Chương 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG NÓI CHUNG VÀ KHU ĐÔ THỊ MỚI NÓI RIÊNG 1. CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM VÀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM 1. Chất lượng sản phẩm 1. Khái niệm về chất lượng sản phẩm và chất lượng sản phẩm XD Theo quan điểm của một nhà quản lý người Mỹ, W.Shemart cho rằng [5]: “chất lượng sản phẩm trong sản xuất kinh doanh công nghiệp là một tập hợp những đặc tính của sản phẩm phản ánh giá trị sử dụng của nó”.
Theo Bill Conway, người Mỹ: “chất lượng phụ thuộc vào cách thức quản lý đúng đắn”. Cho tới nay, Tiêu chuẩn ISO đã đưa ra thuật ngữ và định nghĩa chất lượng sản phẩm được đông đảo các quốc gia chấp nhận, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thông hiểu lẫn nhau trong thương mại quốc gia và quốc tế. Hiện nay, Tiêu chuẩn Việt Nam đã chấp nhận định nghĩa của Tổ chức Tiêu chuẩn hoá quốc tế (ISO); theo Tiêu chuẩn Quốc gia * National Standard TCVN ISO 9001 : 2008 thay thế cho TCVN ISO 9001 : 2000, định nghĩa [9]: Chất lượng là mức độ của một tập hợp các đặc trưng để phân biệt vốn có của một sản phẩm, hệ thống hoặc quá trình để đáp ứng các nhu cầu đã được công bố, ngầm hiểu chung hay bắt buộc. Tóm lại: Yêu cầu chất lượng là điều quan trọng nhất để đánh giá chất lượng sản phẩm.
Chất lượng sản phẩm có thể được hiểu chung nhất, đó là: Chất lượng sản phẩm là tổng hợp những chỉ tiêu, kỹ mỹ thuật, đặc tính của chúng thể hiện khả năng đáp ứng nhu cầu của xã hội. Đối với chất lượng sản phẩm XD thì: - Những đặc tính của sản phẩm XD thường được xác định bằng các chỉ tiêu, những thông số kinh tế - kỹ thuật - thẩm mỹ,… có thể cân, đo, tính toán, đánh giá được. - Theo Luật XD năm 2014 [19]: Công trình XD là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu XD, thiết bị lắp đặt vào công trình, được Học viên: Lê Quốc Đạt. Lớp 22QLXD11-NT Luận văn Thạc sĩ 7 liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được XD theo thiết kế.
Như vậy, sản phẩm XD chính là các loại công trình XD hoàn thành theo ý tưởng thiết kế đã chấp thuận với sự tham gia của nhiều chủ thể, nhà cung ứng vật tư, cơ quan nhà nước, lao động kết hợp với tư liệu sản xuất và việc bỏ vốn đầu tư. Sản phẩm XD phụ thuộc vào nhiều yếu tố tác động của quá trình dự án, bởi thế công trình có tính chất đơn chiếc, độc đáo, có những đặc điểm riêng biệt như sau: Bảng 1.1: Đặc điểm của sản phẩm XD Đầu vào Đặc điểm Liên kết và định vị với đất, giải pháp kết cấu tùy theo 1. Địa điểm cố định điều kiện tự nhiên, địa chất, thủy văn từng vùng, khu vực nơi XD Thông số kỹ thuật khác nhau, loại công trình và hình 2. Tính chất, công năng thức kiến trúc có tính đặc thù, đa dạng Liên quan đến nhiều ngành, công đoạn thực hiện từ khảo sát, thiết kế, chấp thuận, sản xuất, đầu vào đến 3.
Đơn vị thực hiện việc sử dụng sản phẩm XD; các cơ quan quản lý Nhà nước trên địa bàn xây dựng Liên quan đến môi trường tự nhiên, môi trường xã hội, 4. Môi trường lợi ích cộng đồng tại nơi XD công trình và điều kiện kinh tế - xã hội tại nơi đặt công trình Biện pháp tổ chức thi công phải phù hợp với điều kiện 5. Sản xuất XD thời tiết của khu vực XD 6. Văn bản Tuân thủ quy định của pháp luật Có tính chất đơn chiếc.
