phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, nội dung và kết quả nghiên cứu của Luận văn sẽ đƣợc trình bày ở 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của quản lý thực hiện QCDCCS trong các trƣờng Trung học cơ sở; - Chƣơng 2. Thực trạng của việc triển khai thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh; - Chƣơng 3. Giải pháp tăng cƣờng việc thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh hiện nay.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn -6- Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Dân chủ, dân chủ ở cơ sở và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở (QCDCCS) là vấn đề hiện đang đƣợc nhiều nhà khoa học, những ngƣời làm công tác lý luận quan tâm, dù ở những góc độ, khía cạnh khác nhau. Đề tài "Thực hiện QCDC và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay" do TS. Hồ Văn Thông đồng chủ trì.
Có thể tìm hiểu khái quát về công trình nghiên cứu này qua cuốn sách cùng tên do Nxb Chính trị quốc gia ấn hành năm 2003. Đề tài khoa học độc lập cấp Nhà nƣớc về "Củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở trong sự nghiệp đổi mới và phát triển của nước ta hiện nay" do PGS.TS Hoàng Chí Bảo - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh làm chủ nhiệm, nghiệm thu 2002. Đề tài "Hệ thống chính trị cấp cơ sở và dân chủ hóa đời sống xã hội nông thôn miền núi, vùng dân tộc thiểu số các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta" - TS. Nguyễn Quốc Phẩm chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000.
Đề tài "Hệ thống chính trị cơ sở - Đặc điểm, xu hướng và giải pháp" của TS. Vũ Hoàng Công - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2002. "Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" của PGS. TS Dƣơng Xuân Ngọc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000 (.) Các công trình nghiên cứu kể trên đã đi sâu nghiên cứu về việc thực hiện QCDCCS gắn với tăng cƣờng hệ thống chính trị ở cơ sở nói chung, ở cấp xã nói riêng.
Ở đấy, các tác giả cũng chỉ ra phƣơng hƣớng và biện pháp nhằm đảm bảo thực hiện QCDCCS ở cấp xã, phƣờng. Tuy nhiên, ít có công trình nào nghiên cứu về thực hiện QCDCCS trong các cơ quan và nhất là chƣa có công trình, bài viết nào đi sâu nghiên cứu QCDCCS trong các trƣờng THCS. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn -7- Đề tài nghiên cứu này hy vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm cả về lý luận và thực tiễn vấn đề thực hiện QCDCCS ở các THCS trên địa bàn T.p Uông Bí- tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay. Quan điểm, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc về thực hiện dân chủ trong trƣờng học 1.
Khái niệm về dân chủ và thực hiện dân chủ ở cơ sở trong quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta hiện nay 1. Khái niệm dân chủ: Dân chủ với tƣ cách là khát vọng, là quyền tự nhiên của con ngƣời, trong đó có quyền sử dụng tất cả sức mạnh để thực hiện vai trò của ngƣời chủ và quyền làm chủ đã lần lƣợt đƣợc nhiều giai cấp thống trị trong lịch sử nhận thức và thể chế hóa thành nguyên tắc tổ chức và vận hành của Nhà nƣớc cùng các thiết chế chính trị khác nhau. Tuy nhiên, trong các chế độ dân chủ đã từng tồn tại cho đến nay thì chỉ có chế độ dân chủ XHCN mới thực sự là chế độ dân chủ của đa số nhân dân trong xã hội, là chế độ dân chủ của dân, do dân và vì dân. Khái niệm dân chủ ở đây có nội dung cơ bản “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, đƣợc khẳng định trong đƣờng lối của Đảng, Hiến pháp, Pháp luật của Nhà nƣớc ta.
Đó là khái niệm dân chủ dựa trên chế độ dân chủ XHCN và nền dân chủ XHCN. Chế độ dân chủ XHCN là chế độ chính trị mà ở đó những giá trị dân chủ, quyền lực của nhân dân đƣợc thể chế hóa thành pháp luật, thành những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, thành nguyên tắc mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội, các giá trị và chuẩn mực dân chủ chi phối hoạt động của mọi lĩnh vực xã hội. Nền dân chủ XHCN với tƣ cách là chế độ chính trị, đồng thời với tƣ cách là quyền lực của nhân dân sẽ từng bƣớc hoàn thiện và phát huy vai trò to lớn trong tiến trình cách mạng, dƣới sự lãnh đạo của Đảng Mácxít - Lêninnít. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.
Khái niệm về “dân chủ ở cơ sở” Dân chủ ở cơ sở là quyền dân chủ trực tiếp của ngƣời dân, đƣợc tiến hành từ cấp xã, phƣờng trở xuống (đến cấp thôn xóm, đơn vị, cơ quan, nhà máy, xí nghiệp) theo phƣơng châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra. Dân chủ ở cơ sở - trƣớc hết là dân chủ trực tiếp - là hình thức nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình bằng cách trực tiếp thể hiện ý chí (qua ý kiến) nguyện vọng của mình đối với tổ chức và hoạt động của cơ quan chính quyền ở cơ sở. Quy chế dân chủ ở cơ sở (QCDCCS) là những văn bản có tính chính trị và pháp lý làm cơ sở để mọi ngƣời, mọi tổ chức ở cơ sở xây dựng và thực hành dân chủ. Đƣờng lối của Đảng, chính sách của Nhà nƣớc có đi vào cuộc sống hay không tùy thuộc chủ yếu vào sự quán triệt và thực hiện nhƣ thế nào ở cấp cơ sở.
