CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TRÌNH VÀ QUẢN LÝ CHI PHÍ THI CÔNG XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1. Tổng quan về công trình và quản lý chi phí thi công xây dựng công trình 1. Công trình xây dựng Công trình xây dựng là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế. Công trình xây dựng bao gồm công trình dân dụng, công trình công nghiệp, giao thông, nông nghiệp và phát triển nông thôn, công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình khác (Mục 10 Điều 3 Luật Xây dựng 2014).
[3] Sản phẩm xây dựng có nhưng đặc điểm riêng biết xuất phát từ tính đặc thù của ngành, bao gồm: Sản phẩm xây dựng mang tính chất cố định: Sau khi hoàn thành thì không thể di chuyển từ nơi này sang nơi khác. Sản phẩm xây dựng có thời gian sử dụng lâu dài: Sản phẩm của xây dựng cơ bản thường tồn tại và hoạt động trong nhiều năm và có thể tồn tại vĩnh viễn. Sản phẩm xây dựng có quy mô lớn, kết cấu phức tạp: Quy mô của sản phẩm xây dựng được thể hiện về mặt hiện vật là hình khối vật chất lớn; về mặt giá trị là vốn nhiều. Kết cấu sản phẩm phức tạp, một công trình gồm các hạng mục công trình; một hạng mục công trình có thể gồm nhiều đơn vị công trình; một đơn vị công trình bao gồm nhiều bộ phận, các bộ phận công trình lại có yêu cầu kỹ thuật khác nhau.
4 Thời gian xây dựng công trình dài: Các tổ chức xây dựng dễ gặp phải các rủi ro ngẫu nhiên theo thời gian như: thời tiết, sự thay đổi của tỷ giá hối đoái, giá cả thị truờng. Công trình xây dựng dễ bị hao mòn ngay khi hoàn thành, do sự phát triển của khoa học công nghệ nếu thời gian thiết kế và thi công xây dựng dài. Sản phẩm xây dựng mang tính đơn chiếc: Không bao giờ có hai công trinh xây dựng giống hệt nhau, bởi lẽ sản phẩm xây dựng đuợc sản xuất theo đơn đặt hàng, ngay sau khi hoàn thành sẽ đuợc tiêu thụ ngay theo giá cả đã thoả thuận giữa các bên tham gia. Điều này dẫn đến năng xuất lao động không cao, gây khó khăn trong việc so sánh giá thành, mức hạ giá thành của sản phẩm xây lắp.
Hoạt động xây dựng chủ yếu ngoài trời nên chịu ảnh huởng rất lớn của điều kiện tự nhiên, ảnh huởng này thường xuyên làm gián đoạn quá trình thi công, năng lực của doanh nghiệp không điều hoà, ảnh hưởng đến sản phẩm dở dang, vật tư thiết bị thi công. Đặc điểm này yêu cầu doanh nghiệp xây dựng phải lập tiến độ thi công, tổ chức lao động hợp lý để tránh thời tiết xấu, giảm thiểu tổn thất do thời tiết gây ra, tổ chức cải thiện đời sống của nguời lao động. Những đặc điểm trên đây của ngành xây dựng cơ bản cũng như sản phẩm xây lắp có ảnh huởng rất lớn đến công tác quản lý chi phí và giá thành sản phẩm xây lắp, đòi hỏi các doanh nghiệp xây lắp phải có các biện pháp, kế hoạch chi phí và giá thành sản phẩm hiệu quả để không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Để thực hiện đuợc điều này, trước hết chúng ta phải cùng tìm hiểu khái niệm về chi phí xây dựng công trình.
Chi phí xây dựng công trình 1. Chi phí xây dựng công trình Chi phí sản xuất trong xây dựng là toàn bộ các khoản hao phí vật chất mà doanh nghiệp cần để thực hiện công tác xây dựng nhằm tạo ra các loại sản phẩm khác nhau theo mục đích kinh doanh cũng như theo hợp đồng giao nhận thầu đã ký kết. Đó là quá trình chuyển biến của vật liệu xây dựng thành sản phẩm dưới tác động của máy móc thiết bị cùng sức lao động của công nhân. Nói cách khác, sản phẩm xây dựng là kết 5 quả của quá trình sản xuất kết hợp của 3 yếu tố hao phí tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Những hao phí này được thể hiện dưới hình thái giá trị và được gọi là chi phí sản xuất. Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí lao động vật hoá (như nguyên vật liệu, khấu hao về tài sản cố định…) và chi phí về lao động sống (như chi phí về tiền lương, các khoản trích theo lương…) mà doanh nghiệp xây lắp phải tiêu dùng trong một thời gian nhất định để thực hiện quá trình sản xuất sản phẩm xây lắp. Chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại khác nhau,công dụng và mục đích khác nhau song chung quy gồm có chi phí về lao động sống như chi phí về tiền lương và các khoản trích theo lương; chi phí về lao động vật hoá như nguyên vật liệu, khấu hao về TSCĐ. Chi phí sản xuất là hết sức quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận, do đó việc quản lý và giám sát chặt chẽ chi phí là hết sức cần thiết.