Quá trình sản xuất có kiểm tra 7. Giá sản phẩm chất lượng và điều chỉnh thiết kế cho phù hợp, giá sản phẩm càng về sau trở nên đúng dần Thông qua nội dung Hợp đồng giao nhận thầu sẽ tạo ra 8. Thỏa thuận sản phẩm XD theo yêu cầu 9. Bàn giao Thời gian bàn giao công trình thường khá dài Học viên: Lê Quốc Đạt.
Lớp 22QLXD11-NT Luận văn Thạc sĩ 8 Tóm lại: Dựa trên các đặc điểm cơ bản của sản phẩm XD, có thể khái niệm chất lượng sản phẩm XD là những yêu cầu về độ bền vững, vận hành an toàn, ổn định, đảm bảo kỹ mỹ thuật, gắn với văn hoá địa phương, phù hợp với QH, Quy chuẩn, Tiêu chuẩn XD, các văn bản pháp lý của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và hợp đồng kinh tế trong XD. Phân loại chất lượng sản phẩm Phân loại chất lượng theo hệ thống ISO 9000. Chất lượng sản phẩm được chia thành các loại sau [5]: - Chất lượng thiết kế. Chất lượng thiết kế của sản phẩm là bảo đảm đúng các thông số trong thiết kế được ghi lại bằng văn bản trên cơ sở nghiên cứu nhu cầu thị trường, các đặc điểm của sản xuất, tiêu dùng và tham khảo các chỉ tiêu chất lượng cả các mặt hàng cùng loại.
- Chất lượng tiêu chuẩn Là mức chất lượng bảo đảm đúng các chỉ tiêu đặc trưng của sản phẩm do các tổ chức quốc tế, nhà nước hay các cơ quan có thẩm quyền quy định. - Chất lượng thực tế: Là mức chất lượng sản phẩm thực tế đạt được do các yếu tố nguyên vật liệu, máy móc thiết bị, phương pháp quản lý chi phối. - Chất lượng cho phép: Là mức chất lượng có thể chấp nhận được giữa chất lượng thực tế và chất lượng tiêu chuẩn, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế- kỹ thuật, trình độ lành nghề của công nhân, phương pháp quản lý của doanh nghiệp. - Chất lượng tối ưu: Là mức chất lượng mà tại đó lợi nhuận đạt được do nâng cao chất lượng lớn hơn chi phí đạt mức chất lượng đó.
Tóm lại: Chất lượng sản phẩm không phải tự nhiên sinh ra mà phải được quản lý thông qua các hoạt động liên quan hữu cơ trong toàn bộ quá trình tạo ra sản phẩm có chất lượng với phương pháp khoa học, quy định của Nhà nước và tổng kết rút kinh nghiệm từ thực tế, phù hợp với Tiêu chuẩn quốc tế. QLCL sản phẩm 1. Khái niệm về QLCL Học viên: Lê Quốc Đạt. Lớp 22QLXD11-NT Luận văn Thạc sĩ 9 Quản lý và chất lượng là một khái niệm rộng hơn xét từ góc độ quản lý.
Dưới đây tác giả nghiên cứu nội dung QLCL và xem xét vai trò của QLCL. Theo Tiêu chuẩn Quốc gia * National Standard TCVN ISO 9001 : 2008 định nghĩa [9]: QLCL là các hoạt động có phối hợp để định hướng và kiểm soát một tổ chức về chất lượng.1: Sơ đồ QLCL sản phẩm Tóm lại: Quản lý có sự tác động định hướng để đạt tới mục tiêu nhất định. Mô hình QLCL ra đời nhằm đáp ứng các yêu cầu về chất lượng sản phẩm. Đối với chất lượng sản phẩm XD thì: Hình 1.2: Sơ đồ yếu tố tạo nên chất lượng công trình Học viên: Lê Quốc Đạt.
