an ninh lương thực quốc gia mà còn phải đáp ứng nhu cầu xuất khẩu”.

6.1. Tập Trung Phát Triển Các Lĩnh Vực Ưu Tiên Của Vùng

Xây dựng các chương trình, dự án nghiên cứu khoa học và CGCN tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên của vùng. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào các dự án phát triển công nghệ mới trong các lĩnh vực này. Tạo điều kiện cho các địa phương trong vùng trao đổi thông tin, kinh nghiệm và hợp tác phát triển.

6.2. Phát Triển Bền Vững và Thích Ứng Với Biến Đổi Khí Hậu

Ứng dụng khoa học công nghệ để giải quyết các vấn đề về môi trường, biến đổi khí hậu. Phát triển các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và thân thiện với môi trường. Xây dựng các hệ thống canh tác bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu. Tăng cường công tác dự báo, cảnh báo thiên tai để giảm thiểu thiệt hại cho sản xuất và đời sống của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đồng bằng sông Hồng giữ vị trí chiến lược đặc biệt trong nền kinh tế Việt Nam khi đóng góp gần 18% giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản và 16,5% tổng sản lượng lúa cả nước, dù diện tích đất nông nghiệp chỉ chiếm 5,4% diện tích toàn quốc. Mật độ dân số tại đây lên tới 949 người/km², cao gấp 3,58 lần mức bình quân chung, trong khi diện tích đất canh tác bình quân thuộc nhóm thấp nhất cả nước với 459 m²/hộ. Thực trạng này đặt ra bài toán cấp bách về việc nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng trên một diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết sự thiếu hụt các cơ chế chính sách đồng bộ nhằm thúc đẩy nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ vào thực tiễn canh tác. Dù nhiều tiến bộ kỹ thuật đã xuất hiện, phương thức sản xuất tại 11 tỉnh, thành phố thuộc Đồng bằng sông Hồng vẫn mang nặng tính tiểu nông, phân tán và chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống.

Mục tiêu cụ thể của công trình là phân tích thực trạng hệ thống thể chế, đánh giá các tác động chính sách giai đoạn 2000 - 2013, và đề xuất hệ thống giải pháp chính sách mang tính đột phá nhằm chuyển đổi nền nông nghiệp vùng sang mô hình sản xuất hàng hóa tập trung, hiện đại. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được thể hiện qua việc tối ưu hóa chuỗi giá trị nông sản, góp phần đưa giá trị sản phẩm trồng trọt trên một hecta đất canh tác từ 63,50 triệu đồng năm 2008 lên trên 94,25 triệu đồng năm 2011, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng giá trị gia tăng nông nghiệp từ 3,0% đến 3,5%/năm theo tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân tích chính sách công, tiếp cận theo quan điểm hệ thống và thể chế. Chính sách khoa học và công nghệ được định nghĩa là tập hợp các biện pháp lập pháp và hành pháp được thể chế hóa bằng văn bản quy phạm pháp luật nhằm nâng cao, tổ chức và định hướng tiềm lực nghiên cứu - triển khai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Luận văn kết hợp mô hình chuỗi giá trị nghiên cứu và triển khai theo chuẩn quốc tế của UNESCO, bao gồm ba mắt xích liên hoàn: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm kỹ thuật.

