Chương 1 TỎNG QUAN 1. Sơ lược về chất thải rắn 1. Các khái niệm cơ bản Theo Điều 3 - Nghị định 38/2015/ND - CP ngày 24/4/2015 về quản lý chất thai rắn và phế liệu đưa ra các định nghĩa sau: Chat thải ran là chất thải ở thé rắn hoặc sệt (còn gọi là bun thải) được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. Chat thải thông thường là chất thai không thuộc danh mục chất thải nguy hại hoặc thuộc danh mục chat thải nguy hại nhưng có yếu tố nguy hại dưới ngưỡng chat thải nguy hại.
Chat thải rắn sinh hoạt (còn gọi là rác sinh hoạt) là chat thải ran phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của con người. Chat thải ran công nghiệp là chat thải rắn phát sinh từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Phân loại chất thải là hoạt động phân tách chất thải (đã được phân định) trên thực tế nhằm chia thành các loại hoặc nhóm chất thải để có các quy trình quản lý khác nhau. Vận chuyên chất thải là quá trình chuyên chở chất thải từ nơi phát sinh đến nơi xử lý, có thể kèm theo hoạt động thu gom, lưu giữ (hay tập kết) tạm thời, trung chuyền chất thải và sơ chế chất thải tại điểm tập kết hoặc trạm trung chuyền.
Tái sử dụng chất thải là việc sử dụng lại chất thải một cách trực tiếp hoặc sau khi sơ chế mà không làm thay đổi tính chất của chất thải. Sơ chế chất thải là việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật cơ - lý đơn thuần nhằm thay đôi tính chất vật lý như kích thước, độ am, nhiệt độ dé tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân loại, lưu giữ, vận chuyền, tái sử dụng, tái ché, đồng xử lý, xử lý nhằm phối trộn hoặc tách riêng các thành phần của chất thải cho phù hợp với các quy trình quản lý khác nhau. Tái chế chất thải là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật để thu lại các thành phần có giá trị từ chất thải. Thu hồi năng lượng từ chất thải là quá trình thu lại năng lượng từ việc chuyên hóa chat thải.
Xử lý chất thải là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật (khác với sơ chế) để làm giảm, loại bỏ, cô lập, cách ly, thiêu đốt, tiêu hủy, chôn lấp chất thải và các yếu tô có hại trong chat thải. Nguồn gốc, phân loại và thành phần CTRSH 1. Nguồn gốc phát sinh và phân loại CTRSH CTRSH là những chất thải rắn phát thải trong sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng. Các nguồn chủ yếu phát sinh CTRSH bao gồm: + Từ các khu dân cư; + Từ các trung tâm thương mại; + Từ các viện nghiên cứu, cơ quan, trường học, các công trình công cộng; + Từ các dịch vụ đô thị, sân bay; + Từ các trạm xử lý nước thải và từ các ống thoát nước của thành phố; + Từ các khu công nghiệp.
Các hoạt động kinh tế, xã hội của con người | Cac qua — Hoạtđộng Các hoạt Các hoạt trình phi sông và động động giao sản xuất tái sản quản lý tiếp và đối sinh con ngoại CHAT THAI SINH HOAT Hình 1. Các nguồn phát sinh chat thai sinh hoạt (Nguyễn Xuân Nguyên và Trần Quang Huy, 2004) 1. Phân loại CTRSH Dé phân loại CTRSH có thé dựa vào rất nhiều tiêu chí khác nhau như: phân loại theo vị trí hình thành, theo thành phần vật lý, hoá học, theo tính chất rác thải Theo vị trí hình thành: Tùy theo vi trí hình thành mà người ta phân ra rác thải đường phó, rác thải vườn, rác thải các khu công nghiệp tập trung, rác thải hộ gia đình. Theo thành phan hóa học và vật ly: Theo tinh chất hóa học có thé phân ra chất thải hữu cơ, chất thải vô cơ, kim loại, phi kim.
