phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và 3 chƣơng, luận văn đƣợc kết cấu. Chƣơng 1: Những vấn đề chung về quản lý thu ngân sách nhà nƣớc trong lĩnh vực chuyển nhƣợng bất động sản Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý thu ngân sách nhà nƣớc trong lĩnh chuyển nhƣợng bất động sản trên địa bàn Quận 9, Thành phố HCM. Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng quản lý thu ngân sách nhà nƣớc trong lĩnh chuyển nhƣợng bất động sản trên địa bàn Quận 9, Thành phố HCM. 5 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC CHUYỂN NHƢỢNG BẤT ĐỘNG SẢN 1.
Tổng quan về thu ngân sách nhà nƣớc từ hoạt động chuyển nhƣợng bất động sản 1. Ngân sách và thu ngân sách - Khái niệm về ngân sách: Theo từ điển Bách Khoa Toàn Thƣ của Liên Xô (cũ) (1971), khái niệm Ngân sách đƣợc hiểu nhƣ sau: “Ngân sách là bảng liệt kê các khoản thu và chi bằng tiền của Nhà nƣớc trong một giai đoạn nhất định; là mọi kế hoạch thu chi bằng tiền của bất kỳ một xí nghiệp, cơ quan hoặc cá nhân nào trong một giai đoạn nhất định”. Từ điển Bách Khoa Toàn Thƣ về kinh tế của Pháp định nghĩa: “Ngân sách là văn kiện đƣợc Nghị viện hoặc Hội đồng thảo luận và phê chuẩn mà trong đó, các nghiệp vụ tài chính (thu, chi) của một tổ chức công (Nhà nƣớc, chính quyền, địa phƣơng, đơn vị công hoặc tƣ (doanh nghiệp, hiệp hội…) đƣợc dự kiến và cho phép”. Từ điển Kinh tế thị trƣờng của Trung Quốc định nghĩa: “Ngân sách nhà nƣớc là kế hoạch thu chi tài chính hàng năm của Nhà nƣớc đƣợc xét duyệt theo trình tự pháp định”.
Từ điển Thuật ngữ tài chính tín dụng (1996) của Viện Nghiên cứu Tài chính cho rằng: “Ngân sách đƣợc hiểu là dự toán và thực hiện mọi khoản thu nhập (tiền thu vào) và chi tiêu (tiền xuất ra) của bất kỳ một cơ quan, xí nghiệp, tổ chức, gia đình hoặc cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định (thƣờng là một năm). Riêng về khái niệm NSNN, hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau: Thuộc nhóm thứ nhất, thì NSNN là một bản dự toán thu chi trong năm của Nhà nƣớc. Cách quan niệm đó đúng về hình thức, nhƣng đó chỉ là một giai đoạn của quá trình ngân sách và cũng chƣa thể hiện đƣợc vị trí của NSNN. Một số tác giả thuộc nhóm thứ hai cho rằng, NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc.
Cách quan niệm đó đúng ở chỗ, ngƣời ta đã thực thể hóa đƣợc NSNN và cũng nêu lên đƣợc vị trí của NSNN so với các quỹ tiền tệ khác. Vì thực tế cũng 6 thƣờng thấy, thu của Nhà nƣớc đƣa vào một quỹ tiền tệ và chi của Nhà nƣớc cũng xuất từ quỹ tiền tệ ấy. Nhƣng các quan điểm này chƣa phản ánh đƣợc vị trí cân đối vĩ mô của NSNN trong nền kinh tế quốc dân. Theo quan điểm thuộc nhóm thứ ba thì NSNN là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nƣớc huy động và phân phối các nguồn tài chính.
Chỗ đúng của quan niệm này là nói lên đƣợc NSNN chứa đựng các quan hệ kinh tế, nhƣng nó lại không nói lên đƣợc thực thể NSNN là gì? Quan hệ kinh tế đó có phải là quan hệ tài chính - ngân sách hay không. Các quan điểm trên không có sự khác nhau quá lớn, hoàn toàn có thể xích lại gần nhau. Dựa trên cơ sở phân tích đó và quan sát hiện thực có thể khái niệm NSNN nhƣ sau: “Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu - chi của Nhà nƣớc đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. Từ các tài liệu vừa nêu trên, có thể rút ra một số điểm đặc trƣng của ngân sách nhƣ sau: + Ngân sách là một bảng liệt kê, trong đó dự kiến và cho phép thực hiện các khoản thu, chi bằng tiền của một chủ thể nào đó (Nhà nƣớc, bộ, xí nghiệp, gia đình, cá nhân).
+ Ngân sách tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định, thƣờng là một năm. Hai điểm đặc trƣng trên đây là cơ sở để xác định khái niệm về ngân sách nhà nƣớc. Nói cách khác, về mặt khái niệm, có thể hiểu ngân sách nhà nƣớc là dự toán (kế hoạch) thu - chi bằng tiền của Nhà nƣớc trong một khoảng thời gian nhất định (thƣờng là một năm). Theo Luật NSNN đã đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ hai thông qua ngày 16/12/2002 có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2004, cho rằng: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
- Khái niệm về thu ngân sách: Thu NSNN là việc Nhà nƣớc dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa mãn các nhu cầu của 7 Nhà nƣớc. Nguồn tài chính đƣợc tập trung vào NSNN là những khoản thu nhập của Nhà nƣớc đƣợc hình thành trong quá trình Nhà nƣớc tham gia phân phối của cải xã hội dƣới hình thức giá trị. Thu NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính quốc gia giữa Nhà nƣớc với các chủ thể trong xã hội. Sự phân phối đó là một tất yếu khách quan, xuất phát từ yêu cầu tồn tại và phát triển của bộ máy nhà nƣớc cũng nhƣ yêu cầu thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc.