Bên cạnh đó, luận văn vận dụng các luận điểm cốt lõi của trường phái kinh tế trọng nông hiện đại, khẳng định nông nghiệp là tiền đề vật chất cho quá trình công nghiệp hóa thông qua năm vai trò thiết yếu: cung cấp lương thực thực phẩm, xuất khẩu thu ngoại tệ, cung ứng lao động, mở rộng thị trường nội địa và tạo nguồn tích lũy vốn đầu tư. Các khái niệm trung tâm được chuẩn hóa bao gồm: chuyển giao công nghệ theo quy định của Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006, nông nghiệp công nghệ cao theo Luật Công nghệ cao năm 2008 và sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Lý thuyết trò chơi với mô hình cân bằng Nash cũng được vận dụng để giải thích sự tương tác lợi ích giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và hộ nông dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp đa tầng từ hai kênh chính: dữ liệu thứ cấp thu thập từ Tổng cục Thống kê, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Niên giám thống kê giai đoạn 2000 - 2013; dữ liệu sơ cấp được trích xuất thông qua khảo sát thực tế tại các địa phương trọng điểm.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 11 Trung tâm Khuyến nông và 11 Sở Khoa học và Công nghệ tại 11 tỉnh, thành phố thuộc Đồng bằng sông Hồng, đồng thời rà soát danh mục 1.288 đề tài, dự án khoa học công nghệ cấp cơ sở và cấp tỉnh (trong đó có 461 đề tài thuộc lĩnh vực nông lâm nghiệp). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu có chủ đích đối với 30 chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực chính sách nông nghiệp và công nghệ sinh học.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp định lượng và định tính là nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu khoa học. Phân tích định lượng thông qua thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian về vốn đầu tư, năng suất cây trồng giúp lượng hóa chính xác các tác động kinh tế; phân tích định tính giúp mổ xẻ nguyên nhân sâu xa của các điểm nghẽn thể chế, sự bất cập trong thủ tục thanh quyết toán và rào cản tự chủ tài chính theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đã tạo ra những bước tiến đột phá về năng suất và thay đổi cơ cấu giống cây trồng. Năng suất lúa bình quân toàn quốc tăng từ gần 30 tạ/ha lên đến 50 tạ/ha, đưa Việt Nam thành quốc gia có năng suất lúa cao gấp 1,5 lần Thái Lan và dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Các tổ chức khoa học công nghệ đã làm chủ quy trình lai tạo các giống lúa thuần và lúa lai ngắn ngày từ 100 đến 110 ngày với năng suất đạt 60 - 75 tạ/ha, chống chịu sâu bệnh tốt. Kỹ thuật gieo thẳng được mở rộng tại Hà Nội, Hải Dương, Hưng Yên, Nam Định đã rút ngắn thời gian sinh trưởng 7 - 10 ngày, tiết kiệm đáng kể chi phí công lao động và đóng góp trực tiếp vào sản lượng xuất khẩu gạo đạt 7,2 triệu tấn năm 2011 và 7,5 triệu tấn năm 2012.

Thứ hai, việc ứng dụng công nghệ ghép cành và công nghệ sinh học trên cây màu và hoa cây cảnh mang lại giá trị gia tăng vượt trội. Mô hình thâm canh đậu tương với các giống ngắn ngày dưới 90 ngày đạt năng suất 14,7 tạ/ha, sản lượng 268,6 nghìn tấn năm 2008, góp phần cải tạo đất bạc màu và giảm bớt áp lực nhập khẩu khi Việt Nam phải nhập tới 2,5 triệu tấn quy hạt đậu tương năm 2007. Công nghệ ghép cây giống trên cà chua và dưa chuột giúp tăng năng suất từ 40% đến 100%; dưa chuột ghép đạt năng suất 45 - 50 tấn/ha so với mức 25 - 30 tấn/ha của cây không ghép. Vùng chuyên canh hoa tại Tây Tựu, Mê Linh đạt doanh thu 230 - 250 triệu đồng/ha/năm, mô hình hoa nhà lưới tại Bình Lục - Hà Nam đạt 350 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 9 - 10 lần so với canh tác lúa truyền thống.

Thứ ba, nguồn lực đầu tư xã hội cho nông nghiệp và khoa học công nghệ suy giảm nghiêm trọng. Tỷ trọng vốn đầu tư xã hội cho khu vực nông lâm thủy sản giảm liên tục từ 13,85% năm 1990 xuống còn 6,45% năm 2008 và chỉ còn 6,3% vào năm 2009. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào nông nghiệp giảm mạnh từ 8% năm 2001 xuống 1% năm 2010, lũy kế 20 năm chỉ đạt 4,3 tỷ USD. Ngân sách nhà nước cho nông nghiệp năm 2010 chỉ đáp ứng 53% nhu cầu và đến năm 2011 chỉ đáp ứng 33% nhu cầu thực tế.