Cơ sở xã, phƣờng, cơ quan, doanh nghiệp v. là nơi trực tiếp thực hiện đƣờng lối chính sách của Đảng và Nhà nƣớc; là địa bàn nhân dân sinh sống, lao động, sản xuất, học tập và công tác; là nơi diễn ra các mối quan hệ nhiều mặt giữa các tầng lớp nhân dân với các cấp ủy Đảng và chính quyền, cán bộ, đảng viên, công chức điều hành và xử lý công việc hàng ngày. Nhân dân đòi hỏi đƣợc biết, đƣợc bàn và đƣợc tham gia giải quyết những vấn đề đặt ra ở cơ sở, đồng thời có yêu cầu kiểm tra, giám sát hoạt động hàng ngày của cấp ủy, chính quyền và cán bộ lãnh đạo. Điều đó có nghĩa là nhân dân có quyền làm chủ từ cơ sở và ở cơ sở.
Phƣơng châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” là thể hiện tƣ tƣởng đó của Hồ Chí Minh và đƣợc hoàn thiện dần qua các kỳ Đại hội ĐCS Việt Nam. Theo tinh thần Nghị quyết đó, Bộ Chính trị đã ra Chỉ thị 30-CT/TW, tháng 2/1998 và Chính phủ đã ban hành Quy chế dân chủ ở cơ sở ở cấp xã, phƣờng, thị trấn, cơ quan và doanh nghiệp nhà nƣớc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www. Khái niệm về dân chủ ở trường học Trường học là nơi thực hiện nhiệm vụ giáo dục và đào tạo, bồi dƣỡng và phát triển các phẩm chất và năng lực cho công dân về tƣ tƣởng và đạo đức, tri thức khoa học và kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, rèn luyện thể chất v.
Giáo dục trong nhà trƣờng là con đƣờng cơ bản nhất, vững bền nhất để hình thành ngƣời lao động có kỹ thuật, có kỷ luật cao đáp ứng những yêu cầu của phát triển kinh tế - xã hội. Nhờ giáo dục và đào tạo mà trình độ học vấn của nhân dân mới đƣợc nâng cao, mở ra những khả năng to lớn trong việc nắm bắt và sử dụng những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại trên thế giới, thúc đẩy nhanh tốc độ phát triển của đất nƣớc. Chính vì trƣờng học của chúng ta là trƣờng học của chế độ dân chủ XHCN nên cần phải thực hiện dân chủ, bình đẳng trong giáo dục. Hồ Chí Minh đã dạy: "Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng.
Cần phải phát huy đầy đủ dân chủ XHCN, xây dựng quan hệ thật tốt, đoàn kết thật chặt chẽ giữa thầy và thầy, giữa thầy và trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ các cấp, giữa nhà trường và nhân dân để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ đó" [31, tr. Quá trình dân chủ hóa giáo dục đƣợc thể hiện trong toàn bộ hệ thống giáo dục, cho đến từng cơ sở trƣờng học. Trong trƣờng học, dân chủ đƣợc thể hiện ở quyền và nghĩa vụ của CBGV-CNV đối với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của nhà trƣờng. CBGV-CNV trong nhà trƣờng phát huy quyền làm chủ của mình theo phƣơng châm: đƣợc biết, đƣợc bàn, đƣợc tham gia ý kiến, đƣợc giám sát kiểm tra mọi mặt hoạt động của nhà trƣờng.
Dân chủ gắn với kỷ cƣơng, việc thực hiện dân chủ nhƣng vẫn đảm bảo các nguyên tắc, sự lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nƣớc đối với sự nghiệp phát triển giáo dục. Trong trƣờng học, việc thực hiện dân chủ của CBGV-CNV, của ngƣời học trên cơ sở sự lãnh đạo của chi bộ, sự quản lý của Ban Giám hiệu. Các đoàn thể, tổ chức trong nhà trƣờng có vai trò to lớn trong việc tham gia, việc thực hiện dân chủ ở trƣờng học. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn - 10 - Nhƣ vậy, dân chủ ở cơ sở trong trường học là việc thực hiện một cách trực tiếp quyền làm chủ của CBGV-CNV, thực hiện quyền làm chủ trực tiếp của học sinh và phụ huynh học sinh trong việc thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của giáo dục.
Dân chủ, thực hành dân chủ - cụ thể ở cơ sở trƣờng học là yêu cầu khách quan và ngày càng bức thiết đối với các tổ chức đảng, chính quyền và đoàn thể trong nhà trƣờng nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy và học, xây dựng nền giáo dục thực sự của dân, do dân và vì dân.