Để có thể giám sát và quản lý tốt chi phí cần phải phân loai chi phí theo các tiêu thức thích hợp. Phân loại chi phí xây dựng công trình [5] Việc phân loại chi phí sản xuất có vai trò rất quan trọng đối với công tác hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành xây lắp công trình. Phân loại chi phí sản xuất khoa học giúp doanh nghiệp kiểm soát nội dung, kết cấu, tỷ trọng của từng loại chi phí doanh nghiệp sử dụng trong quá trình sản xuất. Đây chính là cơ sở để doanh nghiệp phân tích tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất trên doanh thu của doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy doanh nghiệp đưa ra các biện pháp tiết kiệm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm xây lắp.
Phân loại chi phí theo dự toán: Theo cách phân loại này chi phí sản xuất bao gồm chi phí xây lắp, chi phí mua sắm, chi phí khác và chi phí dự phòng. Cách phân loại này có ý nghĩa với công tác kế toán, đồng thời cung cấp cho nhà quản lý những thông tin chuẩn mực để kiểm soát tiến độ thi công. Dựa vào các chi phí này, doanh nghiệp tính toán được các chi phí vật liệu, nhân công và máy thi công. 6 Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung của chi phí: Theo cách phân loai này,các yếu tố có cùng nội dung kinh tế được sắp xếp chung vào một yếu tố không phân biệt chi phí sản xuất được phát sinh ở đâu hay dùng vào mục đích gì trong sản xuất nhằm tổng hợp và cân đối mọi chỉ tiêu kinh tế và kế hoạch của doanh nghiệp.
Toàn bộ chi phí sản xuất trong kỳ đối với doanh nghiệp xây lắp được chia thành các yếu tố sau: - Chi phí nguyên vật liệu: Là những chi phí nguyên vật liệu không phân biệt được trực tiếp hay gián tiếp như xi măng,sắt thép. - Chi phí sử dụng nhân công: Là những chi phí về tiền lương và các khoản trích theo lương. - Chi phí khấu hao TSCĐ: Bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao TSCĐ sử dụng cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả về các dịch vụ mua ngoài sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp như tiền điện,tiền nước,tiền tư vấn,.
- Chi phí khác bằng tiền: Bao gồm các chi phí dùng chi hoạt động sản xuất kinh doanh ngoài bốn yếu tố chi phí đã nêu trên. Việc phân loại chi phí theo yếu tố có ý nghĩa lớn trong quản lý. Nó cho biết cơ cấu chi phí theo nội dung kinh tế để phân tích đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất.Nó là cơ sở lập dự toán chi phí sản xuất, lập kế hoạch cung ứng vật tư, kế hoạch quỹ tiền lương, tính toán nhu cầu sử dụng vốn lưu động định mức. Đối với công tác kế toán nó là cơ sở để lập các báo cáo tài chính ,giám đốc tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất,ngoài ra nó còn là cơ sở để tính thu nhập quốc dân,đánh giá khái quát tình hình tăng năng suất lao động.
Phân loại chi phí theo khoản mục chi phí: Chi phí sản xuất được phân loại theo khoản mục chi phí nhằm tính giá thành sản phẩm và phân tích cơ cấu chi phí sản xuất trong giá thành sản phẩm. Theo đó, chi phí sản xuất công trình xây dựng bao gồm 4 khoản muc chính: chi phí nguyên vật liệu trực 7 tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí máy thi công và chi phí sản xuất chung. Những chi phí trên đều thuộc phạm vi chi phí được tính trong hợp đồng cụ thể. + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp bao gồm tất cả chi phí nguyên vật liệu cấu thành nên công trình như vật liệu chính, vật liệu phụ, kết cấu giá trị thiết bị, vật kiến trúc… + Chi phí nhân công trực tiếp là toàn bộ tiền lương chính, phụ cấp và các khoản chi phí có tính chất lương của công nhân trực tiếp tham gia xây lắp công trình bao gồm tiền lương trả theo thời gian, theo sản phẩm, làm thêm giờ, tiền thưởng… Nhưng không bao gồm khoản trích theo lương BHXH, BHYT, KPCĐ của công nhân trực tiếp sản xuất; Lương và các khoản trích theo lương của công nhân gián tiếp.
+ Chi phí sử dụng máy thi công: là các chi phí trực tiếp liên quan tới việc sử dụng máy để hoàn thành sản phẩm xây lắp bao gồm tiền thuê máy, tiền lương công nhân điều khiển máy thi công, chi phí khấu hao máy móc thiết bị, chi phí về nhiên liệu, động lực dùng cho máy thi công. + Chi phí sản xuất chung bao gồm: - Tiền lương nhân viên quản lý đội; Khoản trích theo lương như BHYT, BHXH, KPCĐ phải trả công nhân trực tiếp xây lắp và nhân viên quản lý đội. - Chi phí nguyên vật liệu sử dụng cho việc quản lý sản xuất chung của đội. - Chi phí công cụ sản xuất phục vụ thi công và quản lý đội.
- Chi phí khấu hao TSCĐ như nhà xưởng, thiết bị dùng cho quản lý đội. - Chi phí dịch vụ mua ngoài như điện, nước, điện thoại. - Chi phí khác bằng tiền liên quan tới hoạt động của đội.