CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THUC TIEN VE LAO ĐỘNG PHI CHÍNH THỨC 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài e Các dé tài nghiên cứu trong nước Đây là một vấn đề cấp bách và đã có nhiều nhà nghiên cứu và tài liệu điều tra cụ thể về đề tài này. Sau đây là một số đề tài nghiên cứu trong nước có liên quan: Trước hết phải ké đến là dé tài: "Lao động phi chính thức và tác động của chính sách lao động đến năng suất lao động tại các doanh nghiệp tại Việt Nam" của Nguyễn Hải Minh (2011).
Tác giả đã chỉ ra được khái niệm và đặc điểm cụ thé của lao động phi chính thức nhưng chủ yếu trong các doanh nghiệp tại Việt Nam. Tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu mô tả và phân tích định tính để đánh giá tác động của lao động phi chính thức đến năng suất lao động tại các doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng lao động phi chính thức có tác động tiêu cực đến năng suất lao động và đề xuất nhiều giải pháp dé cải thiện tình trạng này. Tiếp theo, đề tài "Giải pháp thúc đây việc làm cho lao động phi chính thức tại Việt Nam" của Trần Thị Thu Hiền và Nguyễn Thị Thanh Hương (2018).
Nghiên cứu chỉ ra những tác động tiêu cực của lao động phi chính thức tới nền kinh tế Việt Nam. Tác giả đã đưa ra những giải pháp cụ thé như chính sách hỗ trợ, nâng cao chat lượng giáo dục, đào tạo nghề cho lao động. Ở đề tài "Tình trạng và nguyên nhân lao động phi chính thức tại thành phố Hồ Chí Minh" của Nguyễn Thị Bích Thủy (2013) tập trung nghiên cứu về tình trạng và nguyên nhân gây ra lao động phi chính thức tại thành phố Hồ Chí Minh, một trong những thành phố lớn nhất và phát triển nhất của Việt Nam. Tác giả nghiên cứu tập trung chủ yếu vào các ngành nghề như xây dựng, giao thông vận tải, dịch vụ, sản xuất gia đình và nông nghiệp.
Các nguyên nhân dẫn đến lao động phi chính thức tại thành phố Hồ Chí Minh là: yếu kém của hệ thống giáo dục, đào tạo; khó khăn trong việc tìm việc làm chính thức và thiếu thông tin về quy định pháp luật liên quan đến lao động phi chính thức. Từ đó đã đề xuất một số giải pháp để giảm thiểu tình trạng này trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh: tăng cường giám sát và kiểm tra việc thực hiện luật lao động, đây mạnh quản lý và giám sát nhân viên, cung cấp thông tin về quyền lợi và nghĩa vụ lao động cho người lao động, tạo ra cơ hội việc làm chính thức và tăng cường dao tạo nghé cho người lao động phi chính thức để giúp họ có thể tìm kiếm được công việc ôn định hơn. Một đề tài có liên quan đến dé tài phải kế đến là bài nghiên cứu “Lao động phi chính thức ở thành phố Hồ Chí Minh từ góc nhìn lịch sử - văn hóa” của tác giả Nguyễn Thị Hậu và Lê Ngọc Dung (2014). Trong bài nghiên cứu, các tác giả đã trình bày một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng lao động phi chính thức ở thành phố Hồ Chí Minh như sự phát triển kinh tế, chính sách phát triển kinh tế, tình trạng thất nghiệp, văn hóa lao động, v.
Các tác giả cũng đã đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu tinh trạng lao động phi chính thức, bao gồm tăng cường kiểm soát và quản lý của các cơ quan chức năng, cải thiện chính sách và pháp luật liên quan đến lao động, tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi của họ. Bài nghiên cứu “Phụ nữ trong thị trường lao động phi chính thức” - Dương Kim Anh (2015) tập trung vào việc phân tích vi trí và vai trò của phụ nữ trong thị trường lao động phi chính thức tại Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng phụ nữ chiếm một ty lệ lớn trong số lao động phi chính thức tại Việt Nam, đặc biệt là ở các ngành nghề thấp, không đòi hỏi kỹ năng và thường bị kém bảo vệ trong quyền lợi lao động. Nguyên nhân là tình trạng thất nghiệp, thu nhập thấp, chính sách và pháp luật không có sự bảo vệ đầy đủ cho lao động,.
Tác giả đã đề xuất một số giải pháp như sau: cải thiện chính sách và pháp luật, tăng cường giáo dục và dao tạo nghề cho phụ nữ, tăng cường vai trò của các tô chức xã hội và cộng đồng trong việc bảo vệ quyền lợi của phụ nữ lao động. Trong đề tài “Chênh lệch về tiền công theo địa phương: Nghiên cứu từ lao động phi chính thức tại đô thị ở Việt Nam” của tác giả Trần Thị Bích (2013) phân tích chênh lệch về tiền công và các nhân tố tác động đến chênh lệch về tiền công theo địa phương của lao động phi chính thức tại khu vực đô thị của Việt Nam. Kết quả từ bài nghiên cứu cho thấy chênh lệch về tiền công tại các khu vực đô thị chủ yếu là do khác biệt về kỹ năng của người lao động và điều kiện ban đầu của các đô thị. Kinh tế cụm không đem lại lợi thế về tiền công cho lao động phi chính thức và điều này làm day lên lo ngại là các thành phó có thé đã vượt quá ngưỡng tối ưu đối với kinh tế phi chính thức.