Thứ tư, tiềm lực nhân lực khoa học công nghệ tập trung lớn về số lượng nhưng hiệu quả hoạt động chưa tương xứng. Hà Nội tập trung tới 65% nhà khoa học đầu ngành cả nước và 14 trên tổng số 17 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia. Tuy nhiên, tính chung cả nước năm 2010, nhân lực trực tiếp làm nghiên cứu và phát triển nông nghiệp có 15.052 người (chiếm 24,97%), song cơ cấu trình độ có sự suy giảm về chất lượng khi tỷ lệ tiến sĩ giảm từ 15,50% năm 1995 xuống còn 11,75% năm 2010. Đáng chú ý, mức đầu tư kinh phí bình quân cho một cán bộ nghiên cứu ở Việt Nam chỉ bằng 9% so với Indonesia, Thái Lan và bằng 2,5% so với Malaysia.

Thảo luận kết quả

Khi biểu diễn các dữ liệu trên qua biểu đồ cơ cấu vốn đầu tư và bảng tổng hợp hiệu quả kinh tế, một bức tranh tương phản rõ nét xuất hiện giữa tiềm năng khoa học và chính sách phân bổ nguồn lực. Biểu đồ cột thể hiện cơ cấu vốn đầu tư giai đoạn 2000 - 2009 cho thấy sự chênh lệch lớn khi lĩnh vực công nghiệp chiếm 40,6% và dịch vụ chiếm 53,1%, trong khi nông nghiệp chỉ nhận 6,3% tổng vốn đầu tư toàn xã hội dù ngành này đóng góp tới 20% GDP quốc gia. Bảng đối chiếu hiệu quả cây giống ghép tại Viện Nghiên cứu Rau quả chứng minh mức chênh lệch doanh thu ròng tăng 40 - 50%, khẳng định khoa học công nghệ là động lực tăng trưởng hàng đầu.

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế bắt nguồn từ thể chế tài chính xơ cứng. Cơ chế cấp phát kinh phí đề tài khoa học gián tiếp qua nhiều tầng nấc hành chính từ Bộ Tài chính qua Sở Tài chính rồi mới tới cơ quan nghiên cứu khiến dòng tiền thường xuyên bị chậm trễ so với thời vụ gieo trồng. Hạn mức giao đất nông nghiệp manh mún triệt tiêu động lực tích tụ ruộng đất để ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ. Quy định đấu thầu khuyến nông theo Nghị định số 02/2010/NĐ-CP quá phức tạp và các gói vay hỗ trợ máy móc theo Quyết định số 497/QĐ-TTg có thời hạn ưu đãi quá ngắn khiến nông dân nghèo khó tiếp cận.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cơ cấu chính sách tài chính và cơ chế giải ngân vốn khoa học công nghệ. Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ hoàn thiện cơ chế cấp kinh phí trực tiếp một đầu mối từ Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ quốc gia đến tổ chức chủ trì nhiệm vụ nghiên cứu trước thời điểm gieo cấy tối thiểu 30 ngày. Cắt giảm 50% khối lượng hồ sơ, chứng từ hành chính trong thanh quyết toán đề tài, thực hiện cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng trong giai đoạn 2015 - 2018.

Thứ hai, đổi mới chính sách phát triển và thu hút nguồn nhân lực khoa học công nghệ nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng Ủy ban nhân dân 11 tỉnh Đồng bằng sông Hồng ban hành gói chính sách phụ cấp thu hút cán bộ khoa học về công tác tại cơ sở nông thôn. Đặt mục tiêu nâng mức kinh phí đầu tư bình quân trên một cán bộ nghiên cứu nông nghiệp tăng 15% - 20% mỗi năm, phấn đấu đến năm 2020 nâng tỷ lệ cán bộ nghiên cứu có trình độ tiến sĩ trong các viện nông nghiệp lên mức 20%.

Thứ ba, hoàn thiện hệ sinh thái chuyển giao công nghệ và hệ thống khuyến nông cơ sở. Ủy ban nhân dân các tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng tiến hành nâng cấp năng lực kiểm nghiệm, thử nghiệm của 11 Trung tâm Ứng dụng Khoa học Công nghệ và mạng lưới khuyến nông cấp xã. Đặt mục tiêu đến năm 2020 đạt tỷ lệ 85% diện tích canh tác được tiếp cận các giống cây trồng tiến bộ kỹ thuật mới và quy trình thâm canh chuẩn thông qua các hợp đồng chuyển giao trọn gói gắn với bảo hiểm nông nghiệp.