Lớp 22QLXD11-NT Luận văn Thạc sĩ 10 Theo quan điểm của PGS.TS Trần Chủng, Trưởng Ban chất lượng - Tổng Hội Xây dựng Việt Nam [43]: Nhìn vào sơ đồ các yếu tố tạo nên chất lượng công trình được mô tả trên hình 1.2, chất lượng công trình XD không chỉ đảm bảo sự an toàn về mặt kỹ thuật mà còn phải thỏa mãn các yêu cầu về an toàn sử dụng có chứa đựng yếu tố xã hội và kinh tế. Có được chất lượng công trình XD như mong muốn, có nhiều yếu tố ảnh hưởng, trong đó có yếu tố cơ bản nhất là năng lực quản lý (của chính quyền, của CĐT) và năng lực của các nhà thầu tham gia các quá trình hình thành sản phẩm XD. Xuất phát từ sơ đồ này, việc phân công quản lý cũng được các quốc gia luật hóa với nguyên tắc: Những nội dung “phù hợp” (tức là vì lợi ích của xã hội, lợi ích cộng đồng) do Nhà nước kiểm soát và các nội dung “đảm bảo” do các chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình ĐTXD (CĐT và các nhà thầu) phải có nghĩa vụ kiểm soát. Tóm lại: Chất lượng công trình XD cần phải được quản lý gồm các hoạt động liên quan.
Ngoài việc công trình đảm bảo yêu cầu an toàn, bền vững, kỹ thuật, mỹ thuật, giảm thiểu chi phí còn phải phù hợp với các văn bản pháp luật của Nhà nước, hợp đồng giao thầu. QLCL phải được xem xét dựa trên chu trình quản lý, cách thức thực hiện có hệ thống, liên hệ chặt chẽ, đúng trình tự quy định, không nên xem nhẹ một khâu nào. Thực chất và vai trò của QLCL Thời kỳ công nghiệp phát triển mạnh mẽ cùng với nhu cầu của khách hàng đòi hỏi thỏa mãn, các vấn đề về kỹ thuật, mỹ thuật và tổ chức ngày càng phức tạp, đòi hỏi chất lượng cần có sự quản lý, vai trò của QLCL rất quan trọng bởi vì QLCL một mặt làm cho chất lượng sản phẩm tốt hơn và mặt khác nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý. Trong quá trình quản lý, nhà quản lý có trách nhiệm lên kế hoạch, tổ chức, định hướng và kiểm soát; việc QLCL không chỉ dành cho các doanh nghiệp, mà còn có sự tham gia kiểm tra, quản lý của cơ quan Nhà nước các cấp; tăng cường QLCL sẽ góp phần đầu tư đạt được mục tiêu, hiệu quả dự án ĐTXD.
Vì vậy: Đây là lý do vì sao QLCL luôn được các cơ quan quản lý Nhà nước về XD chú trọng, quan tâm thảo luận, bổ sung hoàn thiện pháp lý. Học viên: Lê Quốc Đạt. Lớp 22QLXD11-NT Luận văn Thạc sĩ 11 Tóm lại: Quản lý Nhà nước về chất lượng sản phẩm là trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền nhằm thực thi các quy định của pháp luật, bảo đảm lợi ích xã hội. Cơ quan Nhà nước có trách nhiệm thực hiện việc kiểm tra là cơ quan được phân công, phân cấp thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước về chất lượng sản phẩm.
TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH Ở VIỆT NAM VÀ NINH THUẬN 1. Tổng quan về QLCL XD công trình ở Việt Nam Thời gian qua, công tác QLCL công trình XD được các cơ quan quản lý Nhà nước, các CĐT và các đơn vị liên quan quan tâm chỉ đạo và thực hiện, góp phần nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng. Nhiều công trình XD hoàn thành, đảm bảo các yêu cầu về chất lượng đã phát huy hiệu quả đầu tư. Bên cạnh đó, vẫn còn nhiều công trình chất lượng thấp, cá biệt có công trình vừa XD xong đã xuống cấp, hư hỏng gây bức xúc trong xã hội.