Kết quả này hàm ý rằng chính phủ Việt Nam nên hướng đầu tư vào các đô thị nhỏ hơn và khu vực nông thôn nhăm tạo điều kiện cho các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp phát triển, từ đó thúc đây kinh tế cụm ở cả khu vực thành thị và nông thôn. Bài nghiên cứu “Chất lượng việc làm của người lao động trong khu vực phi chính thức ở Hà Nội” của TS. Chử Thị Lân (2015). Bài nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá chất lượng việc làm của người lao động trong khu vực phi chính thức ở Hà Nội, qua đó đề xuất một số giải pháp: tăng cường giám sát và kiểm tra của cơ quan chức năng, đào tạo nghề cho người lao động đề nâng cao trình độ và kỹ năng, tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động phi chính thức, và cải thiện chính sách và pháp luật liên quan đến việc làm.
Đề tài “Thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội” của tác giả Nguyễn Doãn Hoàn (2017) nghiên cứu về tình hình thu nhập của người di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức tại nội thành Hà Nội, từ đó đưa ra các khuyến nghị về chính sách phát triển lao động phi chính thức, tăng thu nhập cho người lao động và giảm thiểu nghèo đói. Đề tài “Tạo việc làm cho lao động khu vực phi chính thức trên địa bản các quận nội thành Hà Nội đến năm 2020” - Trương Thị Thúy (2016) tập trung vào việc đề xuất các giải pháp để tạo ra việc làm cho lao động khu vực phi chính thức trên địa bàn các quận nội thành Hà Nội đến năm 2020: Xây dựng chính sách hỗ trợ và khuyến khích các doanh nghiệp tuyên dụng lao động phi chính thức; Đây mạnh việc đảo tạo và nâng cao năng lực và kỹ năng cho lao động phi chính thức; Thúc đây sự hợp tác giữa các tô chức chính phủ và phi chính phủ trong việc tao ra việc làm cho lao động phi chính thức,. Bài nghiên cứu “Vấn đề lao động phi chính thức - Kinh nghiệm ở một số quốc gia” của Nguyễn Thế Thắng và Vũ Thị Phương Thảo trên Tạp chí khoa học Đại học Tân Trào (2021) đã nghiên cứu rất rõ những vấn đề liên quan đến lao động phi chính thức của các quốc gia và khu vực. Đặc biệt là những chính sách mà các quốc gia đó đã áp dụng dé tăng hiệu quả lao động và giảm thiểu hạn chế của họ đối với những vấn đề xã hội.
Trong bài nghiên cứu này, kết quả chỉ ra các nước Châu Âu thường tập trung vào khía cạnh phúc lợi và lương và cũng thay đổi cách quản trị nhà nước. Các nước Châu Âu đã đưa ra những chính sách như: điều chỉnh cấu trúc thuế; giảm chi phí cơ hội cho những người xứng dang; thay đổi các quy định về thi trường lao động; can thiệp vào các thể chế. Ở Châu Á, có Trung Quốc cũng đưa ra chính sách: tại Bắc Kinh có các chương trình, Trung tâm dịch vụ công tác xã hội Hong yan đã hỗ trợ đào tạo lao động phi chính thức và mở rộng bảo trợ xã hội cho lao động phi chính thức. e Các đê tài nghiên cứu nước ngoài Đề tài lao động phi chính thức cũng là mối quan tâm lớn đối với các tác giả nước ngoài, dưới đây là những đề tai và kết quả nghiên cứu tiêu biểu phải kế đến: Đề tài "The Challenges of Measuring Informal Employment in Developing Countries" của Martha Alter Chen ra đời vào năm 2012.
Nội dung đề tai tap trung vào khó khăn trong việc đo lường và đánh giá lao động phi chính thức trong các nước đang phát triển. Bài viết phân tích các phương pháp đo lường và công cụ sử dụng để ước lượng quy mô và đóng góp của lao động phi chính thức đối với nền kinh tế và xã hội của các quốc gia đó. Bên cạnh đó, bài viết cũng đề cập đến tầm quan trọng của việc đo lường lao động phi chính thức trong việc phát triển chính sách kinh tê và xã hội hiệu quả. Đề tài "The Determinants of Informal Employment in Developing Countries" của Abdulaziz Shifa Mohammad (2019).
Tác giả đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc lao động phi chính thức trong các nước đang phát triển: yếu tố kinh tế, xã hội, chính trị và văn hóa đã ảnh hưởng đến quyết định của cá nhân hoặc các hộ gia đình trong việc tham gia lao động phi chính thức. Bên cạnh đó, đề tài cũng đưa ra một số giải pháp chính sách dé giảm thiểu quy mô của lao động phi chính thức va nâng cao đời sông của người dân trong các nước đang phát triển. Một đề tài đã đưa ra rất cu thé về động cơ và hậu quả của lao động phi chính thức là “Informal Employment in Developing Countries: Opportunity or Last Resort?" của Marcello Estevão và Evridiki Tsounta (2010). Đề tài tập trung vào tình trạng lao động phi chính thức tại các nước đang phát triển và xem xét vai trò của nó là cơ hội hay lựa chọn cuối cùng trong một nền kinh tế.