Theo mức độ nguy hại, chất thải được phân thành các loại sau: + Chất thải nguy hại: bao gồm các hoá chất dé phản ứng, các chất độc hai, chất thai sinh học dé thối rita, các chất dé cháy, dé gây nỏ, chất thải phóng xa. + Chất thải không nguy hại: Là những chất thải không chứa các chất và các hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc gián tiếp. Thành phan CTRSH Thành phan lý, hóa của chất thải ran đô thi rất khác nhau tùy thuộc vào từng địa phương, vào các mùa khí hậu, vao điêu kiện kinh tê và nhiêu yêu tô khác. Thành phần chủ yếu của CTRSH Thành phần Định nghĩa Ví dụ 1.
Các chất cháy được (đốt được) a. Giấy Các vật liệu làm từ giấy bột và giấy. Các túi giấy, mảnh bìa, giấy vệ sinh. Hàng dệt Có nguồn gốc từ các sợi Vải, len, non.
Thực phẩm Các chất thải từ đồ ăn thực phẩm Cọng rau, vỏ quả, thân cây, lõi ngô. Cỏ, gỗ củi, rơmrạ Các vật liệu và sản phẩm được chế Đồ dùng bằng gỗ như tạo từ gỗ, tre, rơm. bàn ghế, đồ chơi, vỏ dừa e. Chất déo Các vật liệu và sản phẩm được chế Phim cuộn, túi chất dẻo, tạo từ chất đẻo chai, lọ.
Chất dẻo, các đầu vòi, dây điện. Da và cao su Cac vật liệu và sản phâm được ché Bóng, giày, vi, băng 2. Các chất không cháy được a. Các kim loại sắt Các vật liệu và sản phẩm được chế Vỏ nhôm, giấy bao gói, tạo từ sắt mà dé bị nam châm hút.
Chất rắn vô định Các vật liệu và sản phẩm được chế Chai lọ, đồ đựng bằng hình tạo từ thủy tinh. thủy tinh, bóng đèn. Thủy tinh Bất kỳ các loại vật liệu không cháy Vỏ chai, ốc, xương, khác ngoài kim loại và thủy tinh. Đá và sành sứ Tất cả các vật liệu khác không phan Đá cuội, cát, đất, tóc.
loại trong bản này. Ảnh hưởng của CTRSH đến môi trường, sức khỏe cộng đồng 1. Ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và giảm mỹ quan môi trường sống Trong thành phần CTRSH hay còn gọi là rác thải, thông thường hàm lượng hữu cơ chiếm tỉ lệ lớn dé bị phân hủy, lên men, bốc mùi hôi thối gây 6 nhiễm môi trường không khí xung quanh làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người và giảm mỹ quan môi trường sông; những người tiếp xúc thường xuyên với rác thải như những người làm trực tiếp công việc thu nhặt các phế liệu từ bãi rác rất dé mắc các bệnh như viêm phôi, sốt rét, các bệnh vê mắt, tai, mũi, họng và ngoài da, phụ khoa. Các ảnh hưởng của rac thải lên sức khoẻ con người được minh họa qua sơ do sau: Mỗi trường không khí Bui, CH, NH:, ALS, VOC Chất thái rắn sinh hoạt - Sinh hoạt - Thương ngh iệp - Tái ché Qua | | đường -_ Nước mặt | Nước ngầm Mỗi trường dat hap Kim loại nặng.
chất độc : 3 PT ———- ———— —— on chudi An uống, tiép xúc qua da thue pham Người, động VÌ vật (Phùng Chí Sĩ, 2003) Hình 1. Tác động của chất thải rắn lên sức khỏe con người 1. CTRSH gây 6 nhiễm môi trường Đối với môi trường không khí CTRSH phát sinh từ các hộ gia đình thường là các loại thực phâm chiếm tỷ lệ cao trong toàn bộ khối lượng rác thải ra. Khí hậu nhiệt đới nóng 4m và mưa nhiều ở nước ta là điều kiện thuận lợi cho các thành phần hữu cơ phân hủy, thúc day nhanh quá trình lên men, thối rữa và tạo nên mùi khó chịu cho con người.