Thứ tư, tạo lập khung khổ thể chế thúc đẩy tích tụ đất đai và thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ cao. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài nguyên và Môi trường đề xuất Chính phủ mở rộng hạn mức nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp, kéo dài thời hạn giao đất lên 50 năm để người dân yên tâm đầu tư. Triển khai gói tín dụng ưu đãi trung và dài hạn với lãi suất cố định từ 5% đến 6%/năm dành riêng cho các doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp công nghệ cao theo Nghị định số 61/2010/NĐ-CP, áp dụng xuyên suốt giai đoạn 2015 - 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan hoạch định và thực thi chính sách: Cán bộ chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Luận văn cung cấp căn cứ thực tiễn vững chắc để rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý ngân sách nghiên cứu, định mức chi tiêu khoa học và cơ chế tự chủ theo tinh thần đổi mới thể chế.

Nhóm viện nghiên cứu và trường đại học: Các nhà khoa học, chuyên gia chọn tạo giống cây trồng và giảng viên khối ngành nông nghiệp tại 113 viện nghiên cứu và 80 trường đại học tại khu vực phía Bắc. Tài liệu này là nguồn tham khảo giá trị để định hướng nghiên cứu ứng dụng bám sát nhu cầu thực tế của sản xuất hàng hóa, đặc biệt là công nghệ sinh học và giống cây chống chịu sâu bệnh.

Nhóm doanh nghiệp nông nghiệp và hợp tác xã: Ban lãnh đạo các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu, các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới tại Đồng bằng sông Hồng. Luận văn cung cấp mô hình kinh tế so sánh chi tiết về sản xuất rau quả ghép, lúa chất lượng cao và hoa công nghệ cao, hỗ trợ việc lập dự án đầu tư và đàm phán hợp đồng chuyển giao công nghệ.

Nhóm nghiên cứu sinh và học viên cao học: Học viên các chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Chính sách công, Kinh tế nông nghiệp. Công trình đóng vai trò là một tài liệu mẫu chuẩn mực về phương pháp luận phân tích chính sách, cấu trúc xử lý dữ liệu thực chứng và cách tiếp cận liên ngành.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến việc chuyển giao công nghệ nông nghiệp tại Đồng bằng sông Hồng còn chậm là gì? Nguyên nhân chủ yếu do đầu tư ngân sách cho nông nghiệp còn thấp (chỉ chiếm 6,3% tổng vốn đầu tư xã hội năm 2009), cơ chế tài chính giải ngân qua nhiều cấp trung gian gây trễ vụ sản xuất, và các thủ tục đấu thầu khuyến nông theo Nghị định số 02/2010/NĐ-CP còn rườm rà.

Việc ứng dụng giống lúa ngắn ngày và kỹ thuật gieo thẳng đem lại lợi ích kinh tế cụ thể nào? Các giống lúa thuần và lúa lai ngắn ngày từ 100 đến 110 ngày đạt năng suất cao 60 - 75 tạ/ha. Kỹ thuật gieo thẳng giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng 7 - 10 ngày, giảm mạnh chi phí nhân công và tạo quỹ đất thuận lợi để luân canh thêm cây vụ đông.

Chính sách đất đai hiện hành ảnh hưởng như thế nào đến sản xuất nông nghiệp hàng hóa? Quy định giới hạn hạn mức tích tụ ruộng đất và thời hạn sử dụng đất nông nghiệp ngắn khiến ruộng đất bị phân tán manh mún với mức trung bình chỉ 459 m²/hộ. Tình trạng này cản trở nông dân và doanh nghiệp đầu tư lớn cho cơ giới hóa và công nghệ cao.

Hiệu quả kinh tế của mô hình ứng dụng công nghệ cao trên rau quả ghép và hoa ra sao? Cây giống ghép trên cà chua và dưa chuột giúp tăng năng suất từ 40% đến 100%, dưa chuột ghép đạt 45 - 50 tấn/ha. Mô hình trồng hoa trong nhà lưới tại Hà Nam và Hà Nội cho thu nhập từ 230 đến 350 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 9 - 10 lần trồng lúa.