Về mặt nội dung, thu NSNN chứa đựng các quan hệ phân phối dƣới hình thức giá trị nảy sinh trong quá trình Nhà nƣớc dùng quyền lực để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc. Một đặc điểm nữa của thu NSNN là gắn chặt với thực trạng kinh tế và sự vận động của các phạm trù giá trị nhƣ giá cả, lãi suất, thu nhập… Sự vận động của các phạm trù đó vừa tác động đến sự tăng giảm mức thu, vừa đặt ra yêu cầu nâng cao tác dụng điều tiết của các công cụ thu NSNN. Vai trò và cơ cấu tổ chức của hệ thống của thu NSNN 1. Vai trò Vai trò tất yếu của NSNN ở mọi thời đại và trong mọi mô hình kinh tế là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xã hội, là công cụ quan trọng trong cơ chế thị trƣờng.
Đối với hoạt động thu ngân sách có thể đề cập đến ở nhiều nội dung và những biểu hiện đa dạng khác nhau, song trên góc độ tổng hợp có thể khái quát trên một số khía cạnh sau: - Vai trò huy động các nguồn để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước Vai trò này xuất phát từ bản chất kinh tế của Ngân sách nhà nƣớc, để đảm bảo cho hoạt động của nhà nƣớc trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội đòi hỏi phải có những nguồn tài chính nhất định. Những nguồn tài chính này đƣợc hình thành từ các khoản thu thuế và các khoản thu ngoài thuế. Đây là vai trò lịch sử của Ngân sách nhà nƣớc mà trong bất kỳ chế độ xã hội nào, cơ chế kinh tế nào ngân sách nhà nƣớc đều phải thực hiện. - Bảo đảm sự cần bằng về ngân sách Ngân sách Nhà nƣớc là công cụ điều tiết thị trƣờng, bình ổn giá cả và chống lạm phát.
Đặc điểm nổi bật của nền kinh tế thị trƣờng là sự cạnh tranh giữa các nhà 8 doanh nghiệp nhằm đạt đƣợc lợi nhuận tối đa, các yếu tố cơ bản của thị trƣờng là cung cầu và giá cả thƣờng xuyên tác động lẫn nhau và chi phối hoạt động của thị trƣờng. Sự mất cân đối giữa cung và cầu sẽ làm cho giá cả tăng lên hoặc giảm đột biến và gây ra biến động trên thị trƣờng, dẫn đến sự dịch chuyển vốn của các doanh nghiệp từ ngành này sang ngành khác, từ địa phƣơng này sang địa phƣơng khác. Việc dịch chuyển vốn hàng loạt sẽ tác động tiêu cực đến cơ cấu kinh tế, nền kinh tế phát triển không cân đối. Do đó, để đảm bảo lợi ích cho nhà sản xuất cũng nhƣ ngƣời tiêu dùng, Nhà nƣớc phải sử dụng ngân sách để can thiệp vào thị trƣờng nhằm bình ổn giá cả thông qua công cụ thuế và các khoản chi từ ngân sách nhà nƣớc dƣới các hình thức tài trợ vốn, trợ giá và sử dụng các quỹ dự trữ hàng hoá và dự trữ tài chính.
Đồng thời, trong quá trình điều tiết thị trƣờng, ngân sách nhà nƣớc còn tác động đến thị trƣờng tiền tệ và thị trƣờng vốn thông qua việc sử dụng các công cụ tài chính nhƣ: phát hành trái phiếu chính phủ, thu hút viện trợ nƣớc ngoài, tham gia mua bán chứng khoán trên thị trƣờng vốn… qua đó góp phần kiểm soát lạm phát. - Ngân sách Nhà nước là công cụ định huớng phát triển sản xuất Để định hƣớng và thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế, Nhà nƣớc sử dụng công cụ thuế và chi ngân sách. Bằng công cụ thuế, một mặt tạo nguồn thu cho ngân sách, mặt khác, Nhà nƣớc sử dụng thuế với các loại thuế, các mức thuế suất khác nhau sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển và hƣớng dẫn các nhà đầu tƣ bỏ vốn đầu tƣ vào những vùng, những lĩnh vực cần thiết để hình thành cơ cấu kinh tế theo hƣớng đã định. Đồng thời, với các khoản chi phát triển kinh tế, đầu tƣ vào cơ sở hạ tầng, vào các ngành kinh tế mũi nhọn… Nhà nƣớc có thể tạo điều kiện và hƣớng dẫn các nguồn vốn đầu tƣ của xã hội vào những vùng, lĩnh vực cần thiết để hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.
- Ngân sách Nhà nước là công cụ điều chỉnh thu nhập giữa các tầng lớp dân cư Nền kinh tế thị trƣờng với những khuyết tật của nó sẽ dẫn đến sự phân hoá giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cƣ, Nhà nƣớc phải có một chính sách phân phối lại thu nhập hợp lý nhằm giảm bớt khoảng cách chênh lệch về thu nhập trong dân cƣ. Ngân sách nhà nƣớc là công cụ tài chính hữu hiệu đƣợc Nhà nƣớc sử dụng để điều tiết thu nhập, với các sắc thuế nhƣ thuế thu nhập lũy tiến, thuế tiêu thụ đặc biệt, 9 một mặt tạo nguồn thu cho ngân sách mặt khác lại điều tiết một phần thu nhập của tầng lớp dân cƣ có thu nhập cao.