Các chất thải khí phát ra từ các quá trình này thường là HaS, NH3, CH¿ SO¿. đều là các tác nhân gây ra ô nhiễm môi trường không khí. Đối với môi trường nước Theo thói quen, người dân thường đồ rác tại các bờ sông, hỗ, ao, cống rãnh. Lượng rác này sau khi bị phân hủy sẽ tác động trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng nước mặt, nước ngầm trong khu vực.
Ngoài ra, rác có thé bị cuốn trôi theo dòng nước mưa xuống ao, hồ, sông, ngòi, kênh, rạch. sẽ làm nhiễm ban nguồn nước mặt. Mặt khác, lâu dần những đống rác này sẽ làm giảm diện tích ao hồ, giảm khả năng tự làm sạch của nước gây cản trở các dòng chảy, tắc nghẽn cống rãnh thoát nước. Hậu quả của hiện tượng này là hệ sinh thái trong các ao hồ bị hủy diệt.
Đối với môi trường đất Trong thành phần CTRSH có chứa nhiều các chất độc, do vậy khi rác thải được đưa vào môi trường các chất độc sẽ xâm nhập vào đất và tiêu diệt nhiều loại sinh vật có ích cho đất như: giun, vi sinh vật, nhiều loài động vật không xương sông, ếch, nhái. làm giảm tính đa dạng sinh học và phát sinh nhiều sâu bọ phá hoại cây trồng. Đặc biệt hiện nay sử dung tràn lan các loại túi nilon trong sinh hoạt và đời sống, khi xâm nhập vào dat cần tới 50 — 60 năm mới phân hủy hết, do đó chúng tạo thành các “bức tường ngăn cách” trong đất, hạn chế mạnh đến quá trình phân hủy, tong hợp các chất dinh dưỡng, làm cho đất giảm độ phì nhiêu, đất bị chua và năng suất cây trồng giảm sút. Những nguyên tắc kỹ thuật trong quản lý CTRSH 1.
Phân loại chất thải rắn tại nguồn Phân loại tại nguồn phát sinh được hiểu là các loại chất thải cùng loại, cùng giá trị sử dụng, tái chế, hay xử lý. được phân chia và chứa riêng biệt. Ví dụ, thông thường, tại mỗi hộ gia đình hay công sở, mỗi đơn vị, chất thải như các loại can, hộp, chai lọ có thé chứa trong một thùng hay túi nhựa màu vàng, loại giấy hay sách báo, các tông được chứa trong một thùng hay túi nhựa mau xanh; loại bao gói thức ăn hay thức ăn dư thừa được chứa trong thùng hay túi nhựa màu đen. Phân loại rác tại nguồn nhằm tách các chất thải có giá trị tái chế cao ngay tại nguồn thải, đặc biệt là thành phần hữu cơ có khả năng phân hủy sinh học chiếm tỷ lệ cao từ 60-80%, tạo nguồn hữu cơ “sạch” đề chế biến phân hữu cơ có chất lượng cao.
Phân loại chất thải tại nguồn còn góp phần tạo nguồn nguyên liệu cho hoạt động tái chế, giảm khối lượng CTRSH được chôn lap khi khối lượng CTRSH ngày càng tăng, diện tích cho chôn lấp bị hạn chế. Thu gom CTRSH Thu gom CTRSH: bao gồm từ quá trình thu gom từ các hộ gia đình, các công sở, nhà máy cho đến các trung tâm thương mại. cho đến việc vận chuyền từ các thiết bị thủ công, các phương tiện chuyên dùng vận chuyền đến các điểm xử lý, tái chế.