Cần ưu tiên thay đổi cơ chế tài chính nào để kích thích nghiên cứu khoa học nông nghiệp? Cần chuyển giao kinh phí trực tiếp từ Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ đến đơn vị chủ trì nhiệm vụ, loại bỏ các khâu trung gian qua Sở Tài chính, đồng thời thực hiện cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng nhằm giảm 50% thủ tục thanh toán.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chính sách khoa học công nghệ, chuỗi giá trị nghiên cứu triển khai và các điều kiện hình thành nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa hiện đại.
• Công trình đã khảo sát thực chứng 1.288 đề tài, dự án khoa học công nghệ tại 11 tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2000 - 2013, chỉ ra những đóng góp then chốt của giống lúa mới đạt 60 - 75 tạ/ha và các mô hình rau quả ghép, hoa công nghệ cao đạt doanh thu 250 - 350 triệu đồng/ha/năm.
• Luận văn làm rõ nghịch lý vĩ mô khi nông nghiệp đóng góp gần 20% GDP nhưng chỉ nhận được 6,3% vốn đầu tư xã hội và 1% vốn FDI năm 2010, đồng thời chỉ ra các rào cản thể chế trong cơ chế tài chính và quản lý đất đai.
• Nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm bốn nhóm chính sách cốt lõi: hoàn thiện cơ chế tài chính khoán chi, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khoa học công nghệ, đổi mới mạng lưới khuyến nông và mở rộng hạn mức tích tụ đất đai.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị được xác lập theo các mốc thời gian cụ thể giai đoạn 2015 - 2020 và tầm nhìn đến 2022 nhằm tạo bước chuyển biến căn bản về chất lượng cho nông sản vùng Đồng bằng sông Hồng.

Nghiên cứu này là tài liệu tham khảo thiết thực cho công tác hoàn thiện thể chế và quản lý khoa học công nghệ nông nghiệp. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội để ứng dụng các mô hình và phương pháp luận vào thực tiễn quản lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN VĂN 1. Cơ sở lý luận về chính sách 1. Khái niệm chính sách Có nhiều cách tiếp cận để xem xét khái niệm chính sách, trong đó có: tiếp cận chính trị học, tiếp cận chính trị học, tiếp cận nhân học và nhân học xã hội, tiếp cận tâm lý học, tiếp cận kinh tế học, tiếp cận đạo đức học, tiếp cận hệ thống, tiếp cận khoa học pháp lý, tiếp cận tổng hợp.

[5;11] Từ các cách tiếp cận trên đây, khi nói đến một chính sách, là nói đến những yếu tố sau đây: - Chính sách là tập hợp những biện pháp mà chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đưa ra, được thể chế hoá thành những quy định có giá trị pháp lý, nhằm thực hiện chiến lược phát triển của hệ thống theo mục đích mà chủ thể quyền lực mong đợi. - Chính sách bao giờ cũng tạo ra một sự phân biệt đối xử của chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đối với các nhóm xã hội khác nhau. Trong sự phân biệt đối xử đó, chủ thể quyền lực có sự ưu đãi đối với một (hoặc một số) nhóm xã hội nào đó. - Các biện pháp ưu đãi phải có tác dụng kích thích động cơ hoạt động của nhóm được ưu đãi, là nhóm có vai trò then chốt trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển hệ thống, nhằm thực hiện mục tiêu phát triển của hệ thống theo chiến lược mà nhóm chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đưa ra.

- Chính sách luôn tạo ra một bất bình đẳng xã hội, rất có thể, đồng thời khắc phục một bất bình đẳng xã hội đang tồn tại, rất có thể khoét sâu thêm những bất bình đẳng vốn có, nhưng cuối cùng phải nhằm mục đích tối (LUAN.hoa 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thượng, là thoả mãn những nhu cầu cơ bản của mục tiêu phát triển toàn hệ thống (hệ thống xã hội). - Toàn bộ những biện pháp đó phải đạt đến một kết quả là tạo ra một đòn ứng phó với một tình huống của cuộc chơi, có khi là rất bất lợi cho chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý. Tổng hợp từ trên tất cả các cách tiếp cận trên, có thể đưa ra định nghĩa: Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hoá, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội.” Như vậy, nói về một quyết định chính sách, người quản lý có thể hiểu theo những khía cạnh như sau: - Chính sách là một tập hợp biện pháp. Đó có thể là một biện pháp kích thích kinh tế, biện pháp động viên tinh thần, một biện pháp mệnh lệnh hành chính hoặc một biện pháp ưu đãi đối với các cá nhân hoặc các nhóm xã hội.

- Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hoá dưới dạng các đạo luật, pháp lệnh, sắc lệnh; các văn bản dưới luật, như nghị định, chỉ thị của chính phủ; thông tư hướng dẫn của các bộ, hoặc các văn bản quy định nội bộ của các tổ chức (doanh nghiệp, trường học,.) - Chính sách phải tác động vào động cơ hoạt động của các cá nhân và nhóm xã hội. Đây phải là nhóm đóng vai trò động lực trong việc thực hiện một mục tiêu nào đó. Ví dụ, nhóm quân đội trong chính sách bảo vệ Tổ quốc, nhóm giáo viên trong chính sách giáo dục, nhóm khoa học gia trong chính sách khoa học, nhóm các nhà kinh doanh trong chính sách kinh tế,. Mỗi nhóm được đặc trưng bởi những thang bậc giá trị khác nhau về nhu cầu.

Đó là cơ sở tâm lý học giúp chúng ta vận dụng các bậc thang nhu cầu trong việc tạo động cơ cho đối tượng chính sách. - Chính sách phải hướng động cơ của các cá nhân và nhóm xã hội nói trên vào một mục tiêu nào đó của hệ thống xã hội. Chẳng hạn, mục tiêu kinh (LUAN.hoa 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] doanh của doanh nghiệp, mục tiêu đào tạo của nhà trường, mục tiêu phát triển của một địa phương, mục tiêu bảo vệ Tổ quốc của một quốc gia,. Trong quá trình chuẩn bị một quyết định chính sách, người quản lý cần xác định rõ các đặc điểm sau: - Cho ra đời một chính sách chính là tung ra một giải pháp ứng phó trong một cuộc chơi.

Giải pháp đó phải lựa chọn sao cho chủ thể quản lý luôn thắng trong cuộc chơi, nhưng với chú ý rằng luôn thắng trong điều kiện mà đối tác cảm thấy được chia sẻ lợi ích thoả đáng (cân bằng Nash), không dồn đối tác vào đường cùng để đón lấy những mối hoạ tiềm ẩn trong các vòng chơi tiếp sau. - Cuối cùng, một chính sách đưa ra chính nhằm khắc phục một yếu tố bất đồng bộ nào đó trong hệ thống, nhưng đến lượt mình, chính sách lại làm xuất hiện những yếu tố bất đồng bộ mới. Như vậy, quá trình làm chính sách thực chất là tạo ra những bước phát triển hệ thống, từ những bất đồng bộ này tới những bất đồng bộ khác. Trong quá trình phát triển hệ thống, không bao giờ ảo tưởng sự đồng bộ ổn định tuyệt đối.

ổn định, có nghĩa là không còn phát triển. - Kết quả cuối cùng cái mà chính sách phải đạt được là tạo ra những biến đổi xã hội phù hợp mục tiêu mà chủ thể chính sách vạch ra. Khái niệm “Mục tiêu biến đổi xã hội” ở đây được sử dụng với một nghĩa hoàn toàn trung lập, có thể là một biến đổi “tốt đẹp” theo một nghĩa nào đó, nhưng lại là “tồi tệ” theo một nghĩa nào đó. Định nghĩa của Luận văn Từ những quan niệm trên đây về chính sách, Luận văn sử dụng định nghĩa chính sách: Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hóa thông qua vật mang chính sách là các văn bản quy phạm pháp luật được Nhà nước ban hành, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một/một nhóm mục tiêu ưu tiên trong chiến lược phát triển chung của xã hội.hoa 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thuật ngữ “Nhà nước” trong định nghĩa trên đây được hiểu là: - Cơ quan quyền lực nhà nước, bao gồm: Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp; - Cơ quan hành chính nhà nước, bao gồm: Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp; - Cơ quan tư pháp: Tòa án nhân dân tối cao.

Trong Luận văn này không khảo sát các văn bản của các cấp tòa án địa phương, Viện Kiểm sát nhân dân các cấp. Khái niệm chính sách khoa học và công nghệ Tổ chức Văn hóa, Khoa học Kỹ thuật của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đưa ra định nghĩa: “Chính sách KH&CN là tập hợp các biện pháp lập pháp và hành pháp được thực thi nhằm nâng cao, tổ chức và sử dụng tiềm lực KH&CN quốc gia với mục tiêu đạt phát triển quốc gia và nâng cao vị thế quốc gia trên thế giới”. Như vậy, theo định nghĩa này thì chính sách KH&CN trước hết là tập hợp các biện pháp thuộc lĩnh vực lập pháp và lĩnh vực hành pháp, có nghĩa là chính sách KH&CN không những chỉ thể hiện ở khâu hoạch định, ban hành các biện pháp về KH&CN, mà còn phải thể hiện ở khâu hành pháp: thực thi các biện pháp về KH&CN. Định nghĩa của Luận văn Trên cơ sở tham khảo khái niệm chính sách mà Vũ Cao Đàm đã đưa ra, Luận văn xin đưa ra quan niệm về chính sách KH&CN như sau: Chính sách KH&CN là tập hợp các biện pháp được thể chế hóa thông qua vật mang chính sách là các văn bản quy phạm pháp luật, do Nhà nước ban hành nhằm thực hiện mục tiêu về KH&CN trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.

Như vậy, chính sách KH&CN được thể hiện theo những khía cạnh: - Chính sách KH&CN là một tập hợp biện pháp về KH&CN. - Chính sách KH&CN là một tập hợp biện pháp được thể chế hoá dưới dạng các đạo luật, pháp lệnh; các văn bản dưới luật, như nghị định, chỉ thị của (LUAN.hoa 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chính phủ; thông tư hướng dẫn của các bộ, hoặc các văn bản quy định về hoạt động KH&CN. - Chính sách KH&CN phải tác động vào động cơ hoạt động của các cá nhân và nhóm xã hội trong lĩnh vực KH&CN. - Chính sách KH&CN phải hướng động cơ của các cá nhân và nhóm xã hội nói trên vào mục tiêu phát triển KH&CN, trên cơ sở đó phát triển kinh tế - xã hội nói chung.

Tác động của chính sách - Tác động dương tính của chính sách: tác động dương tính của một chính sách là những tác động dẫn đến những kết quả phù hợp với mục tiêu của chính sách. Tác động dương tính là loại tác động mà cơ quan quyết định chính sách mong muốn đạt tới. Tuy nhiên, sau khi công bố một chính sách, không phải khi nào cũng chỉ có tác động dương tính, mà còn có tác động âm tính. Tác động âm tính xuất hiện là một tất yếu khách quan, hơn nữa, tác động âm tính chính là cơ sở để suy xét ban hành những chính sách ngày càng có vai trò tích cực hơn trong quá trình phát triển xã hội.

Vấn đề là chủ thể chính sách cần nhận diện đúng các tác động này để không ngừng hoàn thiện chính sách. - Tác động âm tính của chính sách: tác động âm tính của một chính sách là những tác động dẫn đến những kết quả ngược lại với mục tiêu của chính sách. - Tác động ngoại biên của chính sách: tác động ngoại biên của một chính sách là những tác động dẫn đến những kết quả nằm ngoài dự liệu của cơ quan quyết định của chính sách. Trong tác động ngoại biên, người ta lại có thể thấy xuất hiện tác động ngoại biên dương tính và tác động ngoại biên âm tính.

Tác động ngoại biên dương tính, là tác đông ngoại biên góp phần nâng cao hiệu quả của chính sách.hoa 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tác động ngoại biên âm tính, là loại tác động ngoại biên dẫn tới giảm thiểu hiệu quả của chính sách. Một chính sách có thể làm xuất hiện một chuỗi tác động kế tục nhau. Các tác động này có thể dương tính, âm tính, ngoại biên. Chính đây là nguyên nhân dẫn đến những tình huống phức tạp khi cân nhắc để quyết định một chính sách.